Bahagi 3 — Dumating ang kanyang pamilya para magdiwang, pero mga resibo ang sumalubong sa kanila
Bahagi 3 — Dumating ang kanyang pamilya para magdiwang, pero mga resibo ang sumalubong sa kanila
“Hindi ko dapat nakita?”
Paulit-ulit na umalingawngaw sa isip ko ang sinabi niya.
Hindi mali ang iniisip mo.
Hindi ipapaliwanag ko.
Kundi—
Hindi mo dapat nakita.
“Joint account natin ito,” sabi ko.
Hindi na siya makatingin sa akin.
“May access ako rito dahil pera rin natin ito.”
“Alam ko.”
“Kung alam mo, bakit parang ako ang may kasalanan sa pagbabasa?”
Huminga siya nang malalim.
“Tutulungan ko lang naman ang pamilya ko.”
Napatingin ako sa mga papel sa mesa.
“Gamit ang pera natin?”
“Pera ko rin iyon.”
“Bahagi.”
Tumango ako.
“Bahagi mo.”
Isa-isa kong itinuro ang transfers.
“Pero may mortgage tayo.”
Isa pa.
“May emergency fund tayo.”
Isa pa.
“May anak tayo.”
Isa pa.
“At may mga magulang akong pinagkunan mo pa ng ₱180,000 sa pagsasabing para sa tuition ni Nico.”
Bigla siyang napatingin sa pintuan ng kuwarto nina Mama.
“Sinabi nila sa iyo?”
“Dapat ba hindi?”
“Mateo, huwag nating idamay sila.”
Hindi ko napigilang matawa.
“Ikaw ang nanghiram ng pera sa kanila. Ikaw ang gumamit sa pangalan ng anak natin. Pero sila ang ‘dinadamay’?”
Lumakas ang boses niya.
“Babayaran ko naman!”
“Kailan?”
Hindi siya sumagot.
“Kailan, Clarissa?”
“Kapag nakaluwag.”
“Dalawang buwan matapos kang manghiram, bumili kayo ng tatay mo ng secondhand na Fortuner.”
“Hindi buong pera natin ang ginamit doon!”
“Magkano?”
Tahimik siya.
“Magkano?”
“Isang daan at walumpung libo lang ang dinagdag ko.”
Napapikit ako.
Eksaktong halaga.
Eksaktong perang inutang niya sa mga magulang ko.
“Diyos ko.”
“Mateo—”
“Sinabi mo kay Mama na para kay Nico.”
“Pahiram lang naman iyon!”
“Hindi iyon ang punto!”
Napabalikwas si Mama sa loob ng kuwarto.
Binuksan niya ang pinto ngunit hindi lumabas.
Narinig niya ang lahat.
Lumapit sa akin si Clarissa.
“Hindi mo naiintindihan ang sitwasyon ni Papa. Luma na ang sasakyan niya. Ilang beses nang nasiraan.”
“May jeep. May taxi. May Grab.”
“Matanda na siya!”
“At ang tatay ko?”
Itinuro ko ang hallway.
“Hindi ba matanda?”
Hindi siya nakasagot.
“Bakit kapag tatay mo, karapat-dapat sa kotse?”
Tumaas ang boses ko.
“Pero kapag tatay ko, sapat na ang limandaang piso para kumain sa labas habang nagdiriwang kayo?”
“Magkaiba iyon!”
“Eksakto.”
Tumango ako.
“Magkaiba talaga.”
Doon nagsimulang tumulo ang luha niya.
Pero hindi na ako natinag gaya ng dati.
“Mateo, ginagawa ko lang ang kaya ko para makatulong sa kanila.”
“At sino ang tumutulong sa bahay natin habang ginagawa mo iyon?”
Tahimik.
“Sino ang nagsasakripisyo para may maipadala ka sa kanila?”
Tahimik pa rin.
“Hindi masama ang tumulong sa magulang,” sabi ko. “Ginagawa ko rin iyon. Ang masama, ginamit mo ang pera ng ibang tao nang walang malinaw na usapan at nagsinungaling ka para makakuha pa.”
“Hindi ako magnanakaw.”
“Hindi ko sinabi iyon.”
“Pero parang iyon ang sinasabi mo!”
“Ang sinasabi ko, nagsinungaling ka.”
Hindi niya iyon maitanggi.
Bandang alas-singko ng umaga, pumasok siya sa kuwarto.
Hindi na kami nag-usap.
Ako naman ay hindi na nakatulog.
Alas-siyete pa lang, gising na si Mama.
Tahimik siyang naghihiwa ng sibuyas sa kusina.
Lumapit ako.
“Ma, huwag ka nang magluto.”
“Sayang ang binili.”
“Kahit simple lang.”
Umiling siya.
“May mga darating.”
Napatingin siya sa akin.
“Anak, huwag mong sirain ang Bagong Taon dahil sa galit.”
“Hindi ako ang sumira.”
Ngumiti siya nang malungkot.
“Alam ko.”
Maya-maya, lumabas din si Papa.
“Kung gusto mo, kami na lang talaga ang uuwi mamayang hapon.”
“Pa.”
“Hindi dahil sumusuko kami. Ayaw lang naming lumaki pa.”
“Kapag umalis kayo ngayon, iisipin niyang tama siya.”
Wala siyang naisagot.
Bandang alas-diyes, bumangon si Clarissa.
Parang walang nangyari.
Nagkape.
Nagbihis.
At bago umalis para sunduin ang tatay niya, sinabi niya:
“Pagbalik namin, sana wala nang eksena.”
Napatingin ako sa kanya.
“May sasabihin ka ba kina Mama tungkol sa ₱180,000?”
Huminto siya.
“Hindi ngayon.”
“Kailan?”
“Hindi ngayon, Mateo.”
Pagkatapos ay umalis siya.
Makalipas ang dalawang oras, tumunog ang doorbell.
Akala ko sila na.
Pero courier pala.
Dalawang malaking kahon.
Pangalan ni Renato Villanueva ang recipient.
Address namin.
“Sir, saan po ilalagay?” tanong ng rider.
Tiningnan ko ang label.
May nakasulat:
Personal belongings – bedroom items.
Nanlamig ang katawan ko.
“Kanino galing?”
“Marikina po.”
Binuksan ko ang chat kay Clarissa.
Nag-type ako.
Bakit may dalawang kahon ng gamit ng Papa mo rito?
Nakita kong na-read niya.
Walang sagot.
Pagkaraan ng limang minuto, may dumating pang isang van.
May dalang folding cabinet.
Maliit na television.
At dalawang kahon ng gamot.
Doon ako tuluyang natauhan.
Hindi lang Media Noche ang pinag-uusapan.
May balak silang manatili.
Bandang alas-dos ng hapon, dumating ang sasakyan nina Clarissa.
Naunang bumaba si Renato.
Naka-polo shirt, bagong sapatos, at hawak ang susi ng Fortuner.
Sumunod sina Vanessa at Paolo, kasama ang walong taong gulang nilang anak na si Lia.
Pagkabukas ng pinto, ngumiti si Renato.
“O, Ernesto!”
Parang walang nangyari.
“Happy New Year!”
Lumabas si Papa mula sa kusina.
“Happy New Year din.”
Nagkamayan sila.
Si Mama, tahimik lang.
Pagpasok ni Vanessa, napansin niya agad ang dalawang kahon.
“Ay, nandito na pala gamit ni Papa.”
Napalingon ako.
“Alam mo?”
Napatigil siya.
Si Clarissa ang sumingit.
“Mateo, mamaya na.”
“Hindi.”
Nagsimula nang manikip ang mukha niya.
“Guests sila.”
“Mas magandang malinaw habang narito silang lahat.”
Napatingin si Renato sa anak niya.
“Ano bang problema?”
Kinuha ko ang label ng kahon.
“Titira po ba kayo rito?”
Tahimik.
Hindi si Clarissa ang sumagot.
Si Vanessa.
“Akala ko alam mo.”
Biglang napapikit si Clarissa.
“Ate!”
“Ano? Sabi mo napag-usapan na ninyo.”
Naramdaman kong kumirot ang sentido ko.
“Ano ang napag-usapan?”
Walang nagsalita.
Tumingin ako kay Renato.
“Kailan po kayo lilipat?”
Nagkibit-balikat siya.
“Pansamantala lang. Tapos na lease ko sa apartment. Sayang naman mag-renew kung may bakanteng kuwarto rito.”
Nilingon ko ang hallway.
“Anong bakanteng kuwarto?”
Wala na naman sumagot.
Hanggang si Nico ang lumabas mula sa kwarto niya.
May hawak siyang toy truck.
“Daddy.”
Lumapit siya sa akin.
“Sabi ni Mommy, uuwi na raw sina Lola Lorna at Lolo Ernesto sa Bulacan pagkatapos ng New Year.”
Parang biglang tumigil ang buong bahay.
Napatingin ako kay Clarissa.
Namutla siya.
“Nico, anak, pumasok ka muna—”
“Bakit mo sinabi sa anak natin?”
“Mateo—”
“Bakit alam ng anim na taong gulang nating anak na paaalisin ang mga magulang ko bago ko pa malaman?”
Hindi siya makasagot.
Lumapit si Mama kay Nico.
“Halika muna, apo.”
Dinala niya ang bata sa kwarto.
Naiwan kaming matatanda sa sala.
Tumingin ako kay Clarissa.
“Kaya pala kailangang lumabas sila ngayong gabi.”
“Hindi ganoon.”
“Kailangan masanay silang wala rito?”
“Hindi!”
“Para pagkatapos ng Bagong Taon, madali nang sabihing umuwi sila?”
“Mateo, makinig ka!”
“Sabihin mo.”
Tahimik.
“Makikinig ako.”
Huminga siya nang malalim.
“Hindi na kaya ni Papa mag-isa.”
“At ang mga magulang ko?”
“May bahay sila sa Bulacan.”
“Na dalawang taon nilang iniwan para tulungan tayo.”
“Hindi habang-buhay puwedeng ganito!”
“Hindi ko sinabing habang-buhay.”
Lumapit si Renato.
“Anak, ako na magsasabi.”
Napatingin ako sa kanya.
“Natural lang naman na umuwi na sila sa sarili nilang bahay. Malaki na rin si Nico.”
Tumango ako.
“Posible.”
Bahagyang lumuwag ang mukha niya.
“Pero hindi ikaw ang magdedesisyon.”
Nawala ang ngiti niya.
“At lalong hindi puwedeng planuhin ng anak mo sa likod ko.”
Sumabat si Vanessa.
“Kuya Mateo, baka naman puwedeng huwag ngayon. New Year.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ate Vanessa, alam mo ba kung saan galing ang perang dinagdag sa kotse ng Papa ninyo?”
Biglang napatingin si Paolo sa asawa niya.
“Anong pera?”
Nagbago ang mukha ni Vanessa.
“Mateo, huwag.”
Kinuha ko ang brown envelope sa drawer.
Inilapag ko ang statement sa mesa.
“₱180,000.”
Tumingin ako kay Renato.
“Hiniram ni Clarissa sa mga magulang ko. Ang sabi niya, tuition at school fees ni Nico.”
Nanlaki ang mata ni Paolo.
“Ano?”
“Hindi ko alam na sinabi niyang para sa tuition,” sabi ni Renato.
Napalingon ako.
“Pero alam ninyong galing kina Mama?”
Tahimik siya.
Iyon na ang sagot.
Si Papa naman ay yumuko.
Si Mama, nakatayo sa may kusina, halos hindi makahinga sa hiya.
Ako ang nahiya para sa kanila.
Hindi dahil nagpahiram sila.
Kundi dahil ginagamit ang kabutihan nila habang itinuturing silang sagabal.
Kinuha ko ang ibang statements.
“May mahigit ₱500,000 na transfer mula sa joint account namin sa nakaraang dalawampung buwan.”
Namutla si Vanessa.
“Clarissa…”
“Bakit?” tanong ni Paolo.
Walang sumagot.
Tinuro ko ang pangalan ni Vanessa sa statement.
“Kasama rito ang ₱22,500, ₱16,000, ₱35,000 at iba pa na ipinadala sa inyo.”
Napatingin si Paolo sa asawa niya.
“Anong pera ito?”
“Paolo…”
“Akala ko sabi mo galing iyon sa bonus mo.”
Nagkagulo ang sala.
“Ate, huwag ngayon!” sigaw ni Clarissa.
“Ako pa?” sagot ni Vanessa. “Hindi mo sinabi na galing sa joint account ninyo!”
Si Renato naman ay sumigaw.
“Tumigil nga kayong lahat!”
Tahimik kaming lahat.
Tumingin siya sa akin.
“Mateo, pamilya kami. Nagpapalitan lang kami ng tulong.”
“Walang problema sa tulong.”
Sagot ko.
“May problema sa kasinungalingan.”
“Ang pera, kinikita ulit.”
“Ang respeto?”
Hindi siya nakasagot.
“Naibabalik ba agad?”
Tumigas ang panga niya.
“Kung pera lang ang problema, babayaran namin.”
“Hindi pera lang.”
Itinuro ko ang mga kahon.
“Hindi kayo puwedeng lumipat dito.”
Nagtaas ng boses si Clarissa.
“Bahay ko rin ito!”
“Oo.”
Tumango ako.
“Bahay mo rin.”
“At may karapatan akong papuntahin dito ang Papa ko!”
“Bumisita? Oo.”
Tumingin ako sa kanya.
“Palitan ang mga magulang ko nang hindi ako kinakausap? Hindi.”
“Wala kang karapatang paalisin si Papa!”
“Pero ikaw may karapatang paalisin sina Mama?”
Tumahimik ang lahat.
Si Paolo ang unang umiwas ng tingin.
Si Vanessa naman ay napaupo.
Si Clarissa ay nanginginig sa galit.
“Kung ganyan ka, aalis ako!”
“Desisyon mo iyon.”
“Isasama ko si Nico.”
“Hindi natin gagawing sandata ang anak natin.”
“Anak ko siya!”
“Anak natin.”
Lumapit ako nang kaunti ngunit hindi ko siya hinawakan.
“Kung kailangan nating maghiwalay, pag-uusapan natin nang maayos ang parenting arrangement. Hindi mo siya hahatakin palabas dahil galit ka.”
Lalo siyang nagalit.
“Bakit? Sa tingin mo mananalo ka?”
“Wala akong gustong manalo.”
Mahina ngunit malinaw ang boses ko.
“Gusto kong matapos ang ganitong buhay.”
Sa huli, walang Media Noche sa bahay.
Umalis si Clarissa kasama sina Renato at Vanessa.
Sumama si Nico sa kanila nang gabing iyon dahil ayaw kong guluhin pa siya sa gitna ng sigawan.
Bago umalis, niyakap niya sina Mama at Papa.
“Lolo, Lola, babalik po ako bukas?”
Napalingon si Clarissa.
Hindi ko siya pinangunahan.
“Kung gusto mo,” sabi ko kay Nico, “nandito lang kami.”
Pagkasara ng pinto, tatlo kaming naiwan sa walong upuang mesa.
Hindi namin ginalaw ang handang pagkain hanggang halos alas-onse.
Si Mama ang unang nagsalita.
“Anak, baka dapat ayusin ninyo pa.”
Tinitigan ko ang upuang iniwan ni Clarissa.
“Kung aayusin, kailangan munang aminin kung ano ang sira.”
Kinabukasan, Enero 1, hindi siya umuwi.
Enero 2, hindi rin.
Nagpadala lamang siya ng mensahe.
Huwag mong gagalawin ang pera natin. Kakausapin kita kapag handa ka nang mag-sorry sa Papa ko.
Hindi ako sumagot.
Sa halip, kumuha ako ng kopya ng statements, screenshots ng transfers, mga deposit slip ni Mama at mga resibo sa down payment ng bahay.
Nag-set din ako ng consultation sa abogado tungkol sa legal na paghihiwalay, ari-arian at maayos na parenting arrangement.
Hindi ako naghahanap ng paraan para sirain si Clarissa.
Gusto ko lang malaman kung paano protektahan ang anak namin at ihinto ang gulo.
Ilang araw ang lumipas bago siya muling nagparamdam.
Hindi para humingi ng tawad.
Kundi para sabihing gusto niyang sa barangay muna kami mag-usap.
Pagdating ko roon, kasama niya si Renato.
Wala sina Vanessa at Paolo.
Maayos ang damit ni Clarissa.
Tahimik.
Kontrolado.
Parang handa na ang lahat ng sasabihin niya.
Sa harap ng tagapamagitan, sinabi niya:
“Dalawang taon nang nakatira sa bahay namin ang mga magulang niya nang libre. Ako ang matagal nang nag-a-adjust. Gusto ko lang naman magkaroon ng puwang ang sarili kong ama.”
Napatingin ako sa kanya.
Libre?
Napayuko si Papa na kasama ko.
Pero bago ako makapagsalita, bumukas ang pinto.
Pumasok si Vanessa.
Mag-isa.
May hawak siyang cellphone at isang folder.
“Ate?” gulat na sabi ni Clarissa.
Hindi siya pinansin ni Vanessa.
Lumapit siya sa mesa.
“Kuya Mateo, may kailangan kang makita.”
Ibinaba niya ang folder.
“Dahil ayoko nang madamay sa kasinungalingang hindi naman ako ang gumawa.”
Namutla si Clarissa.
“Ate, huwag.”
Pero binuksan na ni Vanessa ang cellphone.
Isang lumang family group chat ang nasa screen.
At doon ko nabasa ang mensaheng ipinadala ni Clarissa dalawang buwan bago ang Bagong Taon:
Pagkatapos ng Media Noche, pauuwiin ko na sina Ernesto at Lorna sa Bulacan. Kapag nasanay silang wala rito, si Papa na ang papalit sa kuwarto. Hindi na natin kailangang mag-ambagan sa renta niya buwan-buwan.
May kasunod pa.
Si Mateo, magagalit lang iyon sa umpisa. Alam kong tatahimik din.
Napatingin ako kay Clarissa.
At sa unang pagkakataon—
wala na siyang maisagot.
