Noong Pinili ng Asawa Kong Koronel ang Batang Babaeng Muntik Nang Magpahamak sa Akin, Hindi Niya Alam na Ang Bangungot na Kinakatakutan Niya ay Ako Mismo ang Magtutupad
Minsan, sinabi ng asawa kong koronel na napanaginipan niyang pagtataksilan niya ako.
Sa panaginip daw niya, mahuhulog ang loob niya sa isang dalagang mula sa cultural troupe ng kampo, tapos siya mismo ang magtutulak sa akin sa pinakamadilim na bahagi ng buhay ko.
Niyakap niya ako noon nang sobrang higpit, nanginginig ang boses.
“Niloko mo raw ako para pumirma sa annulment agreement. Pagkagising ko sa panaginip, wala ka na. Hinanap kita sa buong Pilipinas, pero parang nilamon ka ng lupa.”
Akala ko noon, takot lang iyon.
Hindi ko inakalang babala pala iyon.
Ang pangalan ko ay Mia Villar. Apat na taon na akong kasal kay Colonel Gabriel Monteverde, isa sa pinakabatang opisyal na tinitingala sa Camp Aguinaldo.
Tahimik, matalino, disiplinado. Iyon ang tingin ng lahat kay Gabriel.
Pero sa akin, siya ang lalaking gumising minsan nang luhaan dahil sa isang bangungot, humawak sa kamay ko, at paulit-ulit na nagsabing hindi niya ako sasaktan kahit kailan.
Mula nang mapanaginipan niya iyon, nagbago siya.
Hindi na siya nanonood ng kahit anong pagtatanghal ng cultural troupe ng kampo. Kapag may babaeng opisyal o sundalo na lalapit, awtomatiko siyang umaatras ng kalahating hakbang. Kahit simpleng pag-abot ng dokumento, sinisigurado niyang may ibang tao sa paligid.
Maraming gabi, bigla siyang magigising, pawis na pawis. Kapag nakita niyang nasa tabi niya pa rin ako, saka lang siya muling makahihinga.
Dahil doon, mas minahal ko siya.
Mas naging malambing ako. Mas madalas ko siyang hinawakan. Mas madalas kong sinabi sa kanya na hindi ako aalis.
Hanggang sa dumating ang ikaapat naming anibersaryo.
Naghanda ang mga kaibigan namin sa loob ng maliit na function room sa kampo. May mga bulaklak, simpleng hapunan, at isang cake na kulay ginto ang ibabaw.
Hindi ko napansin agad na may mangga pala sa frosting.
May malala akong allergy sa mangga. Alam iyon ng buong unit ni Gabriel.
Isang kagat pa lang, agad nang sumikip ang dibdib ko. Namaga ang labi ko, nangati ang lalamunan ko, at halos mawalan ako ng malay.
Nagkagulo ang lahat.
Nang makabawi ako matapos bigyan ng gamot sa clinic, nakita ko si Luna Manansala, ang bagong liaison officer na galing daw sa bulubundukin ng Benguet, na nakatayo sa gilid. Maputla siya, nangingilid ang luha.
“Pasensya na po, Ma’am Mia,” nanginginig niyang sabi. “Hindi ko po sinasadya. Sa lugar po namin, bihira lang ang mangga. Hindi ko po alam na may taong puwedeng malagay sa peligro dahil doon.”
Tahimik ang buong silid.
Alam nilang lahat kung gaano kaseryoso si Gabriel pagdating sa akin.
Noon, may kusinerong aksidenteng naglagay ng mangga sa dessert ko. Kinabukasan, pinalipat agad siya ni Gabriel sa dating unit niya. Pagkaraan ng ilang linggo, nawala na rin siya sa buong kampo.
Kaya akala ng lahat, tapos na ang career ni Luna.
Tumingin ako kay Gabriel.
Matagal siyang hindi nagsalita.
Pagkatapos, marahan niyang sinabi, “Mia, hindi niya sinasadya.”
Nanlamig ako.
“Gabriel,” mahina kong sabi, “muntik na akong mamatay.”
Kumunot ang noo niya, parang nasasaktan sa tono ko.
“Ayokong sirain ng isang taong hindi mahalaga ang anibersaryo natin.”
“Kung ganoon,” tanong ko, “ano ang gagawin mo?”
Napayuko si Luna, halos hindi na makahinga.
Sumagot si Gabriel, “Ipapabalik ko siya sa dati niyang unit.”
Hindi ako kumibo.
Lumapit siya sa akin at inayos ang ilang hibla ng buhok sa gilid ng mukha ko.
“Sige,” sabi niya. “Kung iyon ang gusto mo, iyon ang gagawin ko.”
Pagkatapos, hinarap niya si Luna.
“Maghanda ka ng transfer request. Ngayon din.”
Umalis si Luna na parang pinagsakluban ng langit at lupa.
Nang mawala siya, nagsimula ang bulungan.
“Kawawa naman. Ang hirap makalabas sa bundok tapos ganyan lang.”
“Pero kasalanan din niya. Alam naman ng lahat na mahal na mahal ni Colonel ang asawa niya.”
Ngumiti ako nang mahina, nakisabay sa ilang salita.
Pero sa loob ko, may kung anong gumapang na kaba.
Hindi ko maipaliwanag.
Maya-maya, nag-vibrate ang phone ko.
Mensahe mula kay Gabriel.
“Mamayang gabi, kita tayo sa Kawal Guesthouse. May surpresa ako.”
Nagtawanan ang mga kaibigan namin.
“Naku, Ma’am Mia, sigurado may romantic dinner si Colonel!”
“Baka naman may second proposal!”
Pinilit kong ngumiti.
Gabi na nang dumating ako sa Kawal Guesthouse.
Tahimik ang pasilyo. Dilaw ang ilaw. Malamig ang hangin.
Nang hawakan ko ang doorknob, narinig ko ang boses ni Gabriel mula sa loob.
Hindi ko alam kung bakit hindi ko agad itinulak ang pinto.
Marahil dahil sa paraan ng pagtawa niya.
Magaan.
Malaya.
Ibang-iba sa lalaking ilang oras lang ang nakalipas ay nangakong ipapalayas si Luna.
Sumilip ako sa maliit na siwang ng pinto.
At doon, nakita ko siya.
Si Luna, nakaupo sa tabi ni Gabriel.
Nakangiti.
Sa mesa, nakahilera ang iba’t ibang dessert na gawa sa mangga.
Mango cake. Mango float. Mango tart. Mango panna cotta.
May isang opisyal na tumawa at nagsabi, “Sir, paano kung malaman ni Ma’am Mia na hindi ninyo pala pinabalik si Luna? Paano kung malaman niyang na-promote pa siya bilang personal aide ninyo?”
Nanigas ang kamay ko sa doorknob.
Iniangat ni Gabriel ang kamay niya at marahang hinaplos ang ulo ni Luna, para bang batang dapat protektahan.
“Hindi malalaman ni Mia,” kalmado niyang sabi. “At kayo, mananahimik.”
Tumawa ang isa pa. “Pero Sir, hindi ba kayo natatakot sa panaginip ninyo?”
Biglang tumahimik ang buong silid.
Nasa madilim na bahagi ng mesa si Gabriel. Ang tanging maliwanag ay ang dulo ng sigarilyong hawak niya.
Pagkatapos, ngumiti siya.
“Panaginip lang iyon.”
Humigpit ang dibdib ko.
Si Luna ay biglang tumingin sa may pinto, at sa isang sandali, nagtagpo ang mga mata namin.
Hindi siya nagulat.
Ngumiti siya.
Pagkatapos, kumuha siya ng isang kutsarang mango cake at inilapit iyon sa labi ni Gabriel.
Kumain si Gabriel.
At sa harap ng lahat, sinabi niya, “Ang panaginip na iyon ay tungkol sa isang Gabriel na hindi handa.”
Tumayo ang balahibo ko.
“Si Luna,” patuloy niya, “hindi siya katulad ng babaeng mapagkunwari at masama sa panaginip ko.”
Bumaba ang tingin niya sa baso ng alak.
“Sa panaginip, nakatakas si Mia dahil itinago siya ng pamilya Villar. Pero paano kung wala nang pamilyang magtatago sa kanya?”
May nagtanong nang mahina, “Sir?”
Inilapag ni Gabriel ang sigarilyo sa ashtray.
“Kung bumagsak ang pamilya Villar, wala nang pupuntahan si Mia.”
Naramdaman kong nawala ang dugo sa mukha ko.
“Kilala ninyo ba kung gaano ako kamahal ng asawa ko?” tanong niya, may malamig na ngiti. “Pagkatapos kong ikuwento ang panaginip, lalo siyang kumapit sa akin. Lalo siyang natakot na magkatotoo iyon.”
Tumigil siya sandali.
“Tama ako. Ang taong pinakatakot sa panaginip na iyon…”
Mahina siyang natawa.
“…ay siya.”
Hindi ko na kayang makinig.
Umatras ako, nanginginig ang tuhod, hanggang makalabas ako ng gusali.
Hindi ko maalala kung paano ako nakauwi sa bahay ng mga magulang ko sa Quezon City.
Pagbukas pa lang ni Mama ng pinto, namutla siya.
“Mia? Anak, bakit ganiyan ang mukha mo?”
Si Papa, dating heneral na ngayon ay consultant sa isang sensitibong military transfer program, agad na tumayo.
“Si Gabriel ba?”
Umiling si Mama. “Huwag kang mag-isip ng masama. Naaalala mo naman, para mapanatag tayo noon, si Gabriel mismo ang pumirma sa annulment agreement bago sila ikasal.”
Napahinto ako.
“Anong agreement?”
Tahimik ang sala.
Pagkaraan ng ilang minuto, inilabas ni Mama ang isang folder mula sa lumang safe.
Nang makita ko ang pirma ni Gabriel sa huling pahina, parang may mabigat na batong nahulog mula sa dibdib ko.
Kumuha ako ng ballpen.
At tahimik kong pinirmahan ang pangalan ko.
Kinabukasan, kinumpirma ng abogado ng military legal office na may bisa ang kasunduan.
Pagkatapos kong ikuwento kina Mama at Papa ang lahat, matagal na nanahimik si Papa.
Sa huli, sinabi niya, “May transfer order ako sa Western Command. Matagal ko nang pinag-iisipan kung isasama ko kayo. Ngayon, malinaw na ang sagot.”
Tumingin siya sa akin.
“Sampung araw. Kukuhanin mo ang final certificate. Pagkatapos, aalis tayo.”
Tumango ako.
Kung pinili ni Gabriel na sundan ang landas ng bangungot niya, ako mismo ang magtatapos nito.
Kinabukasan ng umaga, may schedule ako sa OB-GYN ng military hospital. Ilang linggo na akong nahihilo, at may kutob akong hindi na ako nag-iisa.
Pero bago ako makaalis, tumawag si Trina, isang batang clerk sa command office.
“Ma’am Mia!” umiiyak niyang sabi. “Niloko po kayo ni Colonel!”
Humigpit ang hawak ko sa phone.
“Si Luna po, hindi kailanman inilipat. At may nakita po akong mga papeles tungkol sa pamilya Villar. Ma’am, delikado po kayo.”
Agad akong lumiko papuntang headquarters.
Pagdating ko, nakita ko si Trina sa gitna ng pasilyo, napapaligiran ng mga tauhan ni Gabriel.
Hindi siya sugatan, pero nanginginig siya.
Sa dulo ng pasilyo, nakatayo si Gabriel, suot ang uniporme, malamig ang mukha.
Nang makita niya ako, bahagya siyang natigilan.
Pero agad siyang ngumiti.
Tumingin siya kay Trina at mahinang nagsalita.
“Akala ko kapag nakatawag ka ng kakampi, makakatakas ka.”
Pagkatapos, dahan-dahan niyang ibinaling ang tingin sa akin.
“Mia, bakit ka nandito?”
At bago pa ako makasagot, lumabas si Luna mula sa opisina niya, hawak ang isang brown envelope na may pangalan ng pamilya ko.
…
Hawak ni Luna ang brown envelope na iyon na parang tropeo.
Nang makita kong nakasulat doon ang apelyidong Villar, biglang kumirot ang sikmura ko.
Hindi iyon simpleng folder.
Iyon ang patunay na totoo ang narinig ko sa Kawal Guesthouse.
Pinaghandaan ni Gabriel ang pagbagsak ng pamilya ko.
Lumapit si Luna sa kanya, yumuko nang bahagya, at maamong sinabi, “Sir, nakita po ni Trina ang file. Sinubukan niya pong picturan.”
Tumingin si Gabriel kay Trina.
Walang sigaw.
Walang galit.
Mas nakakatakot ang katahimikan niya.
“Trina,” sabi niya, “alam mo bang may mga bagay na hindi dapat pinapakialaman ng mababang empleyado?”
Nanginig si Trina, pero hindi siya umatras.
“Hindi po ako mababa, Sir,” mahina niyang sagot. “Kawani po ako ng gobyerno. At hindi po kasama sa trabaho ko ang manahimik habang ginagamit ang opisina para sirain ang asawa ninyo.”
Bahagyang nagbago ang mukha ni Gabriel.
Ako mismo ay napatingin kay Trina.
Sa lahat ng tao roon, siya lang ang nangahas magsalita.
Lumapit ako sa kanya.
Agad akong hinarang ng isang aide ni Gabriel.
Bago pa siya makapagsalita, sinabi ko, “Huwag mo akong hawakan.”
Sanay silang makita akong tahimik. Sanay silang makita akong nakangiti sa tabi ni Gabriel, ang mabait na asawa ng koronel, ang babaeng laging marunong umunawa.
Pero sa sandaling iyon, wala na ang babaeng iyon.
Tumingin ako kay Gabriel.
“Anong laman ng envelope?”
Kumilos ang panga niya.
“Mia, umuwi ka muna. Pagod ka. Pag-uusapan natin ito sa bahay.”
“Hindi na tayo may bahay na pag-uusapan.”
Nanahimik ang pasilyo.
Nawala ang kaunting kulay sa mukha ni Gabriel.
Samantala, si Luna ay nagpakawala ng mahinang buntong-hininga, parang siya pa ang nasasaktan.
“Ma’am Mia,” sabi niya, “baka hindi ninyo lang naiintindihan. Ginagawa lang po ni Sir ang lahat para maprotektahan kayo.”
Napatingin ako sa kanya.
“Protektahan ako mula kanino?”
Hindi siya agad nakasagot.
“Sa pamilya n’yo po,” bulong niya. “Sa mga taong ginagamit kayo.”
Sa isang segundo, gusto kong matawa.
Ang babaeng muntik nang maglagay sa akin sa bingit ng kamatayan dahil sa mangga, ngayon ay siya pang nagsasabing pinoprotektahan ako.
Tumalikod ako kay Luna at muling hinarap si Gabriel.
“Ganyan ba ang sinabi mo sa kanya? Na masama ang pamilya ko? Na kailangan mo akong ilayo sa kanila?”
Hindi sumagot si Gabriel.
Ang katahimikan niya ang sagot.
Biglang nagsalita si Trina.
“Ma’am, nasa phone ko po ang kopya.”
Mabilis na kumilos ang isang tauhan ni Gabriel para agawin ang phone ni Trina, pero may dumagundong na boses mula sa likod namin.
“Subukan mo.”
Lumingon ang lahat.
Nakatayo sa pintuan si Papa.
Kasama niya ang dalawang opisyal mula sa Judge Advocate General’s Office at isang babae na nakasuot ng dark blue suit—ang abogado namin.
Hindi ko alam kung paano niya nalaman.
Marahil tinawagan siya ni Mama.
Marahil matagal na niyang inaasahan ang araw na ito.
Ngunit sa unang pagkakataon mula nang dumating ako roon, nakahinga ako.
Nanigas si Gabriel.
“General Villar,” bati niya, pilit ang respeto.
Hindi gumanti ng ngiti si Papa.
“Colonel Monteverde.”
Dalawang salita lang, pero bumigat ang hangin.
Lumapit ang abogado namin kay Trina.
“Miss, maaari mo bang ibigay sa amin ang kopya ng ebidensya?”
Tumango si Trina, nanginginig pa rin, at inabot ang phone niya.
Sinubukan ni Luna na magsalita. “Sir, baka—”
“Tumahimik ka muna,” malamig na sabi ni Papa.
Napaatras si Luna.
Binuksan ng abogado ang video.
Sa screen, malinaw ang kuha.
Nasa loob ng opisina si Luna at isang lalaking aide. Narinig ang boses niya, mas matalas kaysa sa maamong tono na ipinapakita niya sa harap ng lahat.
“Alam kong allergic siya sa mangga. Nakita ko sa medical record. Hindi naman siya mamamatay agad kung kaunti lang, di ba? Kailangan lang makita ni Sir Gabriel na ako ang kawawa.”
Nanigas ang buong katawan ko.
Nagpatuloy ang video.
“Kapag naawa na siya sa akin, hindi niya ako kayang ipadala pabalik. Lalo na kung ipapaalala ko sa kanya na siya ang nagpasok sa akin dito.”
May tumunog na baso sa video. Pagkatapos, boses ni Gabriel ang sumunod.
“Luna, tama na.”
Pero hindi galit ang boses niya.
Pagod lang.
Parang matagal na niyang alam.
Parang ang problema lang ay masyadong malakas magsalita si Luna.
Pinatay ng abogado ang video.
Tahimik ang pasilyo.
Hindi ako makahinga.
Akala ko ang pinakamasakit ay ang makita siyang sinusubuan ni Luna ng mango cake.
Hindi pala.
Mas masakit malaman na alam niyang may banta sa buhay ko, pero pinili pa rin niyang itago ang babaeng gumawa noon.
Tumingin ako kay Gabriel.
“Alam mo?”
Hindi siya sumagot.
“Gabriel,” ulit ko, mas mahina. “Alam mo bang alam niyang allergic ako?”
Napapikit siya.
At doon, nakuha ko ang sagot.
May naputol sa loob ko.
Hindi malakas.
Hindi marahas.
Tahimik lang.
Parang sinulid na matagal nang nauupos.
Humakbang si Gabriel palapit sa akin.
“Mia, makinig ka. Hindi ko sinabing tama ang ginawa niya. Pero natakot siya. Lumaki siyang walang wala. Kapag naibalik siya sa dating unit, mawawala ang lahat ng pinaghirapan niya.”
“Pero kung ako ang nawala?” tanong ko.
Natigilan siya.
“Kung namatay ako dahil sa allergy ko, ano ang sasabihin mo? Na mahirap siya kaya dapat kong intindihin?”
Namula ang mata niya.
“Mia, hindi iyon ang ibig kong sabihin.”
“Hindi. Iyon mismo ang ibig mong sabihin.”
Tumalikod ako at kinuha ang folder mula sa kamay ni Luna.
Hindi niya agad binitiwan.
Nagtagpo ang tingin namin.
Wala na ang inosente niyang mukha. Sa ilalim ng takot, may galit.
“Akala mo ba mananalo ka?” bulong niya.
Ngumiti ako nang bahagya.
“Hindi ako nakikipaglaban sa’yo.”
Hinatak ko ang folder.
“Nakikipaglaban ako para makaalis.”
Binuksan ko ang laman.
Mga kopya ng lumang financial records ng pamilya ko. Mga pangalan ng kaibigan ni Papa. Mga planong reklamo. Mga dokumentong puwedeng gamitin para palabasing may abuso sa kapangyarihan ang pamilya Villar.
Hindi lahat totoo.
Ang iba, pinilipit.
Ang iba, pinutol ang konteksto.
Pero sapat para guluhin ang reputasyon ng pamilya ko.
Nagsalita si Papa.
“Matagal ko nang alam na may kumakalap ng impormasyon tungkol sa amin. Ang hindi ko lang alam, sariling manugang ko pala.”
Lumunok si Gabriel.
“General, hindi ko intensyon—”
“Hindi mo intensyon?” putol ni Papa. “Ginamit mo ang opisina, mga tao, at ranggo mo para takutin ang pamilya ng asawa mo.”
Lumapit ang opisyal mula sa legal office.
“Colonel Monteverde, kakailanganin ninyong sumama sa amin para sa formal inquiry.”
Napalingon si Luna kay Gabriel.
“Sir?”
Sa unang pagkakataon, nakita ko ang takot sa mukha ni Gabriel.
Hindi takot mawalan ng posisyon.
Hindi takot mapahiya.
Takot siyang mawala ako.
Hinawakan niya ang braso ko.
“Mia, hindi ka aalis.”
Tiningnan ko ang kamay niya sa braso ko.
Noon, ang hawak niyang iyon ang paborito kong pakiramdam sa mundo.
Ngayon, para itong kadena.
“Bitawan mo ako.”
“Hindi,” paos niyang sabi. “Hindi mo naiintindihan. Ginawa ko ito dahil mahal kita.”
Napatingin ako sa kanya, halos hindi makapaniwala.
“Mahal?”
Tumawa ako nang mahina, pero nanginginig ang boses ko.
“Gabriel, ang tawag sa ginawa mo ay hindi pagmamahal. Pagmamay-ari iyon.”
Parang sinampal siya ng mga salitang iyon.
“Kahit ano pang sabihin mo,” sabi niya, “hindi kita hahayaang mawala.”
Dahan-dahan kong inilabas mula sa bag ko ang kopya ng annulment agreement.
Nakita niya ang papel.
At sa isang iglap, nawala ang dugo sa mukha niya.
“Mia…”
“Pinirmahan mo ito bago tayo ikasal,” sabi ko. “Para mapanatag ang pamilya ko. Para patunayan mong hindi mo ako pipilitin manatili kung sasaktan mo ako.”
Umiling siya.
“Hindi. Hindi iyan puwede. Panakot lang iyon. Hindi iyan seryoso.”
“Kinumpirma na ng legal office kahapon.”
Napatras siya ng isang hakbang.
“Kahapon?”
“Oo,” sabi ko. “Kahapon, pagkatapos kong marinig kung paano mo planong pabagsakin ang pamilya ko para hindi ako makaalis.”
Napatingin siya kay Luna.
Sa unang pagkakataon, may bahid ng sisi sa mukha niya.
Pero huli na.
Naisip ko ang OB appointment ko. Ang kutob kong maaaring may buhay na nabubuo sa loob ko. Ang batang maaaring magmana ng mata niya, ng ngiti niya, ng apelyido niya.
Dati, iyon ang pinakamagandang regalong maiisip ko.
Ngayon, natakot ako.
Hindi dahil ayaw ko sa bata.
Kundi dahil ayokong lumaki ang anak ko sa isang bahay kung saan ang pagmamahal ay ginagamit na kulungan.
Hinawakan ko ang tiyan ko nang hindi sinasadya.
Napansin iyon ni Gabriel.
Nanlaki ang mga mata niya.
“Mia…” mahina niyang sabi. “Buntis ka?”
Hindi ako sumagot.
Pero sapat na ang katahimikan ko.
Parang gumuho ang mundo sa mukha niya.
“Mia, please,” pakiusap niya. “Kung buntis ka, mas lalong hindi ka puwedeng umalis. Anak natin iyan.”
“Anak ko rin,” sagot ko. “At kung totoo mang may anak tayo, hindi ko siya palalakihin sa takot.”
Napahawak siya sa noo niya.
“Hindi mo puwedeng ilayo sa akin ang anak ko.”
“Hindi ko siya ilalayo sa katotohanan,” sabi ko. “Iyon lang ang pangako ko.”
Pumasok ang dalawang opisyal at tumayo sa magkabilang gilid ni Gabriel.
Hindi siya agad gumalaw.
Tumingin lang siya sa akin na para bang ngayon lang siya nagising mula sa panaginip.
“Mia,” bulong niya. “Huwag mong gawing totoo ang bangungot.”
Napuno ng luha ang mga mata ko, pero hindi na ako umatras.
“Hindi ako ang gumawa nito, Gabriel.”
Huminga ako nang malalim.
“Ikaw ang nagising mula sa bangungot at pinili mo pa ring sundan ang lahat ng daan papunta roon.”
Wala siyang naisagot.
Noong araw ding iyon, sinuspinde si Gabriel habang iniimbestigahan. Si Luna naman ay tinanggal sa posisyon at hinarap ang kaso sa pagkuha at paggamit ng medical record ko nang walang pahintulot.
Si Trina ay pansamantalang inilipat sa opisina ni Papa para sa proteksyon.
Ako naman, sa wakas, natuloy sa ospital.
Sa loob ng maliit na examination room, hawak ko ang kamay ni Mama habang tahimik na tinitingnan ang monitor.
Mahina pa.
Maliit pa.
Pero naroon.
May tibok.
Hindi ko alam kung tatawa ako o iiyak.
Sa huli, pareho kong ginawa.
Pagkaraan ng sampung araw, lumabas ang final certificate ng aming paghihiwalay ayon sa kasunduang pinirmahan mismo ni Gabriel.
Umaga iyon nang umalis kami.
Walang engrandeng paalam. Walang drama. Ilang maleta lang, ilang kahon, at isang tahimik na desisyon.
Lumipat kami sa Puerto Princesa, malapit sa bagong assignment ni Papa sa Western Command.
Sa unang gabi ko roon, nakaupo ako sa balkonahe habang tanaw ang madilim na dagat. Hawak ko ang ultrasound photo, at sa unang pagkakataon matapos ang maraming araw, hindi na ako nanginginig.
Samantala, nalaman ko mula kay Trina na hinanap ako ni Gabriel sa bahay namin sa Quezon City.
Wala na kaming naroon.
Pumunta siya sa dating bahay namin sa loob ng kampo.
Wala na rin.
Tinawagan niya ang lahat ng kakilala ko.
Walang sumagot.
Sa huli, umupo raw siya sa labas ng bakanteng bahay hanggang madaling-araw.
Parang eksaktong lalaking ikinuwento niya sa akin noon.
Ang lalaking nagising sa bangungot at hinanap ang asawa niyang nawala.
Makalipas ang tatlong buwan, nakatanggap ako ng liham mula sa kanya.
Hindi ko sana bubuksan.
Pero ginawa ko pa rin.
Maikli lang ang sulat.
“Mia, araw-araw kong iniisip kung kailan ako naging taong kinakatakutan ko. Akala ko kaya kong dayain ang tadhana. Akala ko kung babaguhin ko ang ilang detalye, hindi matutupad ang panaginip. Pero hindi pala panaginip ang kalaban ko. Sarili ko pala. Hindi kita hihilinging bumalik. Hindi ko iyon karapatan. Ang hiling ko lang, kung may anak tayo, sabihin mo sa kanya balang araw na minahal ko kayo, kahit hindi ko natutunang magmahal nang tama.”
Matagal kong tinitigan ang sulat.
Umiyak ako.
Hindi dahil gusto ko siyang balikan.
Kundi dahil ang taong minahal ko noon ay totoong nawala na, at ang natira ay isang aral na kailangan kong tanggapin.
Sinagot ko siya makalipas ang isang linggo.
“Gabriel, kapag dumating ang tamang panahon, malalaman ng anak natin kung sino ang ama niya. Pero hindi ko siya tuturuan na ang pagmamahal ay pananakot, kontrol, o pagputol sa mga pakpak ng taong mahal mo. Sana balang araw, matutunan mo ring mahalin ang isang tao nang hindi siya kailangang ikulong.”
Iyon ang huling personal na liham na ipinadala ko sa kanya.
Lumipas ang mga buwan.
Lumaki ang tiyan ko.
Sa Palawan, natutunan kong mabuhay nang hindi nakatingin sa likod. Natutunan kong gumising nang walang takot na may matutuklasan na naman akong kasinungalingan. Natutunan kong ang katahimikan pala ay hindi palaging lungkot. Minsan, ito ang tunog ng kalayaan.
Isinilang ko ang anak kong babae isang maulang gabi ng Agosto.
Pinangalanan ko siyang Amara.
Ibig sabihin, hindi madaling maglaho.
Nang unang beses ko siyang buhatin, nakita ko ang mga mata niya. Kamukha ng kay Gabriel.
Sandali akong nasaktan.
Pero nang pumikit siya at kumapit ang maliit niyang kamay sa daliri ko, naintindihan ko.
Hindi siya paalala ng pagtataksil.
Siya ang patunay na kahit mula sa pinakamadilim na kabanata, may puwedeng isilang na liwanag.
Makalipas ang isang taon, tuluyang na-dismiss si Luna sa serbisyo. Si Gabriel naman ay hindi na nakabalik sa dati niyang ranggo. Narinig kong nag-request siya ng assignment sa malayong probinsya, tahimik, malayo sa lahat ng dating nakakakilala sa kanya.
Hindi ko siya hinanap.
Hindi ko rin siya kinamuhian habambuhay.
Dahil ang galit, kapag matagal mong bitbit, nagiging panibagong kulungan.
Pinili kong palayain ang sarili ko.
Hindi para sa kanya.
Para sa anak ko.
Para sa akin.
Minsan, tinatanong ako ng mga tao kung nagsisi ba akong minahal ko si Gabriel.
Hindi.
Dahil noong minahal ko siya, totoo iyon.
Ang pinagsisisihan ko lang ay ang mga araw na mas pinaniwalaan ko ang takot niya kaysa sa kutob ko. Ang mga gabing inalo ko ang bangungot niya, habang unti-unti naman pala niyang ginagawa itong realidad.
Pero ngayon, kapag tinitingnan ko si Amara na tumatakbo sa tabing-dagat, natutunan kong may mga pag-ibig na hindi dumarating para manatili.
May mga pag-ibig na dumarating para turuan kang piliin ang sarili mo.
At may mga sakit na hindi parusa.
Minsan, ito ang pintong binubuksan ng Diyos para mailabas ka sa buhay na matagal mo nang pinagpipilitan.
Ang tunay na pagmamahal ay hindi kailanman gagamit ng takot para manatili ka. Hindi nito sisirain ang pamilya mo, hindi nito babantayan ang bawat hakbang mo, at hindi nito tatawaging proteksyon ang pagkakakulong. Kung mahal ka talaga ng isang tao, bibigyan ka niya ng kapayapaan, hindi dahilan para tumakas. At kung dumating ang araw na kailangan mong piliin ang sarili mo, huwag kang mahiya. Minsan, ang pag-alis ang pinakamatapang na paraan ng pagmamahal sa sarili.
