Hindi ako nawalan ng pananampalataya dahil sa Diyos.

Muntik akong maubos dahil sa mga taong ginamit ang pangalan ng Diyos para durugin ako.

At ang pinakamasakit?

Akala ko noon, habang pinagtatanggol ko ang Diyos, sinusunod ko Siya.

Ako si Mara Villanueva, tatlumpu’t dalawang taong gulang, lumaki sa isang maliit na bahay sa Tanza, Cavite. Anak ako ng dating jeepney driver at mananahi. Hindi kami mayaman, pero lumaki akong alam ang dalawang bagay: magdasal bago matulog, at huwag ikahiya ang Diyos kahit saan.

Kaya siguro ganoon na lang ako kasigasig noon.

Sa opisina, ako ang unang nag-aanyaya sa Bible study. Sa family group chat, ako ang nagpapadala ng verse tuwing may problema. Sa Facebook, kapag may nangungutya sa pananampalataya, ako agad ang sumasagot.

Mahaba. Maayos. May paliwanag. May Greek word pa minsan.

Akala ko, kapag mas malinaw ang paliwanag ko, mas mapapalapit sila sa Diyos.

Hanggang dumating si Nico Arandia.

Si Nico ang dating kababata ko. Matagal kaming hindi nagkita, hanggang bigla siyang lumitaw sa comment section ng isang post ko tungkol sa panalangin.

“Prayer doesn’t work,” komento niya. “Pampakalma lang ng mahihinang tao.”

Noong nabasa ko iyon, kumirot agad ang dibdib ko.

Hindi dahil galit ako.

Kundi dahil naalala ko ang batang Nico na dati kong kasama sa simbahan, iyong batang umiiyak habang kinakantahan namin ang lola niyang may sakit.

Kaya sinagot ko siya nang mahinahon.

“Nico, hindi mahina ang taong nananalangin. Minsan, iyon na lang ang natitira kapag wala ka nang mahawakan.”

Tumawa siya sa reply.

“Exactly. Crutch.”

Doon nagsimula ang lahat.

Araw-araw, may patama siya. Kapag nag-post ako ng verse, may sarcastic comment siya. Kapag nag-share ako ng testimony, may meme siyang ilalagay sa ilalim. Kapag may nagtanong sa akin tungkol sa pananampalataya, sisingit siya para gawing biro ang lahat.

At ako naman, hindi tumitigil.

Akala ko kasi, kung titigil ako, talo ang Diyos.

Isang gabi, bandang alas-onse, nakita ko ang post niya:

“Christians love throwing verses at people. Like pearls in mud. Cute.”

Parang may tumusok sa akin.

Hindi ko alam kung bakit, pero iyon ang unang gabing napagod ako hindi sa trabaho, hindi sa buhay, kundi sa pagpapatunay.

Sinagot ko siya ng mahaba. Tungkol sa pag-ibig, pagpapatawad, paghahanap ng katotohanan. Halos isang oras kong isinulat.

Pagkatapos kong i-post, ilang minuto lang, nag-reply siya.

“Wow. Essay. Wala ka bang buhay?”

Sumunod ang tawanan.

Mga kakilala namin. Dating classmates. Pati ilang kamag-anak ko. Ang iba nag-heart react pa sa pangungutya niya.

Pinunasan ko ang luha ko habang hawak ang cellphone.

Pero hindi pa rin ako tumigil.

Kinaumagahan, nag-message sa akin ang pastor namin, si Pastor Ruben.

“Mara, anak, pahinga ka muna sa pakikipagdebate.”

Sumagot ako agad.

“Pastor, paano kung ito ang paraan para maabot siya?”

Matagal bago siya nag-reply.

“Hindi lahat ng pinto kailangang sirain para lang masabing kumatok ka.”

Hindi ko naintindihan noon.

O ayaw kong intindihin.

Dahil may bahagi sa akin na hindi na talaga para kay Nico ang laban. Para na iyon sa pride ko. Sa takot kong magmukhang mahina. Sa takot kong sabihing wala akong maisagot.

Lumipas ang dalawang linggo. Lumala ang lahat.

May ginawa si Nico na public post gamit ang screenshot ng mga sagot ko.

Caption niya:

“Meet Mara, the holy warrior of Cavite. She thinks God needs a lawyer.”

Libo-libo ang tawa.

Hindi ko alam kung paano niya nagawang umabot iyon sa ibang tao, pero kinabukasan, pagpasok ko sa opisina sa Makati, iba ang tingin ng mga kasama ko.

May ngumiti nang pilit.

May bumulong.

May isa pang nagsabi, “Uy Mara, may hearing ba si Lord today?”

Natawa sila.

Tumayo ako sa pantry, hawak ang baso ng kape, at doon ko naramdaman ang unang bitak sa loob ko.

Hindi ako galit kay God.

Pero pagod na pagod na akong ipagtanggol Siya sa mga taong hindi naman nagtatanong.

Nang gabing iyon, binuksan ko ulit ang Bible ko.

Dumiretso ang mata ko sa isang talatang matagal ko nang naririnig pero hindi ko kailanman gustong seryosohin:

“Huwag ninyong ibigay sa mga aso ang banal. Huwag ninyong ihagis ang inyong mga perlas sa mga baboy.”

Nanlamig ang kamay ko.

Dahil sa unang pagkakataon, hindi ko narinig iyon bilang insulto sa ibang tao.

Narinig ko iyon bilang babala para sa akin.

Kinabukasan, may notification ulit.

Nag-comment si Nico sa pinakabagong post ko.

“Come on, Mara. Defend your God.”

Mahigit tatlumpung tao na ang nakaabang sa thread.

Nakatitig ako sa screen.

Nanginginig ang daliri ko sa keyboard.

Gusto kong sumagot. Gusto kong patunayan. Gusto kong ilatag lahat ng alam ko.

Pero sa unang pagkakataon, may mas malakas na tinig sa loob ko kaysa sa galit.

At ang sinabi nito ay simple lang:

Hindi lahat ng banal sa puso mo dapat ihagis sa taong gutom lang sa away.

Pinindot ko ang tatlong tuldok.

Hindi ako nag-reply.

Hindi ako nag-post ng verse.

Hindi ako nagpaliwanag.

Binura ko lang ang comment niya.

At saka may dumating na private message mula sa kanya na nagpahinto sa paghinga ko:

“Akala mo ba hindi ko alam kung ano ang ginawa ng tatay mo noong gabing namatay ang lola ko?”

…

Napatitig ako sa mensahe ni Nico hanggang lumabo ang mga letra.

Ang tatay ko?

Si Papa?

Walang kinalaman si Papa sa lola niya. O iyon ang alam ko.

Ilang segundo akong hindi gumalaw. Tapos isa pang message ang pumasok.

“Ask him. Ask your holy family.”

Hindi ako sumagot.

Hindi na dahil disiplinado ako.

Kundi dahil natakot ako.

Kinabukasan ng gabi, umuwi ako sa Tanza. Naabutan ko si Papa sa maliit naming bakuran, nakaupo sa lumang monoblock chair, inaayos ang sirang ilaw ng tricycle ng kapitbahay.

“Pa,” sabi ko, pilit kalmado. “Kilala mo ba talaga si Lola Belen? Lola ni Nico?”

Natigil ang kamay niya.

Iyon pa lang, alam ko nang may sagot.

Tumingin siya kay Mama, na nasa pintuan. Biglang tumahimik ang bahay.

“Mara,” mahina niyang sabi, “sino ang nagsabi sa’yo?”

Umupo ako sa harap niya.

“Si Nico.”

Napabuntong-hininga si Papa. Parang matagal na niyang inaasahan ang araw na iyon.

“Hindi ko siya pinatay,” sabi niya agad, nanginginig ang boses. “Pero totoo… nandoon ako noong gabing namatay siya.”

Pakiramdam ko, may bumagsak na mabigat sa dibdib ko.

Ikinuwento ni Papa ang gabing iyon. Driver pa siya noon ng jeep sa ruta ng Baclaran hanggang Cavite. Isang maulang gabi, isinakay niya si Lola Belen na hirap huminga. Nakiusap daw itong ihatid sa ospital, pero may checkpoint, baha, at traffic.

Nataranta si Papa.

Sa takot na mamatay ang matanda sa jeep niya, ibinaba niya raw ito malapit sa barangay hall at humingi ng tulong.

“Akala ko mas mabilis silang makakatawag ng ambulansya,” sabi ni Papa, umiiyak na. “Pero wala akong lakas ng loob na samahan siya hanggang ospital. Natakot ako, anak. Mahirap lang ako noon. Akala ko ako ang sisisihin.”

Namatay si Lola Belen bago dumating ang tulong.

At si Nico, labing-isang taong gulang noon, ang nakakita sa lola niyang nakahandusay sa upuan ng barangay hall.

Doon ko naintindihan.

Hindi pala pananampalataya ang inaaway ni Nico.

Sugatan pala siya.

At sa tuwing binibigyan ko siya ng paliwanag, parang binibigyan ko siya ng bato sa sugat na hindi pa naghihilom.

Hindi pa rin tama ang ginawa niya sa akin.

Pero sa unang pagkakataon, hindi ko siya nakita bilang kalaban.

Nakita ko siya bilang batang naiwan sa ulan.

Kinabukasan, hindi ako nag-post ng mahabang sagot. Hindi ako gumawa ng public statement. Hindi ko rin ipinagtanggol si Papa sa social media.

Nagpadala lang ako ng isang mensahe kay Nico.

“Alam ko na. Hindi ko ipapaliwanag ang lahat dito. Hindi rin kita pipilitin maniwala. Pero humihingi ako ng tawad sa sakit na nadala mo nang matagal. Kung darating ang araw na gusto mong makipag-usap, makikinig ako.”

Walang reply.

Isang araw.

Tatlong araw.

Isang linggo.

Tahimik.

At kakaiba, hindi ako nabaliw sa paghihintay.

Sa unang pagkakataon, hindi ko naramdaman na kailangan kong hilahin ang isang tao papunta sa liwanag.

Natuto akong mag-iwan ng pinto na bukas, nang hindi sinisira ang dingding.

Makalipas ang halos dalawang buwan, isang Linggo ng umaga, habang nag-aayos ako ng mga upuan sa maliit naming church, nakita ko si Nico sa labas ng gate.

Payat siya. Maputla. Parang ilang gabi nang hindi natutulog.

Hindi siya pumasok agad.

Lumapit lang siya sa akin at nagsabing, “Hindi ako nandito para maging Christian.”

Tumango ako.

“Okay.”

Napatingin siya sa akin, parang naghihintay ng sermon.

Wala akong sinabi.

Matagal siyang nakatayo roon bago bumulong.

“Gusto ko lang malaman kung bakit hindi ka na lumaban.”

Napangiti ako nang malungkot.

“Dahil narealize ko, hindi ikaw ang kaaway ko.”

Doon unang bumigay ang mukha niya.

Hindi siya umiyak nang malakas. Tumulo lang ang luha niya, tahimik, mabigat, parang ulan na matagal nang nakakulong sa ulap.

Hindi naging madali ang sumunod.

Hindi agad siya nagbago. Hindi agad naayos ang galit niya kay Papa. Hindi agad gumaan ang lahat.

Pero nagsimula siyang makinig.

Minsan sa labas lang ng church. Minsan sa coffee shop. Minsan tahimik lang siyang nakaupo habang nag-uusap kami.

At si Papa, isang hapon, lumuhod sa harap niya.

Hindi para magdrama.

Kundi para sabihin ang mga salitang dalawampung taon niyang kinatakasan.

“Patawarin mo ako. Hindi ko pinatay ang lola mo, pero iniwan ko siya noong kailangan niya ako.”

Walang yakapan.

Walang biglang healing music.

Tumayo lang si Nico, nanginginig ang panga, at umalis.

Akala ko tapos na.

Pero pagkaraan ng ilang linggo, bumalik siya.

Hindi para sabihin na napatawad na niya si Papa.

Kundi para sabihing, “Gusto kong subukan. Hindi ko alam kung kaya ko. Pero pagod na akong dalhin ito.”

Doon ko naintindihan ang tunay na kahulugan ng pag-iingat sa perlas.

Hindi pala ito tungkol sa pagiging tahimik dahil duwag ka.

Ito ay tungkol sa pagtitiwala na hindi lahat ng puso nabubuksan sa ingay.

May mga pusong binubuksan lang ng panahon.

May mga sugat na hindi natatalo ng argumento.

May mga taong hindi mo dapat pilitin, dahil baka sa pagpipilit mo, mas lalo mong ilayo sa Diyos.

Ngayon, nagpo-post pa rin ako ng pananampalataya ko.

Pero hindi na ako nakikipagpatayan sa comment section.

Kapag may tunay na nagtatanong, sumasagot ako.

Kapag may nanunuya lang, nagdarasal ako.

At minsan, ang pinakabanal na sagot ay hindi paliwanag.

Kundi katahimikan na may pag-ibig.

Dahil ang perlas ay hindi nawawalan ng halaga kapag hindi mo ito inihagis.

Minsan, doon mo lang talaga pinatutunayang mahalaga ito.