Apelyidong Ipinilit Burahin
Bahagi 3: Ang Apelyidong Ipinilit Burahin
Kinabukasan, hindi ako natulog.
Humiga ako sa kama, pero bukas ang mga mata ko hanggang mag-umaga. Ang ulan ay huminto bago maghatinggabi, pero sa loob ng dibdib ko, patuloy pa rin ang bagyo.
Sa bawat pagkurap ko, nakikita ko ang mukha ni Nanay nang sumigaw siya: “Huwag mo nang basahin!”
Nakikita ko ang kamay ni Tatay na nakahawak sa mesa, nanginginig.
Nakikita ko ang tingin nina Miguel at Gabriel, hindi ko mabasa kung awa, takot, galit, o pagkabigla.
Pero higit sa lahat, paulit-ulit kong nakikita ang likod ng lumang litrato.
“Hindi sobra si Althea. Siya ang nag-iisang may karapatang magmana ng lahat.”
Noong bata ako, minsan nang tinanong ko si Nanay kung bakit Sobra ang apelyido ko.
Nasa palengke kami noon. May tindera ng isda na natawa nang marinig ang pangalan ko.
“Sobra? Ay, kawawang bata naman. Sino ang nagbigay ng apelyidong iyan?”
Hindi ko naintindihan kung bakit natawa siya.
Pag-uwi namin, tinanong ko si Nanay.
“Bakit po Sobra ang apelyido ko?”
Napatigil siya sa paghuhugas ng gulay. Saglit siyang tumingin sa akin, pagkatapos ay umiwas.
“Dahil espesyal ka,” sabi niya.
Noon, naniwala ako.
Ngayon, gusto kong matawa sa sarili ko.
Espesyal.
Oo.
Espesyal na itinago.
Espesyal na itinulak sa gilid.
Espesyal na ginawang walang angkan para walang habulin.
Maagang dumating si Atty. Lourdes kinabukasan.
Nasa labas pa lang siya ng gate, narinig ko na ang sigawan sa sala.
“Ano bang karapatan mong kunin ang bata?” boses iyon ni Lolo sa ama.
“Hindi ko siya kinukuha,” sagot ng abogado. “Siya ang may karapatang malaman ang mga dokumentong may kinalaman sa kanya.”
“Minor siya!” sigaw naman ni Lolo sa ina. “Kailangan ng guardian.”
“Tama po,” mahinahong sagot ni Atty. Lourdes. “Kaya nga po kami magsusumite ng petition para sa independent guardian ad litem. Dahil may conflict of interest ang kasalukuyang mga tagapag-alaga niya.”
Conflict of interest.
Hindi ko man ganap na alam ang legal na ibig sabihin noon, ramdam kong ang kahulugan ay simple.
Hindi mapagkakatiwalaan ng isang batang tulad ko ang mga taong nakinabang sa pananahimik niya.
Lumabas ako ng kuwarto dala ang maliit kong backpack.
Wala akong inilagay doon kundi dalawang damit, lumang notebook, birth certificate, litrato, at sobre.
Pagkakita sa akin ni Nanay, lumambot agad ang mukha niya.
“Althea,” sabi niya. “Anak, hindi mo kailangang umalis. Pag-usapan natin dito.”
“Bakit ngayon lang po tayo mag-uusap?”
Napatigil siya.
“Labinlimang taon po kayong may oras. Hindi n’yo ginamit.”
Naglakad ako papunta sa pinto.
Hinawakan ni Tatay ang braso ko.
Hindi mahigpit.
Pero sapat para mapatigil ako.
“Hindi kita pipigilan,” sabi niya. “Pero gusto kong malaman mo… minahal kita.”
Tumingin ako sa kamay niya sa braso ko.
Naalala ko ang mga gabi na dinala niya ako sa karinderya.
Ang mga panahong pinunasan niya ang noo ko kapag nilalagnat ako.
Ang mga tahimik na sandali na akala ko sapat na para tawagin siyang Tatay.
Pero naalala ko rin ang pananahimik niya.
“Minahal n’yo po ba ako,” tanong ko, “o naawa lang kayo sa akin?”
Parang may gustong sabihin si Tatay.
Pero hindi niya sinabi.
Inalis ko ang kamay niya at lumabas.
Sa loob ng sasakyan ni Atty. Lourdes, tahimik lang ako.
Habang dumadaan kami sa mga kalsadang pamilyar sa akin, parang unang beses ko silang nakikita. Ang tindahan ng pamilya ni Tatay, na laging ipinagmamalaki ni Lolo, ay nadaanan namin.
May malaking karatula sa labas. Pangalan ng pamilya ni Tatay.
Pero sabi ni Atty. Lourdes, ang lupa roon ay dating kay Don Rafael.
“Kung kanya po iyon,” mahina kong tanong, “bakit napunta sa pamilya ni Tatay?”
Saglit na tumingin sa akin ang abogado.
“Pagkatapos mamatay ni Don Rafael, maraming ari-arian niya ang napunta sa iba’t ibang pangalan. May ilan na ibinenta raw. May ilan na naisangla. May ilan na inilipat gamit ang mga dokumentong kailangang suriin.”
“Pinatay po ba siya?”
Hindi ko alam kung bakit iyon ang naitanong ko.
Pero nang sabihin ko iyon, biglang bumigat ang hangin sa loob ng kotse.
“Ang opisyal na record ay aksidente,” sagot ni Atty. Lourdes. “Nalunod siya habang nasa biyahe.”
“Pero hindi po kayo naniniwala?”
“Hindi ko trabaho ang maniwala o hindi,” sabi niya. “Trabaho kong hanapin ang ebidensya.”
Sa opisina niya, ipinakita niya sa akin ang mas maraming dokumento.
Mga lumang sulat.
Mga kopya ng titulo.
Mga larawan.
At isang birth plan na may pangalan ni Nanay.
Nanginginig ang daliri ko nang hawakan ko iyon.
Nakasulat doon ang pangalan ng ina: Marissa Dizon.
Pangalan ng ama: Rafael Santillan.
Bilang ng sanggol: isa.
Napatitig ako.
“Isa?”
Tumango si Atty. Lourdes.
“Bago mamatay si Don Rafael, ang alam niya, iisa lang ang ipinagbubuntis ng nanay mo.”
“Pero kambal kami ni Gabriel.”
“Iyon ang lumabas pagkatapos. Ayon sa record, nang manganak ang nanay mo, dalawang sanggol ang isinilang. Isang lalaki, isang babae.”
“Kung si Don Rafael ang ama ko… siya rin po ba ang ama ni Gabriel?”
Iyon ang tanong na kinatatakutan kong itanong.
Tumahimik si Atty. Lourdes nang ilang segundo.
“Kailangan ng DNA test para malaman.”
Bigla akong natawa.
Mahina muna.
Pagkatapos ay napahawak ako sa bibig ko para pigilan ang panginginig.
Kaya pala takot na takot si Nanay.
Hindi lang dahil maaaring anak ako ni Don Rafael.
Kundi dahil baka hindi malinaw kung sino ang anak ng sino.
Baka ang kasunduang pinanghawakan ng dalawang pamilya sa loob ng maraming taon ay itinayo sa kasinungalingan.
Baka si Gabriel, ang minahal ng pamilya ng nanay ko dahil dala niya ang kanilang apelyido, ay hindi pala dapat naroon.
Baka si Miguel, na inakala nilang tagapagmana ng pamilya ni Tatay, ay nakatira sa bahay na hindi naman kanila.
At ako, ang batang tinawag nilang sobra, ang posibleng susi para mabawi ang lahat.
“May isa pa,” sabi ni Atty. Lourdes.
Inabot niya sa akin ang maliit na envelope.
“Iniwan ito ni Don Rafael sa dati niyang katiwala. Nakarating sa amin pagkatapos niyang mamatay ang katiwala noong nakaraang buwan.”
Binuksan ko iyon.
May maliit na papel sa loob.
Maikli lang ang nakasulat.
“Kung ang anak ko ay babae, huwag ninyong hayaang alisin sa kanya ang pangalan ko. Kung mawala ako, hanapin ninyo siya. Ang magiging pangalan niya ay Althea Santillan.”
Althea Santillan.
Hindi Althea Sobra.
Naramdaman kong may pumisil sa puso ko.
May taong nagbigay pala sa akin ng pangalan.
May taong naghintay pala sa akin.
May taong, kahit hindi ko nakilala, ay ayaw akong maging sobra.
“Bakit hindi iyan ang naging pangalan ko?” tanong ko.
Hindi sumagot si Atty. Lourdes.
Hindi na niya kailangang sumagot.
Dahil alam ko na.
May nag-alis.
May nagbura.
May naglagay sa akin sa isang apelyidong hindi pamilya, hindi proteksyon, kundi parusa.
Pagdating ng hapon, bumalik kami sa bahay para kunin ang ilan ko pang gamit.
Pero pagpasok namin, ibang eksena ang nadatnan ko.
Nasa sala sina Nanay, Tatay, mga lolo at lola ko, Miguel, Gabriel, at isang lalaking hindi ko kilala. Nakasuot siya ng barong at may dala ring folder.
Tumingin siya sa akin at ngumiti.
Hindi mabait ang ngiting iyon.
“Althea,” sabi ni Nanay, halatang pilit ang kalmado. “May ipapakilala kami sa iyo.”
Lumapit ang lalaki.
“Ako si Atty. Ramos,” sabi niya. “Kinuha ako ng pamilya mo para ayusin ang hindi pagkakaunawaan.”
Tumingin ako kay Atty. Lourdes.
Matigas ang mukha niya.
“Ano ang ginagawa ninyo?” tanong niya.
Si Lolo sa ama ang sumagot.
“Pinoprotektahan namin ang pamilya.”
Tumingin ako sa kanila isa-isa.
“Pamilya?”
Walang umiwas ng tingin ngayon.
Dahil ngayon, hindi na nila ako nakikita bilang batang sobrang abala.
Nakikita na nila ako bilang panganib.
Inilapag ni Atty. Ramos ang dokumento sa mesa.
“Althea, simple lang ito,” sabi niya. “Pirmahan mo na hindi ka interesado sa kahit anong mana mula sa Santillan estate. Kapalit noon, bibigyan ka ng pamilya ng edukasyon, allowance, at sariling maliit na condo kapag tumuntong ka sa legal age.”
Napatingin ako sa papel.
Pagkatapos ay tumingin ako kay Nanay.
“Alam n’yo na po pala.”
Hindi siya sumagot.
Tumingin ako kay Tatay.
“Kaya pala hindi n’yo ako pinigilan dahil anak n’yo ako. Pinipigilan n’yo ako dahil kailangan n’yo ang pirma ko.”
Namula ang mata ni Tatay.
Pero muli, wala siyang sinabi.
Pinulot ko ang ballpen sa mesa.
Lahat sila biglang tumahimik.
Si Gabriel ay napangiti nang bahagya.
Akala niya susuko ako.
Akala nila lahat susuko ako.
Pero hinawakan ko ang papel, pinunit iyon sa gitna, at hinayaan kong mahulog ang mga piraso sa sahig.
“Hindi na ako pipirma sa kahit anong hindi ko naiintindihan.”
Tumingin ako kay Atty. Ramos.
“At hindi na ako maniniwala sa mga taong buong buhay akong ginawang tanga.”
Doon unang beses sumigaw si Gabriel sa akin.
“Ang kapal ng mukha mo! Ngayon ka lang nagkaroon ng pangalan, aagawin mo na lahat?”
Tumingin ako sa kanya.
At sa unang pagkakataon, hindi ako natakot sa kuya ko.
“Hindi ko inaagaw ang sa inyo,” sabi ko. “Binabawi ko lang ang akin.”