Sa Dulo ng Dagat, Ako Naman ang Pinili Ko
Bahagi 3: Sa Dulo ng Dagat, Ako Naman ang Pinili Ko
Kinabukasan, nagising ako sa tunog ng ulan.
Hindi malakas.
Hindi rin mahina.
Yung klase ng ulan na parang may gustong linisin ang langit, pero hindi nito alam kung saan magsisimula.
Nakaupo ako sa gilid ng kama, hawak ang lumang SIM card. Sa liit nito, halos katawa-tawa isipin na naging dahilan ito ng ganoong kalaking gulo.
Isang SIM card.
Isang maling akala.
Isang kaibigang nagsinungaling.
Isang lalaking hindi nagtanong.
At ako, na masyadong matagal na naniwalang sapat na ang manahimik.
Sa phone ko, sunod-sunod ang messages mula sa mga kaklase.
“Clara, okay ka lang?”
“Hindi namin alam na ganoon pala.”
“Grabe si Andrea.”
“Congrats sa university abroad! Bakit mo tinago?”
May ilang humihingi ng tawad dahil natawa sila kagabi.
May ilang nagkukuwento na pag-alis ko raw, nag-away sina Miguel at Andrea sa loob ng karaoke room. Hindi na raw natuloy ang party. May umuwi agad. May naiwan para aliwin si Andrea. May lumabas para hanapin si Miguel, pero wala na siya.
Binasa ko lahat.
Pero wala akong sinagot.
Minsan, kapag matagal kang laging nagbibigay ng paliwanag, ang pinakamatapang na bagay na magagawa mo ay manahimik para sa sarili mo.
Bumukas ang pinto ng kwarto.
Pumasok si Mama, may dalang mainit na kape at pandesal.
“O, gising ka na pala.”
Ngumiti ako.
“Opo.”
Umupo siya sa tabi ko. Hindi siya nagtanong agad. Ganoon si Mama. Alam niya kung kailan kailangan ng anak niya ng tanong, at kung kailan kailangan lang ng tahimik na kasama.
Ilang minuto kaming nakinig sa ulan.
Pagkatapos, iniabot ko sa kanya ang phone ko.
“Ma,” sabi ko. “Natanggap ako.”
Binasa niya ang email.
Nakita ko kung paano lumaki ang mga mata niya.
Pagkatapos, namula.
Pagkatapos, napuno ng luha.
“Anak…”
Tinakpan niya ang bibig niya, pero hindi niya napigilan ang pag-iyak.
Sa loob ng tatlong taon, alam kong mas gusto niyang manatili ako malapit sa bahay. Ako ang panganay. Ako ang kasama niyang mamalengke, magbayad ng bills, mag-alaga sa bunso kong kapatid kapag late umuwi si Papa.
Pero sa sandaling iyon, wala akong nakita sa mukha niya kundi pagmamalaki.
“Ma, malayo po iyon.”
“Alam ko.”
“Mahal po ang pamasahe, ang dorm, ang—”
“Clara.” Hinawakan niya ang kamay ko. “Buong buhay mo, lagi mong iniisip muna kung paano magiging madali para sa iba. Ngayon naman, isipin mo kung saan ka magiging masaya.”
Sa simpleng linyang iyon, tuluyan akong umiyak.
Hindi kagabi.
Hindi sa harap nina Miguel.
Hindi sa harap ni Andrea.
Pero sa harap ni Mama, sa gitna ng ulan at amoy ng kape, bumigay ako.
Umiiyak ako hindi lang dahil nasaktan ako.
Umiiyak ako dahil sa wakas, may nagsabing may karapatan akong piliin ang sarili ko.
Lumipas ang mga sumunod na linggo na parang mabilis na agos.
Nag-asikaso ako ng documents.
Passport.
Scholarship confirmation.
Medical clearance.
School records.
Recommendation letters.
Sa bawat papel na pinipirmahan ko, pakiramdam ko ay unti-unti kong binubuksan ang pinto palabas sa dating buhay ko.
Hindi na bumalik si Andrea sa dorm sa loob ng ilang araw.
Nalaman ko mula sa iba na kinausap siya ng adviser namin. Hindi para parusahan nang malala, kundi para harapin ang ginawa niya. Pinatawag din ang parents niya. May nagalit, may umiyak, may nagtanong kung bakit.
Isang hapon, habang nag-aayos ako ng gamit sa locker, lumapit siya.
Wala na ang dating kumpiyansa sa mukha niya.
Wala na ang maamong ngiti na laging sakto sa tamang sandali.
Simple ang suot niya. Nakatali ang buhok. Namumugto ang mata.
“Clara,” sabi niya.
Hindi ako nagsalita.
Hinayaan ko siyang ipagpatuloy.
“Pwede ba akong humingi ng tawad?”
Tumingin ako sa kanya.
“Pwede.”
Nanginginig ang daliri niya sa strap ng bag niya.
“Sorry. Hindi lang dahil hiniram ko ang SIM mo at hindi ibinalik. Sorry dahil sinagot ko ang messages niya. Sorry dahil alam kong may mali, pero tinuloy ko pa rin. Sorry dahil ginamit ko ang kabaitan mo.”
Tahimik ako.
Sa unang pagkakataon, hindi siya umiyak para makakuha ng awa. Umiiyak siya dahil wala na siyang matakasan.
“Nainggit ako sa’yo,” mahina niyang dagdag. “Kasi kahit tahimik ka, napapansin ka pa rin. Kahit hindi mo subukan, may mga taong nagtitiwala sa’yo. Ako… lagi kong kailangan magpanggap na okay, cute, mahina, para may manatili.”
Dati, baka naawa ako agad.
Dati, baka niyakap ko siya at sinabing kalimutan na namin.
Pero ngayon, natutunan ko na ang awa na walang hangganan ay nagiging pinto para saktan ka ulit.
“Salamat sa paghingi ng tawad,” sabi ko.
Umaasang tumingin siya sa akin.
“Pinapatawad mo na ako?”
Matagal akong tumahimik.
“Hindi pa.”
Nakita kong nasaktan siya.
Pero tumango siya.
“Tama lang.”
“Darating siguro ang araw na mapapatawad kita,” sabi ko. “Pero hindi ibig sabihin noon babalik tayo sa dati.”
Napayuko siya.
“Alam ko.”
“Hindi na kita kaibigan, Andrea.”
Huminga siya nang malalim, parang sinaksak pero tinanggap.
“Alam ko.”
Pagkatapos, inilabas niya ang isang maliit na envelope.
“May mga notes mo. Yung hiniram ko. At… yung luma mong phone case. Nasa akin pala. Ibabalik ko na.”
Kinuha ko iyon.
“Salamat.”
Tumalikod na sana siya, pero huminto.
“Clara.”
“Hm?”
“Sana maging masaya ka roon.”
Sa unang pagkakataon mula nang magkagulo kami, hindi ko naramdaman na may tinik sa salita niya.
Kaya tumango ako.
“Sana ikaw rin. Pero sana sa susunod, hindi mo na kailangang agawin ang buhay ng iba para maramdaman mong mahalaga ka.”
Nangingilid ang luha sa mata niya.
Tumango siya.
At umalis.
Hindi iyon eksenang may sigawan.
Walang sampalan.
Walang dramatic na pagbagsak sa sahig.
Pero sa tahimik na paraan, iyon ang dulo namin.
Kinagabihan, pumunta ako sa tabing-dagat.
Ang lugar kung saan madalas kaming tumambay pagkatapos ng klase. May maliit na tindahan ng banana cue sa kanto, may mga batang naglalaro sa buhangin, may matatandang nakaupo sa bangko habang nanonood ng paglubog ng araw.
Doon ko nakita si Miguel.
Nakatayo siya malapit sa tubig, hawak ang isang paper bag.
Hindi ako nagulat.
May bahagi sa akin na alam kong darating siya.
“Clara,” tawag niya.
Huminto ako ilang hakbang mula sa kanya.
“Kung hihingi ka ng tawad, tapos na iyon. Narinig ko na sa isip ko nang maraming beses.”
Mapait siyang ngumiti.
“Deserve ko iyon.”
Hindi ako sumagot.
Iniabot niya ang paper bag.
“Hindi ito para bilhin ang tawad mo.”
Tiningnan ko ang laman.
Isang libro.
Lumang kopya ng Shakespeare sonnets.
May maliit na sticky note sa loob.
“Para sa taong dapat kong nakita noon pa.”
Naramdaman kong sumikip ang dibdib ko, pero hindi na tulad dati.
Hindi na iyon pag-asa.
Hindi na rin galit.
Parang paalam.
“Paano mo nalaman?” tanong ko.
“Na gusto mong magbasa ng Shakespeare sa ibang bansa?” Huminga siya. “Noong isang taon, may essay ka sa literature class. Narinig kitang sinabi sa teacher na gusto mong makita kung pareho ba ang ganda ng summer night doon sa mga tula.”
Naalala niya pala.
Hindi ko alam kung dapat akong matuwa o mas lalo pang malungkot.
“Akala ko hindi mo ako nakikita,” sabi ko.
“Tingin ko iyon ang pinakamasakit,” sagot niya. “Nakita kita. Pero hindi sapat. Hindi ko pinakinggan. Hindi ko tinanong. Pinili kong maniwala sa madaling sagot.”
Tumama ang alon sa paa namin.
“Clara, gusto kitang hingan ng tawad. Hindi dahil gusto kong bumalik ka. Hindi dahil gusto kong pigilan ka. Kundi dahil mali ako. Sinaktan kita. At noong gabing dapat pinakinggan kita, pinahiya pa kita.”
Tahimik kong tiningnan ang dagat.
“Minahal mo ba siya?”
Matagal siyang hindi sumagot.
“Minahal ko ang taong akala kong siya.”
Masakit, pero totoo.
“Kung nalaman mo agad na ako iyon?” tanong ko.
Tumingin siya sa akin.
“Hindi ko alam kung karapat-dapat akong sagutin iyon.”
“Subukan mo.”
“Siguro…” Huminga siya nang malalim. “Siguro matagal na kitang hinanap sa maling tao.”
Natawa ako nang kaunti.
“Ang poetic mo naman ngayon.”
“Late na, alam ko.”
“Oo. Late na.”
Natahimik siya.
“May chance ba ako balang araw?”
Hinawakan ko ang librong ibinigay niya.
Dati, ang tanong na iyon ang pinakamatamis na bagay na maaari kong marinig.
Dati, sasabihin kong oo kahit hindi pa siya tapos magsalita.
Pero iba na ako ngayon.
Ang Clara na nasa harap niya ay hindi na ang Clara na umaasang matawagan, mapili, mapansin.
“Hindi ko alam,” tapat kong sabi.
Nakita kong may lungkot sa mga mata niya, pero tumango siya.
“Okay lang.”
“Pero alam ko ito,” dagdag ko. “Aalis ako. Mag-aaral ako. Makikita ko ang mundong gusto kong makita. At hindi ako aalis para hintayin mong habulin ako.”
“Alam ko.”
“Kung darating man ang araw na magkita ulit tayo,” sabi ko, “gusto kong pareho tayong mas mabuting tao na. Hindi yung ikaw ay naghahabol dahil guilty ka, at ako ay bumabalik dahil lonely ako.”
Sa unang pagkakataon, ngumiti siya nang walang lungkot.
“Deal.”
Ilang linggo pagkatapos noon, nasa airport na ako.
Umiiyak si Mama.
Si Papa, pilit na matapang pero pula ang mata.
Yung bunso kong kapatid, yakap-yakap ang backpack ko na parang siya ang aalis.
Ang mga kaklase ko, may dalang maliit na banner na may maling spelling ng “Congratulations,” kaya natawa ako kahit umiiyak na rin ako.
Naroon din si Andrea sa malayo.
Hindi siya lumapit.
Ngunit itinaas niya ang kamay at kumaway.
Kumaway rin ako.
Hindi iyon pagbabalik ng pagkakaibigan.
Pero simula iyon ng kapayapaan.
At si Miguel?
Dumating siya huling-huli.
Hingal, hawak ang isang maliit na envelope.
“Hindi kita pipigilan,” sabi niya agad. “Promise.”
Tinanggap ko ang envelope.
“Buksan mo kapag nasa eroplano ka na,” sabi niya.
Ngumiti ako.
“Dramatic ka talaga.”
“Natuto ako sa’yo.”
“Sa akin?”
“Oo. Sa’yo ko natutunan na may mga bagay na mas maganda kapag hindi minamadali.”
Tinawag na ang flight ko.
Yumakap ako sa pamilya ko.
Nagpaalam sa mga kaibigan.
At bago ako pumasok sa immigration gate, lumingon ako.
Naroon sila.
Ang mga taong naging bahagi ng sakit ko.
Ang mga taong naging bahagi ng paglaki ko.
Si Andrea, tahimik.
Si Miguel, nakangiti pero basa ang mata.
At ako, sa wakas, hindi na naghihintay na may pumili sa akin.
Ako na ang pumili.
Sa loob ng eroplano, binuksan ko ang envelope.
May isang sulat.
Hindi mahaba.
Clara,
Hindi ko alam kung kailan tayo muling magkikita. Hindi ko rin alam kung magkakaroon pa ako ng lugar sa buhay mo. Pero gusto kong malaman mo: hindi na kita hahanapin sa ibang tao.
Sa susunod na magpadala ako ng “good night,” sisiguraduhin kong alam ko kung sino ang kausap ko.
At kung dumating ang araw na payagan mo akong magsimula ulit, hindi kita mamadaliin.
Maging masaya ka roon.
Basahin mo ang mga sonnet.
Tingnan mo ang summer night.
At kapag maganda, sana maalala mo hindi ang sakit, kundi ang gabing pinili mo ang sarili mo.
— Miguel
Tiniklop ko ang sulat.
Tumingin ako sa bintana.
Habang umaangat ang eroplano, lumiit ang isla sa ilalim ng ulap. Ang dagat, ang paaralan, ang karaoke bar, ang tatlong taong lihim na pag-ibig—lahat ay unti-unting naging bahagi ng malayong tanawin.
Hindi na ako umiyak.
Ngumiti ako.
Pagkalipas ng dalawang taon, bumalik ako sa bansa para sa bakasyon.
Hindi na ako ang dating Clara.
Mas maiksi na ang buhok ko.
Mas matatag na ang boses ko.
Mas malinaw na ang mga pangarap ko.
Sa isang maliit na bookstore malapit sa lumang campus, nakita ko siya ulit.
Si Miguel.
May hawak siyang dalawang kape at isang librong kapareho ng ibinigay niya noon.
Nang makita niya ako, hindi siya tumakbo.
Hindi siya nagmakaawa.
Hindi siya nagmadali.
Ngumiti lang siya.
“Hi, Clara.”
Ngumiti rin ako.
“Hi, Miguel.”
Sa labas, nagsisimula ang mahinang ulan.
Hindi na iyon gabing puno ng maling akala.
Hindi na iyon kwentong may ninakaw na SIM card at mga mensaheng napunta sa maling tao.
Isa na itong bagong simula.
Dahan-dahan.
Maingat.
Totoo.
Lumapit siya at itinaas ang isang tasa ng kape.
“Para sa’yo. Pero kung ayaw mo, okay lang.”
Tinanggap ko iyon.
“Salamat.”
Naglakad kami palabas ng bookstore, magkatabi, hindi nagmamadali.
Sa unang pagkakataon, walang lihim.
Walang maling numero.
Walang taong kailangang magpanggap.
Tumingin siya sa akin.
“Pwede ba kitang ihatid?”
Tiningnan ko ang ulan, pagkatapos siya.
At sa pagkakataong iyon, hindi ko na naramdaman na pinipili ko siya kapalit ng sarili ko.
Dahil natutunan ko na:
Ang masayang wakas ay hindi laging nagsisimula sa dalawang taong nagkakatuluyan.
Minsan, nagsisimula ito sa isang babaeng natutong mahalin ang sarili niya.
At kung may taong darating muli, dapat marunong siyang kumatok.
Hindi mang-agaw.
Hindi manghula.
Hindi magmadali.
Kundi maghintay hanggang handa ka nang magbukas ng pinto.
Kaya ngumiti ako kay Miguel.
“Sige,” sabi ko. “Ihatid mo ako.”
At sa ilalim ng ulan, sa lungsod na dati kong iniwan para hanapin ang sarili ko, nagsimula kaming muli.
Hindi bilang pagtatama sa nakaraan.
Kundi bilang dalawang taong sa wakas ay marunong nang magmahal nang tama.