Tatlong beses akong nagmahal.
Tatlong beses akong nangarap maging ina.
At tatlong beses, ang batang dapat sana’y nasa sinapupunan ko… napunta sa tiyan ng matalik kong kaibigan.

Ako si Mariel Villafuerte, anak ng may-ari ng isang malaking real estate company sa Makati. Lumaki akong may lahat—magandang bahay, magandang edukasyon, magandang pangalan.

Pero may isang bagay na hindi mabili ng pera.

Isang anak.

Noong ikasal ako kay Enzo Dela Cruz, halos mabaliw ako sa pag-aayos ng nursery kahit wala pa akong dinadala. Bumili ako ng maliliit na damit, kumot, bote, laruan. Kada gabi, hinahawakan ko ang tiyan ko at nagdarasal.

“Lord, kahit isa lang po.”

Pero bago pa ako mabuntis, nabuntis ang matalik kong kaibigan na si Ana Rivera.

Walang asawa. Walang nobyo. Walang matinong paliwanag.

At nang lumabas ang DNA test, parang hinulog ako mula sa tuktok ng BGC tower.

Anak ni Enzo ang dinadala niya.

“Magpaliwanag ka!” sigaw ko habang ibinabato sa mukha ni Enzo ang resulta.

Namuti ang mukha niya. “Mariel, hindi ko siya ginalaw! Isinusumpa ko!”

Si Ana naman, lumuhod sa sahig ng sala namin, umiiyak na halos hindi makahinga.

“Wala kaming nangyari, Mariel. Hindi ko rin alam kung paano nangyari ‘to. Natatakot din ako.”

Hindi ako naniwala.

Sino ba naman ang maniniwala?

Nakipaghiwalay ako kay Enzo. Pinutol ko si Ana sa buhay ko. Akala ko doon matatapos ang sumpa.

Makalipas ang isang taon, nakilala ko si Paolo Reyes, isang tahimik na architect mula Alabang. Hindi ko siya ipinakilala agad kahit kanino. Natuto na ako. Tahimik kaming nagmahal.

Sa isip ko, kung mabubuntis muna ako bago kasal, walang makakasira.

Pero ilang buwan lang ang lumipas, dumating si Ana sa gate ng bahay ko sa Forbes Park.

Payat siya, maputla, nakasuot ng lumang bestida. Nakayuko siya habang hawak ang tiyan niya.

“Mariel… buntis ako.”

Nang lumabas ang DNA test, para akong sinaksak sa parehong sugat.

Anak ni Paolo.

Sinugod siya ni Paolo sa parking lot ng clinic. Hinawakan niya ang balikat ni Ana at napasigaw, “Baliw ka ba? Hindi kita kilala! Ngayon lang kita nakita!”

Bumagsak si Ana sa semento, nanginginig.

“Hindi ko rin alam… ayoko na rin nito…”

Umalis ako ng Pilipinas. Isang taon akong nagpalipat-lipat sa Singapore, Japan, Australia. Nagpanggap akong gumagaling, pero gabi-gabi iisa ang tanong sa utak ko.

Bakit tuwing gusto kong gumawa ng pamilya, si Ana ang nabubuntis?

Pagbalik ko sa Maynila, gumawa ako ng plano.

Nag-download ako ng litrato ng isang lalaking mukhang mayaman at edukado. Pinagawa ko sa assistant ko ang ilang edited photos na kunwari magkasama kami sa Tagaytay, sa isang hotel lobby, sa dinner sa BGC.

Ipinost ko sa Facebook:

“Finally, peace feels like this.”

Tatlong buwan akong naghintay.

At eksaktong ika-90 araw, nag-message si Ana.

“May bago ka na naman ba, Mariel? Kasi… buntis na naman ako.”

Hindi ako sumagot agad.

Tinitigan ko ang screen, pero ang mata ko ay nasa monitor ng CCTV.

Oo. Mali. Alam ko.

Tatlong buwan na akong umuupa ng condo sa tapat ng maliit na apartment ni Ana sa Quezon City. Alam ko pa rin ang lumang passcode niya dahil dati, parang magkapatid kami.

Isang gabi, pumasok ako at naglagay ng maliliit na camera. Gusto kong malaman ang totoo.

Sa monitor, nakita ko siya habang nagpapadede sa anak niyang babae. Sa tabi niya, umiiyak ang dalawang taong gulang na batang lalaki.

“Tumigil nga kayo!” sigaw niya, sabay hampas sa mesa.

Nanikip ang dibdib ko.

Hindi siya mukhang kabit na nanalo. Mukha siyang babaeng kinakain ng sarili niyang buhay.

Kinabukasan, pinapunta ko siya sa St. Gabriel Medical Center.

“Magpa-ultrasound tayo,” sabi ko.

Wala siyang lakas tumanggi.

Sa screen, lumitaw ang maliit na anino.

“Six weeks,” sabi ng doktor.

Napaupo ako.

Hindi peke.

Totoo ang pagbubuntis.

Humarap ako sa OB na babae, si Dra. Santos. “Doktora, posible bang mabuntis ang isang babae kahit walang nangyari sa lalaki?”

Kumunot ang noo niya.

“Sa medisina, dalawa lang. Artificial insemination… o may nangyaring pang-aabuso habang walang malay ang babae.”

Nanlamig ang kamay ko.

“Imposible,” bulong ko. “Tatlong buwan ko siyang binantayan. Walang lalaking lumapit sa kanya.”

Biglang tumingin sa akin si Ana.

“Paano mo alam?”

Natahimik ako.

Umatras siya habang hawak ang tiyan. “Sinusundan mo ako? Binabantayan mo ako?”

“Ana—”

“Ikaw ‘to!” sigaw niya. “Inggit ka dahil ako ang madaling mabuntis! Kaya pinadala mo ang bagong lalaki mo sa akin!”

“Wala akong bagong lalaki!” pasigaw kong sabi. “Peke ‘yon! Litrato lang sa internet!”

Tumigil siya.

At ngumiti siya nang dahan-dahan.

“Nagsisinungaling ka.”

Kinuha niya ang phone niya at ipinakita sa akin ang search result.

Gabriel Santillan. Founder and CEO of Santillan Biotech, Bonifacio Global City.

Ang lalaking ginamit ko sa pekeng post.

Totoong tao pala siya.

“Hinahanap ko siya,” sabi ni Ana, nanginginig ang boses. “At nahanap ko siya.”

Dinala ko siya sa opisina ni Gabriel sa BGC. Sa receptionist pa lang, nagkagulo na.

“Sabihin n’yo sa boss n’yo,” matigas kong sabi, “may babaeng buntis at sinasabing siya ang ama.”

Dinala kami ng secretary sa loob ng isang pribadong opisina. Isinara niya ang pinto. Kinandado.

“Gaano na katagal ang bata?” tanong niya kay Ana.

“Six weeks,” sagot ni Ana.

Namula ang mata ng secretary.

“Hindi n’yo siya pwedeng makausap.”

“Bakit?”

Huminga siya nang malalim.

“Dahil si Sir Gabriel Santillan…”
Pumatak ang luha niya.
“…patay na po. Anim na buwan na.”

PARTE2

Napatigil ang buong mundo ko.

Si Ana, na kanina lang ay sumisigaw at nanginginig sa galit, biglang nawalan ng lakas. Napaupo siya sa carpet ng opisina, hawak ang tiyan niya na parang may halimaw sa loob.

“Hindi,” bulong niya. “Hindi pwede.”

Kinuha ng secretary ang isang brown envelope mula sa drawer.

“Ito ang death certificate,” sabi niya. “Massive heart attack. Private ang burol. Hindi pa namin ipinapahayag sa publiko dahil may ongoing transfer ng shares. Kapag kumalat, babagsak ang kumpanya.”

Binuksan niya ang phone niya. May video ng tahimik na burol. Puting kabaong. Larawan ni Gabriel. Mga bulaklak. Mga taong nakaitim.

Hindi ako nakapagsalita.

Kung patay na si Gabriel anim na buwan na, paano nabuntis si Ana anim na linggo pa lang ang sanggol?

Tumayo ako nang nanginginig ang tuhod.

“May sperm bank ba siya?” tanong ko.

Biglang nanigas ang mukha ng secretary.

Doon ko nalamang may tinamaan ako.

“Hindi ko alam ang sinasabi mo.”

“Alam mo,” sabi ko. “At kung hindi ka magsasalita, tatawag ako ng pulis, media, at SEC. Hindi lang pangalan ni Gabriel ang madadamay. Buong Santillan Biotech.”

Napalunok siya.

“Hindi dito,” bulong niya.

Dinala niya kami sa isang maliit na conference room na walang bintana. Doon niya ipinakilala ang sarili.

Lianne Cruz, executive secretary ni Gabriel sa loob ng pitong taon.

“May fertility program ang kumpanya,” sabi niya. “Research arm. Partner clinics. Legal sa papel, pero… may mga ginawa ang ibang tao na hindi alam ni Sir Gabriel.”

“Ano’ng ibig mong sabihin?” tanong ni Ana.

Tumingin si Lianne sa kanya nang may awa.

“Hindi ikaw ang unang babae.”

Parang may bumara sa lalamunan ko.

“May clinic,” dagdag niya. “Sa Ortigas. Mercado Reproductive Center. Sila ang nag-handle ng sperm sample ni Sir Gabriel bago siya mamatay. May family history siya ng heart disease, kaya nagpa-freeze siya ng sample noon pa.”

Napahawak ako sa mesa.

Mercado.

Kilala ko ang apelyidong iyon.

Si Dra. Felisa Mercado ang fertility doctor na pinupuntahan ko noon bago ako ikasal kay Enzo.

Siya ang nagsabing “stress lang” ang dahilan kung bakit hindi ako mabuntis.

Siya rin ang nagpa-lab test kay Enzo.

Siya rin ang nagpa-test kay Paolo bago kami magplano magpakasal.

Unti-unting nagsara ang mga piraso ng palaisipan.

Hindi pala si Ana ang palaging humahabol sa mga lalaki ko.

May taong palaging isang hakbang na nauuna sa akin.

Dinala namin si Ana sa Mercado Reproductive Center nang araw ding iyon. Hindi na ako nagtanong kung gusto niya. Hindi rin siya tumanggi. Para siyang basag na manika habang hawak ang dalawang anak.

Pagdating namin, naputla ang receptionist nang makita ako.

“Ma’am Mariel—”

“Nasaan si Dra. Mercado?”

“May consultation po siya—”

Binuksan ko ang pinto ng consultation room kahit may pasyente sa loob.

Si Dra. Felisa Mercado, limampu’t walo, eleganteng babae na parang laging amoy mamahaling sabon, napalingon.

“Mariel,” sabi niya, kalmadong-kalmado. “Hindi ka dapat pumapasok nang ganyan.”

Itinulak ko sa mesa niya ang ultrasound ni Ana.

“Kanino galing ang embryo?”

Hindi kumurap si Dra. Mercado.

“Hindi ko alam ang sinasabi mo.”

Lumapit si Ana, nanginginig.

“Doktora…” mahina niyang sabi. “Noong nagpunta ako rito dahil sinabi n’yo tutulungan n’yo akong makakuha ng trabaho bilang surrogate… ano ang nilagay n’yo sa katawan ko?”

Natigilan ako.

Surrogate?

Dahan-dahang lumingon ako kay Ana.

“Alam mo?”

Umiyak siya agad.

“Hindi ko alam na sa’yo galing, Mariel! Hindi ko alam noong una!”

Umupo siya sa sahig ng clinic, habang yakap ang anak niyang babae.

“Pagkatapos mong iwan si Enzo, wala akong pera. Pinalayas ako ng tita ko. Sabi ng clinic, legal daw. Magdadala lang daw ako ng bata para sa mag-asawang hindi kaya. Pero biglang lumabas sa DNA na anak ni Enzo. Natakot ako. Akala ko may nangyari sa akin na hindi ko maalala.”

“Bakit hindi mo sinabi?”

“Sinabi ko sa kanila!” sigaw ni Ana habang nakatingin kay Dra. Mercado. “Pero pinagbantaan nila ako. Sabi nila kakasuhan ako, kukunin ang bata, ikukulong ako dahil pumirma ako ng kontrata!”

Tumayo si Dra. Mercado.

“Enough.”

Pero hindi pa tapos si Ana.

“Noong pangalawa, akala ko ibang couple na. Pumirma ako dahil kailangan ko ng pera para sa anak ko. Paglabas ng DNA, boyfriend mo na naman. Doon ko naisip… baka ikaw ang may ginagawa. Baka ikaw ang nagpaparusa sa akin.”

Tinitigan ko si Dra. Mercado.

“Ginamit mo ang samples nina Enzo at Paolo.”

Hindi siya sumagot.

“Kinuha mo rin ba ang eggs ko?”

Doon siya unang nagpakita ng emosyon.

Napakaliit. Isang paggalaw ng panga.

Pero sapat na iyon.

Biglang nanikip ang dibdib ko.

Naalala ko ang “hormonal treatment” na ginawa niya sa akin noon. Mga injection. Mga sedation. Mga procedure na sinabing kailangan para “linisin” ang reproductive system ko.

“Hindi mo ako ginagamot,” sabi ko, halos walang boses. “Kinukuha mo ang itlog ko.”

“Mariel,” malamig niyang sabi, “ang pamilya mo ang lumapit sa akin.”

Parang may sumabog sa ulo ko.

“Ano?”

“Ang ama mo.”

Hindi ako makahinga.

“Gusto niya ng apo,” sabi ni Dra. Mercado. “Pero ayaw niyang malagay sa peligro ang katawan mo. May mild uterine abnormality ka. Hindi imposible ang pagbubuntis, pero may risk. Ayaw niyang mawala ang nag-iisa niyang anak.”

Napaatras ako.

“Kaya nagnakaw kayo ng itlog ko?”

“Hindi nakaw kung may consent ang legal guardian sa medical files noon.”

“Matanda na ako noon!”

“Pero siya ang nagbayad. Siya ang pumirma sa lahat ng confidentiality agreements.”

Nanlabo ang paningin ko.

Ang tatay ko. Ang lalaking laging nagsasabing ginagawa niya ang lahat para protektahan ako.

Siya pala ang gumawa ng kulungan.

“Si Enzo at Paolo?” tanong ko.

“Voluntary fertility screening,” sabi niya. “Pinapirma sila sa broad reproductive consent forms. Hindi nila binasa.”

“At si Gabriel Santillan?”

Napatingin si Dra. Mercado kay Lianne, na tahimik na umiiyak sa likod namin.

“Hindi iyon para kay Mariel,” sabi ni Lianne. “Para iyon sa pamilya Santillan. Gusto ng board ng tagapagmana. Nang makita nila ang post mo, inakala nilang may koneksyon ka kay Gabriel. May kumuha ng embryo mula sa storage. Si Dra. Mercado ang nag-implant kay Ana.”

Natawa ako. Maikling tawa. Walang saya.

Kaya pala.

Hindi sumpa.

Hindi milagro.

Hindi kabit.

Krimen.

Si Ana ang ginawang sisidlan.

Ako ang ginawang pabrika ng dugo.

Ang mga lalaki sa buhay ko ginawang pirma lang sa papel.

At ang mga batang isinilang… ginawang asset.

Tumawag ako sa abogado ko. Sa pagkakataong iyon, wala na akong pakialam kung bumagsak ang stock ng kumpanya ng pamilya namin.

Kinagabihan, hinarap ko ang tatay ko sa bahay namin sa Makati.

Nasa dining table siya, nagbabasa ng business report, na parang walang nasirang buhay dahil sa kanya.

“Bakit?” tanong ko.

Hindi siya nagulat.

Iyon ang pinakamasakit.

Ibinaba niya ang salamin niya. “Dahil anak kita.”

“Hindi iyon sagot.”

“Gusto mong maging ina. Ginawan kita ng paraan.”

“Ginawan mo ako ng bangungot.”

Tumigas ang mukha niya. “Hindi mo alam ang ginagawa mo noon. Nagmamadali kang magpamilya. Hindi mo inisip ang health risk mo.”

“Hindi mo ako pinrotektahan,” sabi ko. “Kinontrol mo ako.”

Tahimik siya.

“Yung dalawang bata,” dagdag ko, nanginginig ang boses. “Anak ko rin sila, hindi ba?”

Hindi siya sumagot.

Lumuhod ako sa sahig, hindi dahil mahina ako, kundi dahil hindi na kinaya ng katawan ko ang bigat ng katotohanan.

Ang dalawang batang kinaiinggitan ko, kinamumuhian ko minsan sa lihim, tinatanong ko kung bakit napunta kay Ana…

Dugo ko pala.

Mga anak ko pala.

Kinabukasan, nagsampa kami ng kaso laban kay Dra. Mercado, sa clinic, sa mga kasabwat sa Santillan Biotech, at pati sa sarili kong ama. Lumabas sa balita ang lahat. “Illegal embryo implantation.” “Surrogacy exploitation.” “Corporate heir scandal.”

Si Enzo at Paolo, parehong lumapit sa akin. Parehong humingi ng tawad dahil hindi nila binasa ang pinirmahan nila. Hindi ko na binalikan ang kahit sino sa kanila.

May mga sugat na hindi dapat takpan ng kasal.

Si Ana naman, unang beses kong nakita na tunay na gumuho.

“Mariel,” sabi niya sa family court, “kinuha ko ang pera. Pumirma ako. Pero hindi ko alam na ikaw ang ninanakawan nila. Hindi ko alam na sa tuwing umiiyak ka, dala-dala ko pala ang anak mo.”

Matagal akong hindi sumagot.

Galit ako sa kanya.

Pero hindi lang siya ang salarin.

Biktima rin siya ng kahirapan, takot, at mga taong ginawang negosyo ang sinapupunan ng babae.

Sa huli, hindi naging madali ang custody. Hindi ito teleserye na isang pirma lang, akin na ang mga bata. Dumaan kami sa korte, psychological evaluation, DNA confirmation, at mahabang usapan.

Pinili naming huwag pag-agawan ang mga bata.

Si Ana ang nanay na nagdala sa kanila sa tiyan. Ako ang biological mother. Pareho kaming may pananagutan. Pareho kaming kailangang maghilom.

Lumipat siya sa isang maliit pero maayos na bahay sa Antipolo, malapit sa akin. Tinulungan ko siya hindi dahil santo ako, kundi dahil ayokong lumaki ang mga bata sa gitna ng galit.

Ang pangatlong sanggol, ang anak ni Gabriel, ay ipinanganak na ligtas. Ang pamilya Santillan ay hindi pinayagang kunin siya bilang “tagapagmana” lang. Bata siya, hindi titulo.

Isang taon matapos ang iskandalo, dinala ko ang dalawang bata sa Luneta. Tumakbo sila sa damuhan, tumatawa, habang hawak ni Ana ang stroller ng bunso.

“Mommy Mariel!” sigaw ng batang lalaki.

Napahinto ako.

Hindi ko alam kung iiyak ako o tatawa.

Lumapit si Ana sa tabi ko.

“Deserve mo marinig ‘yan,” sabi niya.

Tumingin ako sa kanya.

“Deserve din nilang lumaking hindi natin ipinapasa sa kanila ang kasalanan ng matatanda.”

Sa unang pagkakataon, hindi na ako nakaramdam ng inggit habang nakatingin sa mga bata.

Hindi pala pagiging ina ang naagaw sa akin.

Ang naagaw sa akin ay ang karapatang pumili.

At ngayon, paisa-isa, binabawi ko iyon.

Minsan, ang pinakamalaking sugat ay hindi galing sa kaaway, kundi sa mga taong nagsasabing ginagawa nila ang lahat “para sa ikabubuti mo.” Kaya huwag nating hayaang ang pagmamahal ay maging kontrol. Ang tunay na pag-ibig—sa anak, sa kaibigan, sa pamilya—ay nagsisimula sa respeto sa katawan, buhay, at pagpili ng bawat tao.