BOSES SA RECORDING AY NAGBUKAS NG LIHIM NG PAMILYA, NGUNIT MAS MALAKING PANLOLOKO PALA ANG MATAGAL NANG ITINATAGO
BAHAGI 2 — BOSES SA RECORDING AY NAGBUKAS NG LIHIM NG PAMILYA, NGUNIT MAS MALAKING PANLOLOKO PALA ANG MATAGAL NANG ITINATAGO
—Isara ninyo ang pinto. Walang aalis dito. Gusto kong malaman kung gaano kalaking pera ang ninakaw ng sarili kong kapamilya mula sa restaurant chain na ito sa loob ng maraming taon.
Pagkasabi iyon ng matandang babae, walang nangahas gumalaw.
Maging ang manager na kanina lamang ay mayabang at palasigaw ay nanatiling nakatayo sa tabi ng mesa, maputla at pawis na pawis.
Tumingin ang matanda sa lalaking namamahala sa restaurant chain.
—Ituloy mo ang recording.
Tumango ang lalaki.
Muling umalingawngaw sa speaker ang boses ng manager.
—Paano kung mapansin ng accounting na kulang ang sahod?
Sumagot ang ikalawang boses.
—Ako ang bahala. Kapag may nagreklamo, sabihin mong nagkamali sila sa attendance. Kung ayaw pumirma, tanggalin mo.
Napasinghap ang ilang empleyado.
Isang lalaking tagahugas ng pinggan ang napakuyom ng kamao.
—Kaya pala…
Napatingin sa kanya ang matandang babae.
—Ano iyon?
Nag-atubili ang lalaki bago nagsalita.
—Tatlong buwan na po akong may bawas sa sahod. Sinasabi nila na lagi raw akong late. Pero araw-araw po akong nauuna rito dahil ako ang naghahanda ng hugasan bago magbukas.
Isa pang empleyada ang nagtaas ng kamay.
—Ako rin po. Dalawang beses nilang sinabi na may nasira raw akong kagamitan kaya ibinawas sa suweldo ko. Pero wala naman silang ipinakitang resibo.
Isa-isa silang nagsimulang magsalita.
May binawasan dahil umano sa sirang plato.
May pinagbintangang umabsent kahit pumasok.
May overtime na hindi binayaran.
At may dalawang dating empleyadong bigla na lamang tinanggal matapos magtanong tungkol sa kanilang sahod.
Habang nakikinig ang matandang babae, lalong tumitigas ang kanyang mukha.
Ngunit hindi siya sumigaw.
Hindi rin siya nagalit nang padalos-dalos.
Iyon ang mas nakakatakot.
—Sino ang boses na iyon? —tanong ng batang empleyada.
Hindi sumagot ang matanda.
Ang lalaking tagapangasiwa ang marahang nagsabi:
—Anak niya.
Parang biglang nawala ang hangin sa loob ng restaurant.
Napatakip sa bibig ang ilang empleyado.
Ang matandang babae ay may dalawang anak. Ang panganay ay matagal nang nakatira sa ibang lugar at may sariling pamilya. Ang bunso naman ang unti-unting ipinakilala sa negosyo nitong nakaraang dalawang taon.
At siya rin ang nakatakdang humawak sa malaking bahagi ng restaurant chain kapag tuluyan nang nagretiro ang kanilang ina.
Mahinang tanong ng manager:
—Ma'am… paano ninyo nalaman na siya iyon?
Tumingin sa kanya ang matanda.
—Ina ako. Kahit tumanda ang anak ko, makikilala ko ang boses niya kahit sa gitna ng isang libong tao.
Napayuko ang manager.
—Sabihin mo sa akin ang lahat.
—Ma'am…
—Lahat.
Nanginginig ang lalaki.
—Nagsimula po ito halos isang taon na ang nakalipas.
Ayon sa kanya, ang anak ng matanda ang unang nagmungkahi na gumawa sila ng maliliit na kaltas sa payroll.
Sa simula, kakaunti lamang.
Sapat para hindi agad mapansin.
Ngunit nang walang nagreklamo nang malakas, lumaki ang halaga.
Pagkatapos, nagsimula silang magpalabas ng pekeng gastos sa ilang sangay—pagkukumpuni ng freezer, pagbili ng kagamitan, pest control, delivery charges.
May mga serbisyong binayaran sa records ngunit hindi naman talaga ginawa.
—Saan napupunta ang pera? —tanong ng tagapangasiwa.
Tahimik ang manager.
—Saan?
—Sa isang supplier account.
—Kanino nakapangalan?
Napalunok ang manager.
—Sa kaibigan po ng anak ninyo.
Napapikit ang matandang babae.
Labingwalong taon.
Labingwalong taon niyang itinayo ang negosyo.
Nagsimula siya sa anim na mesa, isang lumang kalan, at perang halos hindi sapat para makabili ng sangkap kinabukasan.
May mga araw noon na siya mismo ang hindi kumakain upang may maihain sa mga trabahador.
Kaya ang pinakamahalagang tuntunin niya ay simple:
Walang empleyadong dapat magtrabaho nang gutom.
Walang manggagawang dapat dayain sa sahod.
At walang customer na kailangang ipahiya dahil mahirap siya.
Ngayon, ang sarili niyang anak ang lumalabag sa lahat ng iyon.
Biglang tumunog ang cellphone ng tagapangasiwa.
Tiningnan niya ang screen.
Namutla siya.
—Siya po.
Alam agad ng matanda kung sino.
—Sagutin mo. Speaker.
Pinindot niya ang tawag.
—Nasaan si Mama?
Boses iyon ng anak.
Walang sumagot.
—Narinig kong pumunta siya sa sangay malapit sa terminal. Huwag ninyong hayaang may magsabi sa kanya tungkol sa payroll. Papunta ako riyan.
Pinutol ng matanda ang katahimikan.
—Hindi mo na kailangang magmadali, anak.
Natigil ang kabilang linya.
—Ma?
—Nandito ako.
Ilang segundo ng katahimikan.
Pagkatapos ay biglang naputol ang tawag.
Makalipas lamang ang labinlimang minuto, huminto ang isang mamahaling sasakyan sa labas.
Bumukas ang pinto.
Isang lalaking nasa tatlumpung taong gulang ang mabilis na pumasok.
—Ma, ipapaliwanag ko.
—Maupo ka.
—Hindi mo naiintindihan—
—Maupo ka.
Sa unang pagkakataon, sumunod siya nang walang pagtutol.
Inilapag ng matandang babae ang cellphone sa harap niya.
—Ikaw ba ang nasa recording?
Hindi siya sumagot.
—Tumingin ka sa akin.
Dahan-dahan niyang itinaas ang ulo.
—Oo.
Napaluha ang matanda.
Ngunit hindi siya umiyak dahil sa perang nawala.
—Bakit?
—Gusto kong palakihin ang negosyo.
—Sa pagnanakaw ng sahod?
—Hindi ko tinawag na pagnanakaw iyon! Pansamantalang paraan lang. Masyadong mabagal ang sistema mo. Lagi mong inuuna ang mga empleyado. Lagi kang nagbibigay ng libreng pagkain. Lagi mong sinasabing pamilya ang mga nagtatrabaho rito. Pero negosyo ito, Ma!
Tahimik ang lahat.
—Kung gusto nating lumaki, kailangan nating bawasan ang gastos.
Tumingin ang matanda sa anak.
—At ang unang naisip mong bawasan ay ang sahod ng mga taong pinakamaliit ang kinikita?
Hindi nakasagot ang lalaki.
Lumapit ang batang lalaki na kanina'y nagugutom.
Hinila niya ang manggas ng kanyang ina.
—Ma, uwi na tayo.
Napatingin ang anak ng may-ari sa bata.
At marahil doon niya unang nakita ang tunay na mukha ng ginawa niya.
Hindi mga numero ang kanyang binawasan.
Mga pagkain iyon.
Pamasahe.
Gamot.
Baon ng mga anak.
Kuryente ng isang pamilya.
Lumuhod bigla ang manager.
—Ma'am, patawarin ninyo ako. Ibabalik ko lahat.
Ngunit umiling ang matanda.
—Tumayo ka. Hindi ko kailangan ang pagluhod mo.
Tumingin siya sa lahat.
—Ang kailangan ko ay katotohanan.
Inutusan niyang tawagin ang accountant at dalhin ang payroll records ng lahat ng sangay sa nakalipas na dalawang taon.
Kinontak din niya ang isang independent auditor.
—Simula ngayon, walang dokumentong gagalawin. Walang record na buburahin.
Pagkatapos ay hinarap niya ang anak.
—At ikaw, hindi ka na hahawak ng kahit isang sentimo ng negosyo habang iniimbestigahan ito.
—Ma!
—Akala ko negosyo ang gusto mong pamahalaan. Pero nakalimutan mong tao ang dahilan kung bakit may negosyo tayo.
Tumayo ang anak.
—Kung ganoon, ibigay mo na lang sa iba! Tutal hindi mo naman talaga ako pinagkakatiwalaan!
Tumalikod siya at lumabas.
Hindi siya pinigilan ng matanda.
Ngunit bago tuluyang magsara ang pinto, napansin ng batang empleyada na may nahulog mula sa bulsa ng lalaki.
Isang maliit na flash drive.
Pinulot niya iyon.
—Ma'am…
Iniabot niya sa matanda.
Nang ikonekta nila iyon sa laptop ng opisina, maraming folders ang lumitaw.
Payroll.
Suppliers.
Branch Expenses.
At isang folder na may pangalang:
“TRANSFER.”
Binuksan iyon ng tagapangasiwa.
Sunod-sunod na lumitaw ang mga transaksiyon.
Hindi lamang ilang buwang kaltas sa sahod.
May mga halagang inililipat sa loob ng halos dalawang taon.
Napatayo ang tagapangasiwa.
—Ma'am… mas malaki ito kaysa inaakala natin.
Ngunit sa pinakahuling dokumento, may nakita silang bagay na lalong nagpatahimik sa lahat.
Isang transfer na nakatakdang iproseso kinabukasan.
Halos lahat ng perang nakalaan para sa pagbubukas ng dalawang bagong sangay ay ililipat sa parehong supplier account.
At sa ilalim nito ay may electronic approval.
Approval na gumagamit ng pangalan ng matandang babae.
Ngunit hindi niya iyon pinirmahan.
Tinitigan niya ang screen.
Pagkatapos ay tumingin siya sa pintong dinaanan ng anak.
—Hindi lamang niya ninakawan ang mga empleyado.
Nanginginig ang kanyang boses.
—Ginamit niya rin ang pangalan ko.
At kinabukasan, bago sumikat ang araw, kailangan niyang gumawa ng pinakamahirap na desisyon ng kanyang buhay.
( Itutuloy sa BAHAGI 3…)