Labindalawang taon matapos ang graduation, pinasakay ko sa kotse ang una kong minahal habang bumubuhos ang ulan. Akala ko, matagal na siyang para sa pinakasikat na babae noon—hanggang sa umamin si Mama na sinunog niya ang isang liham, at isang mensahe mula sa kanya ang tuluyang nagpamanhid sa akin.
Labindalawang taon matapos ang graduation, pinasakay ko sa kotse ang una kong minahal habang bumubuhos ang ulan. Akala ko, matagal na siyang para sa pinakasikat na babae noon—hanggang sa umamin si Mama na sinunog niya ang isang liham, at isang mensahe mula sa kanya ang tuluyang nagpamanhid sa akin.
Bahagi 1
Labindalawang taon matapos ang graduation, muli kong nakita si Rafael sa kasal ng dati naming kaklase.
Nakilala ko siya agad.
Sa gitna ng mga lalaking nasa early thirties na nagsisimula nang tumaba, numipis ang buhok, o abala sa pagsagot ng mga mensahe sa trabaho, siya pa rin ang pinakamadaling mapansin.
Puting polo.
Nakatiklop ang manggas hanggang siko.
Matangos ang ilong.
At ang ngiti niya ay halos kapareho pa rin ng ngiti ng seventeen-year-old boy na palihim na tinitingnan ng halos lahat ng babae sa klase.
Isa lang ang nagbago.
Ngayon, isa nang sikat na television host si Rafael.
Samantalang ako?
Isa lang akong ordinaryong auditor na araw-araw nakaharap sa spreadsheets, resibo, reports at walang katapusang numero.
Buong reception, tatlong mesa ang pagitan namin.
Hindi siya lumapit.
Hindi rin ako lumapit.
At inisip kong mas mabuti na iyon.
May mga taong mas magandang manatili na lang sa alaala.
Pero nang lumabas ako ng hotel, biglang bumuhos ang malakas na ulan.
Tumakbo ako papunta sa parking lot.
Kakabukas ko pa lang ng pinto ng kotse nang may isang kamay na humawak dito.
“Mika.”
Nanigas ako.
Napakatagal na mula nang may tumawag sa akin sa pangalang iyon.
Nakatayo si Rafael sa ulan.
Basa ang buhok niya.
At ang mga mata niyang nakatingin sa akin ay kasinglinaw pa rin ng dati.
“Pwede ba akong makisabay?”
Biglang bumilis ang tibok ng puso ko.
Dahil labindalawang taon na ang nakalipas…
eksaktong iyon din ang sinabi niya sa akin.
Umupo si Rafael sa passenger seat.
Wala pang isang dipa ang pagitan namin, pero mas kinakabahan ako kaysa kapag nagpe-present ako sa harap ng buong management team.
Napansin niya ang maliit na guitar keychain na nakasabit sa loob ng kotse.
“Mahilig ka pa rin sa music?”
“Dati.”
“Naalala ko. Ang galing mong tumugtog.”
Mas hinigpitan ko ang hawak ko sa manibela.
Naalala niya?
Noong high school, kasali ako sa school band.
Pero palagi lang akong nasa gilid ng stage.
Ako ang tumutugtog ng guitar accompaniment.
Samantalang si Rafael, laging nasa gitna.
Kumakanta siya.
Nagho-host siya.
Nagba-basketball siya.
Siya iyong klase ng taong parang ipinanganak na may spotlight na nakatutok sa kanya.
Ako naman iyong tipong kapag tatlong araw na hindi pumasok, baka adviser lang namin ang makapansin.
Maliban sa isang pagkakataon.
Noong Grade 11 kami, napagbintangan akong kumuha ng bracelet ng isang kaklase.
Mahal ang bracelet na iyon.
At nagkataon na may halos kaparehong bracelet sa bag ko.
Walang naniwala sa paliwanag ko.
Hanggang sa tumayo si Rafael.
“Akin ang bracelet na ’yan.”
Biglang natahimik ang buong classroom.
Pati ako, natulala.
Kalmado niyang sinabi na bumili ang ate niya ng dalawang bracelet mula abroad at ibinigay niya sa akin ang isa bilang pasasalamat dahil tinulungan ko siya sa isang presentation.
Walang nagduda kay Rafael.
May kaya ang pamilya niya.
Wala siyang dahilan para magsinungaling.
Pero alam ko ang totoo.
Nagsinungaling siya.
Murang bracelet lang ang akin na binili ko sa isang weekend market.
Makalipas ang ilang araw, nakita rin ang nawawalang bracelet sa locker room.
Minsan tinanong ko si Rafael kung bakit niya ako ipinagtanggol.
Ngumiti lang siya.
“Dahil alam kong hindi ikaw ang kumuha.”
Isang simpleng pangungusap lang iyon.
Pero iyon ang dahilan kung bakit minahal ko siya nang maraming taon.
“Anong iniisip mo?”
Boses ni Rafael ang humila sa akin pabalik sa kasalukuyan.
“Wala.”
Ngumiti siya.
“Hindi ka pa rin marunong magsinungaling.”
Hindi pa ako nakakasagot nang biglang tumunog ang cellphone niya.
Isang pangalan ang lumitaw sa screen.
Isabella.
Isang pangalang hinding-hindi ko makakalimutan.
Noong high school, siya ang pinakapopular na babae sa batch namin.
Maganda.
Masayahin.
Mayaman ang pamilya.
At halos palagi silang magkasama ni Rafael.
Ngayon, isa na siyang television reporter.
Nakakonekta sa car speaker ang cellphone ni Rafael kaya malinaw kong narinig ang boses niya.
“Pupunta ka bukas, ha? Nakapag-book na ako ng court.”
Sumagot si Rafael.
“Oo.”
“At huwag mong kalimutan ang coffee ko. Iyong dati.”
“Alam ko.”
Hindi ako nagsalita.
Labindalawang taon na ang lumipas.
Pero may mga bagay talagang parang hindi nagbabago.
Naalala pa rin ni Rafael kung anong kape ang gusto ni Isabella.
Samantalang ako, naging tanga pa para isipin na baka may ibig sabihin ang pagkikita namin ngayong gabi.
Binuksan ko ang signal light.
“Saan ka bababa?”
Matagal niya akong tiningnan.
“Mika.”
“Hmm?”
“May boyfriend ka na ba?”
Muntik kong maapakan ang preno.
“Wala.”
“Busy ka ba bukas?”
Naalala ko agad ang tawag ni Isabella.
Napangiti ako nang mapait.
“Oo.”
“Saan ka pupunta?”
“May blind date ako.”
Biglang natahimik ang loob ng kotse.
Pagkalipas ng ilang segundo, mahina siyang nagtanong.
“Anong klaseng lalaki ang gusto mong pakasalan?”
Gusto kong sabihin:
Isang katulad mo.
Pero hindi ko nagawa.
Kaya ang sinabi ko na lang—
“Ordinaryong tao lang.”
“Hindi kailangang sikat. Hindi kailangang sobrang successful.”
Huminga ako nang malalim.
“Basta… ako ang pipiliin niya.”
Ibinaling ni Rafael ang mukha niya sa bintana.
Hindi ko alam kung guni-guni ko lang.
Pero nakita kong bahagyang humigpit ang kamay niyang nakapatong sa tuhod.
Huminto kami sa tapat ng condominium building niya.
In-unlock ko ang pinto.
Pero hindi agad bumaba si Rafael.
“Hinahanap kita dati.”
Napalingon ako.
“Ano?”
“Noong lumipat ako ng school.”
Biglang bumilis ulit ang tibok ng puso ko.
“Nag-message ako sa old account mo. Hindi ka sumagot.”
“Pina-close iyon ni Mama.”
“Nag-email din ako.”
“Nagpalit ako ng email.”
“May ipinadala rin akong package.”
Napatigil ako.
“Package?”
Diretso niya akong tiningnan.
“Hindi mo natanggap?”
Umiling ako.
Matagal siyang hindi nagsalita.
Pagkatapos ay ngumiti siya.
Pero kakaiba ang ngiting iyon.
Parang may lungkot na hindi ko maintindihan.
“Wala na.”
Binuksan niya ang pinto.
Bago bumaba, yumuko siya at tumingin sa akin.
“Pagdating mo sa bahay, message mo ako.”
Pinanood ko siyang tumakbo papasok sa ulan.
Hindi ko alam kung bakit, pero agad kong tinawagan si Mama.
“Ma, noong last year ko sa high school… may natanggap ba kayong package para sa akin?”
Natahimik ang kabilang linya.
Pagkatapos ay sumagot siya.
“Ang tagal na nun. Hindi ko na maalala.”
“Ma, isipin mo nang mabuti. Galing abroad.”
Muli siyang natahimik.
Mas matagal ngayon.
Hanggang sa narinig kong bumuntong-hininga siya.
“Meron.”
Nanlamig ang mga kamay ko.
“Ano ang laman?”
“Isang notebook.”
“Ano pa?”
“…Isang sulat.”
Parang may humawak nang mahigpit sa puso ko.
“Nasaan ang sulat?”
“Sinunog ko.”
Bigla akong tumayo.
“ANONG SINUNOG MO?!”
“Malapit ka nang mag-college entrance exam noon! Ayokong ma-distract ka sa mga ganyang bagay!”
Hindi ko na halos marinig ang mga sumunod niyang sinabi.
Umalingawngaw lang ang tenga ko.
“Binasa mo ba?”
Natahimik si Mama.
“Ma!”
“…Oo.”
Halos mapasigaw ako.
“Ano ang nakasulat?”
Tanging tunog ng electric fan ang naririnig ko mula sa kabilang linya.
Napakatagal bago siya muling nagsalita.
“Hindi ko na maalala lahat.”
“Pero iyong unang linya…”
Huminto siya.
Hindi ako huminga.
“Ang sabi niya…”
Biglang nag-vibrate ang cellphone ko.
Isang bagong mensahe mula kay Rafael.
Isang litrato lang.
Larawan iyon ng huling pahina ng graduation notebook namin noong Grade 11.
Naka-circle ng pulang tinta ang English sentence na isinulat ko para sa kanya noong seventeen ako.
Hindi ko nilagyan ng pangalan.
Pero sa ilalim noon…
may sulat-kamay ni Rafael.
Alam kong ikaw ang sumulat nito.
At sa ibaba pa noon, may isa pang linya.
Mika, labindalawang taon na akong naghihintay sa sagot mo.
BAHAGI 2
“Mika, labindalawang taon na akong naghihintay sa sagot mo.”
Paulit-ulit kong binasa ang mensahe.
Isang beses.
Dalawang beses.
Hanggang sa hindi ko na makita nang malinaw ang screen dahil sa luha.
Sa kabilang linya, nagsasalita pa rin si Mama.
“Mika? Anak?”
“Ma…”
Nanginginig ang boses ko.
“Ano talaga ang nakasulat sa liham?”
Matagal siyang hindi sumagot.
Pagkatapos ay mahina niyang sinabi:
“Sinabi niyang… gusto ka niya.”
Parang tumigil ang mundo.
“Hindi lang basta gusto.”
Huminga nang malalim si Mama.
“Sinabi niyang kung papayag ka, hihintayin ka niya. Kahit gaano katagal.”
Napaupo ako.
Labindalawang taon.
Labindalawang taon kong inisip na ako lang ang nagmahal.
Labindalawang taon kong pinaniwala ang sarili ko na ang lahat ng maliliit na kabaitan ni Rafael ay bunga lamang ng pagiging mabuting tao niya.
Pero habang ako pala ay pilit na nakakalimot…
naghihintay siya.
“Bakit, Ma?”
Hindi ako sumigaw.
Mas masakit pala kapag mahina ang boses.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
Umiyak si Mama.
“Natakot ako.”
“Akala ko kapag sumagot ka sa kanya, iiwan mo ang pag-aaral. Akala ko masisira ang kinabukasan mo.”
“Pero kinabukasan ko iyon, Ma.”
Walang sumagot.
Pinatay ko ang tawag.
Hindi dahil ayaw ko siyang pakinggan.
Kundi dahil pakiramdam ko, kapag narinig ko pa ang isang dahilan, may mababasag sa loob ko na hindi na kayang buuin.
Muli kong tiningnan ang litrato mula kay Rafael.
Nanginginig ang daliri ko habang nagta-type.
Nasaan ka?
Halos agad siyang sumagot.
Sa lobby pa.
Napatingin ako sa bintana.
Malakas pa rin ang ulan.
Hindi ko na kinuha ang payong.
Tumakbo ako palabas ng apartment, sumakay sa kotse at bumalik sa condominium niya.
Pagdating ko, naroon siya.
Nakatayo sa ilalim ng ilaw sa entrance.
Parang hindi gumalaw mula nang iwan ko siya.
Pagkababa ko ng kotse, hindi ko alam kung ano ang sasabihin.
Siya rin.
Nagkatitigan lang kami habang humahampas ang ulan sa bubong.
“Bakit hindi mo sinabi?” tanong ko.
Napangiti siya nang mapait.
“Sinubukan ko.”
“Bakit hindi mo sinubukan ulit?”
“Sinubukan ko rin.”
Napayuko siya.
“Nang bumalik ako pagkaraan ng dalawang taon, hinanap kita sa dati nating lugar.”
“Pero sabi ng kapitbahay, lumipat na raw kayo.”
“Tinawagan ko ang school.”
“Wala silang ibinigay na contact information.”
“Tinry kong hanapin ka online.”
Tumawa siya nang mahina.
“Napakakaraniwan ng pangalan mo, Mika.”
Napaluha ako kahit gusto kong tumawa.
“E si Isabella?”
Biglang nagbago ang mukha niya.
“Ano si Isabella?”
“Akala ko… kayo.”
Napakurap siya.
Pagkatapos ay napatawa.
Talagang natawa.
Hindi ko alam kung maiinis ba ako o mahihiya.
“Mika.”
Lumapit siya nang isang hakbang.
“May boyfriend si Isabella.”
“Limang taon na.”
Napatigil ako.
“Bukas, pupunta kami sa court dahil…”
Huminga siya.
“…magpo-propose ang boyfriend niya pagkatapos ng laro.”
Parang gusto kong lamunin ako ng lupa.
“Yung coffee?”
“Para sa boyfriend niya. Kinakabahan daw siya.”
Hindi ako makatingin sa kanya.
“Ah.”
Iyon lang ang nasabi ko.
Tahimik si Rafael nang ilang segundo.
Pagkatapos ay tinanong niya:
“Kung wala si Isabella…”
“Kung hindi sinunog ang sulat…”
“Kung hindi nawala ang labindalawang taon…”
Lumapit pa siya.
“…ano sana ang sagot mo?”
Tumingin ako sa kanya.
Naroon ulit ang seventeen-year-old boy na minsang nagsinungaling sa buong klase para ipagtanggol ako.
At sa unang pagkakataon sa buhay ko, hindi ako natakot magsabi ng totoo.
“Ang sagot ko sana…”
Ngunit bago ko matapos—
biglang bumukas ang pinto ng lobby.
“Mika?”
Napalingon kami.
Nakatayo roon si Isabella.
At sa kamay niya…
hawak niya ang isang lumang puting sobre.
“Siguro,” sabi niya habang nakatingin sa akin,
“dapat mo munang malaman kung bakit hindi lang isang sulat ang hindi nakarating sa iyo.”
BAHAGI 3
Nanigas ako.
Si Rafael ang unang nagsalita.
“Isabella?”
Hindi niya pinansin si Rafael.
Diretso siyang lumapit sa akin at iniabot ang lumang sobre.
Kupas na ang gilid.
May bahid ng tubig.
At sa harap, nakasulat ang pangalan ko.
Sa sulat-kamay ni Rafael.
Hindi ko agad tinanggap.
“Bakit nasa iyo ’yan?”
Huminga nang malalim si Isabella.
“Dahil ako ang kumuha.”
Parang may malamig na kamay na dumampi sa batok ko.
“Ano?”
“Hindi yung package na sinunog ng mama mo.”
Namumula ang mga mata niya.
“Iba ito.”
“Pagkatapos bumalik ni Rafael dito, nagpadala siya ulit ng sulat sa dating address ninyo.”
“Magkapitbahay tayo noon. Dumating iyon sa bahay namin dahil nagkamali ng isang numero ang courier.”
“Alam kong para sa iyo.”
Tumingin siya kay Rafael.
“At… hindi ko ibinigay.”
Tahimik ang buong lobby.
Maging ang ulan sa labas ay parang lumayo.
“Bakit?”
Napakahina ng tanong ko.
Pero narinig niya.
“Dahil nagselos ako.”
Walang palusot.
Walang pagtatanggol.
Diretso niyang sinabi.
“Noong high school, gusto ko si Rafael.”
“Akala ng lahat kami ang magkakatuluyan.”
“Akala ko rin.”
Napangiti siya nang mapait.
“Pero hindi niya ako tiningnan sa paraang gusto ko.”
“Kapag magkasama kami, ikaw ang tinatanong niya.”
“Kung pumasok ka ba.”
“Kung sumali ka ba sa contest.”
“Kung bakit bigla kang lumipat ng upuan.”
“Kung bakit hindi mo na siya kinakausap.”
Napatingin ako kay Rafael.
Hindi siya umiwas.
“Isabella…”
“Hayaan mo akong tapusin.”
Muling tumingin sa akin si Isabella.
“Noong dumating ang sulat, binuksan ko.”
Naramdaman kong kumuyom ang kamay ni Rafael.
“Hindi ko alam kung ano ang nasa loob,” sabi ko.
“Alam ko.”
Tumulo ang luha niya.
“Dahil ako lang ang nakabasa.”
“Sinabi niya doon na babalik siya pagkatapos ng college.”
“Sinabi niyang ayaw ka niyang guluhin habang nag-aaral ka.”
“Pero kapag nakapagtapos na kayo pareho…”
“…hahanapin ka niya.”
Parang humigpit ang dibdib ko.
“Bakit ngayon mo lang ibinibigay?”
Saglit siyang tumingin sa labas.
“Dahil ikakasal na ako.”
Napakurap ako.
“Yung boyfriend ko bukas ang magpo-propose.”
Mahina siyang tumawa.
“Hindi niya alam na alam ko.”
“Pero oo. Magpapakasal kami.”
Hinaplos niya ang lumang sobre.
“At habang inaayos ko ang mga gamit ko sa bahay bago lumipat, nakita ko ito.”
“Doon ko na-realize…”
Huminga siya nang mabigat.
“…na hindi ko pwedeng simulan ang sarili kong masayang buhay habang may dalawang taong pinagkaitan ko ng pagkakataong maging masaya.”
Iniabot niya ulit ang sobre.
Sa pagkakataong iyon, tinanggap ko.
“Sorry, Mika.”
Wala akong maisagot agad.
Galit ako.
Oo.
Gusto kong itanong kung alam ba niya kung gaano karaming gabi ang ginugol kong iniisip na hindi ako kailanman pinili ni Rafael.
Gusto kong sabihin na hindi niya kayang ibalik ang labindalawang taon.
Pero nang makita ko ang mukha niya, naisip kong may mga pagkakamaling hindi na mababawi.
At may mga taong kailangang mabuhay habang dala ang bigat ng mga iyon.
Hindi ibig sabihin na dahil pinatawad mo, hindi na masakit.
Ang ibig sabihin lang…
ayaw mo nang hayaang kontrolin ng sakit ang natitirang buhay mo.
“Hindi ko kayang sabihin na okay lang,” sabi ko.
Tumango siya.
“Alam ko.”
“Pero salamat sa pagbabalik nito.”
Umiyak siya.
At sa unang pagkakataon mula high school, niyakap niya ako.
Saglit lang.
Pagkatapos ay lumayo siya.
“May hinihintay pa akong tawag.”
Tumingin siya kay Rafael.
“Please.”
“Wag mo nang sayangin.”
At umalis siya.
Naiwan kaming dalawa.
Ako.
Si Rafael.
At ang liham na labindalawang taon nang huli.
“Buksan mo,” sabi niya.
Umiling ako.
“Hindi.”
Nagulat siya.
“Bakit?”
Tiningnan ko siya.
“Dahil ayoko nang mabuhay sa mga sulat na isinulat noon.”
Napakurap siya.
“Gusto kong marinig mula sa’yo ngayon.”
Unti-unting namula ang mga mata niya.
Lumapit siya.
“Mika.”
“Hmm?”
“Minahal kita noon.”
Huminto siya.
“At hindi ako sigurado kung tama pa bang sabihin na mahal pa rin kita ngayon.”
Naramdaman kong bumagsak ang puso ko.
Ngunit nagpatuloy siya.
“Dahil labindalawang taon tayong hindi nagkasama.”
“Hindi ko kilala lahat ng pinagdaanan mo.”
“Hindi mo rin kilala lahat ng nangyari sa akin.”
“Baka mahal ko ang alaala mo.”
“Baka mahal mo rin ang alaala ko.”
Masakit.
Pero tama siya.
At marahil iyon ang unang tunay na adult conversation namin.
Hindi iyong fantasy ng dalawang teenager.
Hindi iyong “forever” na walang alam sa totoong buhay.
Kundi dalawang taong may trabaho, pagod, takot, pamilya, pagkakamali at mga taong naging bahagi ng buhay nila.
Kaya nang sabihin niya ang susunod na mga salita, mas tumagos iyon sa puso ko kaysa anumang confession.
“Pero gusto kitang makilala ulit.”
“Hindi bilang babae na minahal ko noon.”
“Bilang ikaw.”
“Yung Mika ngayon.”
“Kung papayag ka.”
Napangiti ako habang umiiyak.
“At kung hindi mo magustuhan yung Mika ngayon?”
“Then at least hindi na ako maghihintay ng labindalawang taon para malaman.”
Natawa ako.
Hinampas ko siya sa braso.
At pagkatapos…
niyakap niya ako.
Walang dramatic music.
Walang audience.
Walang spotlight.
Tanging tunog ng ulan at ang tibok ng puso ko.
Pero sa lahat ng eksenang naisip ko noon tungkol sa aming dalawa…
ito ang pinakamaganda.
Dahil totoo.
Kinabukasan, hindi ako pumunta sa blind date.
Tinawagan ko ang lalaking ipinakilala sa akin at maayos na humingi ng paumanhin.
Pagkatapos ay pumunta ako sa isang maliit na café.
Nandoon na si Rafael.
May dalawang tasa ng kape sa mesa.
“Nag-order ka na?”
“Oo.”
“Paano mo alam ang gusto ko?”
Ngumiti siya.
“Hindi ko alam.”
Itinulak niya ang menu sa akin.
“Kaya tinanong ko ang barista kung pwedeng palitan kung mali.”
Napatawa ako.
Simpleng bagay.
Pero doon ko nakita ang pagkakaiba ng pagmamahal sa alaala at pagmamahal sa totoong tao.
Hindi niya ipinagpalagay na pareho pa rin ako.
Tinatanong niya ako.
Pinakikinggan niya ako.
At ganoon nagsimula ang lahat.
Hindi kami agad naging magkasintahan.
Tatlong buwan kaming halos linggo-linggong nagkikita.
Minsan dinner.
Minsan grocery lang.
Minsan sinasamahan ko siya sa studio.
Minsan siya naman ang naghihintay sa labas ng office ko habang nag-o-overtime ako.
Unti-unti kong nakita ang mga bahagi niya na hindi lumalabas sa TV.
Makulit pala siya kapag antok.
Ayaw niya ng papaya.
Takot siyang mawalan ng trabaho kahit sikat na siya.
Tumatawag siya sa ate niya kapag may problema.
At kapag sobrang stressed, naglilinis siya ng kusina.
Siya naman, natuklasan niyang hindi na ako iyong tahimik na batang madaling maiyak.
Mas matigas na ulo ko.
Mas practical.
Mas mahilig akong matulog kaysa lumabas.
At kapag galit ako, hindi ako sumisigaw.
Hindi lang ako namamansin.
“Mas nakakatakot pala iyon,” reklamo niya minsan.
“Deserve mo.”
“Anong ginawa ko?”
“Nakalimutan mong bumili ng suka.”
“Para lang sa suka?”
“Para sa adobo, Rafael.”
At pareho kaming tumawa.
Anim na buwan pagkatapos ng reunion, opisyal kaming naging magkasintahan.
Hindi niya ako dinala sa mamahaling restaurant.
Hindi rin niya ginawa sa harap ng camera.
Dinala niya ako sa lumang covered court malapit sa dati naming school.
Umupo kami sa bleachers kung saan minsan akong naghintay matapos ang basketball practice niya.
Inabot niya sa akin ang lumang bracelet.
Iyong murang bracelet mula sa weekend market.
Nanlaki ang mata ko.
“Nasaan ’to?”
“Iniwan mo sa classroom noon.”
“Tinago mo?”
“Oo.”
“Labindalawang taon?”
“Oo.”
“Bakit?”
Ngumiti siya.
“Baka sakaling maibalik ko.”
Napailing ako.
“Ang creepy mo.”
“Romantic sana.”
“Medyo creepy.”
Tumawa siya.
Pagkatapos ay naging seryoso.
“Mika.”
“Huwag mong sabihing may isa ka na namang liham.”
“Wala.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Diretso na ngayon.”
“Pwede ba kitang ligawan nang seryoso?”
Napangiti ako.
“Late ka ng labindalawang taon.”
“Pero pwede?”
Pinisil ko ang kamay niya.
“Pwede.”
Makalipas ang dalawang taon, ikinasal kami.
Simple lang.
Pamilya.
Malalapit na kaibigan.
At oo, naroon si Isabella kasama ang asawa niya.
Bago magsimula ang ceremony, lumapit sa akin si Mama.
Matanda na siya.
Mas marami nang puting buhok.
Hawak niya ang kamay ko nang mahigpit.
“Anak…”
“Sorry.”
Hindi iyon ang unang beses na humingi siya ng tawad.
Pero iyon ang unang beses na nakita kong handa na akong tanggapin.
“Ma.”
Tumingin siya sa akin.
“Hindi mo na mababago noon.”
“Pero nandito ka ngayon.”
Umiyak siya.
Niyakap ko siya.
Hindi dahil nakalimutan ko.
Kundi dahil gusto kong magsimula ang bagong buhay ko nang walang lumang galit na nakatali sa paa ko.
Nang maglakad ako papunta kay Rafael, nakatingin siya sa akin na parang wala nang ibang tao sa paligid.
Pagdating ko sa harap niya, bumulong siya:
“Sa wakas.”
“Ano?”
“Sumagot ka rin.”
Napangiti ako.
“Hindi pa.”
Nagkunwari siyang nagulat.
“Ha?”
Lumapit ako nang kaunti.
At ibinulong ko ang sagot na labindalawang taon niyang hinintay.
“Oo, Rafael.”
“Kung tinanong mo ako noon…”
“Oo rin sana.”
Namula ang mga mata niya.
“Sayang ang labindalawang taon.”
Umiling ako.
“Hindi.”
“Bakit?”
Tiningnan ko ang lalaking una kong minahal noong seventeen ako.
At ang lalaking pinili kong mahalin muli bilang adult.
“Dahil kung naging tayo noon, baka hindi tayo umabot dito.”
“Ngayon, hindi na kita mahal dahil sa kung sino ka sa alaala ko.”
Hinawakan ko ang kamay niya.
“Mahal kita dahil kilala na kita.”
Sa unang pagkakataon, si Rafael—ang lalaking kayang magsalita nang walang kaba sa harap ng milyon-milyong tao—ay hindi nakasagot.
Tumulo lang ang luha niya.
At ngumiti.
Sa labas ng simbahan, nagsimula na namang umulan.
Parang noong gabing muli kaming nagkita.
Habang papunta kami sa sasakyan, hinawakan niya ang kamay ko at nagtanong:
“Mika?”
“Ano?”
Ngumiti siya.
“Pwede ba akong makisabay?”
Napatawa ako.
Binuksan ko ang pinto sa passenger side.
“Sumakay ka.”
“Hanggang saan?”
Tumingin ako sa kanya.
“Hanggang dulo.”
At sa pagkakataong iyon…
wala nang sulat na mawawala.
Wala nang mensaheng hindi darating.
Wala nang labindalawang taong paghihintay.
Dahil sa wakas—
pareho na kaming nakauwi.
