Bahagi 3 — Kinaumagahan, ako lang ang pumunta at ibang apelyido ang iniuwi ng anak ko
Bahagi 3 — Kinaumagahan, ako lang ang pumunta at ibang apelyido ang iniuwi ng anak ko
Alas-sais pa lang ng umaga, gising na ako.
Hindi ako halos natulog.
Nasa tabi ko si Lia, tahimik na humihinga sa bassinet.
Sa kabilang side ng kama, mahimbing ang tulog ni Paolo.
Parang walang nangyari.
Parang hindi niya ako niloko nang walong beses.
Parang hindi niya ipinagpalit ang dignidad ng anak niya sa pangakong commercial unit ng kanyang mga magulang.
Nakatitig ako sa kanya nang matagal.
Noong una kaming nagsama, wala kaming halos kahit ano.
Ako ang may regular na trabaho noon bilang payroll officer sa isang logistics company sa Biñan.
Si Paolo ay tumutulong sa hardware business ng kanyang ama.
May mga buwan na maliit lang ang kinikita niya.
Hindi iyon naging problema sa akin.
Ako ang unang nagbayad ng deposit sa inuupahan naming apartment.
Ako ang bumili ng refrigerator.
Hinulugan ko ang unang motor namin.
Nang sabihin niyang kailangan niyang tumulong sa pamilya dahil mahina ang negosyo ng tatay niya, hindi ako nagreklamo.
Akala ko iyon ang ginagawa ng mag-asawa.
Nagdadamayan.
Ngayon, naiintindihan ko na kung bakit hindi niya minadali ang civil wedding namin.
Tuwing binabanggit ko iyon, may dahilan.
Kulang ang dokumento.
Busy sa trabaho.
Mahal ang reception.
Hintayin daw naming makaipon.
Noong buntis ako, sinabi pa niya:
“Pagkapanganak mo, sabay nating aayusin. Para isang dire-diretso na.”
Pinaniwalaan ko siya.
Bandang alas-siyete, kinuha ko ang envelope.
Nag-empake ako ng ilang damit ni Lia.
Inilagay ko sa backpack ang mga diaper, gatas at baby wipes.
Pagkatapos, tinawagan ko ang nakatatanda kong kapatid na si Camille.
“Ate?”
Nagising ko siya.
“Mika? Bakit? Okay ba si baby?”
“Oo.”
Huminga ako nang malalim.
“Pwede ba kaming makituloy sa inyo ni Lia nang ilang araw?”
Hindi siya nagtanong kung bakit.
“Pumunta ka.”
Iyon lang.
Dalawang salita.
Pero muntik na akong maiyak.
Bago ako umalis, iniwan ko kay Paolo ang singsing na suot ko sa bedside table.
Hindi ako gumawa ng eksena.
Hindi ko siya ginising.
Hindi ko kailangan.
Pagdating ko sa bahay ni Ate Camille sa Santa Rosa, binigyan niya ako ng kape at hinayaang magsalita ako.
Ipinakita ko ang screenshots.
Nagmura siya.
Si Ate Camille iyong tipo ng tao na bihirang magtaas ng boses.
Pero nang mabasa niya ang mensaheng “Babae. Maaari pa kayong magkaroon ng lalaki,” hinampas niya ang mesa.
“Anong tingin nila kay Lia? Draft?”
Napakagat ako sa labi.
Doon ako unang umiyak.
Hindi noong nagsara ang system.
Hindi noong nakita kong nasa bulsa ni Paolo ang wallet.
Doon.
Sa kusina ng kapatid ko.
Habang hawak ko ang isang tasa ng malamig nang kape.
“Ate, paano niya nagawa iyon?”
Walang sagot ang kapatid ko.
Dahil minsan, walang sagot na sapat.
Bandang alas-nuwebe, pumunta kami sa Local Civil Registry.
Kasama ko si Lia.
Kasama si Ate Camille.
Wala si Paolo.
Ikinuwento ko nang maayos sa staff ang sitwasyon.
Hindi ko sinabi ang buong drama.
Sinabi ko lang na hindi kami legally married at hindi available ang ama para sa acknowledgment.
Ipinaliwanag ng officer ang proseso.
Kung hindi magbibigay ng wastong acknowledgment si Paolo, maaari kong ituloy ang registration gamit ang sarili kong impormasyon bilang ina.
At maaari kong gamitin ni Lia ang apelyido ko.
Santos.
Paulit-ulit kong tinitigan ang form.
LIA MAE SANTOS.
Hindi Mendoza.
Santos.
Ang apelyidong isinulat ng tatay ko sa lahat ng notebook ko noong elementary.
Ang apelyidong ginamit ni Mama noong pumila siya sa scholarship office para makapag-college ako.
Ang apelyidong dala ko noong una akong kumuha ng trabaho.
Biglang hindi na iyon mukhang second choice.
Hindi na iyon mukhang apelyidong ginagamit dahil ayaw siyang tanggapin ng ibang pamilya.
Mukha iyong proteksiyon.
Mukha iyong tahanan.
“Ma’am, sigurado po kayo?”
Tinanong ako ng staff.
Tumingin ako kay Lia.
Gising siya.
Nakatitig sa kisame na para bang walang pakialam sa kaguluhan ng mga matatanda.
“Opo.”
Pinirmahan ko.
Buong pangalan ko.
Mikaela Anne Santos.
Nang matapos, kinuhanan ko ng litrato ang receiving copy.
Hindi ko ipinadala kay Paolo.
Hindi ko ipinadala kanino man sa pamilya niya.
Ang unang ginawa ko ay pumunta sa barangay health center para tiyaking maayos ang record ni Lia para sa susunod niyang bakuna.
Pagkatapos, dumaan ako sa bangko.
Hininto ko ang automatic transfers mula sa account ko papunta sa joint household account namin ni Paolo.
Kumuha ako ng statement.
Sinuri ko ang bawat transaksyon.
Doon ako nakakita ng isa pang bagay na hindi ko inaasahan.
Sa loob ng tatlong buwan bago ako manganak, apat na beses nag-transfer si Paolo mula sa joint account namin papunta sa account ng nanay niya.
₱25,000.
₱30,000.
₱18,000.
₱40,000.
Kabuuang ₱113,000.
Karamihan sa perang iyon ay galing sa maternity savings ko.
Savings na dapat pambayad namin sa checkups, diapers, bakuna at emergency fund ni Lia.
Tinawagan ko siya.
Mabilis siyang sumagot.
“Mika? Nasaan kayo?”
“Bakit may ₱113,000 na ipinadala mo sa mama mo?”
Tumahimik siya.
“Anong—”
“Nasa bank statement.”
“Mika, ipapaliwanag ko.”
“Ngayon.”
“May kailangang bayaran sa commercial unit.”
Napapikit ako.
Commercial unit.
Iyong ipinangako sa kanya kapalit ng hindi pagpirma para sa anak namin.
“Ginamit mo ang pera ni Lia para sa ari-ariang ipinangako sa iyo dahil hindi mo kikilalanin si Lia?”
“Hindi ganoon.”
“Sabihin mo kung ano ang tamang version.”
“Investment iyon para sa future natin.”
“Future natin?”
“Kapag nailipat iyon sa akin, kikita tayo sa renta.”
“Pero kondisyon ng magulang mo na huwag mong kilalanin ang anak natin.”
“Mika, hindi permanente iyon!”
Napahawak ako sa noo.
Doon ko naunawaan kung paano niya na-justify sa sarili niya ang lahat.
Sa isip niya, pansamantala lang ang pananakit.
Pansamantala lang ang pagtanggi.
Pansamantala lang ang panloloko.
Dahil balang araw, kapag nakuha na niya ang gusto niyang property, puwede naman daw niyang ayusin ang lahat.
Hindi niya naisip na may mga bagay na kapag sinira mo, hindi mo na basta maibabalik sa dating ayos.
“Registered na si Lia.”
Tahimik sa kabilang linya.
“Ano?”
“Natapos ko kanina.”
“Paano?”
“Bilang Lia Mae Santos.”
Parang may nabagsak sa kabilang linya.
“Ano’ng ginawa mo?”
Natawa ako nang mahina.
“Ang dapat ginawa natin noon pa.”
“Mika, bakit Santos?”
“Dahil Santos ang apelyido ng nanay niyang hindi siya ipinagpalit sa commercial unit.”
“Hindi mo puwedeng basta—”
“Pwede.”
“Mika, anak ko rin siya!”
“Ngayon mo naalala?”
Pinatay ko ang tawag.
Makalipas ang wala pang limang minuto, sunod-sunod ang messages.
Paolo.
Aling Corazon.
Mang Rolando.
Hindi ko binasa.
Pero bandang tanghali, tumawag si Jessa.
“Ate, galit na galit sila.”
“Expected ko.”
“Nalaman ni Mama na Santos ang surname ni Lia.”
“Okay.”
“Papunta yata sila sa inyo.”
Napatingin ako kay Ate Camille.
“Nasa work ka ba?”
“Hindi. Nandito ako sa bahay.”
“Ate, ingat. Sobrang galit ni Papa. Sinasabi niyang pinahiya mo raw ang pamilya.”
“Hindi ko sila pinahiya. Sila ang gumawa noon.”
May ilang segundong katahimikan.
Pagkatapos, mahina ang boses ni Jessa.
“Ate… may isa pa akong sasabihin.”
Ano pa?
Akala ko sapat na ang lahat ng nalaman ko.
Hindi pa pala.
“Noong buntis ka ng pitong buwan, narinig kong pinag-uusapan nila ang kasal n’yo.”
“Ano tungkol doon?”
“Si Mama ang nagsabi kay Kuya na huwag muna kayong magpakasal sa civil.”
Nanlamig ako.
“Bakit?”
“Para raw kung hindi lalaki ang unang anak…”
Huminto siya.
“Sabihin mo.”
“…mas madali para kay Kuya na umatras.”
Parang bumagal ang buong paligid.
Nasa sala si Lia.
Mahimbing na natutulog.
May maliit na electric fan sa gilid niya.
Naririnig ko ang tik-tik-tik ng lumang wall clock ng kapatid ko.
“Umatras saan?”
Hindi agad sumagot si Jessa.
Pagkatapos, sinabi niya ang pangungusap na tuluyang nagpatumba sa huli kong ilusyon tungkol kay Paolo.
“May anak na lalaki ang anak ng business partner ni Papa. Matagal nang gusto ni Mama na iyon ang mapangasawa ni Kuya kung hindi raw magiging ‘maayos’ ang pamilya n’yo.”
Hindi ako agad nakapagsalita.
“Alam ni Paolo?”
“Ate…”
“Alam ba niya?”
“Oo.”
Napapikit ako.
Bago pa ako makapagtanong ulit, may malakas na busina mula sa labas.
Isang beses.
Dalawang beses.
Tatlong beses.
Sumilip si Ate Camille sa bintana.
Nagbago ang mukha niya.
“Nandito sila.”
Lumapit ako.
Nasa tapat ng gate ang SUV ng pamilya Mendoza.
Bumukas ang pinto.
Unang bumaba si Mang Rolando.
Sumunod si Aling Corazon.
At huling lumabas si Paolo.
May dala siyang folder.
Naglakad silang tatlo papunta sa gate na parang sila ang may karapatang humingi ng paliwanag.
Hindi nila alam na sa pagkakataong iyon, hindi na ako ang babaeng naghihintay sa kanila sa parking lot.
At wala na silang oras na puwedeng sayangin para pigilan ako.
