Akala Ko Ina Niya Lang Ang Pinakamahirap Pakisamahan, Pero Sa Gitna Ng Hamog Sa Baguio, Siya Pala Ang Nakakita Sa Katotohanang Matagal Kong Itinatago Kay Lira—At Halos Masira Nito Ang Pag-ibig Namin Nang Gabing Iyon Habang Umuulan Sa Bundok
Hindi ako takot sa taas ng bundok.
Hindi rin ako takot sa lamig ng Baguio.
Ang kinatatakutan ko ay ang tahimik na titig ni Teresa Dizon—ang nanay ng girlfriend ko—dahil pakiramdam ko, kahit hindi ako nagsasalita, nababasa niya ang lahat ng kasinungalingang pilit kong itinatago.
Ako si Nico Ramirez, 26 anyos, nakatira sa isang maliit na apartment sa Santa Rosa, Laguna. Freelance web developer ako. Gumagawa ako ng websites para sa coffee shops, laundry shops, gym studios, at kung anu-anong small business na gustong magmukhang “professional” online kahit maliit lang ang puhunan.
Hindi marangya ang buhay ko, pero tahimik. May laptop, kape, internet, at sapat na bayad sa renta. Doon ako komportable. Sa mga bagay na kontrolado ko. Sa code na kapag may mali, puwede kong hanapin ang bug at ayusin.
Pero ang tao, hindi ganoon.
Lalo na si Lira Dizon.
Si Lira, 24, graphic designer, ang babaeng parang may dalang araw kahit maulan ang paligid. Nakilala ko siya sa isang coffee shop sa Makati noong isang taon. Natapon niya ang iced latte sa laptop sleeve ko, halos maiyak sa kakahingi ng sorry, tapos pagkatapos ng sampung minuto, napatawa na niya ako na parang matagal na kaming magkakilala.
Kabaligtaran ko siya. Madaldal, spontaneous, mahilig sa road trip, mahilig sa biglaang plano. Ako, bago lumabas ng bahay, kailangan alam ko muna saan, gaano katagal, magkano, at ano ang exit plan.
Pero minahal ko siya.
Dahil kay Lira, natuto akong lumabas sa sariling mundo. Natuto akong kumain sa lugar na walang online reviews. Natuto akong sumayaw kahit pangit ang steps ko. Natuto akong maniwalang baka hindi lahat ng sorpresa ay masama.
Pero may isang tao sa buhay niya na hindi ko mabasa: ang nanay niya, si Teresa Dizon.
Kwento ni Lira, dating photojournalist ang nanay niya. Nakapag-cover ito sa mga conflict area sa Mindanao, nasalubong ang putukan, baha, gulo, at lahat ng bagay na sa balita ko lang nakikita. Ngayon, editor na siya sa isang online magazine.
Para kay Lira, hero ang nanay niya.
Para sa akin, palaisipan.
Tuwing nagkikita kami, mabait naman si Teresa. Nagluluto, nagtatanong tungkol sa trabaho ko, tumatango kapag sumasagot ako. Pero pagkatapos noon, tatahimik siya. Titingin lang.
Hindi mapanghusga. Hindi mataray.
Pero parang kamera ang mga mata niya—walang pinalalampas.
Kaya noong sinabi ni Lira na pupunta kaming Baguio para sa weekend getaway kasama ang nanay niya, unang instinct ko ay tumanggi.
“Please, Nico,” sabi niya habang nakayakap sa bewang ko. “Dalawang araw lang. Walang laptop. Walang deadlines. Ikaw, ako, si Mama, pine trees, malamig na hangin. Para namang honeymoon na hindi honeymoon.”
“Kasama mama mo, so definitely hindi honeymoon,” biro ko.
Tumawa siya at hinalikan ako sa pisngi.
At tulad ng lagi, natalo ako.
Biyernes ng hapon kami umalis. Habang paakyat kami ng Kennon Road, unti-unting lumamig ang hangin. Ang mga puno, tila humahawak sa hamog. Si Lira, walang tigil sa pagkuha ng video. Si Teresa, tahimik sa likod, nakatingin sa bintana na parang may hinahanap sa dilim ng bundok.
Nag-check in kami sa isang lumang lodge sa gilid ng Camp John Hay. Hindi sosyal, pero maaliwalas. Kahoy ang dingding, may fireplace sa lobby, at amoy kapeng barako ang hallway. May mga turistang naka-jacket, may mga pamilyang naghahagikhikan, may mga batang tumatakbo habang hawak ang strawberry taho.
Kinagabihan, kumain kami sa maliit na restaurant ng lodge. Sinigang na hipon, inihaw na liempo, pinakbet, at mainit na kanin. Masaya si Lira, halos hindi mauubusan ng kwento.
“Bukas sasama ako kina Bea sa trail at horseback riding,” sabi niya. “Nakilala ko sila kanina sa lobby. Ang saya nila!”
Napatingin ako sa kanya.
“Kakakilala mo lang?”
“Oo. Pero mabait sila.”
Gusto kong sabihin na hindi lahat ng mabait sa una ay mapagkakatiwalaan. Pero pinigilan ko ang sarili ko. Ayokong magmukhang controlling.
“Sumama ka na rin, love,” dagdag niya. “Para may adventure tayo.”
Umiling ako. “Pass muna. Maglalakad-lakad na lang ako dito. Baka magbasa.”
Saglit akong tiningnan ni Teresa mula sa kabilang upuan. Hindi siya nagsalita. Pero pakiramdam ko, may naitala na naman siya sa utak niya tungkol sa akin.
Kinabukasan, maaga gumising si Lira. Nakasuot na siya ng jacket, boots, at beanie. Hinila niya ang kumot ko at hinalikan ako.
“Don’t miss me too much.”
“Text ka pagdating ninyo sa trail.”
“Nico, bundok ito, hindi kidnapping.”
“Text ka pa rin.”
Ngumiti siya, pero may bahid ng inis. “Okay, sir.”
Umalis siya kasama ang grupo.
Naiwan ang lodge na parang nawalan ng ilaw. Nagkape ako sa common area, nakatingin sa hamog sa labas. Doon lumapit si Teresa. Nakasuot siya ng hiking boots, makapal na jacket, at pulang scarf.
“Hindi ka sumama?” tanong niya.
“Hindi po ako mahilig sa trail.”
“Takot ka?”
“Praktikal lang po. Ayokong madulas sa putik.”
Bahagya siyang ngumiti. “Magkaiba iyon.”
Hindi ako nakasagot.
Tumayo siya at tumingin sa labas.
“May maikling daan dito sa likod ng lodge. Tahimik. Maganda ang view kapag hindi makapal ang hamog.”
Akala ko aalis na siya. Pero lumingon siya sa akin.
“Sumama ka, Nico.”
Hindi iyon tanong. Hindi rin utos.
Parang imbitasyon sa isang bagay na hindi ko alam kung dapat kong pasukin.
Gusto kong tumanggi, pero naisip ko si Lira. Baka magandang pagkakataon ito para mas makilala ako ng nanay niya. Baka mabawasan ang awkwardness. Baka mali lang ang basa ko kay Teresa.
Kaya kinuha ko ang jacket ko.
Tahimik kaming naglakad sa likod ng lodge. Basa ang lupa. Amoy pine trees at malamig na lupa ang hangin. Sa unang sampung minuto, wala kaming imikan. Tanging yabag lang namin sa putik at kaluskos ng dahon ang naririnig.
Hanggang sa bigla niyang sinabi:
“Hindi ka sanay na may nakakakita sa’yo, ano?”
Napatigil ako.
“Po?”
“Sanay kang ikaw ang nag-aayos ng mundo mo. Kapag may mali, burahin. Palitan. Takpan. Pero hindi ganoon ang relasyon.”
Nanlamig ang batok ko.
“Hindi ko po maintindihan.”
Huminto si Teresa sa gilid ng trail. Humarap siya sa akin. Sa likod niya, makapal ang hamog, halos lamunin ang buong daan.
“May nakita akong email sa laptop ni Lira noong isang gabi,” sabi niya. “Hindi ko sinasadya. Naiwan niyang bukas habang tinutulungan ko siyang maghanap ng resibo.”
Bumilis ang tibok ng puso ko.
“Email?” tanong ko, kahit alam ko na.
Hindi agad siya sumagot. Kinuha niya ang phone niya mula sa bulsa at ipinakita sa akin ang screenshot.
Isang subject line lang ang nakita ko, pero sapat na iyon para manigas ako.
“Confirmed: Singapore Contract — Start Date in Three Weeks.”
Tumingin sa akin si Teresa.
“Alam ba ng anak ko na aalis ka, Nico?”
Bago ako makasagot, biglang nag-ring ang phone niya.
Si Lira.
Sinagot ni Teresa.
Hindi ko narinig ang buong sinabi sa kabilang linya. Ang narinig ko lang ay ang biglang pagbabago ng mukha ni Teresa—mula kalmado, naging maputla.
“Nasan ka?” tanong niya.
Sandaling katahimikan.
Pagkatapos, mahina pero malinaw na sinabi ni Lira:
“Ma… naligaw kami. May lalaki dito. Sabi niya kilala niya kayo. Ayaw niya kaming paalisin.”
At doon naputol ang tawag.
PARTE2
Nanigas ang buong katawan ko.
Sa isang segundo, nawala sa isip ko ang email, Singapore, at lahat ng sikreto kong pilit tinatakpan. Ang tanging narinig ko sa utak ko ay ang huling sinabi ni Lira.
Ayaw niya kaming paalisin.
Tumingin si Teresa sa phone niya. Wala nang signal.
“Anong trail ang pinuntahan nila?” tanong ko.
Hindi siya sumagot agad. Nakatingin siya sa screen, pero alam kong hindi na niya iyon binabasa. Parang biglang bumalik sa kanya ang dating buhay niya—ang babaeng nakakita na ng panganib bago pa maintindihan ng iba.
“Nico,” sabi niya, matigas ang boses, “makinig ka. Huwag kang magpa-panic.”
“Paano po ako hindi magpa-panic? Si Lira iyon!”
“Exactly. Kaya kailangan mong gamitin ang utak mo, hindi takot mo.”
Napakurap ako. Sa gitna ng kaba, tumama sa akin ang sinabi niya. Buong buhay ko, akala ko kalmado ako dahil kontrolado ko ang mundo ko. Pero ngayon, walang control. Walang code. Walang undo button.
Si Teresa agad ang kumilos. Bumalik kami nang mabilis sa lodge. Sa lobby, kinausap niya ang receptionist, kinuha ang pangalan ng grupo nina Lira, tinanong kung saan sila nag-book ng activity. Lumabas na hindi official guide ng lodge ang kasama nila. May lalaking nag-alok daw sa kanila ng “mas magandang trail” papunta sa isang lumang view deck.
“Illegal guide,” bulong ni Teresa.
Tumawag siya sa police station, sa barangay, at sa local rescue. Klaro ang boses niya, diretso ang detalye: oras ng alis, damit ni Lira, kulay ng jacket, huling lokasyon, huling sinabi sa tawag. Habang nagsasalita siya, nanginginig ang kamay ko sa gilid.
Gusto kong gumawa ng kahit ano. Pero wala akong alam.
“Tingnan mo ang phone mo,” sabi ni Teresa pagkatapos ng tawag. “May shared location ba kayo?”
“Meron,” sagot ko agad.
Binuksan ko ang app. Mahina ang signal, pero may huling ping. Lumabas ang lokasyon—malayo sa opisyal na trail, malapit sa isang lumang logging road sa may bahagi ng Itogon.
Ipinakita ko kay Teresa.
Nagbago ang mukha niya.
“Doon,” sabi niya. “Doon natin sila hahanapin.”
Dumating ang dalawang tanod at isang rescue volunteer. Pinayuhan kaming huwag sumama, pero hindi pumayag si Teresa.
“Anak ko ang nawawala,” sabi niya. “At mas kilala ko ang ganitong sitwasyon kaysa sa karamihan.”
Ako, hindi dapat sumama. Alam ko iyon. Hindi ako sanay sa putik, dilim, at panganib.
Pero nang naalala ko ang boses ni Lira, sumakay ako sa sasakyan.
Habang binabaybay namin ang makitid na kalsada, umambon. Ang hamog, lalong kumapal. Si Teresa nasa harap, nakatingin sa daan. Ako nasa likod, paulit-ulit na tinatawagan si Lira.
Walang sagot.
Pagdating namin malapit sa logging road, bumaba kami. May mga bakas ng gulong sa putik. May ilang footprints. May nakita ring piraso ng telang kulay lavender sa sanga.
Jacket ni Lira.
Pakiramdam ko may kumurot sa dibdib ko.
“Lira!” sigaw ko.
Sinaway ako ni Teresa.
“Baka marinig ka ng maling tao.”
“Hindi ko kayang tumahimik!”
Humarap siya sa akin. Sa unang pagkakataon, nakita ko ang takot sa mata niya. Hindi lang siya matapang. Natatakot din siya. Pero hindi niya hinahayaang lamunin siya nito.
“Kung mahal mo ang anak ko,” sabi niya, “tulungan mo siyang mabuhay. Hindi ang sarili mong konsensya.”
Tumama iyon sa akin.
Dahil may konsensya nga akong tinatakasan.
Tatlong linggo na lang, lilipad na sana ako papuntang Singapore para sa isang malaking kontrata. Anim na buwang project. Malaking bayad. Sapat para mabayaran ang utang ng tatay ko sa ospital at makaalis ako sa buhay na puro habol sa renta.
Tinanggap ko iyon nang hindi sinasabi kay Lira.
Hindi dahil hindi ko siya mahal.
Kundi dahil natakot ako sa sagot niya.
Natakot akong baka piliin niyang sumama. Natakot din akong baka piliin niyang hindi. Kaya pinili kong manahimik, gaya ng lagi kong ginagawa.
Pero ngayon, maaaring mawala siya bago ko pa masabi ang totoo.
Nagpatuloy kami sa paghahanap. Ilang minuto pa, may narinig kaming iyak mula sa baba ng trail.
“Help!”
Tumakbo ang rescue volunteer. Sumunod kami.
Sa gilid ng bangin, nakita namin sina Bea at isa pang babae, parehong basang-basa at nanginginig. Sinabi nilang may lalaking nagpakilalang kilala raw ang may-ari ng lodge. Dinala sila sa shortcut. Nang mapansin ni Lira na paikot-ikot sila at humingi ng tulong, nagalit ang lalaki. Kinuha nito ang isang bag at tinakot silang huwag sumigaw.
“Nasaan si Lira?” tanong ko.
Umiiyak si Bea.
“Siya ang nagpabalik sa amin pataas. Sabi niya hihilahin niya si Mica kasi nadulas. Tapos… hinabol siya ng lalaki.”
Parang nabingi ako.
Si Teresa ang unang kumilos.
“Saan banda?”
Itinuro nila ang mas makitid na daan pababa.
Ayaw na sana kaming payagan ng tanod, pero may narinig kaming kalabog. Pagkatapos, isang mahinang boses.
“Nico!”
Hindi ko alam kung paano ako nakatakbo. Dumulas ako, nasugatan ang palad ko, nadapa sa putik, pero bumangon ako.
Nakita ko si Lira sa ibaba, nakatago sa likod ng malaking bato. Yakap niya ang isang babaeng umiiyak—si Mica. May gasgas sa pisngi ni Lira, basag ang screen ng phone niya, at nanginginig siya sa lamig.
Ilang metro mula sa kanila, may lalaking galit na galit, hawak ang bag ng isa sa mga babae. Nang makita niya ang rescue light, tumakbo siya paakyat sa kabilang gilid.
Hinabol siya ng tanod at volunteer. Ako, bumaba kay Lira.
“Lira!”
Pagkakita niya sa akin, doon siya tuluyang umiyak.
“Nico…”
Niyakap ko siya nang mahigpit. Sa unang pagkakataon, hindi ko inisip kung sino ang nakakakita. Hindi ko inisip kung marumi ako, kung nanginginig ako, kung mahina ang itsura ko.
Buhay siya.
Iyon lang ang mahalaga.
Dumating si Teresa at lumuhod sa tabi niya. Hindi siya sumigaw. Hindi siya nag-drama. Hinawakan lang niya ang mukha ng anak niya, tiningnan mula noo hanggang baba, parang sinisigurong buo pa siya.
“Ma,” hikbi ni Lira.
Doon lang nabasag si Teresa.
Niyakap niya ang anak niya nang mahigpit. Tahimik siyang umiyak, iyong iyak ng taong matagal nang marunong magpigil pero ngayon ay hindi na kaya.
Nadala kami pabalik sa lodge pagkatapos ng halos dalawang oras. Nahuli rin ang lalaki sa tulong ng mga tanod. Lumabas na dati na pala itong nanghaharass ng turista at nagpapanggap na guide para makakuha ng pera at gamit.
Sa clinic ng lodge, nilinis ang mga sugat ni Lira. Nakaupo ako sa tabi niya, hawak ang kamay niya. Si Teresa naman nasa may pinto, tahimik ulit.
Akala ko tapos na ang bangungot.
Pero alam kong may isa pang sugat na kailangan buksan.
Nang kami na lang ni Lira sa kwarto, tiningnan niya ako.
“Nico,” sabi niya, paos ang boses, “bakit alam ni Mama ang tungkol sa Singapore?”
Para akong binuhusan ng malamig na tubig.
Hindi pala iyon nakalimutan. Naghintay lang.
Bumitaw ako nang bahagya sa kamay niya, pero siya ang mas humigpit ang hawak.
“Huwag kang tumakas,” sabi niya. “Hindi ngayon.”
Huminga ako nang malalim.
At sinabi ko ang lahat.
Ang kontrata. Ang alok. Ang utang ng tatay ko. Ang takot kong maging pabigat. Ang takot kong tanungin siya dahil baka malaman kong hindi pala ako bahagi ng plano niya. Ang duwag kong desisyon na maghintay hanggang wala na siyang magagawa.
Tahimik siyang nakinig. Wala siyang sigaw. Mas masakit iyon.
“Akala mo ba,” sabi niya sa huli, “ang pagmamahal ko sa’yo nakadepende lang sa lugar?”
“Hindi.”
“Akala mo ba hindi ako masasaktan kung nalaman kong aalis ka?”
“Alam kong masasaktan ka.”
“Pero mas pinili mong ako ang huling makaalam.”
Napayuko ako.
“Sorry.”
Tumawa siya nang mahina, pero walang saya.
“Alam mo kung ano ang pinakamasakit, Nico? Hindi iyong aalis ka. Kaya kong intindihin iyon. Ang masakit, pinili mong magdesisyon mag-isa habang ako, buong akala ko kasama ako sa buhay mo.”
Hindi ako nakasagot.
Dumating si Teresa dala ang dalawang tasang tsaa. Mukhang aalis sana siya nang marinig ang usapan, pero pinapasok siya ni Lira.
“Ma, alam mo na pala.”
Umupo si Teresa sa gilid ng kama.
“Nakita ko lang. Pero hindi ko trabaho na magsabi para sa kanya.”
Tumingin siya sa akin.
“Pero trabaho mong magsabi sa anak ko.”
Tumango ako.
“Alam ko po.”
Matagal kaming tahimik. Sa labas, patuloy ang ulan sa bubong ng lodge. Sa loob, parang bawat patak ay bumibilang ng mga salitang hindi namin nasabi noon.
“Bakit mo ako laging tinitingnan nang ganoon?” tanong ko kay Teresa, hindi ko alam kung saan nanggaling ang lakas ng loob.
Bahagya siyang napangiti.
“Dahil kilala ko ang mga taong marunong magtago. Marami akong nakitang ganoon sa trabaho ko. Mga sundalong ayaw umamin na takot. Mga batang ayaw umiyak. Mga magulang na nagsasabing okay lang kahit hindi na.”
Tumingin siya kay Lira.
“At mga lalaking mahal ang anak ko pero mas mahal pa rin ang pader na itinayo nila.”
Masakit, pero totoo.
“Hindi kita ayaw, Nico,” dagdag niya. “Pero hindi ko puwedeng ipagkatiwala ang anak ko sa taong magaling magmahal kapag madali, pero nawawala kapag kailangan nang maging totoo.”
Doon ako tuluyang nabasag.
Hindi dahil pinahiya niya ako. Kundi dahil tama siya.
Kinabukasan, hindi kami agad umuwi. Naupo kaming tatlo sa veranda ng lodge habang unti-unting umaangat ang hamog mula sa mga puno. May benda ang kamay ko. May maliit na bandage sa pisngi ni Lira. Si Teresa, hawak ang camera niyang luma, kinukunan ang liwanag na sumisilip sa pagitan ng pine trees.
“Hindi ko alam kung kaya kong mag-long distance,” sabi ni Lira.
Tumango ako. “Hindi rin ako sigurado.”
“Pero gusto kong ako ang tinatanong mo. Hindi iyong aalis ka na lang tapos iiwan mo ako sa hula.”
“Hinding-hindi ko na uulitin.”
Tiningnan niya ako nang matagal.
“Hindi pangako ang kailangan ko, Nico. Pattern ang kailangan kong makita.”
Kaya gumawa kami ng desisyon. Hindi perpekto, pero totoo.
Tutuloy ako sa Singapore contract, pero hindi bilang pagtakas. Araw-araw kaming mag-uusap, hindi para mag-report, kundi para maging bahagi pa rin ng buhay ng isa’t isa. Bumisita siya sa akin sa ikatlong buwan kung kakayanin. At kung hindi namin kayanin, haharapin namin iyon nang magkasama, hindi sa pamamagitan ng katahimikan.
Bago kami umuwi, nilapitan ako ni Teresa sa parking lot.
“Salamat at hindi ka tumakbo kahapon,” sabi niya.
“Natakot po ako.”
“Lahat naman tayo natatakot.”
Tumitig siya sa akin, pero sa unang pagkakataon, hindi na ako nailang.
“Ang tapang,” sabi niya, “hindi iyong walang takot. Ang tapang, iyong nanginginig ka na pero pinipili mo pa ring manatili.”
Pagbaba namin pabalik ng Laguna, tulog si Lira sa passenger seat. Hawak niya ang kamay ko, kahit mahina. Si Teresa nasa likod, tahimik, pero hindi na mabigat ang katahimikan.
Pagdating sa apartment ko, tinanggal ko ang lumang sticky note sa pader kung saan nakasulat ang deadline ng Singapore project. Pinalitan ko iyon ng isa pang note.
Tell the truth before fear tells it for you.
Hindi naging perpekto ang relasyon namin pagkatapos noon. May away pa rin. May kaba. May mga gabing mahirap ang long distance. Pero may nagbago.
Hindi na ako nagtatago sa pader.
At si Lira, hindi na kailangang kumatok nang paulit-ulit para papasukin ko siya.
Minsan, ang taong pinakakinatatakutan nating humusga sa atin ang siya palang unang makakakita ng sugat na matagal nating tinatakpan. At ang pag-ibig, hindi nasusukat sa dami ng masasayang araw, kundi sa tapang na manatiling tapat kapag dumating ang takot, layo, at katotohanang hindi na kayang itago.
