LIMAMPUNG TAON NA ANG BIYENAN KO PERO GUSTO PA RING TRATUHING PARANG SANGGOL—HANGGANG SABAY NIYANG IPINAHAYAG ANG PAGBUBUNTIS KO AT KANIYA, KAYA TINAWAG KO ANG TANGING BABAENG KAYA SIYANG PATAHIMIKIN: ANG SARILI NIYANG BIYENAN
Limampung taong gulang na ang biyenan kong si Celia.
Pero sa bahay namin, gusto pa rin niyang tawagin siyang “baby.”
Hindi biro.
At nang araw na malaman kong buntis ako, bigla rin niyang inanunsiyo na buntis siya.
Doon ako napaisip—
Kung gusto talaga niyang maging sanggol, baka panahon nang tawagin ang taong marunong humawak ng isang spoiled na “baby.”
Ang biyenan niya mismo.
Ako si Mara Villanueva, trenta anyos, nakatira sa Marikina kasama ang asawa kong si Paolo at ang mga magulang niya.
Noong una, akala ko cute lang ang pagiging maarte ni Mommy Celia.
Kapag kakain, ayaw niya ng ordinaryong mangkok.
May sarili siyang maliit na mangkok na may cartoon na kuneho.
Kapag sasakay sa SUV, ayaw niya sa likuran maliban kung may espesyal na cushion.
Kapag may binibili akong skincare para sa pamangkin kong teenager, siya ang unang magtatanong kung puwede sa kaniya.
“Mara, akin na lang ’yan. Mas sensitive ang skin ni Mommy.”
Minsan mahinahon ko siyang sinabihan.
“Mommy, fifty na po kayo. Malapit na rin po kayong maging lola. Baka pagtawanan kayo ng ibang tao kapag lagi kayong nagpapababy.”
Tiningnan niya ako mula ulo hanggang paa.
“May mga babaeng kahit eighty years old, baby pa rin.”
Pagkatapos ay ngumiti siyang parang siya ang pinakamaswerteng babae sa mundo.
“Noong dalaga ako, spoiled ako ng tatay ko. Nang mag-asawa ako, spoiled ako ng asawa ko. Nang magkaroon ako ng anak, spoiled ako ng anak kong lalaki.”
Tinuro niya si Paolo.
“Hindi mo naiintindihan kasi siguro hindi ka minahal nang ganito.”
Hindi ako sumagot.
Pero gusto kong sabihin—
Ang pagmamahal at kawalan ng boundaries ay dalawang magkaibang bagay.
Ang pinakamalala ay nang wedding anniversary namin ni Paolo.
Eleven thirty ng gabi.
Nakapaghanda ako ng simpleng candlelight dinner sa kuwarto. Matagal kaming parehong busy sa trabaho kaya iyon lang ang gabing gusto naming mapag-isa.
Biglang bumukas ang pinto.
Pumasok si Mommy Celia na naka-satin nightdress at may bitbit na unan.
“Paolo!”
Napaupo ako.
“Mommy?”
Nag-pout siya.
“Hindi ako makatulog. Kwentuhan mo muna ako. Baka mag-nightmare ako.”
Napapikit si Paolo.
“Ma, anniversary namin.”
Biglang namula ang mata niya.
“So? Anak pa rin kita! Hindi na ba mahalaga ang nanay mo dahil may asawa ka na?”
Nang tumanggi si Paolo, nagwala siya.
Umiyak.
Sinabing walang may gusto sa kaniya.
At nang hindi pa rin agad pumayag ang anak niya, tumakbo siya papunta sa balcony at sumigaw—
“Kung pabigat ako, tatalon na lang ako!”
Gulo ang buong bahay.
Si Daddy Renato naman, imbes na pagsabihan ang asawa, kami pa ang pinagalitan.
“Nanay mo ’yan! Pagbigyan mo! Mamamatay ka ba kung kukwentuhan mo nang sampung minuto?”
Kaya para lang matapos ang drama, sumunod si Paolo.
At ako?
Mag-isa kong pinatay ang kandila sa anniversary dinner namin.
Paulit-ulit kong sinabi sa sarili ko na tiisin na lang.
Hanggang isang umaga, dalawang guhit ang lumabas sa pregnancy test ko.
Halos hindi ako makahinga.
Tatlong taon na kaming naghihintay ni Paolo.
Kinumpirma ng OB ko sa isang clinic sa Quezon City na anim na linggo na akong buntis.
Plano kong sabihin sa pamilya sa Sunday dinner.
Bumili pa ako ng maliit na kahon. Sa loob, inilagay ko ang ultrasound photo at isang pares ng baby socks.
Pero bago ko pa mabuksan ang kahon, tumayo si Mommy Celia sa hapag.
May kakaiba siyang ngiti.
“May good news ako.”
Napatingin kaming lahat.
Hinimas niya ang tiyan niya.
“Buntis ako.”
Nahulog ang kutsara ko.
Kling!
Ngumiti siya sa akin.
“Bakit ganyan ang mukha mo, Mara? Hindi ka masaya?”
Napakurap si Paolo.
“Ma… ano?”
“Buntis ako,” ulit niya. “May baby ulit kami ng daddy mo.”
Hindi ko napigilan ang sarili ko.
“Mommy, fifty na po kayo.”
Biglang tumalim ang tingin niya.
“Anong ibig mong sabihin?”
“Kung totoong buntis kayo, high-risk pregnancy ’yan. Kailangan ninyong magpatingin agad. Hindi ito laruan.”
“Pinagdadasal mo bang may mangyaring masama sa akin?”
“Hindi. Sinasabi ko lang na kailangan nating maging responsable.”
Agad siyang humarap kay Paolo.
“Anak! Narinig mo? Kinukulam ako ng asawa mo!”
Huminga nang malalim si Paolo.
“Ma, sa pagkakataong ito, tama si Mara. Magpatingin muna tayo.”
Bumagsak ang mukha ni Mommy Celia.
Si Daddy Renato naman ang nagalit.
“Kung magkaroon man kami ng anak, ano ngayon? Kayo ang tutulong!”
“Pa, pareho kaming nagtatrabaho.”
“Eh di mag-resign si Mara!”
Napatingin ako sa kaniya.
“Ano po?”
“Babae ka naman! Ano ba mas mahalaga, trabaho o pamilya? Ikaw ang mag-alaga sa kapatid ni Paolo.”
Natawa ako nang malamig.
“Hindi po ako kasambahay.”
“Dati pa sinasabi na ang hipag ay parang pangalawang ina!”
“Daddy, buo po nating basahin ang kasabihan bago gamitin.”
Namula siya.
Bago pa muling magsimula ang sigawan, kinuha ko ang baso ko at mariing inilapag sa mesa.
“Tama na.”
Napatahimik silang lahat.
Hinawakan ko ang tiyan ko.
“Baka matakot ang anak ko.”
Para bang tumigil ang oras.
Si Paolo ang unang nakapagsalita.
“Anak… natin?”
Inilabas ko ang ultrasound photo.
Nang makita iyon ni Paolo, namuo agad ang luha sa mata niya.
“Mara… buntis ka?”
Tumango ako.
Yumakap siya sa akin.
“Magiging tatay ako…”
Pati si Daddy Renato ay biglang bumait.
“Bakit hindi mo sinabi agad? Apo namin ’yan!”
Pero nang tumingin ako kay Mommy Celia…
Wala akong nakitang tuwa.
Nakita ko ang inis.
Parang may kumuha ng spotlight na sa tingin niya ay para sa kaniya.
Pagkatapos noon, lalo siyang naging competitive.
Kapag nasusuka ako, nasusuka rin daw siya.
Kapag inaantok ako, mas inaantok siya.
Kapag binibilhan ako ni Paolo ng prutas, kailangan may para rin sa kaniya.
At tuwing may nagtatanong tungkol sa pagbubuntis ko, agad siyang sumisingit—
“Dalawa kaming pregnant dito!”
Tatlong araw akong nanahimik.
Pagkatapos, may tinawagan ako.
“Lola Puring?”
Ang boses sa kabilang linya ay matanda pero matatag.
“O, Mara? Bakit?”
Huminga ako nang malalim.
“Lola… kailangan po namin kayo rito.”
Ikinuwento ko ang lahat.
Mahabang katahimikan ang sumunod.
Pagkatapos ay narinig ko siyang tumawa nang mahina.
“Ganun ba?”
“Baby na naman si Celia?”
“Opo.”
“At buntis daw?”
“Opo.”
“Sige.”
Bumaba ang tono ng boses niya.
“Sabihin mong darating ako sa Sabado.”
Sabado ng umaga, tumunog ang doorbell.
Si Mommy Celia mismo ang nagbukas.
At nang makita niya kung sino ang nakatayo sa labas…
Biglang nawala ang kulay ng mukha niya.
Si Lola Puring.
Walumpu’t isang taong gulang.
Biyenan ni Mommy Celia.
May hawak na malaking bag sa isang kamay.
At sa kabilang kamay—
isang baby bib, isang feeding bottle, at isang mangkok na may cartoon na oso.
Tiningnan niya si Mommy Celia mula ulo hanggang paa.
“Sabi nila gusto mo pa ring maging baby.”
Ngumiti si Lola Puring.
“Sige.”
“Mula ngayon…”
“Aalagaan kita na parang totoong sanggol.”
PART2
Napaatras si Mommy Celia.
“Ma… bakit kayo nandito?”
Pumasok si Lola Puring na parang siya pa rin ang may-ari ng bahay, kahit mahigit dalawampung taon na siyang nakatira sa Laguna.
Inilapag niya ang bag sa sofa.
“Tinawagan ako ni Mara.”
Agad akong tinuro ni Mommy Celia.
“Alam ko na! Sinisiraan ako ng babaeng ’yan!”
Hindi man lang ako nilingon ni Lola Puring.
Sa halip, inilabas niya ang baby bib.
“Halika rito.”
Nanlaki ang mga mata ni Mommy Celia.
“Ano po ’yan?”
“Bib.”
“Alam ko! Bakit ninyo dala?”
Kalmadong sumagot si Lola.
“Dahil baby ka, hindi ba?”
Napatakip ng bibig si Paolo para pigilan ang tawa.
Pati ako, muntik nang matawa.
Pero seryoso si Lola.
“Limampung taon ka nang nagsasabing prinsesa ka, baby ka, kailangang alagaan ka. Ngayon bibigyan kita ng gusto mo.”
Itinaas niya ang maliit na mangkok.
“Simula ngayon, dito ka kakain.”
Inilabas niya ang feeding bottle.
“Tubig mo.”
“Ma!”
“At alas-nuwebe ang tulog.”
Namula si Mommy Celia.
“Huwag ninyo akong tratuhing bata!”
Umangat ang kilay ni Lola.
“Aba.”
“Akala ko baby ka?”
Tahimik ang buong sala.
Si Daddy Renato ang sumubok mamagitan.
“Ma, huwag naman kayong masyadong—”
“Renato.”
Isang salita lang iyon.
Pero tumahimik agad ang sixty-two-year-old kong biyenan.
Tumingin sa kaniya si Lola.
“Kasalanan mo rin ito.”
“Ako?”
“Oo.”
“Bawat tantrum ng asawa mo, pinagbibigyan mo. Kapag umiiyak, kayo ang umaatras. Kapag nananakot, kayo ang sumusunod.”
Napayuko si Daddy Renato.
“Akala mo pagmamahal iyon?”
Umiling si Lola.
“Hindi mo siya minahal nang tama. Tinuruan mo siyang puwedeng kontrolin ang buong pamilya basta malakas ang iyak niya.”
Hindi nagsalita si Mommy Celia.
Pero nakita kong namumula ang mga mata niya.
Akala ko tapos na si Lola.
Hindi pa pala.
“Ngayon,” sabi niya, “tungkol sa pagbubuntis.”
Biglang nanigas si Mommy Celia.
“Bakit?”
Iniabot ni Lola ang kamay.
“Ultrasound.”
“Ha?”
“Ultrasound picture. Laboratory. Pangalan ng OB mo.”
Tahimik.
Napatingin ako kay Paolo.
Napatingin si Paolo sa tatay niya.
“Ma,” maingat niyang tanong, “nagpatingin ka na ba talaga?”
“Nag-positive ako.”
“Saan ang test?”
“Tinapon ko.”
“Kailan ka nagpa-blood test?”
Hindi sumagot si Mommy Celia.
Lumalim ang kunot ng noo ni Paolo.
“Ma?”
Sumingit si Daddy Renato.
“Hindi pa kasi kami nakakapunta sa ospital.”
Napatayo si Paolo.
“Sandali.”
“Tapos sinasabi ninyong buntis si Mama?”
Nagkrus ng braso si Lola Puring.
“Ano ang basehan?”
Mahina ang sagot ni Mommy Celia.
“Two months akong delayed.”
Napapikit ako.
“Mommy…”
“Masakit dibdib ko! Nahihilo ako! Inaantok ako!”
Kalmadong sinabi ni Lola, “At fifty ka na.”
“Normal ding maging irregular ang regla sa edad mo.”
Nagalit si Mommy Celia.
“Bakit ba lahat kayo ayaw maniwala sa akin?”
“Hindi ito tungkol sa paniniwala.”
Tumayo ako.
“Buhay at kalusugan po ninyo ito. Kailangan ng doktor.”
Sa pagkakataong iyon, hindi ako kinontra ni Paolo.
“Bukas pupunta tayo.”
Tinuro niya ang nanay niya.
“Walang dahilan.”
Kinabukasan, halos buong pamilya kami pumunta sa clinic.
Ako, dahil may prenatal checkup din.
Si Paolo.
Si Daddy Renato.
Si Mommy Celia.
At siyempre, si Lola Puring.
Matapos ang konsultasyon, laboratory tests at ultrasound, tinawag ng doktor sina Mommy Celia at Daddy Renato sa loob.
Makalipas ang halos dalawampung minuto, lumabas si Mommy Celia.
Namumutla.
Walang nagsalita.
Siya mismo ang bumasag sa katahimikan.
“Hindi ako buntis.”
Nanlaki ang mga mata ni Paolo.
“Ma…”
Umupo siya.
Sinabi ng doktor na wala siyang dinadalang sanggol.
Ang pagka-delay ng regla, pagbabago ng hormones, hot flashes, hilo at iba pang sintomas ay mas tugma sa perimenopause.
Nang marinig ko iyon, hindi ako natuwa.
Hindi rin ako nangutya.
Pero si Paolo ay halatang nasaktan.
“Ma, bakit sinabi mong buntis ka agad nang hindi ka man lang nagpatingin?”
Hindi sumagot si Mommy Celia.
Si Daddy Renato ang umiwas ng tingin.
Napansin iyon ni Lola.
“Renato.”
“May alam ka?”
Tahimik siyang napabuntong-hininga.
“Sinabi ko naman kay Celia na magpa-check muna…”
“Pero?”
“Excited siya.”
Napataas ang boses ni Paolo.
“So hinayaan ninyong sabihin niya sa lahat na buntis siya?”
“Anong gusto mong gawin ko? Kapag kinontra ko, nagagalit!”
Doon napatawa si Lola Puring.
Hindi masayang tawa.
Pagod na tawa.
“Animnapu’t dalawang taon ka na, Renato.”
“Takot ka pa ring pagsabihan ang asawa mo?”
Hindi nakasagot si Daddy.
Biglang tumayo si Mommy Celia.
“Enough!”
Umiiyak na siya.
“Lahat kayo ako ang sinisisi!”
Tumingin siya sa akin.
“Simula nang dumating ka, nagbago ang anak ko!”
“Ma—”
“Dati ako ang unang babae sa buhay niya!”
Nanlamig ang mukha ni Paolo.
Huminto pati ako.
Tuloy-tuloy na ang luha ni Mommy Celia.
“Dati kapag may sakit ako, ako ang inaalagaan niya. Kapag birthday ko, ako ang binibilhan niya. Kapag may problema ako, ako ang inuuna niya.”
“Pagkatapos nag-asawa siya.”
Tumingin siya sa tiyan ko.
“At ngayon may baby na kayo.”
Biglang nag-iba ang tunog ng boses niya.
Hindi na matinis.
Takot na.
“Kapag ipinanganak ’yan…”
“Ano pa ako?”
Napatahimik kaming lahat.
Doon ko unang naunawaan.
Hindi pala talaga gusto ni Mommy Celia ng isa pang anak.
Takot siyang maging lola.
Sa isip niya, kapag naging “Lola Celia” siya, ibig sabihin matanda na siya.
Hindi na siya sentro ng atensyon.
Hindi na siya ang “baby” ng pamilya.
Kaya nang malaman niyang buntis ako, kumapit siya sa unang pagkakataong puwedeng ibalik sa kaniya ang spotlight.
Maging buntis din.
Maging espesyal din.
Maging “baby” ulit.
Pero ang pag-unawa ay hindi nangangahulugang tatanggapin ko ang lahat.
Lumapit ako sa kaniya.
“Mommy.”
Tumingin siya sa akin.
“Hindi ko gustong mawala ang lugar ninyo sa pamilya.”
“Pero hindi ninyo kailangang agawan ng lugar ang ibang tao para maramdaman ninyong mahalaga kayo.”
Tahimik siya.
“Hindi kompetisyon ang pagiging asawa, ina, manugang o lola.”
“Hindi ninyo kailangang maging bata para mahalin.”
Tumingin ako kay Paolo.
At sa pagkakataong iyon, ang asawa ko ang nagsalita.
“Ma, mahal kita.”
Umiyak si Mommy Celia.
“Pero simula ngayon, may boundaries na.”
Napatingin siya sa anak niya.
“Hindi ka na puwedeng basta pumasok sa kuwarto namin.”
“Hindi mo puwedeng insultuhin si Mara kapag hindi nasunod ang gusto mo.”
“At kapag nagbanta ka ulit na sasaktan mo ang sarili mo para lang mapilit kami…”
Huminga nang malalim si Paolo.
“Hindi na kami makikipagtalo o susunod sa gusto mo.”
“Tatawag kami ng emergency help dahil seseryosohin namin ang sinasabi mo.”
Parang hindi inaasahan ni Mommy Celia iyon.
“Hindi mo na ako susuyuin?”
“Susuyuin kita kapag malungkot ka.”
“Pero hindi kita susundin dahil nananakot ka.”
Dahan-dahang naupo si Mommy Celia.
Sa tabi niya, si Daddy Renato naman ay nagsalita.
“Celia…”
Hinawakan niya ang kamay ng asawa.
“Siguro mali rin ako.”
Tumingin si Mommy sa kaniya.
“Akala ko kapag ibinibigay ko lahat ng gusto mo, ibig sabihin mabuti akong asawa.”
“Hindi ko napansin na lalo kitang ginawang takot tumanda.”
Tumulo ang luha ni Mommy Celia.
Sa unang pagkakataon mula nang makilala ko siya, hindi siya umiyak para makakuha ng gusto.
Umiyak lang siya.
Dahil nasaktan.
Dahil natakot.
Dahil sa wakas, may mga taong hindi na sumabay sa laro niya.
Pagkatapos ng araw na iyon, hindi naman biglang naging perpekto ang lahat.
May mga pagkakataong nakakalimot pa rin si Mommy Celia.
Minsan sumisingit pa rin siya sa usapan.
Minsan nagtatanong pa rin siya kay Paolo, “Hindi mo na ba love si Mommy?”
Pero iba na ang sagot ni Paolo.
“Love kita, Ma. Pero may asawa ako. At may sarili akong pamilya.”
Hindi na iyon sinasabi nang galit.
Hindi rin bilang paghingi ng permiso.
Isa iyong boundary.
Si Mommy Celia naman, sa payo ni Lola Puring, nagsimulang makipag-usap sa isang family counselor tungkol sa takot niya sa pagtanda at pagkawala ng atensyon.
Si Daddy Renato ay natutong huwag agad sumalo sa bawat tantrum.
At ako?
Hindi ako nag-resign.
Walang nagpilit sa akin.
Sa halip, nagplano kami ni Paolo ng maayos na maternity leave, childcare at budget para sa magiging anak namin.
Pagkalipas ng pitong buwan, isinilang ko si Lucia.
Malusog.
Makulit.
At may napakalakas na boses.
Noong unang araw na iniuwi namin siya, dumating si Mommy Celia na may dalang maliit na kahon.
Kinabahan ako nang kaunti.
Pero nang buksan ko iyon…
Isang baby bowl ang laman.
Iyong cartoon bowl na matagal niyang ginagamit.
Napatingin ako sa kaniya.
Ngumiti siya nang nahihiya.
“Kay Lucia na lang.”
“At ikaw?”
Tinuro ko ang hapag.
May ordinaryong porcelain bowl sa harap niya.
Napatawa siya.
“Fifty-one na ako.”
“Sapat na siguro ang pagiging baby ko.”
Mula sa sofa, umubo si Lola Puring.
“Sigurado ka?”
Nagtawanan kaming lahat.
Lumapit si Mommy Celia sa crib.
Tinitigan niya ang apo niya.
Hindi bilang karibal.
Hindi bilang batang kumuha ng atensyon sa kaniya.
Kundi bilang bagong miyembro ng pamilya na maaari niyang mahalin nang hindi kailangang lumiit ang ibang tao.
Hinawakan niya ang maliit na kamay ni Lucia.
“Hello, baby.”
Pagkatapos ay ngumiti siya.
“Ang totoong baby na ng bahay.”
At sa unang pagkakataon, masaya akong marinig iyon.
Minsan, akala natin ang pagmamahal ay pagbibigay ng lahat ng gusto ng isang tao. Pero ang tunay na pagmamahal ay marunong ding magtakda ng hangganan. Hindi natin kailangang gawing maliit ang sarili natin para mapanatiling masaya ang iba—at hindi rin kailangang maging sentro ng mundo para malaman na mahalaga tayo.
