Bahagi 3: Nang dumating ang mga auditor, isa-isang nabuksan ang mga kasinungalingang itinago sa kumpanya
Bahagi 3: Nang dumating ang mga auditor, isa-isang nabuksan ang mga kasinungalingang itinago sa kumpanya
Kinabukasan, alas-otso pa lamang ng umaga, nasa opisina na kami ni Atty. Isabel.
Hindi ako halos nakatulog.
Paulit-ulit na bumabalik sa isip ko ang dokumentong nagsasabing pumayag akong gamitin ang aking lupa bilang seguridad sa pautang.
Labing-isang taon kong pinagsaluhan ang kama, pagkain, at pangarap kasama si Ramil.
Hindi ko naisip na darating ang araw na kakailanganin kong patunayan sa mga taong hindi ko kilala na hindi ako ang pumirma gamit ang sarili kong pangalan.
“Makinig kang mabuti, Mara,” sabi ng abogado. “May malaking pagkakaiba ang pangakong gagamitin ang lupa at ang isang wastong naisakatuparang mortgage. Hindi nila basta makukuha ang ari-arian mo dahil may papel silang ipinakita.”
Tumango ako.
Ngunit hindi sapat ang malaman kong may karapatan ako.
Kailangan kong malaman kung sino ang gumawa nito.
At kung gaano kalalim ang kinasangkutan ng aking asawa.
Unang ipinadala ni Atty. Isabel ang isang pormal na sulat sa bangkong tinutukoy sa dokumento.
Nilinaw niya na wala akong pinahintulutang mortgage, guarantee, o bagong kontrata sa paggamit ng lupa.
Hiniling din niyang huwag tanggapin bilang tunay ang anumang dokumentong may aking pangalan nang walang direktang beripikasyon.
Pagkatapos, kumuha kami ng updated na certified copy ng titulo mula sa Registry of Deeds.
Wala pang nakarehistrong mortgage sa aking lupa.
Napahinga ako nang malalim.
Ngunit may kasunod na sinabi ang abogado.
“Hindi ibig sabihin nito na walang problema. Kung may nagtangkang gumamit ng huwad na pirma, kailangan pa rin nating panagutin ang gumawa.”
Ilang oras ang lumipas bago namin natanggap ang mensahe mula sa grupo ng mga posibleng mamumuhunan.
May nakatakda silang financial at operational due diligence bago maglabas ng pondo para sa expansion.
Doon ko nalaman ang totoong dahilan kung bakit nagmamadali si Ramil.
Hindi pa pala siguradong maibibigay ang ₱80 milyong investment na ipinagmamalaki niya.
Nakadepende iyon sa katumpakan ng financial records, kalagayan ng mga kagamitan, at bisa ng mga kontratang ginagamit ng kumpanya.
Isa sa pinakamahalagang kondisyon ang pagkakaroon ng legal at matatag na karapatang gamitin ang lupa sa Leganes.
Ang lupang pagmamay-ari ko.
At ang paggamit ng naturang lupa ay kailangan pang matiyak bago tuluyang aprubahan ang bagong pasilidad.
Napatitig ako sa pader.
Noong gabing umamin si Ramil tungkol kay Cheska, sinabi niyang wala na akong silbi sa buhay niya.
Hindi niya pala napagtanto na ang kumpanyang ipinagmamalaki niya ay umaasa pa rin sa isang bagay na hindi niya pag-aari.
Ngunit wala akong balak gamitin ang ari-arian para takutin ang mga trabahador.
Alam kong may mahigit tatlumpung pamilya na umaasa sa kanilang sahod.
May mga mangingisdang kailangang mag-imbak ng huli bago ito dalhin sa palengke.
May mga tindera ng isda na maaaring mawalan ng puhunan kapag nasira ang kanilang paninda.
Ayokong sila ang magbayad sa kasalanan ni Ramil.
Kaya sa halip na biglang ipasara ang bodega, hiniling ko sa abogado na sundin ang umiiral na kontrata at makipag-ugnayan sa mga kinauukulan tungkol sa posibleng maayos na paglipat ng operasyon pagkatapos ng Agosto.
Samantala, lumalim ang pagsusuri sa mga resibo.
Ang kumpanyang Vergara Logistics Solutions ay halos walong buwan pa lamang nakarehistro.
Wala itong maipakitang sariling fleet na katumbas ng anim na refrigerated truck na nakasaad sa mga invoice.
May dalawang trak na ginagamit sa operasyon, ngunit naupahan lamang pala ang mga iyon mula sa ibang transport provider.
Ang apat na trak na ipinakita sa larawan noong inauguration ay hiniram para sa araw ng pagdiriwang.
Nalaman ito ng independent auditors nang beripikahin nila ang vehicle records at kontrata sa mga tunay na may-ari.
Hindi ako ang nagsabi sa kanila kung ano ang dapat nilang paniwalaan.
Mga dokumento mismo ang nagsiwalat ng pagkakaiba.
Ngunit nang malaman ni Ramil na may imbestigasyon, ako agad ang kanyang sinisi.
Tumawag siya nang gabing iyon.
“Masaya ka na, Mara?”
Hindi pa man ako nakakapagsalita, sunod-sunod na ang sigaw niya.
“Dahil sa iyo, kinukuwestiyon na nila ang expansion! Hindi ka ba makuntento na ikaw ang may lupa? Gusto mo pang sirain ang pangalan ko?”
“Ramil,” sagot ko, “hindi ako ang gumawa ng mga resibo.”
“Pero ikaw ang nagsumbong!”
“May nagtangkang gumamit ng lagda ko. Gusto mong manahimik ako?”
Sandaling natahimik ang kabilang linya.
Pagkatapos ay sinabi niya ang pinakamasakit na narinig ko mula sa kanya.
“Kung nagkaanak ka sana, hindi na tayo hahantong dito.”
Parang may kung anong naputol sa loob ko.
Hindi ko na siya sinigawan.
Hindi ko na ipinaalala ang dalawang gabing nagising akong umiiyak matapos mawalan ng dinadala.
Hindi ko na sinabi kung gaano karaming beses kong sinisi ang sarili ko kahit alam kong walang sinumang dapat sisihin.
“Ramil,” mahina kong sagot, “hindi ako nabigong maging asawa dahil nawalan ako ng dalawang anak.”
Pagkatapos, ibinaba ko ang telepono.
Kinabukasan, dinalaw ako ng aking ina.
Bitbit niya ang isang maliit na kaldero ng tinolang manok.
Hindi siya nagtatanong nang marami.
Inilagay lamang niya ang pagkain sa mesa at hinawakan ang kamay ko.
“Mara, anak, alam mo ba kung bakit hindi ipinagbili ng papa mo ang lupang iyon kahit maraming nag-alok?”
Umiling ako.
“Dahil sabi niya, ang lupa puwedeng pagkakitaan. Pero mas mahalaga kung may mga pamilyang mabubuhay dahil dito.”
Napaluha ako.
Naalala ko ang aking ama na nakasuot ng lumang sombrero habang nakikipag-usap sa mga mangingisda.
Hindi siya naging pinakamayamang tao sa aming lugar.
Pero noong libing niya, halos buong barangay ang dumating.
“Anak,” dagdag ni Mama, “hindi mo kailangang gawing katulad ni Ramil ang sarili mo para manalo.”
Iyon ang unang pagkakataong umiyak ako nang walang pagtatangkang pigilan ang sarili.
Makalipas ang tatlong araw, ipinatawag ng kumpanya si Ramil para sa isang espesyal na pulong tungkol sa resulta ng preliminary audit.
May dalawang investor representative, isang independent accountant, at mga opisyal ng kumpanya.
Inanyayahan din ako sa bahagi ng pagpupulong na may kinalaman sa mga dokumentong gumagamit ng aking pangalan at ari-arian.
Sumama si Atty. Isabel.
Pagpasok namin sa conference room, nakita ko si Ramil.
Parang tatlong araw lamang ang lumipas ngunit halatang tumanda siya.
Hindi na maayos ang pagkakasuklay ng buhok niya.
May maitim na bilog sa ilalim ng kanyang mga mata.
Katabi niya si Cheska.
Suot nito ang isang mamahaling maternity dress.
Nakahawak siya sa tiyan at tila naghahandang umiyak anumang sandali.
Sa kabilang dulo ng mesa, tahimik na nakaupo si Dante.
Siya ang unang nagsalita.
“May mga operational errors lang po. Hindi naman kailangang palakihin.”
Nagbukas ng folder ang independent accountant.
“Mr. Solis, ang pinag-uusapan natin ay ₱7.8 milyon.”
Naputol ang ngiti ni Dante.
“Ang mga invoice ay para sa kagamitan at serbisyo na hindi lubos na naipakita o napatunayan,” pagpapatuloy ng accountant.
“May ilang pirma rin sa acceptance reports na kinukuwestiyon ng taong nakapangalan doon.”
Lumingon ang lahat sa akin.
Tumayo si Atty. Isabel.
“Ipinababatid namin na itinatanggi ng aking kliyente ang mga lagda sa naturang mga dokumento. Hinihiling naming mapreserba ang mga orihinal para sa wastong pagsusuri.”
Biglang tumayo si Ramil.
“Mara, sapat na!”
Ngunit hindi pa tapos ang accountant.
Ipinakita niya ang ilang payment record.
May perang ipinadala sa Vergara Logistics Solutions.
Mula roon, may mga transaksyong kailangang higit pang imbestigahan, kabilang ang mga bayad na tila konektado sa tirahan at personal na gastusin nina Cheska at Dante.
“Imposible!” sigaw ni Ramil.
Tumingin siya kay Cheska.
“Sinabi mong para iyon sa mga trak!”
Namula ang dalaga.
“Love, si Dante ang nag-aasikaso ng documents. Hindi ko alam ang accounting!”
Sumingit si Dante.
“Huwag mo akong ituro. Ikaw ang lumapit sa akin para iparehistro ang negosyo!”
Napatigil ang lahat.
Nagsimulang magtanong ang mga auditor tungkol sa tunay na serbisyo at mga taong kumontrol sa bayad.
Ngunit si Cheska, sa halip na sumagot, ay biglang umiyak.
“Buntis ako! Puwede bang hindi ninyo ako pagkaisahan?”
Lumapit agad si Ramil.
Hinawakan niya ang balikat nito.
At sa kabila ng lahat ng dokumentong nasa mesa, siya pa rin ang pinili niyang protektahan.
“Wala nang ibang magsasalita laban sa kanya!”
Tahimik akong nakatingin.
Hindi ko alam kung maaawa ako o magagalit.
Dahil noong dalawang beses akong nawalan ng dinadala, hindi niya ako ipinagtanggol nang sabihin ng kanyang ina na baka mahina ang aking katawan.
Ngunit ngayon, kaya niyang pagsigawan ang isang buong silid para sa babaeng kasama niya.
Nagpatuloy ang pagpupulong.
Sinabi ng mga investor representative na hindi sila maglalabas ng expansion funding hangga’t hindi natatapos ang pagsusuri at naitatama ang mga seryosong kakulangan sa dokumento.
May iba pang problemang lumitaw.
Hindi nabayaran nang buo ang maintenance provider ng pangunahing freezer.
May mga overdue na supplier account.
At sa loob ng dalawang buwan, gumamit pala ang kumpanya ng short-term borrowing upang punan ang kakulangan sa operating cash.
Ang ipinagyayabang na mabilis na pag-unlad ay may kasamang mga obligasyong hindi ipinapakita sa mga bisita.
“Temporary lang iyan,” pilit ni Ramil.
“Kapag pumasok ang investment, maaayos ang lahat.”
Mahinahon ang sagot ng kinatawan.
“Hindi namin maaaring gamitin ang investment para takpan ang mga hindi pa naipapaliwanag na transaksyon.”
Pagkatapos, inilabas ng abogado ko ang isang dokumento.
Kopya iyon ng kasunduan sa paggamit ng aking lupa nang walang renta sa loob ng karagdagang sampung taon.
Ang parehong kasunduang ipinakita sa akin ni Ramil noong inauguration.
Ngunit may napansin ang abogado.
Ang notarial details ay kailangang beripikahin.
At nang hingin niya ang kaukulang tala sa opisina ng notary public, walang tumugmang entry para sa dokumentong iyon.
Ibig sabihin, may seryosong dahilan upang kuwestiyunin hindi lamang ang lagda kundi pati ang sinasabing pagnotaryo.
“Ito ay kailangang imbestigahan,” sabi ni Atty. Isabel.
“Hindi namin ito tatanggapin bilang wastong pahintulot ng aking kliyente.”
Doon unang nakita kong tunay na natakot si Dante.
Hindi siya sumigaw.
Hindi siya nakipagtalo.
Tahimik lamang niyang isinara ang laptop.
At ilang minuto matapos ideklarang tapos ang pagpupulong, dali-dali siyang lumabas.
Hindi nagtagal, nakatanggap ng mensahe si Cheska.
Napansin kong bigla siyang napatingin sa kanyang telepono at namutla.
Maya-maya, sinabi niyang masama ang pakiramdam niya.
Gusto na raw niyang umuwi.
Ngunit si Ramil ay may iba pang gustong pag-usapan.
Hinila niya ako sa isang sulok sa labas ng conference room.
“Magkano ang gusto mo?”
Napatingin ako sa kanya.
“Sinabi ko nang hindi ako nagbebenta ng lagda ko.”
“Hindi ka ba nakakaintindi? Kung tuluyang mawala ang investor, maraming mawawalan ng trabaho!”
“Ramil, dati kong sinabi iyan sa iyo. Noong gusto mong bumili ng mamahaling sasakyan kahit hindi pa kumpleto ang emergency fund ng kumpanya. Noong sinabi kong huwag mong gawing personal na gastusin ang pera ng negosyo.”
Napangisi siya.
“Ngayon, lahat na lang kasalanan ko?”
“Hindi. Pero kailangan mong panagutan ang mga pinirmahan mo.”
Lumapit siya.
“Akala mo hindi kita kayang idemanda?”
“Huwag mo akong takutin. Mag-usap ang mga abogado natin.”
Bago ako makalayo, may ipinakita siyang larawan sa telepono.
Isang lumang litrato namin noong naghahatid pa siya ng isda.
Nakaupo kami sa likod ng trak habang kumakain ng tinapay.
“Naalala mo ito?” tanong niya.
Tumango ako.
“Kung mahal mo pa ako kahit kaunti, ililigtas mo ang pinaghirapan natin.”
Sandali akong natahimik.
Dahil iyon mismo ang ginawa ko sa loob ng maraming taon.
Iniligtas ko siya sa mga pagkabigo.
Sa mga utang.
Sa mga gabing wala siyang lakas ng loob bumangon.
Ngunit ngayon, gusto niyang iligtas ko rin siya sa mga kasinungalingang siya mismo ang gumawa.
“Hindi na pag-ibig ang tawag doon, Ramil,” sabi ko.
“Pagtatakip na iyon.”
Iniwan ko siyang nakatayo sa hallway.
Akala ko doon matatapos ang araw.
Ngunit nang makarating kami sa opisina ni Atty. Isabel, may naghihintay na panibagong balita.
Isang empleyado ng kumpanyang dati kong tinutulungang magproseso ng papeles ang nakipag-ugnayan sa aming abogado.
May CCTV raw sa gusaling pinuntahan ng taong nagdala ng dokumentong sinasabing pinirmahan ko.
Hindi pa namin puwedeng kunin o gamitin ang video nang walang tamang proseso.
Kaya naghain ang abogado ng pormal na kahilingang mapreserba iyon habang isinasagawa ang kaukulang imbestigasyon.
Makalipas ang ilang araw, may lumitaw na mas malinaw na impormasyon mula sa mga dokumentong ibinigay sa mga imbestigador.
Ang photocopy ng aking lumang identification card ay ginamit sa paghahanda ng kasulatan.
ID iyon na minsan kong iniwan sa opisina para sa isang permit application.
At ayon sa mga rekord ng pagpasok sa gusali, dalawang taong konektado sa kumpanya ang naroon noong petsang nakalagay sa kasunduan.
Si Dante.
At si Cheska.
Pagkarinig ko sa mga pangalan nila, parang lumamig ang buong silid.
Ngunit may isa pang dokumentong natuklasan ang mga auditor.
Isang internal memorandum tungkol sa paghahanda ng expansion loan.
May pirma roon ni Ramil bilang taong nag-apruba sa paggamit ng kasunduang may aking ginayang lagda.
Hindi ibig sabihin nito na siya mismo ang gumaya sa aking pirma.
Ngunit malinaw na kailangan niyang ipaliwanag kung bakit niya inaprubahan ang papeles na hindi niya personal na kinumpirma sa akin.
Nang araw ding iyon, tumawag siya.
Hindi na siya galit.
Nanginginig ang boses niya.
“Mara, kailangan kitang makita.”
“Sa abogado ka makipag-usap.”
“Please. Isang beses lang.”
Sandali akong nag-atubili.
Pagkatapos ay tinanong ko kung bakit.
Ilang segundo siyang hindi sumagot.
Hanggang sa marinig ko ang mahinang pag-iyak niya.
“Wala na si Cheska.”
Nanlaki ang mga mata ko.
“Ano?”
“Iniwan niya ang condo. Hindi ko na siya matawagan.”
“Nasaan si Dante?”
“Hindi ko rin alam.”
Huminga siya nang malalim.
“May nawawala ring pera sa kumpanya.”
Napasandal ako sa upuan.
Pagkatapos ay sinabi niya ang isang bagay na lalong nagpabigat sa dibdib ko.
“Mara, may nakita akong mensahe sa lumang tablet ni Cheska.”
“Anong mensahe?”
Matagal bago siya sumagot.
At nang magsalita siya, parang ibang tao na ang nasa kabilang linya.
“Sinabi niya kay Dante na pagkatapos makuha ang pera, hindi na nila kailangang magpanggap.”
Nanlamig ako.
“Magpanggap bilang ano?”
Narinig kong humikbi ang asawa ko.
“Bilang magkaibigan lang.”
Sa unang pagkakataon, ang lalaking nanakit sa akin ay siya namang humihingi ng sagot.
Ngunit hindi ko siya kayang bigyan.
Dahil nang mga sandaling iyon, wala pa kaming sapat na patunay kung sino ang ama ng ipinagbubuntis ni Cheska.
Ang alam lamang namin, nagkamali si Ramil nang paniwalaan niyang ang pagbubuntis ng isang babae ay sapat nang dahilan upang sirain ang buong buhay na binuo namin.
At mas malaki pa ang pagkakamaling iyon kaysa sa kanyang inaakala.
