Bahagi 3 — Ang Dokumentong Dinala Nila ang Nagpatunay na Hindi Lang Pera ang Gusto Nila
Bahagi 3 — Ang Dokumentong Dinala Nila ang Nagpatunay na Hindi Lang Pera ang Gusto Nila
Tatlong araw akong walang balita kay Iñigo.
Hindi ko tinawagan si Maris.
Hindi ko tinawagan si Paolo.
Masakit.
Hindi ko ikakaila iyon.
Tuwing alas-sais ng gabi, oras na dati kong video call kay Iñigo, kusa kong napapatingin ang kamay ko sa telepono.
Naalala ko ang maliit niyang mukha.
Ang mga kuwento niya tungkol sa classroom.
Ang paraan niyang bigkasin ang “Lola Elena” kapag masaya siya.
Minsan gusto ko nang pindutin ang pangalan ni Maris.
Pero lagi kong naaalala ang sinabi ni Paolo.
Huwag mong asahang pareho pa rin ang access mo kay Iñigo.
Kung ngayon pa lang susuko ako, alam kong habambuhay na nilang gagamitin ang bata bilang tali sa leeg ko.
Kaya naghintay ako.
Sa ikaapat na araw, bandang alas-diyes ng umaga, biglang dumating si Maris.
Kasama niya si Lourdes.
May hawak si Maris na malaking brown envelope.
Ni hindi nila kasama si Iñigo.
“Ma, puwede ba tayong mag-usap nang maayos?”
Iyon ang bungad niya.
Hindi ko alam kung matatawa ako.
Sa loob ng maraming araw, ako ang masama.
Ako ang madrama.
Ako ang dapat “tumino.”
Ngayon, sila ang gustong makipag-usap nang maayos.
“Pasok.”
Umupo sila sa dining table.
Hindi tulad ni Paolo, si Lourdes ay hindi marunong magkunwari nang matagal.
Ilang minuto pa lang ay siya na agad ang nagsalita.
“Elena, matanda na tayo. Hindi magandang nag-aaway ang pamilya dahil lang sa pera.”
Tumingin ako sa kaniya.
“Kung hindi mahalaga ang pera, bakit kayong tatlo ang sunod-sunod na pumupunta rito mula nang ihinto ko ang padala?”
Napatikom ang bibig niya.
Si Maris ang sumalo.
“Ma, hindi naman iyon ang punto.”
“Ano ang punto?”
Inilapag niya ang brown envelope.
“May proposal si Paolo.”
“Proposal?”
“Para mas maayos ang finances.”
Inilabas niya ang ilang papel.
“Alam naman nating may bahay ka rito, mayroon kang dalawang paupahang unit sa Pasig, pension at savings. Hindi mo naman nagagamit lahat. Naisip ni Paolo na mas practical kung iisang tao na lang ang humahawak.”
“Sinong tao?”
“Siya.”
Napatingin ako sa anak ko.
Hindi dahil hindi ko narinig.
Kundi dahil gusto kong makita kung kaya niyang ulitin habang nakatingin sa mukha ko.
“Gusto mong si Paolo ang humawak ng pera at ari-arian ko?”
“Hindi naman sa ganoon. Management lang.”
Napangiti si Lourdes.
“Magaling sa investment si Paolo.”
Kung ganoon siya kagaling, bakit hindi nila mabayaran ang kotse nang walang pera ko?
Hindi ko iyon sinabi.
Sa halip ay kinuha ko ang dokumento.
Sa unang pahina, nakasulat:
SPECIAL POWER OF ATTORNEY.
Pinahihintulutan ko raw si Paolo na tumanggap ng renta, makipagtransaksiyon sa bangko, magbayad ng buwis, pumirma sa ilang dokumento at “facilitate disposition of assets when necessary.”
Dahan-dahan kong binasa.
Tatlong dekada akong nagturo.
Hindi ako abogado.
Pero marunong akong umintindi ng pangungusap.
“Bakit kailangan niyang magkaroon ng kapangyarihang magbenta?”
Umiling si Maris.
“Standard wording lang daw iyon.”
“Sinong abogado ang gumawa?”
“Kaibigan ni Paolo.”
“Nasaan siya?”
“Ma naman, bakit kailangan mong maging suspicious?”
Ibinalik ko ang papel sa mesa.
“Dahil nitong nakaraang linggo, nalaman kong ginagamit ninyo ang perang sinasabi ninyong para sa apo ko sa hulugan ng kotse.”
“Hindi lang naman sa kotse!”
Biglang tumaas ang boses niya.
“Okay. Saan pa?”
Natahimik siya.
“Nasa harap mo ako, Maris. Sabihin mo.”
Tumingin siya kay Lourdes.
At doon ako mas lalong nakaramdam ng kakaiba.
“May mga utang kami.”
Sa wakas.
“Magkano?”
“Ma…”
“Magkano?”
“Mga… dalawang milyon.”
Nanigas ako.
“Dalawang milyon?”
“Hindi naman lahat due agad.”
“Ano ang pinaggastusan ninyo?”
Hindi sumagot si Maris.
Si Lourdes ang nagsalita.
“Natural, may gastos ang lifestyle nila. Ang mahal ng condo. May kotse. May school ang bata. May trabaho si Paolo na kailangang maayos ang image.”
Image.
Iyon na naman.
“Anong kinalaman ng mga paupahan ko sa utang nila?”
“Puwedeng pansamantalang gamitin ang rental income para makabawi sila.”
“Hindi.”
Mabilis ang sagot ko.
Nanlaki ang mata ni Maris.
“Hindi mo man lang pag-iisipan?”
“Pinag-isipan ko na.”
“Ma, anak mo ako!”
“Alam ko.”
“Kung anak mo ako, bakit parang mas mahalaga pa sa’yo ang pera?”
Napatayo ako.
“Maris, huwag mo akong baligtarin.”
Tahimik ang dining room.
“Binigyan kita ng edukasyon. Tinulungan kita sa kasal. Binilhan kita ng gamit sa bahay. Tatlong taon akong nagbigay ng ₱35,000 kada buwan. Direktang binabayaran ko ang paaralan ni Iñigo. Hindi kita sinisingil kahit isang sentimo. Pero ngayong sinabi kong responsibilidad ninyong bayaran ang sariling utang ninyo, ako pa ang mukhang mukhang-pera?”
Namula siya.
“Hindi namin hinihinging ibigay mo lahat!”
“Ang papel na ito, Maris, binibigyan ang asawa mo ng kapangyarihang humawak at posibleng magbenta ng ari-arian ko.”
“Hindi niya gagawin iyon nang walang pahintulot mo!”
“Kung kailangan pa rin ang pahintulot ko, bakit kailangan ang dokumento?”
Wala siyang maisagot.
Tumayo si Lourdes.
“Alam mo, Elena, kaya siguro nahihirapan si Maris sa iyo. Ang hirap mong pagkatiwalaan ang sarili mong pamilya.”
Napatingin ako sa kaniya.
“Trust is earned, Lourdes. Hindi hinihingi gamit ang apo ko bilang panakot.”
Nagbago ang mukha niya.
“Anong panakot?”
“Sinabi ng anak mo na hindi ko makikita si Iñigo kung hindi ako babalik sa dati.”
“Baka naman nagalit lang.”
“Pero hindi mo sinabing mali.”
Hindi siya sumagot.
Kinuha ni Maris ang dokumento.
Ngunit bago niya maibalik sa envelope, may nahulog na isa pang papel.
Isang photocopy.
Yumuko ako at pinulot iyon.
Tax declaration ng isa sa paupahan ko sa Pasig.
May yellow highlight sa pangalan ko.
Sa ibaba ay may sulat-kamay:
“Estimated market value: 6.8M.”
Nanlamig ang batok ko.
Hindi dapat nasa kanila ang kopyang iyon.
Ang original documents ko ay nasa locked cabinet sa kuwarto ko.
“Bakit mayroon kayo nito?”
Biglang pumusyaw ang mukha ni Maris.
“Photocopy lang.”
“Saan ninyo nakuha?”
“Ma…”
“Saan?”
Si Lourdes ang unang tumingin sa anak ko.
At sapat na iyon.
“Pumasok ka ba sa kuwarto ko?”
“Hindi!”
“May susi lang ng bahay na ibinigay ko sa iyo para sa emergency.”
“Ma, hindi ako nagnakaw.”
“Hindi ko sinabing nagnakaw ka. Tinanong ko kung pumasok ka sa kuwarto ko.”
Nanginginig na ang labi niya.
“Isang beses lang.”
Parang may dumagundong sa loob ng ulo ko.
“Kailan?”
“Noong nandito kayo sa reunion sa Batangas.”
Naalala ko.
Dalawang buwan na ang nakalipas.
Dalawang araw akong wala.
“Bakit?”
“Hinahanap lang namin iyong titulo.”
“Bakit ninyo hinahanap ang titulo ko?”
“Para makita ang details!”
“Bakit?”
Wala siyang sagot.
Lumapit ako.
“Maris. Bakit ninyo hinahanap ang titulo ng ari-arian ko nang hindi ko alam?”
Umiyak siya.
Pero sa pagkakataong iyon, hindi ako lumambot.
“May kinausap kasi si Paolo…”
“Sino?”
“Bangko.”
Parang nawala ang tunog sa buong bahay.
“Bangko?”
“Hindi naman natuloy.”
“Ano ang hindi natuloy?”
“Iniisip niya kung puwedeng gamitin iyong property bilang collateral.”
Napakapit ako sa sandalan ng silya.
Hindi ako makahinga nang maayos.
“Ang property ko?”
“Ma, hindi nga natuloy!”
“Dahil hindi ako pumirma?”
Tahimik.
“At kaya ninyo ako pinapapirma ngayon?”
“Hindi ganoon!”
“Kung pumirma ako sa power of attorney, magagawa ninyo?”
Umiyak nang tuluyan si Maris.
Si Lourdes naman ay tumayo at nagsimulang magsalita nang mabilis.
“Elena, huwag mong gawing parang kriminal ang mga bata. Naghahanap lang sila ng solusyon.”
“Solusyon sa utang nila gamit ang bahay ko.”
“Pamilya tayo!”
“Kapag pamilya ba, puwede nang kunin ang dokumento ko nang walang paalam?”
“Hindi naman nila kinuha—”
“Pamilya ba, puwede nang gamitin ang anak bilang leverage?”
“Grabe ka magsalita.”
“Grabe ang ginawa nila.”
Tinuro ko ang pinto.
“Lumabas kayo.”
“Ma!”
“Lumabas kayo.”
Tumayo si Maris.
“Kapag pinalayas mo kami ngayon, huwag kang magreklamo kapag hindi ka na kilalanin ni Iñigo bilang lola.”
Mas masakit iyon kaysa sa lahat.
Pero pinilit kong huwag umatras.
Binuksan ko ang pinto.
“Tandaan mo ang sinabi mo, Maris.”
Humihikbi siyang lumabas.
Sumunod si Lourdes.
Pagkasara ko ng gate, doon lamang nanghina ang mga tuhod ko.
Umupo ako sa sahig ng sala at halos sampung minuto akong hindi gumalaw.
Pagkatapos ay tumayo ako.
Hindi ako umiyak.
Kinuha ko ang susi ng filing cabinet.
Isa-isa kong tiningnan ang mga dokumento.
Naroon pa ang original titles.
Naroon ang tax declarations.
Naroon ang kontrata ng mga umuupa.
Ngunit may isang bagay na hindi ko makita.
Isang lumang blankong papel na may pirma ko.
Naalala ko kung bakit mayroon iyon.
Noong nakaraang taon, pinapirma ako ni Maris sa ilang school authorization forms ni Iñigo.
May isang bond paper na pinapirmahan niya sa ibaba dahil daw baka kailanganin para sa susunod na form.
Hindi ko naisip iyon noon.
Ngayon, bigla akong kinabahan.
Kinabukasan, pumunta ako sa isang abogado na dati kong estudyante, si Attorney Miguel Santos.
Ikinuwento ko lahat.
Hindi siya ngumiti.
Hindi rin niya pinaliit ang sitwasyon.
“Ma’am Elena, unang gawin natin, secure lahat ng documents. Pangalawa, ipaalam natin sa tenants ninyo na kayo lang ang authorized na tumanggap ng renta. Pangatlo, humingi tayo ng certified copies ng titles para siguradong walang annotation o transaction na nangyari.”
“Sa tingin mo ba gagawin talaga nila?”
Hindi niya agad sinagot.
“Mas gusto kong sabihin na hindi. Pero dahil may photocopies na sila at may usapan tungkol sa collateral, hindi tayo puwedeng umasa sa mabuting intensiyon.”
Dalawang araw ang lumipas bago nakuha ang mga unang resulta.
Malinis ang isang property.
Malinis ang ikalawa.
Napahinga ako nang maluwag.
Pero hindi pa roon natapos.
Tumawag si Attorney Miguel kinahapunan.
“Ma’am Elena, may kailangan po tayong pag-usapan.”
Napaupo ako.
“Ano iyon?”
“May inquiry pong ginawa tungkol sa isang property ninyo tatlong linggo na ang nakalipas.”
“Sino?”
“Hindi natin alam kung sino mismo ang nag-request, pero may valuation inquiry mula sa isang financing company.”
Nanlamig ang kamay ko.
“May loan?”
“Wala pang registered mortgage.”
Napapikit ako.
Salamat.
“Pero…”
May kasunod.
Lagi namang may kasunod kapag ganoon ang tono.
“May isa pa po akong napansin. Iyong isang tenant ninyo sa Pasig, sinabi niyang dalawang buwan nang may taong kumukuha ng kopya ng resibo at nagtatanong kung kailan matatapos ang lease nila.”
“Sino?”
“Isang lalaking nagpakilalang representative ng anak ninyo.”
Hindi ko na kailangang hulaan kung sino.
Kinagabihan, unang beses akong tumawag kay Maris matapos ang lahat.
Sinagot niya agad.
“Ma?”
“Nasaan si Paolo?”
“Bakit?”
“Nasaan siya?”
“Nasa office yata.”
“Sabihin mong tawagan niya ako.”
“Ano na naman—”
“May nagtatanong sa tenants ko tungkol sa lease. May valuation inquiry sa property ko. Kung may kahit anong dokumentong ginawa gamit ang pirma ko nang hindi ko alam, sabihin ninyo ngayon.”
Tahimik.
Napakahabang katahimikan.
“Maris?”
Mahina ang boses niya nang sumagot.
“Ma…”
“Ano?”
“May pinapirmahan kasi sa akin si Paolo dati.”
Napatayo ako.
“Ano iyon?”
“Hindi ko binasa nang buo.”
“ANO IYON?”
Humagulgol siya.
“Akala ko application lang para sa restructuring ng utang.”
“Pangalan ko ba ang nakalagay?”
Hindi siya sumagot.
“MARIS.”
“Oo.”
Parang nawalan ako ng pakiramdam sa mga daliri.
“Ginamit ba niya ang pirma ko?”
“Hindi ko alam.”
“Nasaan ang dokumento?”
“Kay Paolo.”
At bago ko pa siya matanong ulit, may narinig akong pinto sa kabilang linya.
Pagkatapos ay boses ni Paolo.
“Kanino ka nakikipag-usap?”
Biglang naputol ang tawag.
Tumawag ako ulit.
Patay na ang telepono ni Maris.
Makalipas ang sampung minuto, may pumasok na mensahe mula sa isang numerong hindi ko kilala.
Isang litrato.
Isang dokumentong may pangalan ko.
At sa ibaba nito—
isang pirma na kamukhang-kamukha ng pirma ko.
Kasunod ang mensahe:
“Ma’am Elena, kung hindi po kayo ang pumirma rito, kailangan ninyong kumilos agad.”
