Sinalubong Ko ang Asawa Ko sa Airport—Pero Nakita Ko Siyang Humahalik sa Pamangking Pinalaki Ko; Hindi Niya Alam, Doon Din Nagtapos ang Labindalawang Taon Namin
Pumunta ako sa airport para sorpresahin ang asawa kong galing sa business trip.
Pero bago pa niya ako makita, nakita ko muna siyang yumakap sa ibang babae.
At nang iangat ng babae ang mukha para halikan siya, halos mabitawan ko ang hawak kong mainit na taho.
Dahil ang babaeng nasa bisig ng asawa ko ay ang pamangking pinalaki ko na parang sarili kong anak.
Nakatayo ako sa likod ng isang malaking haligi sa arrival area ng NAIA Terminal 3.
Si Gabriel Reyes, ang asawa ko sa loob ng labindalawang taon, ay maingat na nag-aalis ng maliit na hibla sa scarf ni Bianca.
Napakalambing ng kilos niya.
Napakapamilyar.
Iyon ang klase ng pag-aalaga na matagal ko nang hindi natatanggap mula sa kanya.
Ngumiti si Bianca at muling sumiksik sa dibdib niya.
Labinsiyam na taong gulang na siya ngayon.
Pero sa isip ko, nakikita ko pa rin ang pitong taong gulang na batang iniwan ng ate kong si Liza sa bahay namin dahil kailangan daw niyang magtrabaho sa malayo.
Ako ang naghahatid kay Bianca sa paaralan.
Ako ang uma-attend sa PTA meetings.
Ako ang nagturo sa kanya kung paano gumamit ng sanitary napkin nang unang datnan siya at umiiyak sa banyo.
Nang bumagsak siya sa entrance exam ng gusto niyang university, ako ang nakaupo sa tabi niya buong gabi habang umiiyak siya sa balikat ko.
At ngayon…
nasa balikat ng asawa ko ang mukha niya.
Hindi ako lumapit.
Hindi ako sumigaw.
Hindi rin ako kumuha ng eksena.
Tahimik kong itinapon sa basurahan ang tahong binili ko para kay Gabriel at naglakad papunta sa parking.
Sa bawat hakbang, parang may unti-unting namamatay sa loob ko.
Pero kakaiba.
Hindi ako umiyak.
Pagdating ko sa basement parking, narinig ko ang boses niya.
“Mara! Wait!”
Mabilis siyang lumapit.
Ngumiti pa siya habang inaabot ang jacket na hawak ko.
“Anong nangyari? Sino na naman ang nagpainit ng ulo ng Mara ko?”
Mara ko.
Apat na taon ko nang hindi naririnig iyon.
Huling beses niya akong tinawag nang ganoon nang magkaroon ako ng mataas na lagnat at siya mismo ang nagpainom sa akin ng gamot.
Iniwas ko ang kamay niya.
“Pagod ako. Umuwi na tayo.”
Umupo siya sa passenger seat at huminga nang malalim.
“Grabe ang Cebu trip na ’to. Araw-araw client dinner. Halos madaling-araw na ako nakakabalik sa hotel.”
Tahimik kong pinaandar ang sasakyan.
Sa rearview mirror, nakita kong lumabas si Bianca mula sa terminal.
Hila niya ang puting maleta na ako mismo ang bumili para sa kanya noong nakaraang buwan.
“Umuwi na rin pala si Bianca?” kaswal kong tanong.
Eksaktong sandaling iyon, tumunog ang cellphone ni Gabriel.
Sinilip niya ang screen.
“Hindi pa. Nasa dorm pa yata. Sabi niya may pinaparevise sa thesis adviser niya.”
Napatingin siya ulit sa cellphone.
“Ah, nag-message. Kakabalik lang daw niya sa dorm.”
Nanlamig ang sikmura ko.
Nakita ko mismo siyang lumabas mula sa yakap nito ilang minuto lang ang nakalipas.
Ngayon, pareho na silang nagsisinungaling sa akin.
Pagdating namin sa bahay sa Quezon City, dumiretso si Gabriel sa shower.
Naupo ako sa sala at pinagmasdan ang wedding photo namin.
Dalawampu’t apat ako noon.
Dalawampu’t siyam siya.
Nakatingin siya sa akin sa litrato na parang wala nang ibang babaeng makikita ang mga mata niya habambuhay.
Naalala ko pa ang sinabi niya sa kasal namin.
“Mara, isang beses lang kita hahayaang masaktan dahil sa akin—kapag kailangan mong iwan ang pamilya mo para sumama sa akin.”
Napangiti ako nang mapait.
Minsan pala, ang mga pangakong pinakamatamis pakinggan ang siyang pinakamasakit balikan.
Nag-vibrate ang cellphone ko.
May bagong post si Bianca.
Selfie niya iyon sa loob ng kuwartong kabisado kong dorm niya, may caption:
“Home again. Pero pinaka-miss ko pa rin ang luto ni Tita Mara.”
Nagkomento agad ang ate kong si Liza.
“Ang ganda ng baby ko!”
Sumunod ang nanay ko.
“Bakit hindi mo sinabi na umuwi ka? Dito ka kumain mamaya.”
At ilang minuto lamang, pati ang biyenan kong si Lourdes ay nag-comment.
“May nilaga akong paborito mo. Punta ka mamaya, apo.”
Tinitigan ko ang salitang apo.
Twelve years.
Labindalawang taon kong itinuring na anak ang batang iyon.
At ngayong gabi, pupunta siya sa bahay ko, uupo sa hapag na binili ko, kakain ng pagkaing ako ang inaasahang magluluto—
habang nakatingin sa lalaking ilang oras lang ang nakalipas ay hinalikan niya.
Lumabas si Gabriel mula sa banyo.
“Mara, nakabili ka ba ng pork ribs? Darating si Mama. Gusto niya iyong honey-garlic ribs mo.”
“Hindi.”
Napatigil siya.
“Hindi?”
“Hindi ako bumili.”
Kumunot ang noo niya.
“Bihira lang pumunta rito si Mama. Huwag ka namang mag-inarte ngayon.”
Tumingin ako sa kanya.
“Kailan ako nag-inarte?”
“Simula pa sa airport, ang weird mo na.”
Inihagis niya ang towel sa sofa.
“May ginawa ba si Bianca? Kung meron man, huwag mo namang patulan. Bata pa ’yon.”
Napakapit ako sa gilid ng sofa.
“Bata?”
“Mara, nineteen lang si Bianca. Masyado kang sensitive sa kanya nitong mga nakaraang buwan.”
Ngumiti ako.
Isang batang marunong humalik sa asawa ko.
Isang batang marunong gumawa ng alibi.
Isang batang marunong magsinungaling sa babaeng nagpalaki sa kanya.
“Darating ba siya mamaya?”
Sandaling umiwas ng tingin si Gabriel.
“Tinawagan siya ni Mama. Miss na raw niya.”
“Akala ko nasa dorm.”
“Puwede naman siyang manggaling doon.”
Tumango ako.
“Sige.”
“Magluluto ka?”
“Hindi.”
Napataas ang boses niya.
“Kakagaling ko lang sa biyahe!”
“At ako, buong umaga akong nagpunta sa tatlong clinic para kunin ang medical results ng nanay mo.”
“Eh nadaanan mo naman.”
Doon ako tuluyang natahimik.
Nadaanan ko naman.
Iyon pala ang tingin niya sa lahat ng ginawa ko.
Nadaanan ko lang ang mga ospital.
Nadaanan ko lang ang mga PTA meeting.
Nadaanan ko lang ang labindalawang taon ng pagpapalaki sa pamangkin ko.
Nadaanan ko lang ang sampung taon ng pagsuporta sa negosyo niya noong wala pa siyang sariling opisina.
Makalipas ang isang oras, dumating si Lourdes.
Kasunod niya ang ate kong si Liza.
At maya-maya, bumukas muli ang pinto.
Pumasok si Bianca.
Suot pa rin niya ang scarf na nakita ko sa airport.
Nang makita niya ako, bahagyang nanigas ang ngiti niya.
“Tita…”
“Akala ko nasa dorm ka.”
Isang segundo.
Dalawang segundo.
Bago siya makasagot, mabilis na nagsalita si Gabriel.
“Sinundo siya ni Mama malapit sa campus.”
Napatingin ako kay Lourdes.
Halatang hindi niya alam ang sinasabi ng anak niya, pero bago pa siya makapagtanong ay nagsalita si Bianca.
“Oo… nagkita po kami ni Lola.”
Isa na namang kasinungalingan.
Sa hapag, halos ako ang hindi nagsasalita.
Si Bianca naman ay masigla.
Kuwento tungkol sa thesis.
Kuwento tungkol sa professors.
Kuwento tungkol sa plano niya pagkatapos ng graduation.
Hanggang sa biglang sinabi ni Liza:
“Buti na lang nakapagpahinga ka sa Cebu.”
Nalaglag ang kutsara ni Bianca.
Namutla si Gabriel.
At biglang natahimik ang buong mesa.
Napatingin si Liza sa anak niya.
“Ano? Hindi ba sinabi mo sa akin na may university trip kayo sa Cebu?”
Dahan-dahang ibinaba ni Gabriel ang baso niya.
“Ate Liza, baka—”
“Hindi.”
Sa unang pagkakataon nang gabing iyon, nagsalita ako nang malakas.
Lahat sila ay tumingin sa akin.
Kinuha ko ang cellphone ko at inilapag iyon sa gitna ng mesa.
“Nasa Cebu nga si Bianca.”
Namutla si Bianca.
“Mara…” bulong ni Gabriel.
Ngumiti ako sa kanya.
“Ang tanong lang, Gabriel…”
Binuksan ko ang isang litrato sa cellphone ko at itinapat sa kanilang lahat.
“…bakit sa iisang hotel room nakapangalan ang booking ninyong dalawa?”
At sa pagkakataong iyon, tuluyan nang nawala ang kulay sa mukha ng asawa ko.
PARTE2
Hindi agad nakapagsalita si Gabriel.
Si Bianca naman ay nakatitig sa screen ng cellphone ko na parang sana, sa sapat na tagal ng pagtitig niya, bigla na lamang mawawala ang ebidensya.
Ang reservation confirmation ay nakita ko habang naliligo si Gabriel.
Hindi ko binuksan ang cellphone niya.
Hindi ko kinailangang gawin iyon.
Naka-login pa rin sa family tablet ang email account na pareho naming ginagamit noon para sa travel bookings.
Isang suite sa Cebu.
Dalawang guests.
Tatlong gabi.
At ang pangalawang pangalan sa booking ay malinaw:
Bianca Santos.
“Mara, makinig ka muna,” sabi ni Gabriel.
Napatawa ako.
Iyon pala ang unang linya ng mga taong nahuhuling nagsisinungaling.
Makinig ka muna.
Parang ang problema ay hindi ang ginawa nila.
Parang ang problema ay hindi ko pa naririnig ang paliwanag na magpapaganda sa pagtataksil.
“Anong ipapaliwanag mo?” tanong ko. “Na nagkataon lang na nasa parehong eroplano kayo? Parehong hotel? Parehong kuwarto?”
“Mara…” nanginginig ang boses ni Bianca.
Tumingin ako sa kanya.
Hindi galit ang naramdaman ko.
Mas masakit.
Para akong nakatingin sa isang anak na ako mismo ang nagpalaki pero hindi ko na kilala.
“Gaano katagal?”
Umiling si Gabriel.
“Hindi ito ang iniisip mo.”
“Gaano katagal?”
Tahimik.
Hinampas ni Lourdes ang mesa.
“Gabriel! Sagutin mo ang asawa mo!”
Napapikit si Bianca.
“Seven months.”
Parang may humiwa sa hangin.
Napalingon sa kanya ang lahat.
Si Liza ang unang tumayo.
“Ano?”
“Mama…”
Sinampal siya ni Liza.
Napalingon ang mukha ni Bianca sa lakas.
Agad tumayo si Gabriel.
“Liza! Huwag mo siyang saktan!”
Doon ako napatingin sa asawa ko.
Hindi sa pamangkin ko.
Sa kanya.
Dahil sa loob ng labindalawang taon, kapag may sumigaw sa akin, madalas niyang sinasabing ayaw niyang nakikita akong nasasaktan.
Pero ngayong gabi, halos reflex ang pagprotekta niya kay Bianca.
Mas mabilis pa kaysa sa pagprotekta niya sa akin sa kahit anong pagkakataon nitong mga huling taon.
Nakita iyon ni Liza.
Nakita rin ni Lourdes.
At tila doon lamang nila lubos na naunawaan kung gaano kalalim ang nangyari.
“Pitong buwan?” bulong ni Liza. “Bianca, asawa ng tiyahin mo ’yan!”
“Hindi ko siya tunay na tiyuhin!” sigaw ni Bianca.
Natahimik kaming lahat.
Humihingal siya.
May luha sa pisngi niya, pero tuloy-tuloy na ang mga salitang parang matagal nang nakakulong.
“Hindi ko naman siya kadugo! At hindi ko naman ginusto na palakihin ako ni Tita Mara na parang habang buhay akong may utang sa kanya!”
Parang may bumagsak sa dibdib ko.
Sa lahat ng inaasahan kong marinig, iyon ang hindi ko pinaghandaan.
“May utang?” mahina kong tanong.
Napaatras si Bianca.
“Tita, hindi iyon ang ibig kong—”
“Sabihin mo.”
Tahimik akong nakatingin sa kanya.
“Anong utang ang ipinaparamdam ko sa ’yo?”
Hindi siya sumagot.
Ako ang nagpatuloy.
“Noong ayaw mong isuot ang lumang uniform dahil nahihiya ka, binilhan kita ng bago. Hindi ko sinabi kung magkano.”
“Noong ayaw mong umattend sa graduation dahil walang pupuntang magulang mo, nagsara ako ng tindahan nang isang araw para makapunta.”
“Noong gusto mong mag-review center pagkatapos mong bumagsak sa entrance exam, umutang pa ako sa credit card.”
Napahawak ako sa dibdib ko.
“Ni minsan ba, Bianca, sinabi kong bayaran mo ako?”
Umiyak siya.
Pero hindi na ako lumapit para yakapin siya.
Dati, kahit anong laki ng kasalanan niya, automatic akong lalapit.
Ngayon, nanatili ako sa upuan ko.
Doon ko unang naramdaman na may mga relasyong hindi namamatay dahil nawala ang pagmamahal.
Namamatay sila dahil nawala ang tiwala.
“Mara,” sabi ni Gabriel, “ako ang sisihin mo. Huwag si Bianca.”
Napalingon ako sa kanya.
“Hindi mo kailangang sabihin iyan. Ikaw talaga ang sinisisi ko.”
Lumapit siya sa akin.
“It was a mistake.”
“Pitong buwan?”
Napatigil siya.
“Pitong buwan ang mistake?”
“Mara, naging magulo lang ang lahat. Lagi tayong pagod. Lagi kang abala sa pamilya, sa trabaho, kay Mama—”
“Ah.”
Tumango ako.
“Kaya pala.”
“Mara, hindi ko sinasabing kasalanan mo.”
“Pero sinasabi mong may dahilan.”
Hindi siya sumagot.
Tumayo ako at pumunta sa kuwarto.
Narinig kong sumunod siya.
“Mara!”
Pagpasok niya, nakabukas na ang malaking maleta ko sa kama.
Pero walang damit sa loob.
Napakunot ang noo niya.
“Ano ’to?”
Binuksan ko ang cabinet.
Wala ang kalahati ng mga damit ko.
Wala ang jewelry box.
Wala ang personal documents ko.
Nasa gilid na rin ng mesa ang laptop bag ko.
Hindi ngayong gabi nagsimula ang pag-alis ko.
Nagsimula iyon noong nasa parking ako sa airport.
Habang nagmamaneho pauwi, tumawag ako sa pinakamalapit kong kaibigan at hiniling kong tulungan akong maglipat ng mahahalagang gamit habang naliligo si Gabriel at naghahanda ang pamilya para sa hapunan.
Hindi ko kailangang malaman ang buong kuwento bago ko malamang tapos na ang amin.
“Mara, huwag kang padalos-dalos.”
Napangiti ako.
“Padalos-dalos?”
Tinuro ko ang wedding photo sa dingding.
“Twelve years, Gabriel.”
“Labindalawang taon akong gumising nang mas maaga dahil ikaw ang mahilig sa mainit na kape.”
“Labindalawang taon kong inaalala ang birthday ng nanay mo dahil lagi mong nakakalimutan.”
“Labindalawang taon kong sinuportahan ang negosyo mo noong ikaw lang at dalawang empleyado ang kasya sa maliit ninyong opisina sa Pasig.”
Lumapit siya.
“Mara, mahal kita.”
Napatingin ako sa kamay niyang nakaunat.
Ilang oras lamang ang nakalipas, ang parehong kamay na iyon ang maingat na nag-ayos ng scarf ni Bianca.
Umatras ako.
“Hindi.”
“Hindi mo na puwedeng gamitin ang salitang iyan sa akin.”
Napasandal siya sa pader.
“Ano ang gusto mong gawin ko?”
“Wala.”
“Mara—”
“Iyan ang hindi mo naiintindihan.”
Kinuha ko ang bag ko.
“Wala na akong gustong ipagawa sa ’yo.”
Nasa sala pa rin silang lahat nang bumaba kami.
Nakatayo si Lourdes sa tabi ng mesa.
Nang makita niya ang bag ko, napaluha siya.
“Mara, anak…”
Tinawag niya akong anak.
Pero sa gabing iyon, ayaw ko nang maging anak ng lahat.
Ayaw ko nang maging tagapagligtas ng lahat.
Gusto ko lang maging sarili ko.
Lumapit si Liza.
“Mara, iuuwi ko si Bianca. Hindi na siya babalik dito.”
Umiling ako.
“Hindi mo kailangang gawin iyon para sa akin.”
“Ano?”
Tumingin ako kay Bianca.
Namamaga ang mga mata niya.
“Malaki na siya. Marunong siyang pumili.”
Pagkatapos ay tumingin ako kay Gabriel.
“At ikaw rin.”
“Mara…” umiiyak na siya ngayon. “Please.”
Kinuha niya ang kamay ko.
Agad ko iyong binawi.
Sa loob ng maraming taon, takot na takot akong dumating ang araw na hindi na niya ako hahawakan.
Hindi ko alam na ang mas nakakatakot pala ay ang araw na hahawakan niya ako at wala na akong mararamdaman.
“Pinapalaya ko na kayo,” sabi ko.
Napailing siya.
“Hindi ko gustong mawala ka.”
“Pero ginawa mo ang lahat ng kailangan para mawala ako.”
Hindi siya nakasagot.
Lumabas ako ng bahay.
Umulan nang mahina sa labas.
Sumunod si Bianca hanggang gate.
“Tita!”
Hindi ako lumingon agad.
Nang sa wakas ay humarap ako, nakatayo siya sa ilalim ng ulan.
Para siyang batang pitong taong gulang ulit.
Takot.
Naliligaw.
Umaasang ako ang lalapit para ayusin ang lahat.
“Tita, sorry.”
Napalunok ako.
“Minahal kita na parang anak.”
“I know.”
“Hindi.”
Umiling ako.
“Kung alam mo, hindi mo sana ginamit ang pagmamahal ko bilang lugar kung saan ka puwedeng magtago habang sinasaktan mo ako.”
Humagulgol siya.
“Huwag mo akong iwan.”
Masakit.
Napakasakit.
Pero minsan, ang pagmamahal ay hindi nangangahulugang kailangan mong manatili para patuloy na saktan.
“May nanay ka, Bianca.”
Tumingin ako sa bahay kung saan nakatayo si Liza sa pinto.
“Panahon na para bumalik ka sa kanya.”
Sumakay ako sa sasakyan at umalis.
Hindi ko alam kung pinili ba nina Gabriel at Bianca ang isa’t isa pagkatapos noon.
Hindi ko na tinanong.
Hindi na mahalaga.
Tatlong buwan akong nanirahan sa maliit na condo ng kaibigan ko sa Makati habang inaayos ko ang buhay ko.
Sa unang linggo, halos gabi-gabi tumatawag si Gabriel.
Hindi ko sinagot.
Nagpadala siya ng bulaklak.
Ibinalik ko.
Pumunta siya sa opisina ko.
Hindi ko siya pinapasok.
Hanggang isang gabi, may iniwan siyang sulat sa lobby.
Maikli lamang.
“Hindi ko alam kung kailan kita nawala. Akala ko lagi kang nariyan.”
Matagal kong tinitigan ang huling pangungusap.
Doon ko naintindihan.
Hindi ako nawala nang makita ko silang naghahalikan sa airport.
Matagal na niya akong nawawala.
Sa bawat araw na ipinagpaliban niya ang pakikinig sa akin.
Sa bawat pagkakataong tinawag niyang “pag-iinarte” ang pagod ko.
Sa bawat sakripisyong itinuring niyang obligasyon.
Sa bawat kabutihang tinanggap niya na parang natural lamang na ibigay ko.
Isang taon pagkatapos ng gabing iyon, nagbukas ako ng maliit na café at bakery sa Marikina kasama ang dati kong college friend.
Hindi iyon malaking negosyo.
Pero unang beses sa mahabang panahon, may bagay akong binuo na hindi para sa asawa ko, hindi para sa pamilya ko, at hindi para kay Bianca.
Para sa akin.
Isang hapon, nakita ko si Bianca sa tapat ng café.
Mas payat siya.
Mas tahimik.
Hindi siya pumasok.
Nagkatinginan lamang kami sa salamin.
Pagkatapos ay yumuko siya at naglakad palayo.
Hindi ko siya hinabol.
Siguro balang araw, mapapatawad ko siya.
Siguro napatawad ko na.
Pero natutunan kong ang pagpapatawad ay hindi laging nangangahulugang ibabalik mo ang isang tao sa dating lugar niya sa buhay mo.
May mga pintong maaari mong isara nang walang galit.
May mga taong maaari mong mahalin mula sa malayo.
At may mga relasyon na kapag nasira ang pundasyon, hindi obligasyon ng taong nasaktan na buuin itong muli.
Noong gabing iyon, matapos magsara ang café, umupo ako sa tabi ng bintana habang umuulan sa labas.
May mainit na tasa ng taho-inspired soy drink sa harap ko.
Napangiti ako nang maalala ang tasang itinapon ko sa airport isang taon na ang nakalipas.
Akala ko noon, iyon ang pinakamasamang araw ng buhay ko.
Hindi pala.
Iyon ang araw na ibinalik ko sa kanilang dalawa ang kalayaang pinili nila.
At kasabay noon, ibinalik ko rin sa sarili ko ang kalayaang matagal ko nang nakalimutang pag-aari ko.
Minsan, ang pinakamalaking anyo ng pagmamahal sa sarili ay hindi ang paghihiganti sa mga taong nanloko sa atin. Ito ay ang pagkakaroon ng tapang na lumayo, itigil ang pagbibigay sa mga taong hindi marunong mag-ingat, at piliing buuin muli ang buhay na hindi na kailangang humingi ng pahintulot kaninuman.
