Sa Araw ng Kasal Ko, Ibinigay ng Nobyo Ko ang Makeup Artist Ko sa Kanyang Ampon na “Kapatid”—Kaya sa Harap ng Buong Pamilya, Pinili Kong Ibalik sa Kanya ang Kasalang Matagal na Niyang Ipinagkanulo
Tatlong oras na lang bago ako sunduin bilang nobya.
Pero ang makeup artist na isang taon naming hinabol ni Mama, wala pa rin.
Nang tawagan namin siya, ang sagot niya ay halos nagpabagsak sa akin sa upuan:
“Ma’am, kanina pa po ako dumating. Kaso sinundo po ako ng groom at dinala sa bahay ni Lira. Sabi niya, pumayag daw kayo na unahin ko muna ang kinakapatid niyang kapatid.”
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo ko.
Ako si Marielle Santos, dalawampu’t pitong taong gulang. Pitong taon kong minahal si Adrian Villareal. Pitong taon kong tiniis ang salitang “pagbigyan mo na si Lira.” Pitong taon kong pinaniwalaan ang sarili ko na mabait lang siya, maalaga lang, at wala siyang ibang intensyon kundi alagaan ang babaeng itinuring ng pamilya nila bilang ampon na kapatid.
Pero sa mismong araw ng kasal namin, ang makeup artist na binayaran ni Mama ng halos apat na raang libong piso, ang makeup artist na ginamit niya ang lahat ng koneksyon niya para lang makuha, kinuha ni Adrian para pagandahin muna si Lira.
Tinawagan ko siya agad.
“Adrian,” nanginginig ang boses ko, “totoo bang dinala mo si Susan kay Lira?”
Sa kabilang linya, magaan pa ang tono niya, parang maliit na bagay lang ang nangyari.
“Yun lang pala. Babe, huwag kang magalit. Dalaga si Lira, excited lang. Ikaw naman ang bride, kahit wala kang makeup, ikaw pa rin ang pinakamaganda sa paningin ko.”
Napapikit ako.
“Adrian, kasal natin ngayon. Hindi birthday ni Lira.”
Bumuntong-hininga siya, halatang naiirita.
“Babe, huwag mo namang palakihin. Matatapos din agad. Pagkatapos kay Lira, ipapahatid ko agad si Susan diyan. Isang hataw lang ng kotse, nandiyan na.”
Tumingin ako sa orasan. Tatlong oras na lang bago ang sundo. Kailangan ko pang mag-makeup, magbihis, magpa-picture sa robe, mag-picture kasama ang pamilya, kasama ang bridesmaids. Hindi ito simpleng lipstick at pulbo lang.
“Hindi na sapat ang oras,” sabi ko. “Alam mong importanteng-importante sa akin ang araw na ito.”
“E di mag-self makeup muna kayo ng mama mo at mga bridesmaid mo,” sagot niya. “Huwag mo akong i-stress sa umaga ng kasal natin.”
Naputol ang tawag.
Sa sobrang higpit ng hawak ko sa cellphone, halos mamuti ang mga daliri ko.
Nasa bridal room sina Mama, Papa, at dalawang matalik kong kaibigan—si Bea na mainitin ang ulo, at si Celine na palaging kalmado. Narinig nilang lahat ang sinabi ni Adrian.
Si Bea ang unang sumabog.
“Anong klaseng lalaki ‘yan? Hindi niya ba alam na sa araw ng kasal, ang bride ang inuuna? Makeup artist mo ‘yan! Binayaran ng pamilya mo! Bakit parang si Lira ang ikakasal?”
Hinila siya ni Celine sa braso.
“Bea, kalma. Kailangan muna nating solusyonan.”
Pero hindi na kalmado ang mukha ni Mama. Palagi siyang eleganteng ngumiti, pero ngayon, matigas ang panga niya.
“Anak, tatawagan ko si Susan. Papupuntahin ko siya rito ngayon din.”
Tinawagan ni Mama ang makeup artist. Matagal bago sumagot. At nang sumagot, hindi si Susan ang nasa linya kundi ang nanay ni Lira, si Tita Belinda.
“Ay, ang kulit naman ninyo,” sabi niya, parang kami pa ang istorbo. “Nagme-makeup pa si Lira. Saka na ninyo guluhin si Susan.”
Nanigas si Mama.
“Belinda, kami ang nagbayad kay Susan. Para sa anak ko siya. Kung hindi siya aalis ngayon, maaantala ang kasal.”
Tumawa nang mahina si Tita Belinda.
“Balae, huwag kang masyadong tensyonada. Alam mo namang si Adrian at Lira, mula bata, napakalapit na. Sabi nga ni Adrian, minsan lang magkaroon ng chance si Lira na ma-makeup-an ng celebrity makeup artist. Bride naman si Marielle kahit anong mangyari, ‘di ba?”
Hindi na sumagot si Mama. Pinatay niya ang tawag.
“Hindi nila balak papuntahin si Susan,” malamig niyang sabi.
Sa sulok, nag-aalangan ang videographer kung ipagpapatuloy ba ang kuha. Ang photographer naman ay maingat na nagtanong, “Ma’am, itutuloy po ba natin ang bridal preparation shots?”
Napatingin ako sa camera. Sa gitna ng sakit, may kakaibang lakas na umakyat sa dibdib ko.
“Ituloy ninyo,” sabi ko. “I-record ninyo lahat.”
Muli kong tinawagan si Adrian. Sa pagkakataong iyon, hindi ko na napigilan ang luha.
“Adrian, alam mong pinaghirapan namin ni Mama ang kasal na ito. Isang taon naming inasikaso ang bawat detalye. Ang gown ko, custom-made. Ang photo team, binook ko pa noon pa. Pati wedding favors, sampung beses kong pinalitan para lang maging perpekto.”
Huminga ako nang malalim.
“Pero sa araw na dapat ako ang pinakamahalaga, pinili mong iparamdam sa akin na pangalawa pa rin ako kay Lira.”
Sandaling tumahimik si Adrian.
Pagkatapos, lumambot ang boses niya.
“Babe, sige na. Tatawagan ko si Lira. Pabibilisin ko sila.”
“Hindi pabibilisin,” sigaw ko. “Papupuntahin mo si Susan dito ngayon. Ngayon mismo.”
“Babe, maging reasonable ka naman. Malapit na rin silang matapos.”
Sa puntong iyon, napagtanto kong hindi niya talaga naiintindihan.
O mas masakit pa—naiintindihan niya, pero wala siyang pakialam.
Ibinaba ko ang tawag.
Umiyak ako sa balikat ni Celine. Si Bea, umiiyak na rin habang minumura nang mahina si Adrian. Si Mama, tahimik na humahanap ng backup makeup artists. Si Papa, na buong gabing nagdidikit ng dekorasyong may salitang “kasal,” pumasok sa kuwarto nang marinig ang iyak ko.
Nilapitan niya ako at hinaplos ang ulo ko.
“Anak, nandito si Papa. Walang may karapatang yurakan ka.”
Si Papa ay propesor sa isang kilalang unibersidad. Siya ang nagpangalan sa akin ng Marielle, pero ang tawag niya sa akin mula bata ay “Mahal kong Perlas.” Sabi niya, gusto niyang malaman ng lahat na anak niya ako, mahalaga, pinoprotektahan, hindi basta-basta pinapaiyak.
At ngayon, sa araw na dapat ibibigay niya ako sa lalaking pinagkatiwalaan niya, nakita niyang winawasak ako ng mismong lalaking iyon.
Makalipas ang ilang minuto, tumawag si Susan. Naka-speaker siya.
“Ma’am, tapos na po si Lira. Pero ayaw pa nila akong paalisin. Pinapagawa rin po nila ang makeup ng mama ni Lira. Ang sabi, since nandito na rin ako, sayang naman daw.”
“Hindi,” mabilis na sagot ni Mama. “Susan, pumunta ka rito ngayon. Wala kang gagawing makeup sa kahit sinong hindi kasama sa kontrata.”
“Okay po, Ma’am.”
Bago maputol ang tawag, narinig namin ang boses ni Lira—malambing, mahina, pero sapat para marinig ng lahat.
“Kuya Adrian, okay lang naman po kung mauna na si Ate Marielle. Kahit si Mama na lang po sana ang ma-makeup-an, kasi pinalaki ka rin naman niya na parang anak…”
Naputol ang linya.
Naghari ang katahimikan.
Akala ko iyon na ang pinakamasakit.
Pero makalipas ang sampung minuto, tumawag si Adrian.
May maliit pa ring pag-asa sa dibdib ko habang sinasagot ko. Baka hihingi na siya ng tawad. Baka natauhan na siya.
Pero ang sinabi niya ay mas malamig kaysa anumang pang-iinsulto.
“Babe, pakinggan mo muna ako. Kung pupunta pa si Susan diyan, baka hindi na rin umabot. Mas mabuti sigurong tapusin na niya ang makeup ni Tita Belinda. Nakahanap na ako ng ibang makeup artist malapit sa inyo.”
Hindi ako agad nakapagsalita.
Si Mama, si Papa, sina Bea at Celine—lahat sila nakatingin sa akin.
“Adrian,” paos kong tanong, “ayaw mo na ba talagang pakasalan ako?”
Napabuntong-hininga siya.
“Babe, huwag kang madrama. Makeup artist lang ito.”
Doon ako sumigaw.
“Hindi ito tungkol sa makeup artist! Tungkol ito sa respeto! Sa araw ng kasal natin, ang pamilya mo at si Lira mismo ang umaagaw sa lugar ko, at ikaw pa ang nagbubukas ng pinto para gawin nila iyon!”
Sandaling natahimik si Adrian.
At sa katahimikang iyon, narinig ko ang boses ng nanay niya sa background.
“Anak, huwag mong pahiyain si Lira. Mas kailangan natin ang pamilya nila kaysa sa arte ng bride mo.”
Pagkatapos, bumalik ang boses ni Adrian—matigas, malamig, at hindi na nagpapanggap.
“Marielle, kung ganyan ka lang din kaselfish, baka dapat si Lira na lang ang…”
…
“…baka dapat si Lira na lang ang tumayo sa harap ng altar.”
Hindi siya sumigaw. Hindi siya nagmura. Hindi niya kailangang gawin iyon.
Sapat na ang linya niyang iyon para tuluyang mabasag ang pitong taong pinanghawakan ko.
Sa bridal room, walang nagsalita. Kahit si Bea, na palaging may sagot sa lahat, nanigas. Si Celine, mahigpit na hinawakan ang kamay ko. Si Mama, dahan-dahang tumayo. Si Papa naman, na kanina ay pilit pinipigilan ang sarili para hindi gumawa ng gulo, lumapit at kinuha ang cellphone sa kamay ko.
“Adrian,” sabi ni Papa, malinaw at mababa ang boses, “narinig ka namin.”
Biglang nagbago ang tono ni Adrian.
“Tito, hindi po ganoon ang ibig kong sabihin—”
“Ganoon mismo ang sinabi mo,” putol ni Papa. “At salamat dahil sinabi mo bago pa mahuli ang lahat.”
Pinatay ni Papa ang tawag.
Hindi ko alam kung bakit, pero sa sandaling iyon, tumigil ang luha ko. Parang naubos. Parang ang katawan ko mismo ang nagsabing sapat na.
Tumingin ako kay Mama.
“Ma,” sabi ko, “kanselado na ang kasal.”
Hindi nagulat si Mama. Hindi rin siya nagtanong kung sigurado ako. Lumapit lang siya, hinawakan ang mukha ko, at pinunasan ang luha sa pisngi ko.
“Anak,” sabi niya, “ang kasal ay hindi sukatan ng halaga mo. Kung sa mismong pinto pa lang ng bagong buhay ay tinatapakan ka na, hindi mo kailangang pumasok.”
Si Papa naman ay tumango.
“Hindi kita ihahatid sa lalaking hindi marunong pumili sa iyo.”
Doon na umiyak si Bea, pero hindi na dahil sa awa. Galit iyon.
“Pupunta tayo sa venue,” sabi niya. “Hindi para magpakasal. Para ibalik ang kahihiyan sa kung sino talaga ang dapat mahiya.”
Nagulat ako sa sinabi niya. Pero nang tingnan ko ang photographer at videographer, naintindihan ko ang ibig niyang sabihin.
Nasa camera ang lahat. Ang tawag kay Susan. Ang boses ni Tita Belinda. Ang pagmamakaawa ko. Ang sinabi ni Adrian. Ang boses ng nanay niya.
Hindi ito simpleng away-magkasintahan. Isa itong paglalantad sa totoong mukha ng pamilyang handa akong pakasalan.
Makalipas ang halos isang oras, dumating ang dalawang backup makeup artists na tinawagan ni Mama. Ngunit hindi ko na hiniling ang full bridal glam na pinaghandaan ko nang matagal. Pinaupo ko lang ang sarili ko nang tuwid.
“Simple lang,” sabi ko. “Malinis, matapang, at hindi mukhang talunan.”
Napangiti nang mapait si Bea.
“Mas bagay ‘yan sa iyo ngayon.”
Ang gown ko, isinuot ko pa rin.
Hindi para kay Adrian. Hindi para sa kasal. Kundi para sa batang Marielle na minsang nangarap maging pinakamagandang bride sa araw ng kanyang kasal. Hindi niya kasalanan na ang lalaking pinili niya ay hindi karapat-dapat.
Nang lumabas ako ng kuwarto, napatigil ang lahat ng kamag-anak. Ang iba ay umiiyak. Ang iba ay galit. Ang iba ay nagtataka kung bakit hindi ako mukhang babaeng naghahabol ng kasal, kundi babaeng papunta sa sariling paglilitis—at siguradong siya ang mananalo.
Sa grand hotel sa Bonifacio Global City gaganapin ang kasal. Pagdating namin, puno na ang ballroom. May mga bulaklak, ilaw, bandang tumutugtog ng malumanay na musika, at malaking LED screen sa gitna. Lahat ng bisita ay naghihintay sa bride.
Pero bago ako pumasok, may pumasok muna sa kabilang gilid.
Si Lira.
Nakasuot siya ng champagne-colored gown na halos pang-bride na rin. Ang ayos ng buhok niya ay mas elegante pa kaysa sa ilang actual bride na nakita ko. Ang makeup niya, walang duda, gawa ni Susan—malinis, mahal, kumikislap sa camera.
Sa tabi niya, si Tita Belinda, bagong-makeup din. Namumukadkad ang mukha, tila siya ang ina ng bride.
At si Adrian?
Nasa harap siya ng altar, nakatingin kay Lira na parang may hawak na bagay na napakahalaga.
Doon ko muling naramdaman ang dating sakit, pero hindi na ako nilamon noon.
Lumapit si Mama sa coordinator.
“Patayin muna ang music. May ipapalabas kami.”
Nagulat ang coordinator, pero nang makita niya ang mukha ni Papa, agad siyang sumunod. Napatigil ang musika. Nalingon ang lahat.
Si Adrian, akmang lalapit sa amin.
“Marielle, ano na naman ito?”
Hindi ako sumagot. Tumayo ako sa gitna ng aisle. Sa likod ko, bitbit ng videographer ang file na nire-record niya kanina. Sa ilang segundo, lumitaw sa malaking screen ang kuha sa bridal room.
Una, ang boses ni Susan.
“Ma’am, sinundo po ako ng groom at dinala sa bahay ni Lira…”
Sumunod, ang boses ni Tita Belinda.
“Bride naman si Marielle kahit anong mangyari, ‘di ba?”
Nagsimulang magbulungan ang mga bisita.
Namuti ang mukha ni Adrian.
“Patayin ninyo ‘yan!” sigaw ng nanay niya.
Pero mas lumakas pa ang audio.
“Mas mabuti sigurong tapusin na niya ang makeup ni Tita Belinda…”
At ang huli, ang pinakamatinding bahagi.
“Marielle, kung ganyan ka lang din kaselfish, baka dapat si Lira na lang ang tumayo sa harap ng altar.”
Buong ballroom, natahimik.
Si Lira, na kanina ay pilit na nakayuko na parang inosente, nanginginig na ang labi.
Lumapit siya kay Adrian.
“Kuya, sabihin mo sa kanila… sabihin mo hindi ko naman ginusto…”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi mo ginusto?” tanong ko. “Ikaw ang nagsabing minsan lang magkaroon ng chance na ma-makeup-an ng celebrity makeup artist. Ikaw ang nagpahawak kay Susan kahit alam mong bride ako ngayon. Ikaw ang nagpaawa na pati mama mo ma-makeup-an dahil pinalaki raw niya si Adrian.”
Nangingilid ang luha ni Lira.
“Ate Marielle, hindi ko po sinasadya. Akala ko okay lang sa inyo. Sabi ni Kuya Adrian, pumayag ka raw.”
Tumawa nang mahina si Bea sa likod ko.
“Ang galing. Kapag may pakinabang, tahimik. Kapag nahuli, inosente.”
Lumapit si Adrian sa akin, hawak ang braso ko.
“Marielle, tama na. Nagkamali ako, oo. Pero kailangan ba talagang sa harap ng lahat?”
Hinawi ko ang kamay niya.
“Sa harap ng lahat mo ako binalewala. Sa harap din ng lahat mo malalaman na hindi ako ang babaeng puwede mong ipagpalit sa awa ni Lira.”
Ang nanay ni Adrian, si Doña Carmen, lumapit nang nanginginig sa galit.
“Hindi ka pa nga kasal sa anak ko, ganyan ka na umasta! Buti na lang lumabas ang tunay mong ugali.”
Tumalikod si Mama sa kanya.
“Hindi. Ang lumabas ngayon ay tunay ninyong ugali. At salamat, dahil mas maaga naming nakita.”
Lumapit si Papa sa harap. Hindi siya sumigaw, pero dala ng boses niya ang bigat ng isang ama.
“Mga bisita, humihingi kami ng paumanhin. Walang kasalang magaganap ngayon.”
Lumakas ang bulungan. May mga pinsan ni Adrian na napayuko. May mga kaibigan niya na hindi makatingin sa kanya. Ang ilang kamag-anak ko naman ay tahimik na pumalakpak, hindi dahil masaya, kundi dahil may babaeng sa wakas ay piniling iligtas ang sarili.
Biglang humakbang si Adrian papalapit sa akin.
“Marielle, huwag kang padalos-dalos. Pitong taon tayo. Isang pagkakamali lang ito.”
“Isang pagkakamali?” tanong ko. “Hindi, Adrian. Pitong taon itong paulit-ulit na pagpili mo kay Lira.”
Tumingin ako kay Lira.
“Sa bawat restaurant, siya ang pinapapili mo. Sa bawat lakad, siya ang inuuna mo. Kapag may regalo, dapat pareho kami. Kapag may away, ako ang dapat umintindi. Kapag nasasaktan ako, sinasabi mong kapatid mo lang siya. Pero ngayong kasal natin, hindi mo na maitatago. Hindi ako ang babaeng pinoprotektahan mo.”
Hindi nakasagot si Adrian.
Doon lumapit si Susan, ang makeup artist, halatang kinakabahan.
“Ma’am Marielle,” sabi niya, “gusto ko lang pong linawin sa lahat. Wala po akong alam na hindi kayo pumayag. Sinabihan po ako ng groom na approved na raw ninyo. Nang gusto ko pong umalis pagkatapos kay Miss Lira, pinigilan po nila ako.”
Tumingin ang lahat kay Adrian.
Si Tita Belinda naman ay agad nagsalita.
“Grabe naman kayo. Makeup lang ‘yan! Bakit ninyo ginagawang krimen?”
Si Mama ang sumagot.
“Dahil hindi ito makeup lang. Ito ay pag-agaw sa respeto ng anak ko sa araw na dapat siya ang pinapahalagahan.”
Nang mga sandaling iyon, may isang matandang babae mula sa hanay ng pamilya ni Adrian ang tumayo. Siya ang lola niya, si Lola Naty. Matagal ko na siyang kilala, at siya lang sa pamilya nila ang palaging mabait sa akin.
“Carmen,” sabi niya sa nanay ni Adrian, “matagal ko nang napapansin ang trato ninyo kay Marielle. Akala ko titigil kayo kapag kasal na sila. Pero mali pala ako.”
Namula si Doña Carmen.
“Ma, huwag po kayong makialam.”
“Makikialam ako,” sagot ni Lola Naty. “Dahil ang kasal ay hindi paligsahan kung sino ang mas kawawa. Kung mahal ng anak mo si Marielle, dapat siya ang inuna niya ngayon. Hindi ang drama ni Lira.”
Unti-unting napuno ng bulungan ang hall.
May isang kaibigan ni Adrian ang bumulong nang sapat para marinig ng marami, “Kaya pala parang si Lira lagi ang bida sa relationship nila.”
Si Lira ay tuluyan nang umiyak.
“Hindi ko naman gustong sirain ang kasal. Gusto ko lang maramdaman na mahalaga rin ako.”
Sa wakas, malinaw na malinaw na ang lahat.
Hindi siya inosenteng kapatid. Hindi rin siya simpleng dalagang mahilig magpa-cute. Isa siyang taong sanay na may umaatras para sa kanya. At si Adrian ang lalaking sanay na itulak ako paatras.
Humarap ako kay Adrian sa huling pagkakataon.
“Salamat,” sabi ko.
Nagulat siya. “Salamat?”
“Oo. Salamat dahil ipinakita mo ang katotohanan bago ako maging asawa mo. Bago ako magkaanak sa iyo. Bago ko tuluyang ibigay ang buong buhay ko sa lalaking hindi kayang panindigan ako kahit isang araw lang.”
Hinubad ko ang singsing na suot ko para sa ceremony at inilagay sa palad niya.
“Hindi ako ang bride mo ngayon. At hindi na ako magiging bride mo kahit kailan.”
Lumuhod si Adrian.
Sa harap ng lahat, lumuhod siya.
“Marielle, please. Mahal kita. Nagkamali ako. Huwag mong tapusin nang ganito.”
Napatingin ako sa kanya. Pitong taon kong hinintay na piliin niya ako nang ganito kalinaw. Pero bakit kung kailan tapos na ako, saka lang siya lumuhod?
“Adrian,” mahinahon kong sabi, “ang pagmamahal na kailangan pang ipahiya muna ang isang babae bago matuto, huli na.”
Tumalikod ako.
Sa bawat hakbang ko palabas ng ballroom, bumibigat ang gown ko, pero gumagaan ang dibdib ko. Sa likod ko, naririnig ko ang pag-iyak ni Lira, ang galit ni Doña Carmen, ang pagmamakaawa ni Adrian, at ang tahimik na paghanga ng mga taong nakakita sa akin na hindi nagmakaawa para mahalin.
Pagdating namin sa labas ng hotel, sumikat na ang araw.
Si Papa ang unang nagsalita.
“Anak, hindi natuloy ang kasal. Pero natuloy ang paglaya mo.”
Napahagulgol ako. Sa pagkakataong ito, hindi na dahil sa hiya. Hindi na dahil sa sakit. Kundi dahil sa bigat ng pitong taong wakas ay bumitaw sa puso ko.
Yakap ako ni Mama.
“Mas mabuti nang umiyak ka ngayon bilang anak namin,” sabi niya, “kaysa umiyak ka habambuhay bilang asawa nila.”
Makalipas ang ilang buwan, kumalat pa rin sa social media ang ilang bahagi ng video. Maraming nanghusga. Maraming kumampi. Maraming nagsabing sobra raw ako, na dapat pinalampas ko na lang dahil “kasal naman.”
Pero mas marami ang nagsabing tama ang ginawa ko.
Dahil minsan, ang hindi pagtuloy sa kasal ang pinakamagandang desisyong magagawa ng isang babae.
Hindi ako naging asawa ni Adrian. Hindi rin ako naging manugang ng pamilyang iyon. Hindi ako naging babaeng habang-buhay na uutusan na “magparaya” para lang hindi masaktan ang babaeng laging gustong maging bida.
Pagkaraan ng isang taon, nakita ko si Adrian sa isang charity event. Mas payat siya, mas tahimik. Lumapit siya at nagsabing hi.
“Masaya ka ba?” tanong niya.
Tumingin ako sa kanya at ngumiti.
“Oo.”
Hindi ko na sinabi kung gaano ako kasaya. Hindi ko na kailangang ipaliwanag na may mga sugat na gumagaling kapag hindi mo na pinipilit bumalik sa taong paulit-ulit kang sinasaktan.
Nang gabing iyon, nagsuot ako ng simpleng puting dress. Walang celebrity makeup artist. Walang grand entrance. Walang lalaking kailangang kumbinsihing piliin ako.
Pero nang tumingin ako sa salamin, nakita ko ang babaeng matagal kong hinahanap.
Hindi siya bride.
Hindi siya iniwan.
Hindi siya natalo.
Siya ay isang babaeng natutong sa araw na dapat siyang ibigay sa iba, mas pinili niyang ibalik ang sarili sa sarili niya.
Mensahe:
Ang tunay na pagmamahal ay hindi ka ipaparamdam na pangalawa sa sarili mong araw. Kapag paulit-ulit kang pinapapili sa pagitan ng katahimikan at dignidad, piliin mo ang dignidad. Dahil ang taong tunay na para sa iyo, hindi ka kailangang agawan ng liwanag para lang may ibang sumikat.
