Bahagi 3 — Sa Likod ng Puting Bestida, May Resibong Hindi Nila Kayang Burahin
Bahagi 3 — Sa Likod ng Puting Bestida, May Resibong Hindi Nila Kayang Burahin
Buong gabi akong hindi nakatulog.
Paulit-ulit kong binuksan ang larawan ng kuwaderno ni Nico.
Hindi lamang ang sulat-kamay niya ang makikita roon.
Nandoon pati ang maliit na guhit ng bahay at dalawang taong magkahawak-kamay.
Ibig sabihin, may taong nakakuha ng malinaw na larawan ng mismong pahina.
At ginamit iyon upang idiin ang kuya ng bata.
Kinabukasan, maaga akong pumasok.
Pagdating ko sa opisina, naroon na si Principal Bautista.
May hawak siyang dalawang papel.
Ang isa ay ang reklamong ipinadala ni Cynthia Salcedo.
Ang ikalawa ay isang liham mula sa kompanyang Salcedo Weddings and Events.
Ayon sa liham, sinisiraan ko raw ang kanilang dance instructor sa pamamagitan ng pagtatanong sa kaniyang nakababatang kapatid.
Humihiling sila ng pormal na imbestigasyon laban sa akin.
“Hindi kita basta hahatulan, Mara,” sabi ni Principal Bautista. “Pero kailangan nating maitala ang lahat. At dapat malaman kung sino ang naglabas ng gawa ng bata.”
“Ma’am, hindi ko ipinakita sa kahit sinong magulang ang kuwaderno ni Nico.”
“Alam ko.”
Napatingin ako sa kaniya.
“Pero kahapon, noong hinanap natin ang contact number ng kaniyang guardian, iniwan natin sandali ang kopya ng pahina sa mesa ng opisina.”
Bigla kong naalala.
May photocopy kaming ginawa para sa kumpidensiyal na tala tungkol sa kalagayan ni Nico.
Ilang minuto itong naiwan sa tabi ng printer habang tumatawag kami.
At noong mga oras na iyon, pumasok sa opisina si Cynthia upang kunin ang mga dokumento para sa fundraising program.
Nanlamig ako.
“Ma’am…”
“Hindi pa natin masasabing siya ang kumuha. Pero titingnan natin ang tala ng mga pumasok at ang security camera.”
Tumango ako.
Hindi ako dapat mag-akusa nang walang patunay.
Iyon mismo ang pagkakamaling muntik ko nang gawin kay Eli.
Nang magsimula ang klase, pumasok si Nico na hindi nakangiti.
Namumula ang kaniyang mga mata.
“Good morning po, Teacher.”
“Good morning, Nico.”
Maya-maya, habang nagsusulat ang mga kaklase niya, lumapit siya sa mesa ko.
“Teacher, masama po bang tao si Kuya?”
Para akong sinaksak sa dibdib.
“Bakit mo naitanong?”
“Nakita po ng kapitbahay namin ang video. Sinabi niya na manloloko raw si Kuya.”
Napayuko siya.
“Sabi niya, baka hindi talaga ako dapat kasama ni Kuya.”
Marahan kong inilapag ang bolpen.
“Nico, hindi nagiging katotohanan ang isang bagay dahil maraming tao ang nagsasabi nito.”
“Pero bakit po galit silang lahat?”
“Dahil minsan, may mga taong naniniwala agad sa nakikita nila, kahit hindi pa nila alam ang buong nangyari.”
Tumingin siya sa akin.
“Naniniwala po ba kayo kay Kuya?”
Ilang segundo akong natahimik.
Naisip ko ang unang paghusga ko sa trabaho ni Eli.
Ang mga maling larawang nabuo sa isip ko dahil sa ilang pangungusap ng isang bata.
At ang katotohanang hindi ko man lamang siya nakilala bago ako naghinala.
“Nico,” mahina kong sabi, “gusto kong marinig ang buong kuwento ng kuya mo. At sisiguraduhin kong walang mananakit sa iyo rito sa paaralan.”
Tumango siya.
Pero bago bumalik sa kaniyang upuan, may sinabi siyang halos hindi ko narinig.
“Hindi po kailanman nanloko si Kuya. Kahit wala kaming pera, hindi niya kinukuha ang hindi amin.”
Kinahapunan, dumating si Eli sa paaralan.
Sa pagkakataong iyon, wala siyang kasamang nobya.
Wala ring sigawan.
Nakasuot siya ng simpleng kulay-abong polo at maong na pantalon.
May itim na suporta sa kaniyang kanang tuhod.
Dala niya ang isang makapal na folder.
“Magandang hapon, Teacher Mara.”
“Magandang hapon.”
Bahagya siyang ngumiti.
“Siguro ang sama ng unang impresyon ninyo sa akin.”
Napahiya ako.
“May mga bagay akong hindi naunawaan. Pasensiya na kung nakapaghusga ako nang hindi muna nagtatanong.”
Sandali niya akong tiningnan.
Pagkatapos ay napangiti siya nang mas totoo.
“Si Nico ba ang nagkuwento tungkol sa mga babaeng niyayakap ko?”
Napatingin ako sa kaniya.
Paano niya nalaman?
Napatawa siya nang mahina.
“Ganiyan din ang ikinuwento niya sa barangay health worker noong nakaraang buwan. Akala tuloy nila marami akong girlfriend.”
Hindi ko napigilang matawa.
“Pasensiya na talaga.”
“Walang problema, Ma’am. Medyo malikhain lang talaga ang kapatid ko.”
Maya-maya, naging seryoso ang mukha niya.
“Pero alam kong hindi lang iyon ang dahilan kung bakit ninyo ako ipinatawag.”
Inilapag niya ang folder.
“Lahat ng kailangan ninyong malaman tungkol kay Nico, sasagutin ko. Basta sana huwag ninyo siyang husgahan dahil sa nangyayari sa akin.”
Doon ko unang naramdaman na ibang-iba ang lalaking ito sa inaakala ko.
Hindi niya unang inalala ang sariling reputasyon.
Ang kapatid niya agad.
“Gusto kong malaman kung maayos ang kalagayan ninyong dalawa,” sabi ko.
Tumango siya.
“At kung may kailangan ba kayong tulong.”
Matagal siyang natahimik.
Saka niya binuksan ang folder.
May mga resibo, kontrata, bank transfer confirmation, at litrato ng kaniyang maliit na studio.
“Nagsimula akong magturo ng sayaw noong labingwalong taong gulang ako. Dati, si Mama ang may maliit na pagawaan ng damit. Sa gabi, nagtuturo rin siyang sumayaw sa mga kapitbahay.”
Ipinakita niya ang isang lumang litrato.
Isang babaeng nakangiti habang may hawak na pares ng pulang sapatos na pangsayaw.
“Iyan si Mama.”
“Maganda siya.”
“Siya rin ang nagturo sa akin ng unang hakbang.”
Bahagyang nag-iba ang boses niya.
“Nang magkasakit siya, huminto ako sa kolehiyo. Kumuha ako ng kung anu-anong trabaho. Nagkarga ng gamit sa events, naglinis ng bulwagan, nag-ayos ng upuan. Hanggang sa may isang wedding coordinator na kumuha sa akin para magturo ng first dance.”
“At si Nico?”
“Ako na ang nag-alaga sa kaniya mula nang mawala si Mama.”
Hindi ko napigilang tingnan ang kaniyang mga kamay.
May mga kalyo.
May maliliit na peklat.
Hindi iyon mga kamay ng lalaking walang ginawa kundi magpalusot.
“Bakit namamaga ang tuhod ninyo?”
Huminga siya nang malalim.
“Noong rehearsal ni Katrina, umusog ang isang bahagi ng portable stage. Napaatras siya habang umiikot. Nakita kong babagsak siya sa gilid, kaya hinila ko siya pabalik.”
“Pero nahulog pa rin siya?”
“Tumama ang binti niya sa gilid. Ako naman, napilipit ang tuhod habang sinusubukan siyang saluhin.”
“Nasaan ang buong video?”
“Galing sa camera ng event team ang kumalat na clip. Pinutol nila ang bahaging gumalaw ang entablado bago siya bumagsak.”
“Bakit nila gagawin iyon?”
Doon niya binuksan ang susunod na dokumento.
Isang kasunduan sa pagitan ng kaniyang studio at Salcedo Weddings and Events.
“Dati akong regular subcontractor nila. Kapag may bride na gustong matutong sumayaw, ako ang kinukuha nila.”
“Magkano ang bayad?”
“Karaniwan, labindalawang libong piso para sa package ng mga sesyon. Pero ang buong wedding package na ibinabayad ng kliyente ay sa kumpanya dumadaan.”
“Kasama ang walumpu’t anim na libo ni Katrina?”
Tumango siya.
“Kasama roon ang rental ng rehearsal venue, staging, choreography, at ilang iba pang serbisyo. Hindi ko hawak ang pera.”
“Bakit ikaw ang sinisingil?”
“Dahil gusto ni Ramon Salcedo na ako ang umako sa lahat ng pananagutan sa aksidente.”
Napakunot ako.
“May kontrata siyang ipinadala. Kapag pumirma raw ako, aakuin ko ang bayad sa pagpapagamot ni Katrina, ang refund ng package, at anumang karagdagang reklamo laban sa kumpanya.”
“Magkano lahat?”
“Mahigit tatlong daang libong piso ang hinihingi nila.”
Hindi ako agad nakapagsalita.
“Hindi ko kaya iyon, Teacher. At hindi rin makatarungan kung hindi pa malinaw kung sino ang nagpabaya sa entablado.”
“May ebidensiya ka ba?”
“May mga mensahe ako. Pero kulang. Nasa mismong venue ang security footage.”
“Kung ganoon, kailangan nating makuha ang tunay na nangyari sa tamang paraan.”
Tumingin siya sa akin.
“Hindi ko gustong madamay kayo.”
“Ang tungkulin ko ay protektahan ang estudyante ko. Hindi ibig sabihing ako ang hahawak sa kaso mo. Pero tutulungan kitang mahanap ang taong dapat mong lapitan.”
Ilang segundo siyang tahimik.
Saka niya sinabing, “Salamat, Mara.”
Sa unang pagkakataon, hindi niya ako tinawag na Teacher.
At hindi ko alam kung bakit biglang bumilis ang tibok ng puso ko.
Dalawang araw pagkatapos, lumala ang lahat.
May mga magulang na nagtanong kung ligtas bang sumama ang kanilang anak sa mga aktibidad kung may estudyanteng kapatid ng isang “manlolokong dance instructor.”
May nagpadala ng screenshot ng kuwaderno ni Nico sa group chat ng mga magulang.
May sumulat pa na dapat raw ilipat ang bata sa ibang paaralan.
Hindi ko hinayaang kumalat ang usapan sa loob ng klase.
Ipinakiusap namin ni Principal Bautista sa mga magulang na huwag ibahagi ang pribadong gawa ng isang bata.
Pinatanggal din namin ang mga larawang ipinadala sa opisyal na group chat.
Ngunit ang pinakamasakit ay ang nakita kong reaksyon ni Nico.
Sa oras ng recess, mag-isa siyang nakaupo sa hagdan.
Hawak niya ang baunang kanin.
Hindi niya iyon kinakain.
“Nico, bakit hindi ka sumasama sa mga kaibigan mo?”
Mahina siyang sumagot.
“Sabi po ni Carlo, kung manloloko raw si Kuya, manloloko rin daw ako paglaki ko.”
Napaupo ako sa tabi niya.
“Hindi totoo iyon.”
“Teacher…”
“O?”
“Kung hindi po ako nagsulat sa kuwaderno, hindi po ba mangyayari ito?”
Napapikit ako.
Nararamdaman kong nanginginig ang kaniyang boses.
“Kasalanan ko po ba?”
Hinawakan ko ang kaniyang maliit na kamay.
“Hindi, Nico. Wala kang kasalanan sa pagsulat tungkol sa pamilya mo. Ang may pananagutan ay ang mga taong gumagamit ng kuwento mo para manakit.”
“Talaga po?”
“Talaga.”
Doon siya humagulgol.
Hindi malakas.
Walang eksena.
Tahimik lamang siyang umiyak habang nakayakap sa akin.
At nang araw na iyon, nangako ako sa sarili kong hindi ko hahayaang maging dahilan ng pagkasira ng buhay niya ang isang inosenteng takdang-aralin.
Kinagabihan, nakatanggap ako ng mensahe mula sa isang hindi kilalang numero.
Ako si Katrina Abad. Puwede ba tayong magkita? May hindi ako sinabi noong araw na pumunta ako sa school.
Nag-alinlangan ako.
Pero nang sabihin niyang may impormasyon siyang makatutulong kay Eli, iminungkahi kong magkita kami sa isang pampublikong café, kasama si Eli at isa pang taong pinagkakatiwalaan niya.
Dumating si Katrina na walang makeup.
May benda ang kaniyang binti.
Kasama niya ang nakatatandang kapatid na si Mika.
Pagkaupo niya, agad siyang nagsalita.
“Gusto kong humingi ng tawad kay Eli.”
Napatingin si Eli sa kaniya.
“Bakit?”
Napaluha siya.
“Dahil pinapunta ako ni Ramon sa paaralan.”
Nanigas ang mukha ko.
“Ano?”
Sinabi ni Katrina na pagkatapos ng aksidente, ipinangako ni Ramon na ibabalik ang bahagi ng kanilang bayad kung pupunta siya sa paaralan at haharapin si Eli sa harap ng ibang tao.
“Sinabi niyang kailangan ng patunay na umiiwas si Eli sa pananagutan. Para raw may dokumentasyon kami.”
“Pati si Marvin na may dalang cellphone?” tanong ko.
Tumango siya.
“Hindi ko alam na ganoon ang gagawin nila sa video.”
“Bakit ka pumayag?”
Napahagulgol siya.
“Dahil isang araw na lang bago ang kasal ko. Duguan ang binti ko, nasira ang bestida ko, at natatakot akong hindi ako makalakad sa aisle. Sinabi nilang si Eli ang dahilan ng lahat.”
Natahimik ang mesa.
Pagkatapos ay inilabas ni Mika ang kaniyang cellphone.
“May naalala ako noong gabing iyon,” sabi niya. “Nag-video ako habang nagre-rehearse si Katrina. Hindi ko lang napansin na nakunan pala ang buong nangyari.”
Pinindot niya ang play.
Sa video, makikita si Katrina at Eli na sumasayaw sa ibabaw ng portable stage.
Narinig ang boses ng isang lalaking nagsasabing lumapit sa gilid para mas maganda ang kuha.
Ilang segundo pagkatapos, gumalaw ang isang bahagi ng sahig.
Napaatras si Katrina.
Mabilis na hinawakan ni Eli ang kaniyang braso.
Ngunit napilipit ang paa niya at pareho silang bumagsak.
Nang i-pause ni Mika ang video, itinuro niya ang isang lalaki sa likuran.
“Kilalang-kilala ko iyang lalaking iyan.”
“Si Ramon?” tanong ko.
Tumango siya.
“Siya ang nagsabing alisin muna ang harang sa gilid dahil sagabal daw sa camera.”
Napatingin kaming lahat kay Eli.
Nakatitig lamang siya sa screen.
Sa kauna-unahang pagkakataon mula nang makilala ko siya, nakita kong nanginginig ang kaniyang mga kamay.
“Sinabi ko sa kanila na huwag aalisin ang harang,” mahina niyang sabi.
“Naalala ko,” sagot ni Katrina. “Narinig kita.”
Hindi pa iyon sapat para mapatunayan ang lahat ng pananagutan.
Pero sapat na upang kuwestiyunin ang kuwentong ipinakalat ni Ramon.
At sapat na upang magkaroon ng dahilan ang venue management na suriin ang orihinal na footage at incident report.
Kinabukasan, samahan kami ng isang abogado mula sa isang legal assistance program na kinonsulta ni Eli.
Ipinaliwanag niyang dapat panatilihin ang mga orihinal na kopya ng video, mga resibo, mensahe, at kontrata.
Hindi raw sapat ang mag-away sa social media.
Kailangan ang mga taong nakasaksi at mga dokumentong maaaring beripikahin.
Nagsumite si Eli ng pormal na kahilingan sa venue management upang mapreserba ang CCTV footage at ang kanilang incident report.
Si Katrina naman ay nagbigay ng nakasulat na salaysay tungkol sa sinabi sa kaniya ni Ramon.
Makalipas ang ilang araw, may sumagot mula sa venue.
Si Lea Domingo, ang operations supervisor.
Hindi pa niya maaaring ibigay basta-basta ang lahat ng kuha, ngunit pumayag siyang makipag-ugnayan sa abogado ni Eli at sa mga taong may karapatang humiling ng mga rekord.
May isang mahalagang bagay siyang kinumpirma.
Noong araw ng aksidente, may incident report tungkol sa inalis na safety barrier.
At may nakatalang pangalan ng taong nag-utos na alisin ito.
Hindi pangalan ni Eli.
Kundi pangalan ni Ramon Salcedo.
Napahawak ako sa bibig nang marinig ko iyon.
Ngunit sinabi ng abogado na kailangan pa ring suriin ang orihinal na rekord at kung paano konektado ang pagtanggal ng harang sa aksidente.
Hindi pa tapos ang laban.
Akala ko, iyon na ang simula ng pag-ayos ng lahat.
Nagkamali ako.
Kinagabihan, habang inaayos ko ang mga lesson plan ko, tumawag si Eli.
“Mara, may problema.”
“Ano iyon?”
“Pinapaalis na kami sa inuupahan naming lugar.”
Bigla akong napatayo.
“Ano?”
“Ang studio sa ibaba at ang maliit naming tirahan sa itaas. Iisang gusali lang iyon. May liham na iniwan sa amin.”
“Hindi ba may kontrata kayo?”
“Mayroon. Hanggang susunod na taon pa.”
“Bakit kayo pinapaalis?”
“Sinabi ng landlord na mayroon daw kaming hindi nabayarang renta. Pero kumpleto ang mga bank transfer ko.”
Nang ipadala niya ang larawan ng notice, agad kong napansin ang pangalan sa ibaba.
Ang taong nakikipag-ugnayan sa may-ari ng gusali ay si Ramon Salcedo.
Gusto raw niyang kunin ang espasyo para gawing bridal showroom.
At ayon sa notice, pitong araw lamang ang ibinigay kay Eli upang lisanin ang lugar.
“Hindi sila maaaring basta magpalayas nang walang tamang proseso,” sabi ko.
“Iyon din ang sinabi ng abogado.”
“Nasaan si Nico?”
“Natutulog na.”
Narinig kong huminga nang malalim si Eli.
“Alam mo, Mara, kaya kong mawalan ng trabaho. Kaya kong magsimula ulit. Pero kapag nawalan kami ng bahay, hindi ko alam kung saan ko dadalhin si Nico.”
Hindi ako nakapagsalita.
Pagkatapos ay narinig ko siyang tumawa nang mapait.
“Noong namatay si Mama, nangako akong hindi ko hahayaang maramdaman ni Nico na wala siyang pamilya.”
Sandali siyang tumahimik.
“Ngayon pakiramdam ko, nabibigo ako.”
“Eli, hindi ka nabibigo.”
“Paano mo nasabi?”
“Dahil kahit ikaw ang may problema, ang una mo pa ring iniisip ay ang kapatid mo.”
Hindi siya sumagot.
Pero narinig kong humina ang kaniyang paghinga.
“Mara…”
“O?”
“Salamat sa paniniwala sa akin.”
Napatingin ako sa bintana.
Sa labas, mahina ang ulan.
“Hindi ako naniniwala dahil gusto kita,” sabi ko bago ko pa napag-isipan ang mga salita.
Bigla akong nanigas.
Tahimik ang kabilang linya.
Pagkatapos ay narinig ko ang mahinang pagtawa ni Eli.
“Talaga?”
Namula ang mukha ko.
“Ang ibig kong sabihin—”
“Naiintindihan ko.”
“Eli!”
“Hindi na kita aasarin. Pero… masaya akong narinig iyon.”
Mabilis kong tinapos ang tawag.
Pagkatapos ay ilang minuto akong nakatitig sa cellphone.
Diyos ko.
Bakit ba sa gitna ng ganitong gulo kailangan pang umibig ng puso ko?
Tatlong araw pagkatapos, dumating ang pinakamahalagang ebidensiya.
Kinumpirma ng venue management, sa pamamagitan ng angkop na proseso, ang ilang bahagi ng incident record.
May kopya rin si Katrina ng kaniyang booking documents.
At may mensahe si Ramon sa event team na nagsasabing alisin muna ang side barrier bago ang rehearsal.
Mas masahol pa, nakita sa mga dokumentong ipinakita ng mga kliyente na may ilang serbisyong idinagdag sa kanilang binayaran kahit hindi naman naibigay.
Hindi lamang si Katrina ang nagrereklamo.
Anim pang magkasintahan ang lumapit sa event company upang humingi ng paliwanag tungkol sa mga hindi natupad na serbisyo.
Isa sa kanila ang nagsabing pinapirma raw sila sa isang dokumentong hindi ipinaliwanag nang maayos.
May isa pang nagpakita ng bank transfer na hindi tugma sa opisyal na resibong natanggap niya.
Unti-unting lumilinaw kung bakit kailangang humanap ni Ramon ng taong masisisi.
Kapag kay Eli napunta ang lahat ng galit, maaaring hindi na usisain ng mga kliyente ang mga transaksyon ng kumpanya.
Ngunit mayroon pang isa pang bagay na kailangan naming malaman.
Sino ang kumuha ng larawan ng kuwaderno ni Nico?
Nang masuri ng paaralan ang tala ng pagpasok sa opisina at ang available na security footage, nakita si Cynthia Salcedo na lumapit sa mesa kung saan naiwan ang kopya.
May sandaling hawak niya ang kaniyang cellphone sa ibabaw ng dokumento.
Hindi malinaw sa video kung ano mismo ang nakunan niya, ngunit sapat iyon para magsimula ng pormal na pagsusuri.
At nang hingan siya ng paliwanag, ang sagot niya ay:
“Bakit ninyo ako pinag-iinitan? Tinutulungan lang naman namin ang paaralan ninyo!”
Hindi niya sinagot kung paano napunta sa kumpanya ng kaniyang kapatid ang pahina ng kuwaderno.
Sa halip, tinakot niya si Principal Bautista na babawiin niya ang mga ipinangakong kagamitan para sa silid-aklatan.
Hindi umatras ang aming punong-guro.
“Ang tulong sa paaralan ay hindi kapalit ng karapatang manghimasok sa mga pribadong tala ng estudyante,” mariin niyang sinabi.
Doon ako lalo pang humanga sa kaniya.
Ngunit hindi pa rin tumigil ang magkapatid na Salcedo.
Biyernes ng hapon nang makatanggap si Eli ng mensahe mula sa caretaker ng gusali.
Sir, may mga taong dumating. Gusto nilang sukatin ang studio para sa bagong tenant.
Sumagot agad si Eli.
May kontrata pa kami. Hindi ako pumapayag na basta nilang galawin ang gamit namin.
Noong mga oras na iyon, nasa libreng konsultasyon siya kasama ang kaniyang abogado.
Si Nico naman ay nasa bahay ng kapitbahay na si Aling Mercy pagkatapos ng klase.
Alas-singko y medya, tumawag sa akin ang bata.
“Teacher Mara?”
“O, Nico?”
“Puwede po bang magtanong?”
“Bakit?”
“Kung may naiwan pong gamit si Mama sa bahay, puwede ko po bang kunin kahit sabi nilang lilipat na kami?”
Nanikip ang dibdib ko.
“Anong gamit?”
“Ang pulang sapatos po niya.”
Napatigil ako.
Naalala ko ang lumang litrato sa folder ni Eli.
“Nico, nasaan ka ngayon?”
“Sa baba po ng studio.”
“Nico, kasama mo ba si Aling Mercy?”
“Sinabi ko pong sandali lang. Gusto ko lang kunin ang sapatos bago mawala.”
Bigla akong kinabahan.
“Nico, lumabas ka muna. Tawagan mo ang kuya mo.”
“Sandali lang po, Teacher. Nasa lumang kabinet kasi.”
Pagkatapos, naputol ang tawag.
Agad kong tinawagan si Eli.
“Eli, bumalik ka sa studio! Nandoon si Nico!”
“Ano?”
“Hinahanap niya ang sapatos ng mama ninyo!”
Narinig kong nagmamadaling tumayo si Eli.
“Aalis na ako.”
Ilang minuto pagkatapos, tumunog muli ang cellphone ko.
Numero ni Nico.
Sinagot ko agad.
“Nico?”
Sa kabilang linya, may maririnig na pag-iyak.
“Teacher…”
“Anak, ano ang nangyari?”
“May mga lalaki pong dumating.”
Nanlamig ang buong katawan ko.
“Anong lalaki?”
“Sinabi nilang wala na raw kaming karapatang pumasok dito. Hindi nila ako nakita sa likod ng kabinet.”
“Nico, nasaan ka ngayon?”
“Sa loob pa rin po.”
“Lumabas ka sa pintuan.”
Sinubukan niyang sundin.
Narinig ko ang mga yapak niya.
Pagkatapos, isang mahabang katahimikan.
At saka ang tunog ng isang batang desperadong kumakalampag sa bakal.
“TEACHER!”
“Nico!”
“NAKAKANDADO PO!”
Biglang bumigat ang dibdib ko.
“Anak, makinig ka. Huwag kang matakot. Tatawag ako ng tulong.”
Ngunit bago ko pa matapos ang sinasabi ko, narinig ko ang mahinang boses niya.
“Teacher… madilim na po rito.”
Napalunok ako.
“Nasaan ang ilaw?”
“Pinatay po nila.”
May narinig akong malakas na kalabog.
Pagkatapos, humagulgol si Nico.
“TEACHER MARA, AYOKO PONG MAIWANG MAG-ISA!”
At sa likod ng kaniyang pag-iyak, narinig ko ang isang pamilyar na boses ng lalaki sa labas ng gusali.
“Kung ayaw umalis ni Eli, hayaan ninyong makandado ang buong lugar. Bukas na natin kunin ang mga gamit.”
Si Ramon Salcedo iyon.
Hindi niya alam na may batang naiwan sa loob.
At sa sandaling iyon, napagtanto kong hindi na lamang reputasyon at pera ang pinag-uusapan.
Ang siyam na taong gulang na kapatid ni Eli ay nakakulong sa madilim na studio, habang ang mga taong gustong agawin ang kabuhayan nila ay papalayo na.
