Nang Akala Nila Iiyak Ako Dahil Pamilya Sila, Inilapag Ko Ang Reklamo, Ang Recording, At Ang Susì Ng Bahay Na Hindi Nila Akalaing Mawawala
Bahagi 4: Nang Akala Nila Iiyak Ako Dahil Pamilya Sila, Inilapag Ko Ang Reklamo, Ang Recording, At Ang Susì Ng Bahay Na Hindi Nila Akalaing Mawawala
Tahimik ang barangay hall matapos kong itanong iyon kay Marites.
Kahit si Renz, na kanina ay nakasandal na parang hari ng tambayan, hindi na makagalaw.
Si Marites ay unang umiwas ng tingin.
Maliit na galaw lang.
Pero sapat.
Ang taong walang kasalanan ay karaniwang magagalit agad.
Ang taong may kasalanan ay naghahanap muna ng puwang para makatakas.
—Ano’ng sinasabi mo? Hindi ako iyon.
Mahina ang boses niya.
Walang tapang.
Walang dating.
Inilapit ko sa kanya ang photocopy ng release form.
—May note dito. Mother personally confirmed by phone. Hindi ako tinawagan. Hindi ako nagsalita. Pero may nagpakilalang ako.
Namula ang mata niya.
—Baka mali lang ang staff.
Tumingin ako sa compliance officer.
—May call log po ba ang office ninyo noon?
Tumango siya.
—May archived transaction log po. Hindi namin dala ngayon, pero puwedeng kunin sa main office. Kung may complaint, ilalabas po iyon sa investigation.
Nakita kong napahawak si Marites sa braso ni Edgar.
Iyon ang pangalawang kumpirmasyon.
Alam nila kung gaano kalalim ang hukay.
Hindi na ito simpleng “ginamit ang pangalan.”
May pekeng affidavit.
May pekeng pirma.
May barangay certification.
May housing unit.
May cash assistance.
May educational grant.
May tawag na may nagpanggap bilang ako.
Sa isang iglap, naintindihan ko kung bakit ganito katindi ang takot nila sa Army recruitment notice.
Hindi nila kinatatakutan na mapagod si Renz sa training.
Kinatatakutan nilang kapag hiningan siya ng tunay na dokumento, mabubuksan ang lahat.
Ang enlistment notice ay hindi bala.
Ito ang kutsilyong humiwa sa sako ng ebidensiya.
Si Edgar ang unang lumuhod.
Hindi si Tiya Belen.
Si Edgar.
Ang lalaking noong bata kami ay laging sinasabing siya ang “lalaking magmamana ng dangal ng pamilya.”
Ngayon, nasa sahig siya ng barangay hall, nakatingin sa akin na parang ako ang korte, abogado, at kulungan sa iisang katawan.
—Mara, pinsan, pakiusap. Ayusin natin sa pamilya. Ibabalik namin ang pera.
—Aling pera?
Natigilan siya.
—Iyong assistance.
—Aling assistance?
Hindi siya makasagot.
Kaya ako ang nagbilang.
—Relocation cash assistance.
—Educational grant.
—Livelihood grant.
—At ang bahay.
Bawat salita ko ay parang batong ibinabagsak sa dibdib nila.
Tumayo si Tito Ambo, na kanina pa tahimik.
Matanda na siya, pero hindi mahina.
Sa totoo lang, siya ang klase ng matandang lalaki na tahimik lang kapag may pakinabang sa katahimikan.
—Mara, huwag mong kalimutan, kapatid ako ng nanay mo.
Doon ako napatawa.
Maliit lang.
Pero sapat para magsimulang magalit siya.
—Bakit ka tumatawa?
—Dahil naalala mo lang ang nanay ko noong kailangan mo akong patahimikin.
Nanigas ang mukha niya.
—Kung buhay ang nanay mo, mahihiya siya sa ginagawa mo.
Tumigil ang ngiti ko.
Lumamig ang buong katawan ko.
Ang nanay ko ang huling taong dapat nilang gamitin laban sa akin.
Siya ang nagbenta ng alahas para makapagtapos ako.
Siya ang nagtrabaho sa palengke kahit may lagnat.
Siya ang paulit-ulit na nagsabi sa akin:
“Anak, kapag may nang-api sa iyo, huwag kang matakot. Ang papel, ingatan mo. Ang pangalan, huwag mong ipagamit kahit kanino.”
Tiningnan ko si Tito Ambo.
—Kung buhay ang nanay ko, siya ang unang magdadala sa akin sa police station.
Wala na siyang naisagot.
Dumating ang barangay captain makalipas ang sampung minuto.
Hindi ko alam kung sino ang tumawag sa kanya, pero halatang nagmamadali siya.
Naka-puting polo pa, may pawis sa noo, at dala ang mukha ng taong gusto munang ilibing ang problema bago ito makita ng publiko.
—Mara, hija, umupo muna tayo sa office ko.
—Dito na po.
—Mas maayos kung hindi tayo pinapanood ng marami.
—Mas maayos po sana kung hindi ginamit ang pangalan ko sa maraming opisina.
Napalunok siya.
Kilalang-kilala ko ang mga ganitong tao.
Sanay silang gawing “pamilya” ang usapan kapag may ebidensiya.
Sanay silang gawing “hiya” ang hustisya kapag sila ang mapapahiya.
Pero hindi ako bata.
Hindi ako yaya.
Hindi ako tanga.
Inilabas ko ang USB drive mula sa bag ko.
—Nandito po ang scanned copies, screenshots, at voice recording ng pag-amin nila na hindi ko anak si Renz.
Nagtaas ng tingin si Edgar.
—Hindi kami umamin!
—Sinabi mong hindi ko anak si Renz.
—Dahil totoo naman!
—Salamat. Iyon mismo ang kailangan ko.
Parang doon lang niya naintindihan.
Kung hindi ko anak si Renz, peke ang record.
Kung anak ko siya sa record, may karapatan akong magtanong, pumirma, at humingi ng paliwanag.
Parehong talo sila.
Iyon ang ganda ng bitag na sila mismo ang naghukay.
Lumapit ang compliance officer.
—Ma’am, ang formal process po, magfa-file kayo ng sworn complaint. I-freeze muna namin ang unit habang iniimbestigahan. Kapag napatunayang fraudulent ang declaration, puwedeng ma-cancel ang award at magkaroon ng restitution order.
Sumigaw si Marites.
—Hindi ninyo kami puwedeng paalisin! Bahay namin iyon!
Tiningnan siya ng officer.
—Ma’am, sa record, hindi po sa inyo. At kung fraudulently obtained, hindi rin po ito puwedeng manatili sa inyo.
Nagsimulang umiyak si Tiya Belen.
Ngayon, hindi na niya piniling lumuhod.
Naupo na lang siya sa upuan, para bang biglang naubos ang buto sa katawan niya.
—Saan kami pupunta? Paano si Renz? Para sa kasal niya iyon.
Kasal.
Doon ako halos matawa ulit.
Ang bahay na kinuha nila gamit ang pekeng pagka-ina ko ay nakalaan pala para sa kasal ng batang tinawag nilang anak ko sa papel.
Napatingin ako kay Renz.
—Alam ba ng nobya mo na ang bahay ninyo ay galing sa pekeng dokumento?
Namula siya.
—Wala kang pakialam sa kanya.
—May pakialam ako sa bahay na nasa beneficiary file ko.
Humakbang siya palapit.
Sa unang pagkakataon, may banta sa mukha niya.
—Akala mo porke may papel ka, kaya mo kaming sirain?
Bago pa makalapit, humarang ang tanod.
Pero hindi na ako umatras.
—Hindi ko kayo sisirain, Renz. Ibabalik ko lang kayo sa totoong laki ninyo.
Nanginginig ang panga niya.
—Wala kang anak. Wala kang asawa. Wala kang pamilya. Kaya inggit ka lang.
Tahimik ang lahat.
Iyon ang salitang ilang taon nilang inuulit sa iba’t ibang anyo.
Wala kang anak.
Wala kang asawa.
Wala kang pamilya.
Parang sumpa.
Parang pangtanggal ng karapatan.
Parang dahilan para bastusin ako.
Dahan-dahan kong inilagay ang folder sa dibdib ko.
—Tama. Wala akong anak.
Tiningnan ko siya mula ulo hanggang paa.
—Kaya ngayong araw, sisiguraduhin kong matatanggal ka sa record ko.
Hindi dramatic ang sumunod.
Walang sampalan.
Walang sabunutan.
Walang pagbuhos ng tubig.
Mas maganda ang nangyari.
May pinapirmahan sa akin ang compliance officer.
Sworn statement.
Affidavit of denial of relationship.
Request for correction.
Complaint for suspected falsification and fraudulent housing claim.
Habang pinupuno ko ang bawat pahina, ramdam ko ang mata nila sa akin.
Bawat pirma ko ngayon ay tunay.
Bawat pirma ko ay kabaligtaran ng pirma nilang peke.
Ang isang pirma nila ang nagbigay sa kanila ng bahay.
Ang mga pirma ko ang magsasara ng pinto.
Pagkatapos sa barangay hall, dumiretso ako sa city housing office.
Sumama ang compliance officer.
Hindi ko na pinansin ang mga tawag ni Tiya Belen.
Hindi ko na binasa ang mga mensahe ni Edgar.
Sa housing office, inabot sa akin ang kopya ng full file.
Mas makapal kaysa inaasahan ko.
Nandoon ang litrato ng bahay.
Nandoon ang beneficiary score sheet.
Nandoon ang certification na ako raw ay “solo female household head with dependent son.”
Nandoon ang pirma ni Marites bilang witness.
Hindi siya guardian.
Hindi siya claimant.
Pero siya ang witness.
Sa ilalim ng pangalan niya, may number.
Iyon ang number na ginamit sa phone confirmation.
Hindi na ako nagtanong kung boses niya iyon.
Sinagot na ng dokumento.
Makalipas ang tatlong araw, nakatanggap ako ng formal notice.
Frozen ang Block 7, Lot 18.
Pending investigation.
No transfer.
No occupancy alteration.
No sale.
No utility change.
No beneficiary substitution.
Ibig sabihin, hindi nila puwedeng ipangalan kay Renz.
Hindi nila puwedeng ibenta.
Hindi nila puwedeng gamitin bilang dowry.
Hindi nila puwedeng takasan.
Doon nagsimula ang tunay na gulo.
Una, nagpunta si Tiya Belen sa apartment ko kasama ang limang kamag-anak.
May dalang rosaryo.
May dalang kakanin.
May dalang luha.
Lumuhod sila sa labas ng gate ng building.
Hindi ko sila pinapasok.
Nasa second floor ako, nakatayo sa balcony, may hawak na baso ng malamig na tubig.
Si Tiya Belen ay sumigaw.
—Mara! Anak! Huwag mong patayin ang kinabukasan ng apo ko!
Tumingin sa kanila ang mga kapitbahay.
May naglabas ng cellphone.
Hindi ko pinigilan.
Matagal nilang ginamit ang hiya laban sa akin.
Ngayon, hayaan nilang makilala ang sariling gawa nila.
Sumagot ako mula sa itaas.
—Hindi ko pinatay ang kinabukasan niya. Tinanggal ko lang sa pangalan ko.
Umiiyak siya nang malakas.
—Nag-iisang lalaki siya ng pamilya!
—Kung ganoon, turuan ninyo siyang tumayo gamit ang sariling paa, hindi gamit ang pirma ko.
Si Edgar ang sumigaw.
—Ibabalik namin ang pera! Magkano ba ang gusto mo?
—Hindi ito bentahan.
—Ano ba talaga ang gusto mo?
Doon ako bumaba.
Hindi para maawa.
Kundi para marinig nila nang malapit.
Binuksan ko ang gate, pero nanatili ang bakal sa pagitan namin.
—Gusto ko ng tatlong bagay.
Tumahimik sila.
—Una, public written admission na hindi ko anak si Renz at ginamit ninyo ang pangalan ko nang walang permiso.
Namutla si Edgar.
—Pangalawa, ibabalik ninyo ang lahat ng cash assistance at grant na nakuha gamit ang household file ko.
Si Marites ay napahawak sa dibdib.
—Pangatlo, susunod kayo sa investigation ng housing office at prosecutor. Hindi kayo magtatago, hindi kayo mananakot, hindi kayo gagawa ng kuwento na ako ang kontrabida.
Tiya Belen ay umiling.
—Mara, masisira kami.
—Nasira na kayo noong pinirmahan ninyo ang pangalan ko.
Iyon ang huling sinabi ko bago ko isinara ang gate.
Makalipas ang isang linggo, dumating ang subpoena para sa preliminary investigation.
Hindi ko na ikukuwento ang bawat luha nila sa opisina.
Pare-pareho lang ang tunog.
Awa.
Pamilya.
Pagkakamali.
Diskarte.
Mahihirap lang kami.
Hindi namin sinasadya.
Pero sa harap ng prosecutor, ibang-iba ang bigat ng mga salitang iyon.
Ang “diskarte” ay naging falsification.
Ang “pansamantala” ay naging fraudulent declaration.
Ang “pamilya” ay naging motive.
Ang “hindi naman siya nawalan” ay naging actual damage to identity, civil status, public records, and government funds.
Doon ko unang nakita si Edgar na hindi makatingin nang diretso.
Si Marites ay umiyak nang umiyak, pero nang ilabas ang phone confirmation log, nawala ang lakas ng tuhod niya.
Ang number niya.
Ang oras.
Ang transaction reference.
At ang staff note.
Hindi sapat para sabihing iyon ang boses niya, pero sapat para buksan ang pinto ng mas malalim na imbestigasyon.
Ang dating barangay secretary na pumirma sa certificate ay nagsimulang magturo.
Ang dating housing processor ay biglang nagsabing “may nagdala ng envelope.”
Ang barangay captain ay nag-file ng statement na hindi raw niya alam ang detalye.
Isa-isa silang bumibitaw.
Ganyan ang pamilyang sanay magsama sa pakinabang.
Kapag singilan na, bawat isa may sariling bangka.
Sa ikalawang buwan ng kaso, lumabas ang order mula sa housing office.
Cancelled ang additional unit award.
Forfeited ang occupancy privilege.
May restitution demand para sa cash assistance at grants.
Blacklisted ang household nina Edgar sa future discretionary housing benefits sa loob ng itinakdang panahon.
At ang pinakaimportante sa akin: ordered ang correction ng beneficiary record.
Hindi na ako household head ni Renz.
Hindi na siya anak ko sa kahit anong papel.
Nang hawakan ko ang bagong certified copy, matagal ko itong tinitigan.
Mara L. Dela Cruz.
Household member: none.
Wala.
Malinis.
Tahimik.
Akin ulit ang pangalan ko.
Akala ko doon matatapos ang lahat.
Pero ang buhay, kapag naglilinis ka ng dumi, minsan may nakikita ka pang bagay sa ilalim.
Isang hapon, may dumating sa opisina ko.
Si Renz.
Wala na ang hoodie.
Wala na ang kayabangan.
Nakasuot siya ng simpleng T-shirt, may bitbit na brown envelope.
Hindi ko siya pinapasok agad.
Tumayo siya sa labas ng maliit kong office, sa tabi ng potted plant na palagi kong nakakalimutang diligan.
—Tita Mara, puwede po ba akong magsalita?
Tinitigan ko siya.
—Hindi mo ako tita kapag kailangan mong maliitin. Tita ako kapag kailangan mong humingi ng pabor?
Yumuko siya.
—Tama po kayo.
Hindi ako sumagot.
Naghintay ako.
Matagal siyang tahimik bago nagsalita.
—Alam ko po na mali ang ginawa namin. Hindi ko po sasabihing wala akong alam. May alam po ako. Hindi ko lang inisip na may taong tinatapakan.
Iyon ang unang matinong pangungusap na narinig ko mula sa kanya.
Hindi pa iyon sapat.
Pero hindi rin iyon wala.
—Bakit ka nandito?
Inabot niya ang envelope.
—Hindi po ito pambayad sa inyo. Wala pa po akong ganoong pera. Copy po ito ng application ko.
Binuksan ko.
Army recruitment application.
Totoo.
May sarili niyang pirma.
Hindi ako ang guardian.
Hindi ako ang mother.
Siya mismo.
—Bakit?
Huminga siya nang malalim.
—Noong una, galit ako sa inyo. Akala ko sinisira n’yo kami. Pero noong nawala ang bahay, doon ko nakita kung paano nag-aaway ang pamilya ko. Si Papa, si Mama, si Lola, lahat sila nagtuturuan. Doon ko naisip, kung dito ako mananatili, magiging katulad lang nila ako.
Hindi ako naantig agad.
Hindi ako ganoon kababaw.
Pero nakinig ako.
—At Army ang naisip mo?
—Hindi ko po alam kung papasa ako. Pero gusto kong subukan. Hindi dahil pinilit ninyo. Dahil nahihiya ako sa sarili ko.
Tiningnan ko ang pirma niya.
Malinis.
Hindi pekeng gaya ng pirma nila sa pangalan ko.
—Hindi ako magbibigay ng recommendation.
Tumango siya agad.
—Hindi ko po hihingin.
—Hindi rin ako maglilinis ng record mo.
—Alam ko po.
—Kung may tanong tungkol sa housing fraud, sasabihin ko ang totoo.
Muli siyang tumango.
—Dapat lang po.
Doon ko siya unang nakitang hindi batang spoiled.
Isang kabataang huli nang natakot sa salamin.
Iyon ang problema sa mga pamilyang ginagawang prinsipe ang isang bata.
Kapag bumagsak ang trono, saka lang niya malalaman na wala pala siyang sariling paa.
Hindi ko siya pinatawad sa araw na iyon.
Hindi rin ako nagpanggap na naging mabait ako.
Pero sinabi ko ang tanging bagay na patas.
—Kung gusto mong magbago, gawin mo nang hindi ako ginagamit.
Tumango siya.
—Opo.
Bago siya umalis, huminto siya sa pintuan.
—Pasensya na po sa sinabi kong wala kayong pamilya.
Hindi ako sumagot agad.
Pagkatapos, sinabi ko:
—May pamilya ako. Pinipili ko lang kung sino ang papapasukin.
Umalis siya nang tahimik.
Makalipas ang ilang buwan, nalaman kong pumasa siya sa unang screening pero na-hold ang final processing dahil sa pending family fraud investigation.
Hindi iyon kasalanan ko.
Hindi rin iyon parusa ko.
Iyon ang epekto ng kasinungalingang ipinamana sa kanya.
Sa huli, nagtrabaho muna siya sa isang logistics warehouse habang inaayos ang clearance niya.
Hindi naging bayani agad.
Hindi naging sundalo agad.
Pero natuto siyang pumila, mag-time in, tumanggap ng sahod na hindi galing sa pekeng papel.
Para sa akin, sapat na iyon bilang simula.
Sina Edgar at Marites ay hindi nakulong agad gaya ng inaasahan ng mga chismosa.
Hindi ganoon kabilis ang hustisya.
Pero hindi rin sila nakaligtas.
Pinagbabayad sila ng restitution nang hulugan.
Nawala ang bahay.
Na-freeze ang ilang benepisyo.
Kinailangang mag-public undertaking sa barangay na hindi na nila ako lalapitan, sisiraan, o gagamitin ang pangalan ko sa kahit anong transaksyon.
Ang dating barangay secretary ay natanggal sa puwesto.
Ang housing processor ay isinailalim sa administrative case.
Si Tiya Belen, na dating nagpo-post ng picture ng bagong bahay tuwing Linggo, biglang naging tahimik sa social media.
Wala nang cream sofa.
Wala nang caption tungkol sa pag-asa ng angkan.
Wala nang “matalinong diskarte.”
Ang natira na lang ay mga post tungkol sa pagtitiis, dasal, at “may mga taong walang awa.”
Hindi ko na pinatulan.
Kapag may resibo ka, hindi mo kailangang makipagpaligsahan sa parinig.
Isang araw, nag-message si Aling Nena.
“Anak, nabalitaan mo ba? Umalis na sila sa Block 7.”
Matagal kong tinitigan ang mensahe.
Pagkatapos, nag-reply ako:
“Salamat po sa pagsabi.”
Wala akong naramdamang sayang.
Wala akong naramdamang tagumpay na maingay.
Ang naramdaman ko ay katahimikan.
Iyong klase ng katahimikang dumarating kapag nabawi mo ang bagay na akala ng iba ay puwede nilang angkinin.
Ilang linggo matapos ma-cancel ang unit, tinawagan ako ng housing office.
Dahil technically nasa beneficiary file ko ang unit, tinanong nila kung maghahabol ba ako ng personal occupancy claim.
Nag-isip ako nang ilang gabi.
Puwede kong kunin.
Puwede kong ipaglaban.
Puwede kong gawing rental.
Puwede kong gawing patunay na sa huli, ako ang nanalo.
Pero sa bawat pag-iisip ko, naaalala ko ang mga pamilyang tunay na nakatira sa estero, ilalim ng tulay, o lumang barracks na laging binabaha.
Hindi ako santo.
Hindi ako mahilig magpaka-martyr.
Pero alam ko kung ano ang akin at kung ano ang hindi ko kailangan.
Kaya nagsumite ako ng waiver.
Hindi pabor kina Edgar.
Hindi para ibalik sa kanila.
Kundi para maibigay ang unit sa susunod na qualified beneficiary na dumaan sa tamang proseso.
May isang kondisyon akong isinulat sa letter.
Gusto kong maitala sa file na ang dating award ay nakansela dahil sa fraudulent use of identity, at bawal itong ibalik sa sinumang miyembro ng household nina Edgar.
Tinanggap iyon.
Paglabas ko ng housing office, umulan.
Malakas.
Iyong ulan na biglang bumubuhos sa hapon sa Pilipinas, na parang may nagbuhos ng tabo mula sa langit.
Wala akong payong.
Tumayo ako sa gilid ng covered walkway, hawak ang kopya ng waiver sa plastic envelope.
Sa tabi ko, may batang babae na nakayakap sa school bag niya, naghihintay ng nanay.
May matandang lalaki na may dalang gulay.
May mag-asawang nagtatalo kung sasakay ba sila ng jeep o maghihintay ng tricycle.
Normal na buhay.
Maingay.
Mainit.
Basâ.
Totoo.
Bigla kong naisip: ilang taon akong tinawag na kulang dahil wala akong asawa at anak.
Pero sa araw na iyon, habang hawak ko ang papel na nagbalik sa akin ng pangalan ko, naintindihan ko ang isang bagay.
Hindi pala pamilya ang dami ng taong nakakabit sa record mo.
Hindi pala pamilya ang apelyidong pareho.
Hindi pala pamilya ang mga taong lumuluhod lang kapag mawawalan sila.
Ang pamilya ay ang hindi ka gagawing pirma kapag kailangan nila ng bahay.
Ang pamilya ay ang hindi ka gagawing ina sa papel para mapagtakpan ang kasinungalingan.
Ang pamilya ay ang hindi gagamitin ang pagiging mag-isa mo bilang pahintulot para burahin ka.
Nang gabing iyon, umuwi ako sa apartment ko.
Naglagay ako ng sinigang sa maliit na kaldero.
Tinawagan ko si Ate Lorna at niyaya siyang kumain.
Dinala niya ang anak niyang college student at isang plato ng pritong tilapia.
Kumain kami sa maliit kong mesa.
Maingay sila.
Maraming kuwento.
May tawanan.
May reklamo tungkol sa traffic, tuition, mahal na sibuyas, at kapitbahay na mahilig mag-videoke.
Habang nakikinig ako, tumingin ako sa drawer kung saan ko itinago ang bagong certified record.
Malinis na iyon ngayon.
Walang pekeng anak.
Walang pekeng pirma.
Walang nakaw na bahay.
Ako lang.
At sapat iyon.
Pagkatapos ng hapunan, may huling mensahe si Edgar.
“Masaya ka na? Nasira ang pamilya natin.”
Hindi ako nagalit.
Hindi na rin ako nasaktan.
Nag-type ako ng maikli.
“Hindi ako ang sumira. Ako lang ang nagbukas ng ilaw.”
Ipinadala ko iyon.
Pagkatapos, binlock ko siya.
Kinabukasan, nagising ako nang maaga.
Bumili ako ng pandesal sa kanto.
Mainit pa ang supot.
Naglakad ako pauwi habang nagsisimula pa lang ang ingay ng mga jeep sa kalsada.
Sa may gate ng building, nakita ko ang araw na tumatama sa lumang pader ng apartment ko.
Hindi iyon malaking bahay.
Hindi iyon relocation unit.
Hindi iyon pamana ng angkan.
Pero bawat sulok noon ay binayaran ko nang totoo.
Walang pekeng pirma.
Walang nakaw na pangalan.
Walang taong nagkunwaring anak ko para lang may makuhang benepisyo.
Pagpasok ko, inilapag ko ang pandesal sa mesa, nagkape, at binuksan ang laptop.
May tatlong kliyenteng naghihintay ng bookkeeping report.
May bills na dapat bayaran.
May laundry na dapat tiklupin.
May buhay na dapat ipagpatuloy.
Tahimik akong ngumiti.
Hindi ako nanalo dahil may napalayas.
Nanalo ako dahil hindi na nila ako kayang gamitin.
At kung may susunod pang magtatangkang gawing pinto ang pangalan ko para makapasok sa benepisyo, bahay, o pera, alam ko na ang gagawin.
Hindi ako sisigaw.
Hindi ako iiyak.
Kukuha ako ng kopya.
Magpapacertify ako ng record.
Maglalatag ako ng ebidensiya.
At kapag tinanong nila kung bakit ang tigas ng puso ko, sasagot ako nang mahinahon.
Dahil ang puso kong ito ang tanging bahay na hindi nila kailanman maaagaw.
