Mainit ang kalsada, pero mas masakit ang init ng kahihiyan kapag ang dating direktor, ngayo’y Grab driver na lang, ay biglang sinakyan ng dati niyang boss.

At mas mahirap lunukin ang awa kaysa gutom.

Pero ang hindi alam ni Ramon, ang lalaking iniwasan niyang makilala siya ang unang magbubukas ng pintuang matagal nang isinara ng tadhana sa mukha niya.

Dahil may mga araw na hindi ka binibigyan ng buhay ng barya.

Binibigyan ka nito ng pagsubok na mukhang tukso.

PART 1

Alas-dos ng hapon nang mag-vibrate ang cellphone sa ibabaw ng mumurahing mesa sa inuupahang silid ni Ramon sa Caloocan.

Nagising siya mula sa pagkakaidlip sa silyang plastik, pawis na pawis kahit umiikot ang lumang bentilador sa kisame. Saglit siyang natulala. Pakiramdam niya, kahit sa tulog, pagod pa rin siya.

“May booking ka na, Tay?”

Mahinang boses iyon ng walong taong gulang niyang anak na si Mara, nakaupo sa higaan sa sulok, hawak ang notebook at lapis. Naka-uniform pa ang bata dahil kararating lang mula sa eskwela, pero hindi muna kumain. Hinihintay siya.

“Oo, anak,” sagot niya, pilit na ngumiti. “Pagbalik ko, may pasalubong akong pandesal.”

Tumango si Mara, pero alam ni Ramon ang ibig sabihin ng tingin nito. Hindi pandesal ang gusto ng bata. Gusto nitong maramdaman na ayos pa ang tatay niya. Na kahit lumiit ang mundo nila, hindi ito tuluyang guguho.

Tatlong buwan pa lang ang nakalipas, may sarili siyang opisina si Ramon sa Ortigas. Siya ang operations director ng isang kilalang logistics company. Siya ang lalaking may pinipirmahang kontrata, may sariling driver kapag may meeting sa Batangas o Clark, at may mga taong tumatayo kapag pumapasok siya sa conference room.

Ngayon, siya ang tumatayo para sa pasahero.

Nagsara ang kompanya matapos mabigong makabangon sa sunod-sunod na pagkalugi. Maraming utang, maraming kaso, maraming tao ang nagsimulang magturoan. Pinili ni Ramon na unahin ang back pay ng mga empleyado kaysa iligtas ang sariling ipon. Akala niya, iyon ang tamang gawin.

Pero pagdating ng huling linggo ng gulo, pati ang asawa niyang si Liza, sumuko rin.

“Hindi ko kayang mabuhay sa awa at pangako, Ramon,” malamig nitong sabi bago umalis. “Ayokong lumubog kasama mo.”

Hindi niya pinigilan. Hindi dahil wala na siyang pakialam, kundi dahil ubos na ubos na siya noon. At dahil katabi nila si Mara nang sabihin iyon ng babae.

Mula noon, natuto siyang magbilang ng bawat piso. Gatas. Baon. Upa. Gamot kapag inuubo ang bata. Kuryente. Bigas. Gasolina.

Ibinulsa niya ang susi, isinuot ang kupas na jacket ng Grab, at lumabas sa silid. Bago siya sumakay ng motor, nilingon muna niya ang anak.

“Magsagot ka muna ng assignment. Huwag mo akong hihintayin sa pinto.”

“Sige po.”

“Anak.”

“Opo?”

“Kapag may tanong ka sa math, pagbalik ko, ako na.”

Ngumiti si Mara. “Ikaw pa rin naman ang pinakamagaling kong teacher.”

Iyon lang ang kailangan niya para makahinga.

Pagdating niya sa pick-up point, bahagya siyang napabagal.

Isang mataas na gusali sa BGC ang nasa harap niya—salaming dingding, malamig tingnan kahit tirik ang araw. Saglit siyang napatitig sa tuktok nito, at may kumurot na naman sa loob niya. Parang hinila siya ng alaala ng dating buhay—mga presentasyon, target, urgency, kape sa boardroom, mga salitang “projection,” “shipment,” “regional expansion.”

Nang marinig niya ang pangalan ng pasahero, hindi naman iyon agad tumama sa kanya.

Pero nang marinig niya ang boses—

“Boss, papunta po sa Xavierville Village.”

Nanigas ang likod niya.

Dahan-dahan siyang lumingon.

At doon niya nakita ang lalaking minsang nagturo sa kanya kung paano humawak ng krisis nang hindi tinataas ang boses.

Si Victor Salazar.

Dating team leader niya. Unang lalaking naniwala sa kakayahan niyang umangat kahit probinsyano lang siya noon na galing Nueva Ecija. Tahimik, matalas, hindi palabibo. Habang ang iba’y nagpapasikat sa opisina, si Victor ang tipong gumagawa ng trabaho at inuunawa ang tao.

“Ah… sir, sakay po,” paos na sabi ni Ramon, mabilis na isinuot ang helmet at ibinaba ang visor.

Hindi siya sigurado kung nakilala siya. Sana hindi.

Sa biyahe, parang lalong uminit ang hangin. Naririnig niya sa likod ang mahinang tunog ng zipper ng leather briefcase at ang kaluskos ng papel. Paminsan-minsan ay may malalim na buntong-hininga si Victor, na para bang may iniisip na mabigat.

“Pakidiretso sa susunod, boss,” sabi nito.

“Opo.”

Iyon lang.

Hindi siya tinanong. Hindi siya kinilala. Walang “Ramon, ikaw ba ‘yan?” Walang awa. Walang gulat. Pero iyon mismo ang mas nakapagpasikip ng dibdib niya.

Habang papasok sila sa tahimik na subdibisyon sa Quezon City, naisip ni Ramon na sana matapos na agad ang biyahe. Na sana ito na ang huling beses na may taong nakakakilala sa lumang bersyon niya ang makakita sa kanya sa ganitong ayos.

Paghinto niya sa tapat ng isang maayos ngunit hindi marangyang bahay, mabilis na bumaba si Victor. Nagbayad ito sa app, saka tumango.

“Salamat.”

“Walang anuman po.”

Pumasok agad sa gate ang lalaki.

Huminga si Ramon nang malalim. Tapos na.

Umandar siya.

Pero pagdating sa kanto, may napansin siya sa side mirror.

May itim na leather briefcase pa sa likod ng motor.

Napamura siya nang mahina at agad huminto sa gilid.

Parang biglang naging mabigat ang buong paligid.

Dahan-dahan niyang inabot ang briefcase. Totoong mabigat. Hindi ito basta lalagyan ng papel lang. Posibleng may laptop, kontrata, pera, kung ano man.

At sa loob ng ilang segundo, isang nakakakilabot na pag-iisip ang dumausdos sa isip niya.

Kung may laman itong mahalaga, puwede niya itong isanla.

Kung may dokumentong sensitibo, baka may presyong katapat iyon.

Kung may perang nakatago rito, baka makabayad siya ng dalawang buwang upa. Baka makabili ng bagong sapatos si Mara. Baka hindi na ito mapilitang magpanggap na busog kapag isang itlog lang ang ulam nila.

Napapikit siya.

At kasabay noon, may bumalik na boses mula sa nakaraan.

“Ang kahirapan, Ramon, hindi dahilan para sirain mo ang sarili mong pangalan. Kapag nawala ang integridad mo, kahit umangat ka ulit, basura ka pa rin sa loob.”

Boses ni Victor iyon. Isang gabi sa opisina, labinlimang taon na ang nakalipas, nang muntik siyang tumanggap ng lagay mula sa supplier.

Marahang ibinuka ni Ramon ang mga mata.

Pagod siya. Galit siya sa buhay. Nasasaktan siya. Pero hindi pa siya magnanakaw.

Bumalik siya sa bahay.

Tumayo siya sa labas ng gate nang ilang segundo bago pinindot ang doorbell.

Ilang saglit pa, bumukas ang maliit na bintana sa gate. Lumitaw ang mukha ni Victor.

At sa unang pagkakataon, nagtagpo ang mga mata nila nang walang visor, walang takip, walang takas.

Hindi nagulat si Victor.

Parang… kanina pa niya alam.

“Alam kong ikaw iyon,” mahinahon nitong sabi.

Napatigas ang panga ni Ramon. “Sir, naiwan n’yo po ang briefcase.”

Sandaling tumingin si Victor sa briefcase, pero hindi agad inabot.

Sa halip, binuksan niya ang gate.

“Akala ko ibebenta mo.”

Parang may malamig na bakal na dumaan sa gulugod ni Ramon.

“Ako—”

“Normal lang iyon maisip,” putol ni Victor. “Lalo na kung gipit ka. Lalo na kung pagod ka na.”

Walang pangmamaliit sa boses nito. Walang bahid ng awa. Kaya mas masakit.

Ibinigay ni Ramon ang briefcase. “Ibabalik ko lang po ito. Aalis na ako.”

Pero bago pa siya makatalikod, nagsalita muli si Victor.

“Kung ihahatid mo iyan hanggang loob,” sabi nito, “babayaran kita.”

Hindi gumalaw si Ramon. “Hindi na po kailangan, sir.”

“Hindi pera.”

Napatingin siya.

Nakatayo si Victor sa may pintuan, hawak na ang gate, nakatingin sa kanya nang diretso.

“Kung ihahatid mo ‘yang briefcase sa loob ng bahay, bibigyan kita ng delivery fee na hindi mo makukuha sa app.”

Natigilan si Ramon.

“Ano pong ibig n’yong sabihin?”

Huminga nang malalim si Victor, saka nagsalita nang dahan-dahan, tila sinasadyang timbangin ang bawat salita.

“Isang trabaho.”

Parang may humigpit sa paligid.

“May kaibigan ako. May kompanyang nagsisimula pa lang. Kailangan niya ng taong marunong humawak ng gulo, marunong sa tao, at hindi bumabagsak kahit nawalan ng lahat.”

Natuyuan ng laway si Ramon.

“Sir…”

“Pero may kondisyon.” Tumabi si Victor at itinuro ang bukas na pinto sa loob ng bahay. “Kailangan mong ihatid iyan doon sa totoong may-ari.”

Napakunot-noo si Ramon. “Hindi ba sa inyo iyan?”

Hindi sumagot agad si Victor.

May kung anong kakaiba sa mukha nito—hindi kaba, hindi lungkot, kundi parang matagal nang inihandang sandali.

Pagkatapos ay marahan nitong sinabi, “Hindi, Ramon. Hindi para sa akin ang trabahong iyon.”

Tumigil ang mundo niya sa sumunod na pangungusap.

“Para iyon sa taong nasa loob—at matagal ka na niyang hinihintay.”

part2…

Hindi agad nakasagot si Ramon.

Parang biglang nawala ang ingay ng kalsada, ang init ng hapon, pati ang pagod sa mga balikat niya. Ang naiwan lang ay ang pintuang kalahating bukas at ang malamig na pakiramdam na may mas malaki pang nangyayari kaysa sa akala niya.

“Sir… sino po ang nasa loob?” mahina niyang tanong.

Saglit na tumingin si Victor sa briefcase sa kamay niya bago muling ibinalik ang tingin kay Ramon.

“Pasok ka muna.”

Ayaw sana ni Ramon. Sanay na siyang hindi umaasa. Kapag matagal kang pinabayaan ng buhay, kahit magandang balita, pinagdududahan mo. Baka awa. Baka test. Baka isa na namang paasa na mag-iiwan sa ‘yo sa mas masakit na bagsak.

Pero may kakaibang bigat sa boses ni Victor. Hindi ito parang taong may gustong maglaro. Kaya dahan-dahan siyang pumasok.

Malamig sa loob ng bahay. Hindi marangya, pero maayos. May lumang framed photos sa dingding, isang aparador ng libro, at isang tahimik na amoy ng kape at papel. Sa sala, may isang babae sa edad na mga sisenta, nakaupo sa wheelchair. Maayos ang buhok, simple ang damit, pero matalas ang mga mata.

At sa tabi niya, nakapatong ang isang folder na may logo ng isang kompanyang hindi pamilyar kay Ramon.

“Dumating na siya?” tanong ng babae.

“Oo, Ma’am Elena,” sagot ni Victor.

Napahinto si Ramon. Kilala niya ang pangalang iyon.

Elena de Vera.

Isa sa mga pinakamatitinik na pangalan sa logistics at warehousing industry noon. Dating nagmamay-ari ng De Vera Fulfillment Group—isang kompanyang minsang naging pangunahing kakumpitensya ng kompanyang pinanggalingan niya. Balita noon, nagretiro ito matapos ma-stroke ilang taon na ang nakalipas.

“Lumapit ka, iho,” sabi nito.

Dahan-dahang lumapit si Ramon, hawak pa rin ang briefcase. Pakiramdam niya, parang mali ang suot niyang kupas na jacket sa kwartong iyon. Parang ang dumi ng sapatos niya sa makintab na sahig. Pero ni minsan, hindi siya tiningnan ng babae nang may paghamak.

“Ako po si Ramon.”

“Alam ko.” Ngumiti si Elena. “Mas matagal kitang kilala kaysa sa inaakala mo.”

Napakunot ang noo niya.

“Inirekomenda ka noon ni Victor sa akin,” pagpapatuloy ng babae. “Labing-isang taon na ang nakalipas. Nag-aalok ako noon ng doble ng sahod mo para lumipat ka sa amin.”

Unti-unting bumalik sa alaala ni Ramon ang panahong iyon. May headhunter nga noon. May kompanyang agresibong nangunguha ng tao. Pero tumanggi siya dahil bagong-promote siya at ayaw niyang iwan ang team niya.

“Kayo po ‘yon?”

Tumango si Elena. “Tinanggihan mo kami. Alam mo kung bakit kita lalong nirespeto noon?”

Hindi nakaimik si Ramon.

“Dahil sinabi mong hindi ka lilipat habang nasa gitna ng delikadong transition ang team mo. Hindi mo raw iiwan ang mga taong umaasa sa ‘yo para lang sa mas malaking pera.”

Tahimik si Ramon. Ni hindi na niya naaalala ang eksaktong sinabi niya noon. Para sa kanya, simpleng desisyon lang iyon. Pero sa harap ng babaeng ito, tila naging sukatan pala iyon ng pagkatao niya.

“Ang mga marurunong, maraming nahanap,” sabi ni Elena. “Ang may integridad, bihira.”

Dahan-dahan nitong itinuro ang briefcase.

“Alam mo bang sinadya naming maiwan iyan?”

Parang natamaan sa sentido si Ramon.

“Ano po?”

“Victor knew you recognized him. At alam naming may posibilidad na makita mo ang briefcase at bumalik. O hindi bumalik.” Huminga si Elena nang mabigat. “Test iyon. Hindi para insultuhin ka. Kundi para kumpirmahin ang bagay na matagal na naming pinaniniwalaan tungkol sa ‘yo.”

Naramdaman ni Ramon ang init sa batok niya. Halo-halong hiya, sakit, at galit ang dumaloy sa dibdib niya.

“Sinubukan n’yo po ako?”

“Mali iyon kung awa ang dahilan,” kalmadong sabi ni Elena. “Pero hindi awa ang hinahanap namin. Hindi rin kami namimigay ng trabaho dahil nakakakonsensya ang sitwasyon mo.”

Hindi pa rin siya nakasagot.

Lumapit si Victor. “Ramon, ilang linggo na kitang hinahanap.”

Napalingon siya.

“May mga dating kasamahan tayong nakausap ko. Narinig kong ikaw mismo ang nagpilit na mauna ang back pay ng mga tao bago mo inasikaso ang sarili mo. Narinig ko ring may alok sa ‘yong pumasok sa isang mas malaking kompanya noon pagkatapos magsara ang dati nating network, pero tumanggi ka dahil kailangan mong bantayan ang anak mo.”

“Hindi po ‘yon—”

“Walang nakakahiya roon,” putol ni Victor. “Ang nakakahiya, iyong mga taong iniwan ka matapos mong iligtas ang kaya mong iligtas.”

Tahimik na tumingin si Elena sa kanya. “May bago akong pinopondohang kompanya. Mas maliit kaysa sa dati kong negosyo, pero mas malinis. Mas maingat. Mas gusto kong magsimula ulit kasama ang mga taong hindi unang inaalala ang sarili nilang upuan.”

Kinuha niya ang folder sa tabi at iniabot kay Victor, na siya namang nag-abot kay Ramon.

Nanginginig ang mga daliri niya habang binubuksan iyon.

Nasa loob ang company profile ng North Harbor Integrated Solutions, isang lumalaking kumpanya sa supply chain consulting at regional warehouse systems. Sa unang pahina, may isang posisyong naka-highlight.

General Operations Lead

May kasamang starting salary. Housing allowance. Medical coverage para sa dependent. Education support para sa anak.

Parang hindi huminga si Ramon sa ilang segundo.

“Hindi ko po alam kung ano ang sasabihin ko.”

“Sabihin mo ang totoo,” sabi ni Elena.

Napayuko siya.

“Hindi ko po alam kung kaya ko pa.”

Iyon ang unang beses na inamin niya iyon nang malakas mula nang bumagsak ang buhay niya. Hindi sa abogado. Hindi sa dating asawa. Hindi sa kahit kanino.

Kay Elena at Victor lang.

“Hindi ako takot sa trabaho,” paos niyang sabi. “Pero natatakot akong pumalpak. Natatakot akong may maasahan na naman sa akin tapos hindi ko kayanin. Tatlong buwan na akong nabubuhay kada booking, kada litro ng gasolina, kada dahilan para hindi sumuko sa harap ng anak ko. Hindi ko na alam kung marunong pa akong maging dating ako.”

Saglit na katahimikan.

Pagkatapos, marahang nagsalita si Victor.

“Mabuti.”

Napatingin si Ramon.

“Dahil ang kumpanyang kailangan namin ay hindi naghahanap ng dating Ramon.” Bahagyang ngumiti ang matanda. “Hinahanap namin ‘yong Ramon na nasubukan na. ‘Yong Ramon na alam ang halaga ng bawat pasahod, bawat overtime ng empleyado, bawat takot ng isang tatay sa gabi.”

Napakurap si Ramon. Parang may bumitak sa matagal nang nakasiksik sa dibdib niya.

“Hindi namin kailangan ng lalaking magaling lang kapag naka-aircon,” dagdag ni Elena. “Kailangan namin ng lalaking marunong mamuno kahit pawis, pagod, at wasak ang pride—pero hindi pa rin marunong magnakaw.”

Napatawa si Victor nang mahina. “At oo, may final condition.”

Napatitig si Ramon.

“Kapag tinanggap mo ito,” sabi ng matanda, “hindi ka magsisimula bukas.”

“Po?”

“Ngayon,” sabi ni Elena. “Dahil may isa ka pang dapat gawin bago ka tuluyang umupo sa bagong posisyon.”

Nagkatinginan sila ni Victor.

“Ano po iyon?”

“Kunin mo ang anak mo,” sabi ni Elena. “At dalhin mo siya rito.”

Hindi niya naitago ang gulat. “Bakit po?”

“Dahil kung ikaw ang kukunin namin,” sagot ng babae, “hindi puwedeng kunin namin ang ama pero pababayaan ang batang dahilan kung bakit siya lumaban.”

Makaraan ang mahigit isang oras, bumalik si Ramon sa bahay ni Elena kasama si Mara.

Nakadikit ang bata sa tagiliran niya, nahihiya, hawak ang mumurahing bag na may kupas na cartoon print. Halatang nagtataka ito kung bakit sila nasa ganoong bahay, at bakit nakangiti sa kanya ang mga taong hindi niya kilala.

Lumuhod si Victor sa harap nito.

“Ikaw ba si Mara?”

“Opo.”

“Sabi ng daddy mo, magaling ka raw sa math.”

Bahagyang nagliwanag ang mukha ng bata. “Minsan lang po.”

Napangiti si Elena. “May gusto ka bang kainin?”

Hindi agad sumagot si Mara. Tumingala muna ito sa ama niya, parang humihingi ng pahintulot na maging bata.

“Pwede po bang spaghetti?” pabulong nitong sabi.

Parang may humawak sa lalamunan ni Ramon.

Spaghetti lang.

Hindi tablet. Hindi mamahaling laruan. Hindi bagong damit.

Spaghetti.

At doon, sa simpleng sagot ng anak niya, doon siya tuluyang nadurog.

Tumalikod siya at mabilis na pinunasan ang mata, pero huli na. Napansin na ni Victor.

“Ramon,” marahang sabi nito.

“Pasensya na po,” basag ang boses niyang sagot. “Hindi ko lang… hindi ko lang inakalang may araw pa palang hindi puro pambayad ang iisipin ko.”

Hindi siya pinatigil ni Victor. Hindi rin siya inalo sa paraang nakakabawas ng dignidad. Tumayo lang ito sa tabi niya, gaya ng ginagawa nito noon sa pinaka-mabibigat na araw sa opisina.

Pagkalipas ng dalawang linggo, nagsimula si Ramon sa North Harbor Integrated Solutions.

Hindi madali.

May mga empleyadong mas bata sa kanya ngunit sanay sa mas bagong sistema. May mga investor na hindi siya kilala. May mga araw na nanginginig pa rin ang sikmura niya tuwing papasok sa conference room. Minsan, habang nagpe-present siya, sumasagi sa isip niya ang dating motor, ang init ng helmet, ang tunog ng app kapag may booking.

Pero sa halip na ikahiya, ginawa niyang sandata iyon.

Binago niya ang overtime structure para patas sa rank and file. Pinatibay niya ang emergency fund ng staff. Naglagay siya ng scholarship support para sa mga anak ng empleyado. At sa bawat desisyong pinirmahan niya, hindi niya nakalimutang minsan niyang pinili kung gasolina ba o gatas ang mas uunahin.

Makalipas ang walong buwan, lumipat sila ni Mara sa maliit pero maayos na apartment sa Quezon City.

May sariling study table na ang bata.

May ref na may totoong laman.

May mga gabing hindi na siya nagigising sa kaba.

At isang Sabado ng gabi, habang tinutulungan niya si Mara sa fractions, biglang nagtanong ang anak niya.

“Tay?”

“O?”

“No’ng nagda-drive ka pa ng Grab… nahihiya ka ba?”

Napatigil siya.

Matagal bago sumagot.

“Oo,” sabi niya sa wakas. “Sobrang nahiya ako.”

“Bakit?”

“Dahil akala ko, kapag bumagsak ka mula sa mataas, maliit ka na ulit.”

Tahimik na nakinig si Mara.

“Pero mali ako,” dugtong niya. “Hindi ka lumiit dahil sa trabaho. Lumiit ka lang kapag pinili mong isuko ang tama dahil sa hirap.”

Tinitigan siya ng bata, saka ngumiti nang dahan-dahan.

“Buti na lang hindi mo ibinenta ‘yong bag.”

Napatawa siya, kasabay ng paghapdi ng mata.

“Buti na lang,” ulit niya.

Pagkaraan ng ilang buwan, muling nagkita si Ramon at ang dating asawa niyang si Liza.

Nakita siya ng babae sa lobby ng isang business hotel matapos ang isang industry event. Maayos na ang suot niya noon, pero hindi na iyon ang mahalaga. Lumapit si Liza, nag-alinlangan, at sinabing gusto nitong makita si Mara.

Hindi siya sumagot agad.

Hindi dahil gusto niyang gumanti.

Kundi dahil natuto na siyang hindi lahat ng bumabalik ay dapat agad pagbuksan.

“Hindi kita hahadlangan bilang ina,” kalmado niyang sabi. “Pero kung papasok ka ulit sa buhay ng anak ko, siguraduhin mong hindi ka na aalis sa unang unos.”

Napayuko si Liza.

Wala nang drama. Wala nang sigawan. Minsan, ang tunay na paghihiganti ay hindi panlalamang.

Kundi ang pagiging buo kahit iniwan kang wasak.

Nang gabing iyon, pauwi si Ramon sakay ng kotse ng kumpanya. Dumaan sila sa kalsadang dati niyang binabagtas sakay ng motor. Napatitig siya sa ilang Grab riders na nakahilera sa gilid, pawisan, naghihintay ng susunod na booking.

At tahimik siyang bumulong, halos para sa sarili lang:

“Kaunting kapit pa. Hindi pa dito nagtatapos ang lahat.”

Dahil minsan, ang akala mong naiwan na briefcase sa likod ng motor ay hindi tukso.

Kundi pintuan.

At minsan, ang taong bumalik para isauli ang hindi kanya ang siyang binabalikan din ng buhay—hindi para kaawaan, kundi para ibalik sa kanya ang dangal na hindi naman niya kailanman nawala.

Mensahe ng kuwento:
Ang hirap ay puwedeng umubos ng pera, lakas, at yabang—pero hindi nito kayang agawin ang dangal ng taong marunong pa ring pumili ng tama. Sa mundong mabilis manghusga sa mga bumagsak, huwag nating kalimutang ang tunay na halaga ng tao ay hindi nasusukat sa posisyon niya, kundi sa integridad na hawak niya kahit wala na siyang ibang hawak.