Bahagi 3

Dumating ako sa private hospital sa Mandaue halos hatinggabi na.

Tahimik ang hallway.

Amoy disinfectant ang hangin. Naririnig ang mahinang tunog ng heart monitor. Malamig ang puting ilaw, parang bawat hakbang ko ay may bigat.

Nasa recovery room si Lola Leonora.

Basang pawis ang puti niyang buhok, tuyot ang labi, at may bakas pa ng IV tape sa kanyang pulso.

Pero gising ang mga mata niya.

Gising na gising.

Nang makita niya ako, pilit niyang itinaas ang kamay.

Lumapit ako agad at hinawakan iyon.

“Lola Nena…”

Tinitigan niya ako nang matagal.

Pagkatapos, mahina siyang nagsalita.

“Ikaw si Maya?”

Tumango ako.

Ngumiti siya nang mahina.

“Kilala kita. Hindi ako inuwi ni Paolo para ipakilala ka, pero kilala kita. Tuwing may article na pinupuri ang safety ng Isla Azul, ginugupit ko iyon. Lagi kong nakikita ang pangalan mo.”

Bumara ang lalamunan ko.

“Bakit po kayo sumakay sa ferry?”

Ipininid niya ang mga mata, parang iniipon ang lakas.

“Nabalitaan kong nagbago si Paolo. Nabalitaan kong ginagamit niya ang pera ng kumpanya para sa kotse, bags, at party ng batang babae. Hindi ako naniwala. Kaya gusto kong pumunta sa Cebu at makita mismo.”

Hindi ako nakapagsalita.

Tumingin siya sa bintana.

“Hindi ako nagpaalam dahil gusto kong makita ang totoo.”

May luhang dumaloy sa kulubot niyang pisngi.

“At nakita ko.”

Ikinuwento niya ang nangyari noong hapon na iyon.

Nakatayo raw siya malapit sa boarding area.

Nakita niya si Trisha na tumatawa kasama ang camera crew.

Nakita niyang tinanggal nito ang red warning tag sa lower deck.

Nakita niyang may batang empleyado na nag-alalang nagsabi:

“Ma’am, hindi pa po ito cleared ni Ma’am Maya.”

Sumagot si Trisha:

“Kailangan ni Sir Paolo tumakbo ang biyahe on time. Nanonood ang investors sa livestream. Kung may humarang, siya ang bahala.”

Gusto raw bumaba ni Lola Leonora sa ferry.

Pero naisara na ang pinto.

Mas mabilis dumating ang bagyo kaysa inaasahan.

Nang maipit ang pinto sa lower deck, nagkagulo ang mga pasahero sa paghahanap ng life jackets.

Naka-lock ang cabinet.

May isang inang yakap ang anak, umiiyak nang halos mawalan ng boses.

Ibinigay ni Lola Leonora ang sarili niyang life jacket sa babaeng iyon.

Siya naman, kumapit lang sa handrail hanggang dumating ang rescue team.

“Hindi ako namatay.”

Tumingin siya sa akin, matalim ang mga mata.

“Kaya may masasabi pa ako.”

Kinabukasan, ginanap ang MARINA hearing sa Cebu.

Puno ang meeting room.

Nandoon ang Philippine Coast Guard.

Nandoon ang abogado ng mga pasahero.

Nandoon ang local media.

Naka-gray suit si Paolo, maayos ang buhok, eksaktong hitsura ng CEO na “nasasaktan” dahil sa trahedya.

Nasa likod niya si Trisha, nakaputing dress, namumugto ang mga mata.

Pagpasok ko, lahat tumingin.

May galit.

May duda.

May bulungan.

“Siya iyon.”

“Safety Director.”

“Sabi nila siya ang nag-approve sa biyahe.”

Tumayo agad si Paolo, mababa at madrama ang boses.

“Kahit asawa ko si Maya, kailangan kong unahin ang kaligtasan ng publiko. Kung nagkamali siya, hindi ko siya pagtatakpan.”

Tumingin ako sa kanya.

Limang taon kaming kasal.

Pitong taon kaming magkatabing nagtrabaho.

At noon ko lang siya nakita nang buong-buo.

Hindi na siya ang lalaking kasama kong nagkukumpuni ng ferry sa ulan noong hatinggabi.

Hindi na siya ang lalaking nagsabing gusto niyang gumawa ng matinong transport company.

Isa lang siyang taong kayang itulak ang asawa niya sa dagat, basta hindi madumihan ang suot niyang suit.

Tinanong ako ng MARINA representative.

“Mrs. Maya Santos, inaamin ba ninyong kayo ang nag-approve sa pag-alis ng Santa Lorena noong hapon na iyon?”

Inilapag ko ang folder sa mesa.

“Hindi.”

Agad nagsalita ang abogado ni Paolo.

“Pero nasa system ang electronic signature ninyo.”

Binuksan ko ang laptop.

“Ang signature na iyon ay ginamit mula sa computer sa communications room noong 4:06 ng hapon. Sa oras na iyon, nasa raft inspection area ako. May CCTV at tatlong empleyadong makakapagpatunay.”

Bumukas ang malaking screen.

Una, CCTV footage.

Malinaw na malinaw si Trisha.

Light blue dress.

Half-tied ang buhok.

Lumapit siya sa lower deck entrance ng Santa Lorena, tumingin sa paligid, saka tinanggal ang red warning tag at isinuksok sa bag niya.

Pagkatapos, humarap siya sa camera staff.

“Huwag n’yo kunin ang angle na ‘yan. Mukhang bankrupt ang company.”

Nag-ingay ang buong room.

Tumayo si Trisha.

“Hindi totoo! Edited ‘yan!”

Pinindot ko ang kasunod.

Lumabas ang audio.

Malinaw ang boses ni Trisha.

“I-lock n’yo ang life jacket cabinet. Ang cheap tingnan ng orange. Sabi ni Sir Paolo, dapat clean, bright, at beautiful today. Nanonood ang investors from Manila.”

Nanigas si Paolo.

Nawala ang kulay ng mukha niya.

Tumingin ako diretso sa kanya.

“Gusto mo pa ng dagdag na proof?”

Pumasok si Mang Ramon.

Sa likod niya, may nurse na nagtutulak ng wheelchair.

Nakaupo roon si Mrs. Leonora Villanueva.

Tumahimik ang buong silid.

Napabalikwas si Paolo.

“Lola?”

Hindi agad siya tiningnan ni Lola Leonora.

Una niyang tiningnan si Trisha.

“Ikaw ang nagsabing pangit sa video ang orange life jackets.”

Umiling si Trisha nang paulit-ulit.

“Hindi po… hindi po ako… sumunod lang po ako sa instruction…”

Lumingon si Lola Leonora kay Paolo.

“Instruction ng sino?”

Bumuka ang bibig ni Paolo.

Walang lumabas na salita.

Inilapag ni Lola ang isang envelope sa mesa.

“Tatlong taon na ang nakalipas, nailipat ko na ang 38% shares ng Isla Azul sa family trust. Malinaw ang kondisyon: mananatili lang si Paolo sa management kung walang seryosong safety violation at walang pagtatakip ng aksidente.”

Umatras si Paolo.

“Lola, pakinggan n’yo muna ako…”

Pinutol siya ni Lola Leonora.

“Sapat na ang narinig ko.”

Hindi malakas ang boses niya.

Pero bawat salita, tumama sa mukha ni Paolo.

“Pinabayaan mong asawa mo ang bumuhat ng kumpanya. Pinabayaan mong siya ang magprotekta sa pasahero. Tapos noong kailangan mo ng sisisihin, itinulak mo siya sa harap ng lahat. Hindi lang ferry ang sinira mo, Paolo. Sinira mo ang pangalan ng pamilya Villanueva.”

Anim na oras tumagal ang hearing na iyon.

Mabilis ang naging resulta.

Sinuspinde ng MARINA ang tatlong ferry routes ng Isla Azul habang ginagawa ang full investigation.

Ipinasa ng Philippine Coast Guard ang file tungkol sa pagkandado ng life jackets at pagtanggal ng warning tag sa awtoridad.

Tinanggal si Trisha sa kumpanya noong araw ding iyon.

Hindi sa pamamagitan ng magandang apology post.

Kundi sa isang formal investigation report para sa falsification of safety procedure, obstruction of lifesaving equipment, at paglalagay sa panganib ng mga pasahero.

Tinanggal si Paolo bilang CEO ng board.

Na-freeze ang company accounts na hawak niya para sa audit.

Lumabas sa report ang luxury bags, bagong kotse, investor parties, at “PR expenses” ni Trisha.

Isang linggo pagkatapos, nakatayo si Paolo sa labas ng bahay ko.

Walang suit.

Walang driver.

Walang Trisha.

Pulang-pula ang mga mata niya.

“Maya, nagkamali ako. Niloko niya ako. Naging tanga lang ako sandali.”

Nakatayo ako sa likod ng gate, tinitingnan ang lalaking minsan kong tinawag na asawa.

“Hindi, Paolo.”

Kalmado ang boses ko.

“Hindi ka niloko. Pinili mo lang ang mas magandang tingnan kaysa sa katotohanan. Pinili mo ang pambobola kaysa responsibilidad. Pinili mong sisihin ako dahil akala mo lagi akong nandiyan para linisin ang kalat mo.”

Yumuko siya.

“Bigyan mo ako ng isang chance.”

Inabot ko sa kanya ang divorce papers.

“Ang chance mo ay nasa Santa Lorena. Noong nagsisigawan ang mga tao dahil hindi mabuksan ang life jacket cabinet, namimili ka ng dress para kay Trisha.”

Umiyak si Paolo.

Hindi ako umiyak.

Naubos na ang luha ko sa pantalan noong gabing iyon.

Pagkaraan ng tatlong buwan, muling nag-operate ang Isla Azul sa ilalim ng bagong management.

Tinupad ni Lola Leonora ang sinabi niya.

Inalok niya akong maging chairperson ng independent safety committee ng kumpanya, may buong karapatang pigilan ang kahit anong biyahe kung may panganib.

Tinanggap ko.

Hindi para kay Paolo.

Kundi para sa 43 pasaherong nabuhay.

Para sa inang nakatanggap ng life jacket mula kay Lola Leonora.

Para sa mga Pilipinong kailangang sumakay ng ferry sa gitna ng ulan, alon, at hanapbuhay na wala silang ibang pagpipilian.

Sa unang araw ng balik-biyahe ng Cebu–Bohol route, nakatayo ako sa pier.

Hinahangin ng dagat ang puti kong blouse.

Tumabi sa akin si Mang Ramon at inabot ang bagong red warning tag.

“Ma’am, ilalagay po natin ito sa lower deck?”

Kinuha ko iyon at ako mismo ang nagsabit sa metal hook.

Pagkatapos, sinabi ko sa buong crew:

“Sa kumpanyang ito, walang video na mas mahalaga kaysa buhay ng tao.”

Walang pumalakpak agad.

Pero lahat sila, tahimik na yumuko.

At sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, gumaan ang dibdib ko.

Malawak pa rin ang dagat.

Darating pa rin ang bagyo.

Pero hindi na ako ang poste na sisipain matapos magamit sa pagtatayo ng gusali.

Ako na ang may hawak ng susi.

At mula noong araw na iyon, wala nang nangahas sa Isla Azul Ferries na ikandado ulit ang cabinet ng life jackets.