SA UNANG KAARAWAN NG KAPATID KO, INIWAN AKO NG SARILI KONG MGA MAGULANG SA ISANG LIBLIB NA BUNDOK DAHIL MAY AUTISM AKO—29 ARAW AKONG NAGHINTAY NA BALIKAN NILA, PERO ISANG BINATANG NAMUMULOT NG BASURA ANG NAGLIGTAS SA AKIN AT NAGBUNYAG NG NAKAKAKILABOT NA LIHIM!
SA UNANG KAARAWAN NG KAPATID KO, INIWAN AKO NG SARILI KONG MGA MAGULANG SA ISANG LIBLIB NA BUNDOK DAHIL MAY AUTISM AKO—29 ARAW AKONG NAGHINTAY NA BALIKAN NILA, PERO ISANG BINATANG NAMUMULOT NG BASURA ANG NAGLIGTAS SA AKIN AT NAGBUNYAG NG NAKAKAKILABOT NA LIHIM!
BAHAGI 1: ANG BATANG INIWAN SA BUNDOK NANG WALANG KASIGURADUHANG MAY BABALIK
“Mama, sasama po ba ako sa pag-uwi?”
Iyan ang tanong ko habang nakatayo sa gitna ng isang abandonadong taniman ng bayabas sa Benguet.
Walong taong gulang pa lamang ako noon.
Hawak ko ang laylayan ng lumang jacket ni Papa na halos umabot sa aking mga tuhod.
Ngumiti sa akin si Mama, ngunit may kakaiba sa kanyang mga mata.
“Anak, maraming bayabas dito. Kapag nagutom ka, pumitas ka lang. May batis din sa may mga bato.”
Hindi ko maintindihan kung bakit niya sinasabi iyon.
Hanggang sa hinawakan ni Papa ang kanyang braso.
“Tara na. Baka abutan tayo ng dilim.”
“Ma… Mama?” tawag ko.
Lumingon siya.
Sa loob ng ilang segundo, umasa akong babalik siya para hawakan ang aking kamay.
Ngunit mas hinigpitan niya ang pagkakayakap sa nakababata kong kapatid.
“Patawad, anak.”
Pagkatapos ay umalis sila.
Narinig ko ang pagsara ng pinto ng sasakyan.
Ang pag-andar ng makina.
At ang unti-unting paglaho ng tunog nito sa makitid na daan.
Hindi ko alam na iyon na pala ang simula ng dalawampu’t siyam na araw na mag-isa akong mabubuhay sa bundok.
At hindi ko rin alam na may isang lihim ang aking mga magulang na mas masakit pa kaysa sa pag-iwan nila sa akin.
Ako si Mikaela Santos.
Mika ang tawag sa akin.
Lumaki ako sa isang maliit na bahay sa La Trinidad, Benguet.
May autism ako.
Mula pagkabata, nahihirapan akong magsalita kapag maraming tao, kapag masyadong maingay, o kapag natatakot ako.
Minsan, alam na alam ko ang gusto kong sabihin.
Naririnig ko ang mga salita sa isip ko.
Pero kapag sinusubukan kong ilabas ang mga iyon, parang may humaharang sa aking lalamunan.
Sinabi ng doktor na kailangan ko ng regular na therapy at suporta.
Ngunit sa aming bahay, hindi iyon ang madalas kong marinig.
“Ang laki ng gastos ninyo sa batang iyan,” reklamo ng tiyahin kong si Tita Cora.
“Kung normal lang sana siya, hindi kayo mahihirapan nang ganito.”
Hindi ko lubos maintindihan ang lahat ng sinasabi nila noon.
Pero alam kong kapag ako ang pinag-uusapan, laging mabigat ang mukha ni Papa.
At si Mama naman ay tahimik lamang.
Mas nagbago ang lahat nang ipanganak ang nakababata kong kapatid na si Joshua.
Para bang nagkaroon ng bagong sentro ang aming tahanan.
Buwan-buwan, may bago siyang damit.
May mamahaling gatas, makukulay na laruan, at magandang kuna.
Ako naman, suot ko pa rin ang sapatos na masakit na sa mga daliri ko dahil maliit na iyon.
Kapag may prutas sa mesa, naghihintay muna akong matapos kumain si Joshua.
Kapag masama ang pakiramdam ko, tahimik akong humihiga sa ilalim ng kumot.
Hindi ako humihingi ng laruan.
Hindi ako nagrereklamo.
Hindi dahil wala akong gusto.
Kundi dahil may isang paniniwalang unti-unting nabuo sa isip ko.
Baka kapag hindi ako naging pabigat, mas mamahalin nila ako.
Dumating ang unang kaarawan ni Joshua.
Punong-puno ng bisita ang bahay.
May malaking cake, spaghetti, lechon, at maraming regalong nakabalot sa makukulay na papel.
Masayang kumakanta ang lahat.
Ngunit para sa akin, napakalakas ng musika.
Parang sabay-sabay na bumabangga sa ulo ko ang bawat tunog.
Tinakpan ko ang aking mga tainga.
Napansin iyon ni Tita Cora.
“Mika! Huwag kang mag-inarte!”
Napayuko ako.
Tahimik akong lumipat sa kusina.
Hindi ko gustong sirain ang kasiyahan ng kahit sino.
Pagkatapos ng handaan, sinabi ni Papa na mamamasyal kami sa bundok.
Napatingin ako sa kanya.
“Ta… tayo?”
“Oo. Maghanda ka.”
Bigla akong natuwa.
Hindi pa ako nakaranas ng totoong family outing.
Akala ko, sa wakas, magkakaroon kami ng araw na magkakasama.
Kinuha ko ang pinakamalinis kong jacket.
Sa sasakyan, nasa harapan si Mama kasama si Joshua.
Ako naman ay nasa likod, sa pagitan ng stroller at mga bag ng kapatid ko.
Mahaba ang biyahe.
Unti-unting nawala ang mga bahay at tindahan.
Pinalitan ang mga iyon ng matataas na puno, makikitid na daan, at malamig na hangin.
Hanggang sa huminto ang sasakyan sa isang lugar na halos walang dumaraan.
“Baba,” sabi ni Papa.
Sumunod ako.
Kinuha niya ang luma niyang jacket na ginagamit sa construction.
Ipinasuot niya iyon sa akin.
Napakalaki nito.
Akala ko, nag-aalala lamang siyang malamigan ako.
Naglakad kami hanggang makarating sa isang abandonadong taniman ng bayabas.
Maraming bunga sa mga puno.
“Alam mo ba kung ano iyan?” tanong ni Mama.
“Ba… bayabas,” sagot ko.
Bahagya siyang ngumiti.
Matagal na mula nang huli ko siyang makitang ngumiti sa akin.
Hinaplos niya ang aking buhok.
“Magaling. Kapag nagutom ka, pumitas ka lang, ha?”
Tumango ako.
“May batis din doon. Huwag kang lalayo.”
Pagkatapos ay tumayo siya.
“Uuwi na kami.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ta… tayo?”
Hindi siya sumagot.
Hinawakan ni Papa ang kanyang braso.
“Tara na.”
Narinig kong bumulong si Mama.
“Walong taon pa lang siya.”
Sumagot si Papa nang malamig.
“May pagkain dito. May tubig. Hindi naman agad mamamatay iyan.”
Parang nanigas ang buong katawan ko.
Gusto kong tumakbo.
Gusto kong kumapit sa damit ni Mama.
Pero hindi sumunod ang mga paa ko.
“Ma… Mama…”
Lumingon siya.
Akala ko babalik siya.
Ngunit niyakap lamang niya nang mas mahigpit si Joshua.
“Patawad, anak.”
At tuluyan silang umalis.
Nakatayo ako sa tabi ng isang puno habang pinapanood ang sasakyan nilang unti-unting nawawala.
Hindi ako sumigaw.
Hindi dahil hindi ako natatakot.
Kundi dahil sa sobrang takot, hindi ko mailabas ang mga salitang gusto kong sabihin.
Nang dumilim, nagsimula akong manginig.
Binalot ko ang sarili ko sa lumang jacket.
Sumiksik ako sa pagitan ng dalawang puno.
Naririnig ko ang mga kuliglig.
Ang kaluskos ng mga dahon.
Ang mga tunog na hindi ko kilala mula sa madilim na kagubatan.
Gutom na gutom ako.
Naalala ko ang sinabi ni Mama.
Pumitas ako ng bayabas.
Matigas at mapakla ang bunga.
Pero kinain ko pa rin.
Habang ngumunguya, tahimik akong umiiyak.
Kinabukasan, naghanap ako ng tubig.
Natagpuan ko ang maliit na batis sa pagitan ng mga bato.
Doon ako uminom.
Sa araw, naghahanap ako ng mga nahuhulog na prutas.
Sa gabi, nagkukubli ako sa ilalim ng mga puno.
Gumamit ako ng matulis na bato upang gumawa ng maliliit na guhit sa puno.
Isang guhit sa bawat pagsikat ng araw.
Sa ikapitong araw, nagsimula akong manghina.
Sa ikalabinlimang araw, halos wala nang hinog na bayabas sa mga mabababang sanga.
Sinubukan kong umakyat sa puno.
Ngunit nadulas ako.
Nasugatan ang tuhod ko.
Umiyak ako nang tahimik.
Walang Mama na maglilinis ng sugat.
Walang Papa na bubuhat sa akin.
Walang magtatanong kung masakit.
Noong ikadalawampu’t tatlong gabi, bumuhos ang malakas na ulan.
Nabasa ang jacket ko.
Nanginig ako sa lamig buong magdamag.
Paulit-ulit kong binubulong ang mga salitang halos hindi ko mabigkas.
“Ba… balik… kayo…”
Pero walang bumalik.
Pagsapit ng ikadalawampu’t siyam na araw, halos hindi ko na kayang tumayo.
Nakasandal ako sa isang puno.
Hawak ko ang kalahating bayabas na nagsisimula nang mabulok.
Hindi ko na alam kung may darating pa.
Hanggang sa may narinig akong yabag.
Mula sa likod ng matataas na damo, lumitaw ang isang payat na binata.
May dala siyang sako at mahabang kawayan na may kawit.
Namumulot siya ng mga bote, bakal, at anumang bagay na maaari niyang ibenta.
Nang makita niya ako, napahinto siya.
“Diyos ko… bata?”
Lumapit siya.
Lumuhod sa harap ko.
“Anong ginagawa mo rito? Nasaan ang mga magulang mo?”
Gusto kong sumagot.
Pero hindi ko magawa.
Napansin niya ang mga guhit sa puno.
Dahan-dahan niyang binilang.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Hanggang dalawampu’t siyam.
Napatingin siya sa akin.
“Gaano ka na katagal dito?”
Pinilit kong magsalita.
“Ma… Mama… iniwan…”
Nagbago ang kanyang mukha.
Agad niyang inilapag ang sako.
Kumuha siya ng tinapay at bote ng tubig.
“Dahan-dahan lang, ha. Tutulungan kita.”
Pagkatapos kong makainom ng kaunti, lumuhod siya nang nakatalikod sa akin.
“Halika. Bubuhatin kita.”
Dahan-dahan akong sumampa sa kanyang likod.
Payat siya.
Ramdam ko ang mga buto sa kanyang balikat.
Ngunit mainit ang kanyang likod.
Habang pababa kami ng bundok, pinilit kong itanong ang bagay na pinakakinatatakutan ko.
“Ku… Kuya…”
“O?”
“Ii… iiwan… mo rin… ako?”
Huminto siya.
Pagkatapos ay sumagot nang malinaw.
“Hindi, Mika. Hindi kita iiwan.”
Hindi ko pa alam noon na ang binatang iyon ay si Adrian Reyes.
Labinsiyam na taong gulang.
Isang binatang halos wala ring sapat na pagkain para sa sarili.
At hindi ko rin alam na pagdating namin sa ospital, may matutuklasan siyang magpapabago sa buhay naming dalawa.
Dahil nang makita niya ang lumang litrato ng pamilya ko sa bulsa ng jacket, bigla siyang namutla.
Matagal niyang tinitigan ang mukha ni Papa.
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin.
Nanginginig ang kanyang boses.
“Mika… kilala ko ang tatay mo. At may dahilan kung bakit ayaw niyang may makahanap sa iyo.”
BAHAGI 2: ANG LIHIM NG AKING MGA MAGULANG AT ANG TAONG NAGTURO SA AKIN NG TUNAY NA PAGMAMAHAL
“An… ano… ibig mong sabihin, Kuya?”
Halos pabulong kong naitanong iyon habang nakahiga sa hospital bed.
Hindi agad sumagot si Adrian.
Hawak niya ang lumang litrato na nakita sa bulsa ng jacket ko.
Kuha iyon noong limang taong gulang ako.
Bago ipinanganak si Joshua.
Nakangiti si Mama sa litrato.
Nakatayo si Papa sa likod namin.
At nasa gitna ako, hawak ang maliit kong stuffed rabbit.
“Dati akong nagtrabaho sa construction site ng tatay mo,” mahinang sabi ni Adrian.
Napatingin ako sa kanya.
“Dalawang taon na ang nakalipas, may narinig akong pinag-uusapan sila ng tiyahin mo.”
Huminto siya.
“Tungkol sa isang batang kailangang mawala sa bahay.”
Nanlamig ang aking mga kamay.
“Hindi ko alam noon na ikaw pala iyon.”
Tinitigan niya ang litrato.
“Akala ko usapan lang iyon ng matatandang may problema sa pamilya. Pero nang makita kita sa bundok…”
Hindi niya natapos ang pangungusap.
Pumasok ang isang nurse.
“Adrian, kailangan munang magpahinga ni Mika. May mga social worker at pulis na darating para kausapin kayo.”
Tumango siya.
Bago lumabas, inayos niya ang kumot ko.
“Babalik ako, ha?”
Agad kong hinawakan ang manggas niya.
“Pro… promise?”
Ngumiti siya nang malungkot.
“Promise.”
Sa unang pagkakataon matapos ang dalawampu’t siyam na araw, nakatulog ako nang hindi natatakot na magising na mag-isa.
Kinabukasan, may dalawang babaeng dumating.
Ang isa ay si Ma’am Lorna, isang social worker.
Ang isa naman ay si Dra. Celeste, isang pediatrician na tumutulong sa mga batang may developmental conditions.
Hindi nila ako pinilit magsalita.
Binigyan nila ako ng papel at lapis.
“Puwede kang magsulat o gumuhit kung mas madali para sa iyo,” sabi ni Ma’am Lorna.
Gumuhit ako ng bundok.
Isang sasakyan.
Tatlong taong nakatayo sa tabi nito.
At isang batang naiwan sa ilalim ng puno.
Itinuro ko ang bata.
“Ako.”
Pagkatapos ay itinuro ko ang sasakyan.
“U… umalis… sila.”
Napapikit si Ma’am Lorna.
“Anak, ligtas ka na rito.”
Hindi ko agad naunawaan ang ibig sabihin ng ligtas.
Dahil sa loob ng maraming taon, akala ko normal lamang ang matakot sa sarili mong tahanan.
Habang nagpapagaling ako, nagsimula ang imbestigasyon.
Nalaman ng mga awtoridad na halos isang buwan na pala akong hindi nakikita ng aming mga kapitbahay.
Kapag tinatanong kung nasaan ako, sinasabi raw ni Mama na ipinadala ako sa isang espesyal na paaralan sa Maynila.
May isa pang natuklasan.
Tatlong linggo bago nila ako dalhin sa bundok, nagtanong si Papa sa isang kakilalang barangay official tungkol sa proseso kapag may batang nawawala.
Hindi siya nagbanggit ng pangalan.
Nagtanong lamang siya kung ano ang mangyayari kapag hindi na natagpuan ang bata.
Nang malaman iyon ni Adrian, hindi niya napigilan ang galit.
“Pinagplanuhan nila,” sabi niya kay Ma’am Lorna.
“Hindi ito basta nangyari.”
Ngunit ipinaliwanag ng social worker na kailangang makuha ang buong katotohanan sa pamamagitan ng ebidensiya at tamang proseso.
Makalipas ang ilang araw, dumating sa ospital sina Mama, Papa, at Tita Cora.
Nang makita ko si Mama sa may pintuan, parang bumalik ang lamig ng bundok sa aking katawan.
“Mika!”
Tumakbo siya papunta sa akin.
Ngunit bago niya ako mayakap, napaatras ako.
Nagtago ako sa likod ni Ma’am Lorna.
Huminto si Mama.
“Anak… si Mama ito.”
Alam ko.
Kilalang-kilala ko ang boses niya.
Iyon ang boses na nagsabing may mga bayabas sa bundok.
Iyon din ang boses na nagsabing uuwi na sila nang wala ako.
“Patawarin mo ako, anak,” umiiyak niyang sabi.
Tahimik lamang ako.
Si Papa naman ay galit na galit.
“Bakit ninyo ginagawang malaking isyu ito? Hindi naman namin sinaktan ang bata!”
Napalingon ang lahat.
Mahigpit na sumagot si Ma’am Lorna.
“Iniwan ninyo ang isang walong taong gulang na bata sa bundok. Halos isang buwan siyang walang maayos na pagkain at proteksiyon. Malubha ang kanyang dehydration at malnutrition. May mga sugat din siyang kailangang gamutin.”
“May pagkain naman doon!” sigaw ni Papa.
Biglang tumayo si Adrian.
“Kung may sapat na pagkain doon, bakit halos hindi na siya makatayo nang makita ko?”
“Wala kang pakialam!” sigaw ni Papa.
“Anak ko siya!”
Hindi umatras si Adrian.
“Anak ninyo siya. Iyon mismo ang dahilan kung bakit dapat ninyo siyang inalagaan.”
Natahimik ang silid.
Si Tita Cora ang sumingit.
“Hindi ninyo alam kung gaano kahirap magpalaki ng batang may espesyal na pangangailangan. Ubos na ubos na ang pamilya namin!”
Tumingin sa kanya si Dra. Celeste.
“Ang autism ay hindi kasalanan ng bata. At hindi kailanman dahilan ang isang developmental condition upang ipagkait sa kanya ang kaligtasan at pangangalaga.”
Napayuko si Mama.
Ngunit hindi pa rin tumigil si Papa.
“Wala kaming perang pang-therapy! May isa pa kaming anak na kailangang buhayin!”
Sa sandaling iyon, may kakaibang pakiramdam na umusbong sa dibdib ko.
Takot pa rin ako.
Nanginginig pa rin ang mga kamay ko.
Ngunit may gusto akong sabihin.
Dahan-dahan kong hinila ang manggas ni Ma’am Lorna.
“Gu… gusto… kong… magsalita…”
Lahat ay napatingin sa akin.
Pinilit kong huminga nang malalim.
“Pa… Papa…”
Bahagyang lumambot ang kanyang mukha.
Marahil akala niya hihilingin kong umuwi.
Ngunit ibang mga salita ang lumabas sa bibig ko.
“Hindi… ako… humingi… ng… laruan.”
Napatigil siya.
“Hindi… ako… kumain… ng… prutas… ni Joshua.”
Nagsimulang tumulo ang aking mga luha.
“Hindi… ako… umiiyak… kapag… masakit…”
Napahawak si Mama sa kanyang bibig.
“Akala… ko…”
Huminto ako para huminga.
“Kapag… hindi… ako… magastos…”
Tumingin ako kay Papa.
“Ma… mamahalin… ninyo… ako.”
Walang nagsalita.
“Ba… bakit…”
Nanginginig ang aking labi.
“Bakit… iniwan… ninyo… pa rin… ako?”
Biglang napaupo si Mama.
Humagulgol siya.
Si Papa naman ay umiwas ng tingin.
Wala siyang sagot.
At sa katahimikang iyon, may unti-unti akong naunawaan.
Hindi pala ako ang kailangang magpatunay na karapat-dapat akong mahalin.
Sila ang nabigong ibigay ang pagmamahal na kailangan ng isang bata.
Pagkaraan ng dalawang linggo, may bagong mga dokumentong lumabas sa imbestigasyon.
Natagpuan ang aking lumang medical records.
Bago ipinanganak si Joshua, inirekomenda ng doktor ang tuloy-tuloy na therapy at suporta para sa akin.
May ilang sesyon akong nadaluhan.
Ngunit kalaunan, itinigil iyon ng aking mga magulang.
Ang dahilan nila noon ay wala na kaming pera.
Ngunit ayon sa mga dokumentong nakuha, nakapag-loan si Papa ng ₱180,000 ilang buwan bago nila ako iwan.
Hindi iyon ginamit para sa aking therapy.
Malaking bahagi ng pera ang napunta sa pagpapagawa ng bahay, pagbili ng motorsiklo, at paghahanda sa marangyang unang kaarawan ni Joshua.
Mas masakit pa ang sumunod na natuklasan.
May mga mensahe sa cellphone ni Mama na nagpapakitang ilang linggo nilang pinag-usapan kung paano ako aalisin sa bahay.
Sa isang mensahe, sinabi ni Papa:
Hindi na natin kaya si Mika. Mas mabuting wala na siya rito.
Sumagot si Mama:
Paano kung may mangyari sa kanya?
At ang tugon ni Papa:
Walang makakaalam kung saan natin siya dinala.
Hindi pala biglaang desisyon ang pag-iwan sa akin.
Hindi pala iyon nangyari dahil lamang napagod sila noong araw na iyon.
Matagal na pala nilang pinag-isipan kung paano ako mawawala sa buhay nila.
Naging bahagi ng kasong isinampa laban sa kanila ang mga mensahe, medical findings, at iba pang ebidensiya.
Hindi agad natapos ang legal na proseso.
Ngunit inilagay ako sa proteksiyon ng mga awtoridad habang nagpapatuloy ang imbestigasyon.
Samantala, araw-araw akong binibisita ni Adrian.
Minsan, may dala siyang saging.
Minsan, tinapay.
Minsan naman, mga kuwento lamang tungkol sa kanyang buhay.
Nalaman kong lumaki rin siyang walang mga magulang.
Namatay ang kanyang ina noong labindalawang taong gulang siya.
Matagal na ring hindi nagpakita ang kanyang ama.
Mula noon, kung anu-anong trabaho ang pinasukan niya.
Namumulot siya ng bote at bakal.
Nagbubuhat sa palengke.
Tumutulong sa construction kapag may pagkakataon.
Isang araw, tinanong ko siya.
“Kuya… bakit… mo… ako… tinulungan?”
Matagal siyang nag-isip.
“Noong bata ako, may isang matandang babae na nagbigay sa akin ng pagkain kahit halos wala rin siyang makain.”
Ngumiti siya.
“Sinabi niya sa akin na hindi kailangang maging mayaman para maging mabuting tao.”
Tinitigan ko siya.
“Ma… mahirap… ka rin.”
Tumawa siya.
“Oo naman. Minsan, mas marami pang laman ang alkansiya ng mga bata kaysa sa bulsa ko.”
“Pero… tinulungan… mo… ako.”
Nawala ang kanyang ngiti.
“Dahil kailangan mo ng tulong, Mika.”
Iyon lang.
Walang kapalit.
Walang hinihinging pasasalamat.
Sa unang pagkakataon, nakilala ko ang isang taong hindi muna nagtanong kung magkano ang magagastos bago magdesisyong tulungan ako.
Pagkalabas ko sa ospital, inilagay muna ako sa isang lisensiyadong child-care facility.
Ipinaliwanag ni Ma’am Lorna na kailangan munang humanap ng ligtas at angkop na matitirhan ko.
Hindi maaaring basta ako iuwi ni Adrian dahil lamang siya ang nagligtas sa akin.
May mga prosesong kailangang sundin upang maprotektahan ako.
Ngunit pinayagan siyang bumisita sa itinakdang oras.
At hindi niya pinalampas ang mga pagbisitang iyon.
Tuwing Sabado, dumarating siya na may maliit na supot ng pagkain o lumang librong nabili sa ukay-ukay.
Minsan, tinuturuan niya akong gumawa ng paper airplane.
Minsan naman, tahimik lamang kaming nakaupo sa hardin.
Hindi niya ako pinipilit magsalita.
Kapag hindi ko kayang sabihin ang nasa isip ko, naghihintay siya.
Kapag masyadong maingay ang paligid, inilalayo niya ako sa mataong lugar.
Kapag nahihirapan akong tumingin sa kanyang mga mata, hindi niya iyon ginagawang problema.
“Hindi mo kailangang pilitin ang sarili mong maging katulad ng iba,” sabi niya minsan.
“Mika ka. Sapat na iyon.”
Unti-unti, bumuti ang aking kalagayan.
Nagkaroon ako ng angkop na therapy.
Nakatanggap ako ng suporta sa pag-aaral.
Natuto akong gumamit ng maliit na notebook upang maisulat ang mga salitang hindi ko agad mabigkas.
Nagkaroon din ako ng mga kaibigan.
Sa tulong ni Ma’am Lorna, kalaunan ay nakilala ko ang mag-asawang Ernesto at Teresa Villanueva.
Dumaan sila sa kinakailangang pagsusuri bago ako inilagay sa kanilang pangangalaga.
Wala silang anak.
Ngunit hindi nila ako tinanggap para punan lamang ang isang kakulangan sa buhay nila.
Tinanggap nila ako bilang isang batang may sariling pangangailangan, takot, at pangarap.
Sa unang gabi ko sa kanilang bahay, naglagay si Tita Teresa ng isang plato ng hiniwang mangga sa mesa.
“Para sa iyo, Mika.”
Hindi ko ginalaw ang pagkain.
“Kay… Joshua… muna?”
Nagkatinginan sila ni Tito Ernesto.
Pagkatapos ay lumuhod si Tita Teresa sa tabi ko.
“Anak, wala rito si Joshua.”
Ngumiti siya nang malumanay.
“At kahit narito siya, may karapatan ka ring kumain.”
Dahan-dahan kong kinuha ang isang hiwa ng mangga.
Kinagat ko iyon.
Matamis.
Napakatamis.
Ngunit bigla akong umiyak.
Hindi dahil masakit.
Kundi dahil noon ko lamang naramdaman na maaari pala akong magkaroon ng isang bagay nang hindi kailangang humingi ng tawad.
Lumipas ang sampung taon.
Labingwalong taong gulang na ako nang muli kong makita si Mama.
Nasa isang maliit na community event ako sa Baguio.
Nagbabahagi kami ng mga karanasan tungkol sa autism, child protection, at kahalagahan ng pagtanggap.
Hindi naging madali ang sampung taong lumipas.
May mga gabing bumabalik sa aking panaginip ang malamig na bundok.
May mga pagkakataong nahihirapan pa rin akong magsalita kapag maraming tao.
Ngunit natutuhan kong hindi kailangang mawala ang autism ko upang magkaroon ako ng magandang buhay.
May mga taong handang umunawa.
May mga taong marunong maghintay.
At may mga taong kayang magmahal nang hindi humihingi ng kapalit.
Pagkatapos ng programa, may isang babaeng lumapit sa akin.
Payat na siya.
Marami nang uban ang kanyang buhok.
Ngunit nakilala ko agad ang kanyang mukha.
“Mika.”
Napahinto ako.
Si Mama.
Matagal kaming nagtitigan.
“Anak, puwede ba tayong mag-usap?”
Tumango ako.
Umupo kami sa isang tahimik na sulok.
Sinabi niyang matagal na silang naghiwalay ni Papa.
Nagkaroon ng mga kasong legal.
At nagbago ang buhay nilang lahat matapos mabunyag ang ginawa nila sa akin.
Hindi niya sinubukang gawing dahilan ang kahirapan.
“Duwag ako noon,” sabi niya.
“Alam kong mali ang ginagawa namin, pero hindi kita ipinaglaban.”
Nanginginig ang kanyang mga kamay.
“Araw-araw kong naiisip ang nangyari sa bundok.”
Napayuko siya.
“Hindi ko alam kung mapapatawad mo pa ako.”
Tahimik akong nakinig.
Pagkatapos ay inilabas ko ang maliit na notebook mula sa aking bag.
May isang pangungusap doon na isinulat ko maraming taon na ang nakalipas.
Dahan-dahan ko iyong binasa.
“Hindi ko kailangang patawarin ang isang tao para patunayang mabuti akong anak.”
Napaluha siya.
“Alam ko.”
Tumingin ako sa kanya.
“Ma, matagal akong naghintay na balikan ninyo ako.”
Huminga ako nang malalim.
“Pero hindi na ako naghihintay ngayon.”
Tumango siya habang umiiyak.
Hindi ko siya niyakap.
Hindi rin ako sumigaw.
Tumayo ako at maayos na nagpaalam.
Dahil natutuhan kong ang pagmamahal sa sarili ay maaari ring mangahulugang pagpili ng distansiya mula sa mga taong nanakit sa iyo.
Paglabas ko ng gusali, nakita ko si Adrian.
Dalawampu’t siyam na taong gulang na siya noon.
Hindi na siya namumulot ng basura.
Sa tulong ng isang scholarship program at sarili niyang pagsisikap, nakatapos siya ng technical training at nakapagbukas ng maliit na repair shop.
Nakatayo siya sa tabi nina Tito Ernesto at Tita Teresa.
“Ready ka na?” tanong niya.
Tumango ako.
“Kuya Adrian?”
“O?”
“Salamat… sa hindi pag-iwan.”
Ngumiti siya.
“Mika, ilang beses mo na akong pinasalamatan.”
“Alam ko.”
“E bakit inuulit mo pa?”
Tumingin ako sa kanya.
“Dahil kung hindi mo ako nakita noong araw na iyon, baka hindi ko nalaman na may mabubuting tao pa pala sa mundo.”
Saglit siyang natahimik.
Pagkatapos ay hinaplos niya ang aking ulo, tulad ng ginawa niya noong una niya akong iligtas.
“Hindi, Mika.”
Ngumiti siya.
“Ikaw ang nagpapaalala sa akin kung bakit mahalagang maging mabuti.”
Niyakap ko siya nang mahigpit.
At sa pagkakataong iyon, hindi na ako ang walong taong gulang na batang nanginginig sa ilalim ng mga puno.
Hindi na ako ang batang naghihintay sa tunog ng sasakyang hindi bumalik.
Isa na akong dalagang may pamilya.
May mga pangarap.
At may kinabukasang ako mismo ang pipili.
Pagdating namin sa bahay, may manggang nakahain sa mesa.
May maliit ding cake.
Nakasulat dito:
WELCOME HOME, MIKA.
Napangiti ako.
Dahil sa wakas, naunawaan ko na ang tunay na kahulugan ng salitang tahanan.
Hindi ito basta lugar kung saan ka ipinanganak.
Hindi rin ito bahay na may bubong at apat na dingding.
Ang tahanan ay ang lugar kung saan hindi mo kailangang magmakaawa para mahalin.
At ang pamilya ay hindi lamang nasusukat sa dugo.
Minsan, ang taong magliligtas sa iyo ay isang estrangherong halos wala ring makain.
Isang taong walang mamahaling sasakyan.
Walang malaking bahay.
Walang kayamanang maipagmamalaki.
Ngunit may pusong handang tumulong.
Noong walong taong gulang ako, iniwan ako sa bundok dahil naniwala ang aking mga magulang na mas magiging magaan ang buhay nila kung wala ako.
Dalawampu’t siyam na araw akong nabuhay sa takot, gutom, at paghihintay.
Ngunit isang binatang namumulot ng basura ang tumigil nang makita niya ako.
Hindi niya ako tinanong kung normal ba ako.
Hindi niya tinanong kung magkano ang magagastos sa akin.
Hindi niya tinanong kung may maibibigay akong kapalit.
Tinulungan niya ako dahil kailangan ko ng tulong.
At ang kabutihang iyon ang nagbukas ng pinto sa isang buhay na hindi ko akalaing maaari palang maging akin.
WALANG BATANG DAPAT ITURING NA PABIGAT DAHIL LAMANG NAIIBA SIYA.
Ang autism o anumang developmental condition ay hindi dahilan upang pagkaitan ang isang bata ng pagmamahal, proteksiyon, edukasyon, at pagkakataong magkaroon ng magandang kinabukasan.
Hindi kasalanan ng bata kung nabigo ang mga taong dapat unang nagmamahal sa kanya.
At hindi kailangang maging mayaman ang isang tao upang makapagligtas ng buhay.
Minsan, sapat na ang isang taong handang huminto.
Makinig.
Umunawa.
At manatili.
DAHIL ANG TUNAY NA PAMILYA AY HINDI LAMANG ANG MGA TAONG NAGBIGAY SA ATIN NG BUHAY—KUNDI ANG MGA TAONG PINIPILING ALAGAAN TAYO, LALO NA SA MGA PANAHONG PINAKAKAILANGAN NATIN SILA.
WAKAS.
