huling listahan at ang unang umaga
4. Ang huling listahan at ang unang umaga
Lumipas ang ilang linggo.
Hindi agad naging tahimik ang lahat.
May mga estudyanteng biglang bumait sa akin, pero halata namang takot lang na mapahiya. May ilan namang nagkunwaring wala silang narinig, wala silang sinabi, wala silang ginawang masama. Para bang kusang sumulpot sa blackboard ang mga salitang “Magnanakaw ng Slot.” Para bang kusang nabali ang ballpen ko. Para bang kusang nawala ang meal card ko.
Pero may mga tao ring tunay na nagbago.
Si Liza, mas naging malapit sa akin. Hindi siya madaldal, pero sa tuwing may kumakalat na maling balita, siya ang unang nagsasabing, “Nakita mo ba mismo? Kung hindi, tumahimik ka.”
Si Carla, ilang beses lumapit. Sa una, awkward. Nagdadala siya minsan ng reviewer notes, minsan extra photocopy ng assignments, minsan wala, kundi simpleng tanong lang kung okay ako.
Hindi ko siya agad pinatawad nang buo.
Pero hindi ko rin isinara ang pinto.
Dahil natutunan ko: ang pagpapatawad ay hindi palaging pagbabalik sa dati. Minsan, ito ay paggawa ng bagong distansya kung saan hindi ka na muling masasaktan nang ganoon kadali.
Tungkol kay Sofia, hindi siya pumasok nang halos dalawang linggo.
Maraming bersyon ang kumalat.
May nagsabing inilipat na raw siya ng school.
May nagsabing nasa bahay lang, umiiyak araw-araw.
May nagsabing ang papa niya ay iniimbestigahan dahil sa falsified document at attempted influence sa application process.
Wala akong kinumpirma.
Hindi ko na hinabol ang kwento niya.
Sa loob ng mahabang panahon, umikot ang buhay ko sa pagtatanggol sa sarili laban sa pangalan niya. Ayoko nang gawing sentro ulit si Sofia ng mga araw ko.
Mas mahalaga ang review.
Mas mahalaga ang exam.
Mas mahalaga si Nanay.
Mas mahalaga ang pangarap kong magsuot ng uniporme hindi para magmukhang maganda, kundi para patunayan sa sarili kong may lugar ang isang tulad ko sa mundong madalas isara ang pinto sa mahihirap.
Isang hapon, habang naglalakad ako pauwi mula sa school papuntang ospital, nakatanggap ako ng tawag mula sa hindi kilalang numero.
“Hello?”
“Althea Cruz?”
“Opo.”
“This is from the academy admissions office. Please check your email and school guidance office tomorrow morning. Your final interview schedule has been released.”
Tumigil ako sa gilid ng daan.
Maingay ang paligid. May bus na bumusina. May tindera ng meryenda na tumatawag ng customer. May mga estudyanteng nagtatawanan sa likod ko.
Pero sa pandinig ko, isang pangungusap lang ang paulit-ulit na tumutunog.
Your final interview schedule has been released.
Hindi pa iyon admission.
Hindi pa iyon panalo.
Pero iyon ang pinto.
At bukas ang pinto.
Kinabukasan, maaga akong pumasok.
Nandoon na si Ma’am sa classroom, nag-aayos ng test papers. Nang makita niya ako, tumigil siya.
“Althea,” tawag niya.
“Opo, Ma’am?”
“Good luck sa interview mo.”
Saglit akong natigilan.
“Alam n’yo po?”
“Nagpadala ang guidance office ng notice.” Ngumiti siya nang bahagya. “Deserve mo iyan.”
Hindi ko alam kung paano tatanggapin ang salitang iyon noon.
Deserve.
Matagal kong inisip na ang mga bagay sa buhay ay hindi nakukuha dahil deserve mo, kundi dahil kaya mong tiisin ang sakit habang kinukuha ito.
Pero sa umagang iyon, pinili kong tanggapin ang sinabi niya.
“Salamat po.”
Pagkatapos ng klase, pumunta ako sa guidance office.
Inabot sa akin ng counselor ang interview schedule at ilang reminders.
“Be honest,” sabi niya. “Be calm. At huwag mong maliitin ang sarili mo.”
Napangiti ako nang mahina.
“Iyon po ang pinakamahirap.”
“Alam ko,” sabi niya. “Kaya nga sinasabi ko.”
Pagdating ko sa ospital, gising si Nanay. May maliit na rosary sa kamay niya, at sa tabi ng unan niya ay ang lumang wallet kung saan niya itinatago ang mga resibo.
“Ma,” sabi ko, “may final interview na po ako.”
Napatakip siya sa bibig.
“Talaga?”
Tumango ako.
Sa unang pagkakataon sa matagal na panahon, nakita kong lumiwanag ang buong mukha niya.
“Anak…”
“Hindi pa po sure.”
“Pero umabot ka roon.”
“Opo.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Kung may susuotin ka sa interview, plantsahin mo nang maayos. Huwag mong hayaang makita nilang kinakabahan ka.”
Napatawa ako.
“Ma, kinakabahan po talaga ako.”
“Lahat kinakabahan,” sabi niya. “Pero hindi lahat umaatras.”
Noong gabi bago ang interview, halos hindi ako nakatulog.
Inayos ko ang school uniform ko, nilinis ang sapatos, inihanda ang documents. Tiningnan ko ang sarili ko sa maliit na salamin sa dorm.
Payat.
Pagod.
May maitim na ilalim ng mata.
Pero tuwid ang likod.
Tahimik kong sinabi sa sarili:
“Hindi ako magnanakaw ng slot. Hindi ako nanira ng iba. Hindi ako nandaya. Narito ako dahil lumaban ako nang patas.”
Kinabukasan, sa academy interview venue, nakaupo ako sa waiting area kasama ang iba pang aplikante.
May mga mukhang anak-mayaman. May mga mukhang sanay sa confidence. May mga kasamang magulang na abalang nag-aayos ng collar, nagbibigay ng payo, nagdadala ng pagkain.
Ako, mag-isa.
Pero hindi ko naramdamang walang kasama.
Dala ko ang boses ni Nanay.
Dala ko ang palakpak ni Liza.
Dala ko ang paghingi ng tawad ni Ma’am.
Dala ko ang gabing pinulot ko ang sarili kong mga libro mula sa sahig.
Dala ko ang lahat ng pagkakataong gusto kong umiyak pero pinili kong tumayo.
Tinawag ang pangalan ko.
“Althea Cruz.”
Tumayo ako.
Pumasok ako sa interview room.
Tatlong panelist ang nakaupo sa harap. Isa sa kanila ang tumingin sa folder ko.
“Your file has a note regarding a recent school incident,” sabi niya. “Would you like to explain?”
Huminga ako nang malalim.
“Opo.”
Hindi ko pinaliit ang nangyari.
Hindi ko pinalaki.
Hindi ako umiyak.
Hindi ako nagmakaawa.
Ikinuwento ko kung paano ko nakita ang mali sa form. Kung paano ako inakusahan. Kung paano lumabas ang recording. Kung paano natuklasan ang pekeng certificate.
Pagkatapos, tinanong ako ng isang panelist:
“Bakit hindi ka na lang humingi ng tawad noon para matapos ang gulo?”
Tumingin ako sa kanya.
“Dahil po kung hihingi ako ng tawad sa bagay na hindi ko ginawa, baka matapos ang gulo para sa kanila. Pero magsisimula naman ang gulo sa loob ko.”
Saglit silang natahimik.
Itinanong ng isa:
“Why do you want to enter the academy?”
Maraming sagot na puwedeng ibigay.
Dahil sa libreng tuition.
Dahil sa allowance.
Dahil gusto kong tulungan si Nanay.
Totoo ang lahat ng iyon.
Pero hindi iyon ang buong dahilan.
“Kasi po gusto kong maging bahagi ng sistemang hindi basta naniniwala sa pinakamalakas umiyak, pinakamayaman magsalita, o pinakamalakas manakot. Gusto kong matutunan kung paano ipagtanggol ang tama, lalo na kapag ang taong nasa tama ay walang kakayahang ipagtanggol ang sarili.”
Nakita kong nagsulat ang isang panelist sa papel niya.
Paglabas ko ng room, nanginginig ang tuhod ko.
Pero magaan ang dibdib ko.
Ginawa ko na ang kaya ko.
Lumipas ang ilang araw.
Pagkatapos isang linggo.
Pagkatapos halos dalawang linggo.
Sa bawat araw, pumapasok ako sa school, dumadalaw kay Nanay, nag-aaral, naghihintay.
Hanggang isang umaga, tinawag kami sa auditorium.
May final list na raw.
Ang lahat ng aplikante mula sa school namin ay pinapunta roon.
Nakatayo ako sa likod, katabi si Liza at Carla.
“Huminga ka,” bulong ni Liza.
“Humihinga ako.”
“Parang hindi.”
Napangiti ako kahit kinakabahan.
Umakyat sa stage ang principal. Hawak niya ang isang envelope.
“Today, we recognize the students who passed the final selection for the academy scholarship and admission track.”
Ramdam ko ang tibok ng puso ko sa lalamunan.
Binasa ang unang pangalan.
Hindi ako.
Pangalawa.
Hindi ako.
Pangatlo.
Hindi pa rin.
Humigpit ang kamay ko sa palda ng uniform ko.
Pagkatapos, binasa ng principal:
“Althea Cruz.”
Hindi agad pumasok sa utak ko.
Parang may huminto sa oras.
Si Liza ang unang sumigaw.
“Althea!”
Doon lang ako nakagalaw.
Umakyat ako sa stage.
Habang naglalakad, narinig ko ang palakpakan.
Sa unahan, nakita ko si Ma’am na nakatayo, pumapalakpak nang may luha sa mata.
Nakita ko si Carla, nakangiti habang umiiyak.
Nakita ko ang matron sa gilid ng auditorium, nakataas ang dalawang kamay habang pumapalakpak.
Tinanggap ko ang certificate mula sa principal.
“Congratulations,” sabi niya. “You earned this.”
This time, naniwala ako.
Pagkatapos ng ceremony, dumiretso ako sa ospital bitbit ang certificate.
Pagpasok ko sa ward, nakita kong nakaupo si Nanay, parang hinihintay talaga ako.
Hindi ko na kinayang magsalita.
Itinaas ko lang ang certificate.
Napatakip siya sa mukha.
Pagkatapos ay umiyak siya.
Lumapit ako at niyakap siya nang mahigpit.
“Ma,” bulong ko, “nakapasok po ako.”
Paulit-ulit niyang hinaplos ang likod ko.
“Alam ko,” sabi niya sa pagitan ng luha. “Alam kong kaya mo.”
Sa labas ng bintana, nagsisimula pa lang sumikat ang araw.
Hindi iyon malaking pagsikat na parang sa pelikula.
Tahimik lang.
Dahan-dahan.
Pero sapat para punuin ng liwanag ang maliit na hospital room.
Ilang buwan pagkatapos noon, nakalabas si Nanay sa ospital. Hindi pa siya ganap na magaling, pero mas malakas na siya. Nakakuha ako ng scholarship support, dorm allowance, at part-time academic assistance work sa academy.
Bago ako umalis para sa training, bumalik ako sa dating classroom.
Wala nang bakas ng mga salitang isinulat sa blackboard noon.
Hinawakan ko ang gilid ng desk ko sa pinakadulo.
Dito ako tinawag na magnanakaw.
Dito rin ako natutong hindi kailangang magnakaw ng lugar sa mundo.
Minsan, kailangan mo lang tumayo nang matagal hanggang mapilitang umatras ang mga taong humaharang sa’yo.
Paglabas ko, naghihintay si Nanay sa gate, hawak ang maliit kong bag.
“Handa ka na?” tanong niya.
Tiningnan ko ang unipormeng dala ko sa hanger.
Malinis.
Plantsado.
Totoo.
Ngumiti ako.
“Opo, Ma.”
Sa pagkakataong iyon, hindi ko na iniisip kung sino ang mas bagay sa uniporme.
Ang alam ko lang, isinusuot ko iyon hindi para talunin ang kahit sino.
Isinusuot ko iyon dahil pinili kong manatiling tama kahit noong mas madaling sumuko.
At sa unang umagang iyon ng panibagong buhay ko, habang magkatabi kaming naglalakad ni Nanay palabas ng gate, naramdaman kong ang pangarap na minsang sinubukang agawin sa akin ay sa wakas nasa mga kamay ko na.
Hindi na bilang luha.
Hindi na bilang sugat.
Kundi bilang simula.