Dumating si Atty. Benitez na May Sobre ni Lola Corazon, Pero Isang Paratang Lang ang Puwedeng Magbukas Nito
Bahagi 3: Dumating si Atty. Benitez na May Sobre ni Lola Corazon, Pero Isang Paratang Lang ang Puwedeng Magbukas Nito
Maaga pang bumalik si Sela sa Aklatang Corazon. Wala na ang mga bisita, pero nasa hangin pa rin ang bakas ng gabing ipinahiya siya. Amoy papel, alikabok, at tuyong bulaklak. Sa dulo ng opisina, si Tiyo Alden pa lang ang naroon, may hawak na susi ng metal cabinet.
“Hindi ka pa umuuwi nang maayos, ano?” mahina nitong sabi.
“Hindi ako makakatulog nang may nawawalang card at may pangalang sinira sa harap ng mga donor.” Tumingin si Sela sa cabinet. “Kailangan ko ng sipi ng board minutes.”
Akala niya kokontra ito. Pero pagkatapos ng mahabang buntong-hininga, ipinasok ni Tiyo Alden ang susi.
“Kung may hahanapin ka,” sabi niya, “hanapin mo nang maayos. Walang aalis ng papeles dito.”
Sanay si Sela sa lumang ayos ng filing. Hindi iyon estilo ni Luminita. Kay Lola iyon. Makakapal na folder. May maliliit na sulat sa gilid. May mga lumang carbon copy na hindi itinatapon kahit may malinis nang bersyon.
Hinila niya ang isang binder ng mga lumang pulong ng Pundasyong Liwanag-Libro. Nakasalansan ang mga pahina ayon sa taon. Sa gitna, may isang set na agad kumurot sa mata niya.
Mas maputi ang ikatlong pahina.
Hindi iyon halata sa taong nagmamadali. Pero halata sa kanya. Iba ang himulmol ng papel. Iba ang butas ng staple. Parang ipinasok kalaunan.
“Dito,” sabi niya.
Lumapit si Tiyo Alden. “Ano’ng tinitingnan mo?”
Hindi agad sumagot si Sela. Marahan niyang inangat ang maputing pahina. Sa likod noon, nakadikit pa ang manipis na carbon sheet na tila nakalimutang alisin. Faded na ang tinta, pero buo pa ang talata.
Napahigpit ang hawak niya.
Nandoon ang pangalan niya.
Nakasulat na siya ang isasailalim ni Lola Corazon sa curatorial training ng koleksiyong ILAW, at sa oras ng pormal na turnover, siya ang unang itatalaga sa pangangasiwa ng serye. Hindi bilang katulong. Hindi bilang tagabitbit ng kahon. Kundi bilang tagapag-ingat.
Sa nakaharap na mas bagong pahina, wala ang talatang iyon.
Pinalitan ito ng malamig na linyang nagsasabing ang lahat ng accession, display approval, at donor-facing decisions ay mananatili muna sa acting director na si Luminita.
Saglit na umingay ang pandinig ni Sela. Parang may humampas na kahoy sa loob ng dibdib niya.
“Hindi lang card,” bulong niya. “Hindi lang manuscript.”
Tinanggal ni Tiyo Alden ang salamin niya. Matagal nitong tinitigan ang carbon copy, saka ang nakaharap na pahina. “Naaalala kong pinag-usapan ito,” sabi niya. “Gusto ni Ate na ikaw ang matuto sa luma niyang sistema. Pero hindi ko matandaang ganito kalinaw.”
“Kasi hindi ito ang pinakita sa inyo.” Tumingin si Sela sa kanya. “Binura nila. Maayos. Malinis. Parang hindi nangyari.”
Biglang bumukas ang pinto ng opisina.
Nasa bungad si Luminita, maayos na ang ayos ng buhok, pero hindi maitago ang puyat sa gilid ng mata. Mabilis bumagsak ang tingin niya sa nakabukang binder.
“Sino ang naglabas niyan?” matigas niyang tanong.
“Ako,” sagot ni Tiyo Alden.
Lumapit si Luminita. “Hindi ito oras para sa lumang papel. May review tayo ng talaan.”
“Kasama rito ang talaan,” sabi ni Sela, hindi inaalis ang kamay sa carbon copy. “Lalo na kung may pinalitang pahina.”
Saglit na tumigas ang mukha ni Luminita, pero agad din bumalik ang malamig niyang tindig. “Draft iyan. Maraming bersyon noon.”
“Draft?” Itinaas ni Sela ang carbon. “May pirma ni Lola sa huling pahina. May initial ninyo sa correction sa gilid. Draft pa rin?”
Hindi nakasagot agad si Luminita. Nag-iba lang ang tono niya. “Hindi puwedeng ipamigay ang pamamahala ng isang institusyon dahil lang marunong mag-ayos ng estante ang isang bata. Ako ang humarap sa board. Ako ang humarap sa donors. Ako ang sumalo sa pundasyon.”
Parang mas masakit iyon kaysa paratang kagabi. Hindi dahil bago. Kundi dahil malinaw.
Hindi siya tinanggal dahil may ginawa siyang mali.
Tinanggal siya dahil hindi siya ang mukhang gustong ilagay ni Luminita sa harap.
“Kaya pati papel nilinisan ninyo?” tanong ni Sela. “Pati pangalan ko?”
“Binalanse ko ang kailangan ng aklatan,” sagot ni Luminita. “Hindi mo pa kaya noon.”
Noon.
Gusto ni Sela sanang isigaw na matagal na siyang may hawak ng lumang talaan, na siya ang tinuruan ni Lola ng mga marka sa Kardex, ng tahi sa gulugod, ng kamay sa papel. Pero hindi siya sumigaw. Mas delikado para kay Luminita ang katahimikang may hawak na sipi.
Si Tiyo Alden ang nagsalita. “Kukuha tayo ng kopya ng dalawang pahina. Pareho.”
“Tiyo—” sabat ni Luminita.
“Pareho,” ulit nito.
Habang umaandar ang lumang copier, hindi umalis ang tingin ni Sela sa pumapaloob at lumalabas na papel. Isang pahina na nagsasabing wala siyang karapatan. Isang pahina na nagsasabing meron. Ganiyan pala sila nagtrabaho sa likod ng mga ngiti at donor dinner.
Nang mailabas ang mga sipi, inilapag ni Tiyo Alden ang telepono sa mesa.
“Tatawagan ko si Benitez.”
Ngumiti nang manipis si Luminita. “Para sa dalawang lumang papel?”
“Para sa dalawang magkaibang tala sa iisang desisyon,” malamig nitong sagot.
Hindi na nagsalita si Sela. Hindi na niya kailangan.
Halos isang oras ang lumipas bago dumating si Atty. Benitez. Hindi siya maingay dumating. Isang katok lang, saka tahimik na pumasok na may dalang manipis na maletang balat at isang makapal na sobre na kulay abaka.
Huminto si Luminita pagkakita sa sobre.
“Hindi kita pinatawag,” sabi niya.
“Hinding-hindi mo talaga ako papupuntahin para rito,” sagot ng abogado. Maingat niyang inilapag ang maleta. “Si Alden ang tumawag. At may dahilan.”
Umupo siya. Pinagmasdan ang dalawang sipi, ang mas maputing pahina, at ang carbon copy. Hindi agad siya nagsalita. Mas nakakakaba iyon.
“May ibang dokumento pa ba na may kinalaman sa accession at donor display ng ILAW-04?” tanong niya.
“May bagong talaan,” sabi ni Luminita. “Iyon ang opisyal.”
“Hindi ko tinanong kung alin ang mas gusto ninyong tawaging opisyal.” Tinaas ni Atty. Benitez ang tingin. “Tinanong ko kung may ibang dokumento pa.”
Walang sumagot agad.
Mula sa bulsa niya, inilabas ni Sela ang maliit na piraso ng papel na pinagtalupan niya kagabi para lagyan ng bughaw na hibla. Hindi na niya kailangan ipaliwanag ang buong kuwento. Inilapag lang niya sa mesa.
Tinignan iyon ng abogado, saka ang board minutes. “Mukhang hindi iisang bagay ang inayos dito,” sabi niya.
Nagpalit ng tayô si Luminita. “Pinapalaki n’yo ang isang administrative cleanup.”
Napatingin si Sela sa kanya. Administrative cleanup.
Iyon na naman.
Parang ang buhay niya ay dumi lang sa gilid ng papel.
“Kung cleanup ito,” sabi ni Atty. Benitez, “tatawagin natin ang taong humawak sa accession slip at restoration papers. Ngayon din.”
Ipinatawag si Renzo. Pinapasok din si Mang Doro, hindi bilang tagapagsalita ng kung anu-ano, kundi bilang naroon sa silid nang pag-usapan ang restoration nitong mga nakaraang araw. Tahimik lang ang matanda sa gilid, pero matalas ang mata.
Pagpasok ni Renzo, halatang kulang ang tulog. Nang makita niya ang abogado at ang mga sipi sa mesa, bahagya siyang natigilan.
“Ano ’to?” tanong niya.
“Paglilinaw,” sagot ni Atty. Benitez. “Umupo ka.”
Hindi agad umupo si Renzo. Kay Luminita muna siya tumingin. Walang sinagot ang babae. Doon lang siya dahan-dahang naupo.
Diretso ang mga tanong ng abogado. Sino ang humawak sa donor display ng ILAW-04. Sino ang nag-utos ng paglabas ng tomo. Sino ang humawak sa accession slip. May written work order ba. May approval ba mula sa board o mula sa dating curator records ni Lola.
Sa una, maingat ang mga sagot ni Renzo.
“Display prep lang.”
“Routine conservation.”
“Temporary handling.”
Pero habang tumatagal, mas kumikipot ang silid. Lalo nang ilapag ni Atty. Benitez sa harap niya ang sipi ng board minutes at ang bughaw na hibla.
“Routine din ba ito?” tanong ng abogado.
Tahimik si Renzo.
Si Luminita ang naunang nainip. “Kung may ginawa man siyang labas sa proseso, hindi ko na hawak iyon. Kontratista siya. Siya ang eksperto.”
Doon siya napatingin sa kanya.
Hindi galit agad ang nasa mukha niya. Unang dumaan ang pagkabigla. Saka pag-iwas. Saka takot.
“Ma’am,” mababa niyang sabi, “kayo ang nagsabing ayusin para handa sa donor table.”
“Ang sinabi ko, ihanda,” putol ni Luminita. “Huwag mo akong idamay sa teknikal na ginawa mo.”
May narinig si Sela na halos hindi tunog—parang unti-unting napupunit na sinulid.
Si Tiyo Alden sumandal sa mesa. “Renzo,” sabi niya, “sumagot ka nang malinaw.”
Matagal bago nagsalita ulit ang lalaki. Nang magsalita siya, hindi na kay Luminita nakatingin kundi sa abogado.
“Kung ilalagay sa papel ang sasabihin ko,” sabi niya, “babasahin ko muna. Ayokong may idagdag sa bibig ko.”
Tumango si Atty. Benitez. “Gan’on ang tamang paraan.”
Humila siya ng malinis na papel. Isinulat ang pamagat ng sinumpaang salaysay. Mabagal. Walang drama. Lalong nakakatakot dahil pormal.
“Sabihin mo,” sabi niya.
Tuyô ang lalamunan ni Renzo. Dinilaan niya ang labi bago nagsimula.
Noong nakaraang linggo, aniya, ipinahawak sa kanya ang isang lumang tomo ng ILAW series para sa paghahanda sa donor display. Hindi niya raw iyon inilabas sa gusali. Humawak siya ng pabalat at external restoration prep. Pero ang tungkol sa accession slip, may tuwirang bilin.
Ipinatigil ni Atty. Benitez ang sulat sandali. “Mula kanino?”
“Kay Ma’am Luminita.”
Napasara ang mga mata ni Sela nang isang segundo. Hindi dahil gulat pa siya. Kundi dahil iba ang tama kapag narinig mo nang buo ang bagay na matagal mo nang kutob.
Ipinagpatuloy ni Renzo.
Sinabi raw ni Luminita na alisin ang luma at may marka, at palitan ng mas malinis na slip ang kasama sa display set. Hindi raw kailangang ilabas ang dating papel kung makakadagdag lang iyon sa tanong ng donors. Pagkatapos, bumagsak ang boses niya sa mismong linyang ayaw na ayaw marinig ni Sela pero siya ring naglinaw sa lahat.
“Ang eksaktong sabi niya,” sabi ni Renzo, “palitan mo na ang accession slip para malinis tingnan.”
Walang gumalaw.
Si Mang Doro, sa gilid, marahang pumikit lang.
Si Tiyo Alden naman, hindi na tumingin kay Sela. Kay Luminita na lang.
“Hindi ko sinabi iyan sa ganyang paraan,” mabilis na sagot ni Luminita. “At kahit sinabi ko, para iyon sa presentasyon. Hindi para sa kung anong iniimbento ninyo.”
“Pero sinabi ninyo,” mahina pero malinaw na sabi ni Renzo. “At nang tanungin ko kung saan ilalagay ang luma, sabi ninyo kayo na ang bahala.”
Iyon ang unang beses na umatras nang bahagya si Luminita.
Tinapos ni Atty. Benitez ang pagsulat. Pinabasa niya kay Renzo ang bawat linya. Walang nagmadali. Walang puwedeng sabihing nadulas lang. Nang matapos, pinapirma niya ito. Sina Tiyo Alden at Mang Doro ang lumagda bilang mga saksi sa salaysay. Maingat ding tiniklop ng abogado ang papel.
“Ipapasama ko ito sa formal record ngayong araw,” sabi niya.
“Isang contractor na inililigtas ang sarili ang pinaniniwalaan ninyo?” matalim na sabi ni Luminita.
“Hindi pa ito hatol,” sagot ni Atty. Benitez. “Pero hindi na ito tsismis lang.”
Inabot niya ang makapal na sobre na kanina pa tahimik sa tabi ng maleta. Luma ang papel, pero buo ang selyo. Kilala ni Sela ang sulat-kamay bago pa niya makita nang malinaw ang pangalan.
Kay Lola iyon.
Biglang kumabog ang dibdib niya.
“Iniwan ito sa akin ni Corazon noong buhay pa siya,” sabi ng abogado. “Hindi ko puwedeng buksan basta-basta. May malinaw na kondisyon.”
“Anong kondisyon?” tanong ni Tiyo Alden.
Hindi agad sumagot si Atty. Benitez. Iniharap muna niya ang sobre kay Sela.
Sa harap, sa matigas at pamilyar na sulat-kamay ni Lola, nakasulat: “Open only if Sela is publicly accused of stealing from the library.”
(Itutuloy sa BAHAGI 4….)