Akala ng Ina, Binayaran ang Mapapangasawa ng Anak Dahil sa Peklat sa Mukha—Ngunit Nang Alisin ang Kumot sa Likod-Bahay, Siya ang Napaiyak
“Ginawa ko na ang parte ko sa kasunduan. Ikaw naman.”
Nang marinig iyon ni Teresa Villanueva mula sa lalaking pakakasalan ng kanyang anak, parang biglang nawala ang sahig sa ilalim ng kanyang mga paa.
Dalawampu’t anim na taon niyang pinrotektahan si Mara mula sa mga taong tumitingin dito nang may awa, pangungutya, o interes.
At ngayon, baka ang pinakakinatatakutan niya ang nangyari.
Sabado ng gabi iyon sa kanilang lumang bahay sa Marikina.
Kakauwi lamang ni Mara, 28, kasama ang fiancé niyang si Paolo Ramirez.
Masaya ang anak ni Teresa. Hindi mapakali. Panay ang tingin sa maliit na engagement ring sa kanyang daliri habang kinukuwento ang paghahanda nila sa kasal.
At gaya ng nakasanayan, kapansin-pansin agad ang malaking mapulang birthmark na sumasakop sa kaliwang bahagi ng mukha ni Mara, mula sentido hanggang pisngi.
Noong bata pa siya, tinatawag niya iyon na “pulang ulap ko.”
Hindi niya nauunawaan kung bakit kailangan niya itong itago.
Hanggang pumasok siya sa paaralan.
Walong taong gulang siya nang unang tawagin siyang “halimaw” ng kaklase.
Labindalawa nang matutunan niyang laging iharap ang kanang bahagi ng mukha sa camera.
Labinlima nang magsimula siyang mag-delete ng litrato kapag masyadong kita ang kanyang birthmark.
At labing-anim nang minsang umuwi siyang umiiyak dahil may batang lalaking kunwari ay nanligaw sa kanya dahil lamang sa pustahan.
Mula noon, naging bantay-sarado si Teresa.
Hindi siya nagtitiwala agad sa sinumang lalapit sa anak.
Lalo na sa mga lalaki.
Marahil dahil ang sariling ama ni Mara ang unang taong nagturo sa kanila na madaling mang-iwan ang isang taong nangakong mananatili.
Tatlong taong gulang si Mara nang mawala ang ama niyang si Ramon.
Walang paliwanag.
Walang tawag.
Walang sustento.
Pagkalipas ng limang taon, dumating sa buhay nila si Nestor Villanueva.
Hindi niya pinilit na tawagin siyang Papa ni Mara.
Hindi rin niya sinubukang palitan ang ama nito.
Nanatili lang siya.
Siya ang dumalo sa PTA meetings.
Siya ang nagturo kay Mara magbisikleta.
Siya rin ang unang nagsabi sa teenager na si Mara, matapos nitong takpan ng makapal na foundation ang birthmark:
“Anak, kung gusto mong mag-makeup dahil masaya ka, gawin mo. Pero huwag mong isipin na kailangan mong burahin ang mukha mo para maging maganda.”
Hindi nakalimutan ni Teresa iyon.
Kaya pagkatapos ng halos dalawampung taon, si Nestor ang tanging lalaking lubos niyang pinagkakatiwalaan.
At nang gabing iyon, ang alam niya ay nasa Batangas si Nestor para sa dalawang araw na trabaho.
Maayos naman ang hapunan.
Magalang si Paolo.
Tinulungan pa nitong magligpit ng mesa.
Sa kalagitnaan ng pagkain, ipinakita niya ang ilang litrato mula sa weekend trip nila ni Mara sa Baguio.
Napahinto si Teresa sa isang larawan.
Nakaharap nang diretso sa camera si Mara.
Magulo ang buhok dahil sa hangin.
Malakas ang tawa.
At kitang-kita ang birthmark.
Noong nakaraang taon, malamang ay agad sasabihin ni Mara:
“Paolo, delete mo ’yan.”
Pero ngayon, tinuro lamang niya ang background.
“Grabe, mukha akong nakikipag-agawan sa strawberry taho.”
Natawa si Paolo.
“Hindi. Mukha kang masaya.”
Napatingin si Teresa sa anak.
Hindi man lang nito itinago ang pisngi.
May kung anong humapdi sa dibdib niya.
Pagkatapos ng hapunan, umakyat si Mara upang kunin ang mango cheesecake na iniwan niya sa maliit na refrigerator sa dati niyang kuwarto.
Doon ibinaba ni Paolo ang baso.
Tumingin muna sa hagdan.
Pagkatapos ay nagsalita nang mahina.
“Tita Teresa… nagawa ko na ang parte ko sa kasunduan. Si Tito Nestor naman.”
Nanigas si Teresa.
“Ano?”
Nagulat si Paolo.
“Hindi po ba sinabi sa inyo ni Tito?”
“Ano ang hindi niya sinabi?”
Hindi agad nakasagot ang binata.
At iyon ang lalong nagpasiklab sa takot ni Teresa.
“May ibinigay ba siyang pera sa iyo?”
“Ano?”
“Binayaran ka ba niya?”
“Tita—”
“O may ipinangako siyang negosyo? Trabaho? Kotse? Ano?”
Namuti ang mukha ni Paolo.
“Hindi po! Diyos ko, hindi!”
“Kung may ginawa kayong kasunduan tungkol sa anak ko, sabihin mo ngayon.”
“Hindi tungkol sa relasyon namin ni Mara.”
“Pero sinabi mong may kasunduan.”
“Opo, pero—”
“Paolo.”
Malamig na ang boses ni Teresa.
“Kung kahit isang segundo ay nanatili ka sa anak ko dahil may kapalit, lumabas ka sa bahay na ito ngayon.”
Napahawak si Paolo sa noo.
“Tita, mali po ang iniisip ninyo.”
“Then explain.”
Sumulyap siya sa hagdan.
“Hindi rito.”
“Bakit hindi rito?”
“Kasi kapag nakita ni Mara—”
“Kapag nakita niya ang ano?”
Hindi sumagot si Paolo.
Sa halip, tumayo siya.
“Tita, sumama po kayo sa akin.”
Lumabas sila sa likod ng bahay.
Tahimik ang makitid na driveway.
Sa dulong bahagi, malapit sa lumang bodega, may isang lalaking nakatayo sa ilalim ng ilaw.
Napahinto si Teresa.
“Nestor?”
Ang asawa niyang dapat ay nasa Batangas ay nakatayo roon, halatang kinakabahan.
“Love…”
“Ano’ng ginagawa mo rito?”
Hindi sumagot si Nestor.
Sa tabi niya ay may isang napakalaking bagay na natatakpan ng makapal na kulay-abong trapal.
Halos kasinghaba iyon ng isang kotse.
Tumingin si Teresa kay Paolo.
Pagkatapos kay Nestor.
“Sabihin n’yo sa akin ngayon kung ano ’yan.”
Hindi gumalaw ang dalawa.
Mula sa loob ng bahay, narinig nila ang boses ni Mara.
“Ma? Paolo? Nasaan kayo?”
Namutla si Nestor.
“Teres…”
“Ano?”
Dahan-dahan niyang hinawakan ang gilid ng trapal.
“Kapag nakita ito ni Mara, wala na tayong paraan para bawiin.”
At sa sandaling hilahin niya pababa ang takip—
biglang bumukas ang pinto sa likuran nila.
Nakatayo roon si Mara.
Hawak ang cheesecake.
At nang makita niya kung ano ang nasa ilalim ng trapal, nalaglag ang plato mula sa kanyang mga kamay.
PARTE2
Nabasag ang plato sa semento.
Pero walang yumuko para pulutin iyon.
Hindi makapagsalita si Mara.
Hindi rin agad nakahinga si Teresa.
Sa ilalim ng trapal ay hindi kotse.
Isa iyong lumang Volkswagen Kombi van, kulay puti at mapusyaw na pula, halatang bagong restore.
May maliit na logo sa gilid:
PULANG ULAP
Sa ilalim niyon:
Portraits by Mara
Tinakpan ni Mara ang bibig.
“Ano… ano ’to?”
Tumingin si Teresa kay Nestor.
“Portraits?”
Si Paolo ang unang lumapit.
“Mara…”
“Hindi.” Umiling siya. “Sandali lang.”
Inikot niya ang van.
Sa isang bahagi ay may maliit na sliding window. Sa loob ay may shelves, camera equipment cases, portable lighting at isang folding backdrop.
Parang mobile photography studio.
Nanginginig ang kamay ni Mara nang haplusin niya ang nakapintang pangalan.
“Pulang Ulap…”
Iyon ang tawag niya sa birthmark niya noong bata pa siya.
Bago siya maturuang ikahiya iyon.
Bago niya malaman ang salitang pangungutya.
Bago niya matutunang may “magandang side” at “pangit na side” ang kanyang mukha.
Napatingin siya kay Nestor.
“Papa?”
Iyon ang tawag niya rito mula noong labingpitong taong gulang siya.
Lumunok si Nestor.
“Surprise sana.”
“Para saan?”
Huminga nang malalim si Paolo.
“Para sa project mo.”
Napakunot-noo si Mara.
“Anong project?”
Nagkatinginan sina Paolo at Nestor.
Doon nagsimulang maunawaan ni Teresa na siya lamang pala ang walang alam.
“Nestor.”
Napakamot sa batok ang asawa niya.
“Maaari ba nating pag-usapan sa loob?”
“Hindi.”
Sabay na sagot iyon nina Teresa at Mara.
Napapikit si Nestor.
“Okay.”
Umupo silang apat sa lumang garden table.
Hindi inalintana ang nabasag na cheesecake sa sahig.
Si Nestor ang nagsimula.
Anim na buwan ang nakalipas, may ipinakitang lumang notebook si Paolo sa kanya.
Notebook iyon ni Mara.
Hindi diary.
Kundi koleksiyon ng mga ideya.
Si Mara, na nagtatrabaho bilang graphic designer sa Makati, ay matagal nang gustong magkaroon ng side project sa photography.
Pero hindi ordinaryong photography.
Gusto niyang kumuha ng portrait ng mga taong lumaking nahihiya sa isang bahagi ng kanilang katawan.
May facial scars.
Birthmarks.
Vitiligo.
Alopecia.
Prosthetic limbs.
O simpleng mga katangiang ilang taon nilang itinago dahil may taong minsang nagsabing pangit iyon.
Ang gusto niyang pangalan sa proyekto?
Pulang Ulap.
“Paano mo nalaman?” tanong ni Mara kay Paolo.
“Iniwan mo sa condo ang notebook.”
“Binasa mo?”
“Hindi lahat.”
Tumaas ang kilay ni Mara.
“Hindi lahat?”
“Nakalagay sa cover: ‘Kung mamatay ako, sunugin ito.’”
Sa kabila ng tensiyon, natawa si Nestor.
Maging si Teresa ay muntik nang ngumiti.
Pero nanatiling seryoso si Mara.
“At bakit kasama si Papa?”
Si Paolo ay tumingin kay Nestor.
“Dahil wala akong alam sa sasakyan.”
Nagpatuloy si Nestor.
Dalawang taon na raw nakatambak sa garahe ng pinsan niya sa Laguna ang lumang Kombi.
Sirang makina.
Kinakalawang ang ilalim.
Halos basura na.
Noong makita ni Paolo, naisip niyang puwede itong gawing mobile studio.
Pero may problema.
Masyadong mahal ang restoration.
Tumanggi raw si Paolo na humingi ng pera kay Mara dahil gusto nitong gawing wedding gift.
Kaya lumapit siya kay Nestor.
“Doon nagsimula ang ‘kasunduan’?” tanong ni Teresa.
Tumango si Paolo.
“Maghahati kami sa gastos.”
Napasinghap si Teresa.
“Ikaw ang nagbayad?”
Umiling si Nestor.
“Hindi lang ako.”
Tumingin kay Mara si Paolo.
“Nagbenta ako ng motor.”
Nanlaki ang mata nito.
“Yung Triumph mo?”
“Oo.”
“Paolo!”
“Ano? Mas madalas ko namang gamitin kotse mo.”
“Hindi iyon ang punto!”
“Alam ko.”
Ngumiti siya.
“Pero may isang kondisyon si Tito.”
Lumingon si Teresa kay Nestor.
“Ano?”
Hindi agad sumagot ang lalaki.
Sa wakas, inilabas niya mula sa bulsa ang maliit na puting envelope.
Iniabot niya iyon kay Mara.
“Basahin mo.”
Binuksan iyon ni Mara.
May isang pirasong papel.
Tatlong pangungusap lamang.
Habang binabasa iyon ng anak, biglang nag-iba ang ekspresyon nito.
“Papa…”
“Ano ang nakasulat?” tanong ni Teresa.
Ibinigay ni Mara ang papel sa ina.
Nakasulat:
Hindi ko ihahatid si Mara sa altar para ‘ibigay’ siya sa ibang lalaki. Hindi ko siya pag-aari.
Sasamahan ko lang siya hanggang sa simula ng aisle.
Pagkatapos, siya mismo ang lalakad patungo sa buhay na pinili niya.
Hindi agad nakapagsalita si Teresa.
Si Paolo ang nagpaliwanag.
“Iyon ang kondisyon ni Tito. Gusto niyang ako mismo ang mangako na hindi ko kailanman ituturing si Mara na isang bagay na ibinigay sa akin ng pamilya.”
Napayuko si Nestor.
“Dalawampung taon akong naging ama niya. Ayokong sa kasal, ang huling gagawin ko bilang ama ay kunwari ibibigay ko siya sa ibang lalaki.”
Namasa ang mata ni Mara.
“Pero ano ang parte ni Paolo?”
Napangiti nang bahagya si Nestor.
“Siya ang kumausap sa wedding coordinator.”
Napatitig si Mara sa fiancé.
“Seryoso?”
“Oo.”
“Ano’ng sinabi mo?”
“Na sa simula ng aisle, si Tito Nestor ang kasama mo. Pagkatapos, lalakad kang mag-isa.”
Tumawa si Mara habang umiiyak.
“Bakit hindi ninyo sinabi?”
Doon sumingit si Teresa.
“Oo nga. Bakit kailangang parang sindikato kayo?”
Napatingin sina Nestor at Paolo sa isa’t isa.
“Dahil,” sagot ni Nestor, “kapag nalaman mo, sasabihin mong sayang ang pera.”
“Totoo naman!”
“See?”
Napatawa si Paolo.
Pero si Teresa ay hindi pa lubos na kalmado.
May isang tanong pa siyang hindi kayang lunukin.
Tumingin siya kay Paolo.
“Nung sinabi mong nagawa mo na ang parte mo… ano talaga iyon?”
Nagseryoso ang binata.
“Hindi yung van.”
“Ano?”
Lumapit siya kay Mara.
“Remember yung photo exhibit sa BGC noong nakaraang buwan?”
Tumango si Mara.
Photography exhibit iyon na dinaluhan nilang dalawa.
May isang wall doon na puno ng portraits ng ordinaryong tao—walang retouching, walang beauty filter.
“May organizer doon,” sabi ni Paolo. “Ipinakita ko sa kanya ang sample portraits mo.”
Napatayo si Mara.
“Ano?”
“Yung photos na pinayagan mong i-upload ko dati. At yung portraits na ginawa mo kina Bea at Jules.”
“Paolo…”
“Galit ka?”
“Hindi ko alam!”
“Okay. Fair.”
Kinuha niya ang cellphone.
May binuksan siyang email.
Iniabot kay Mara.
Tahimik itong nagbasa.
Pagkatapos ay napaupo.
“Hindi…”
“Ano iyon?” tanong ni Teresa.
Hindi makapagsalita si Mara.
Si Paolo na ang sumagot.
“Inimbitahan ang Pulang Ulap project na magkaroon ng sariling ten-day community exhibit sa isang art space sa Bonifacio Global City sa November.”
Napahawak si Teresa sa mesa.
“At yung van,” dagdag ni Nestor, “puwedeng gamitin para pumunta sa communities at kumuha ng portraits nang libre.”
Nanginginig ang labi ni Mara.
“Akala ko… idea lang iyon.”
“Totoo na ngayon,” sagot ni Paolo.
Doon tuluyang umiyak si Mara.
Hindi maganda o tahimik na iyak.
Napahikbi talaga siya.
Yumuko si Nestor at niyakap ang anak.
Makalipas ang ilang segundo, sumali si Teresa.
Si Paolo naman ay nanatiling nakatayo sa tabi, tila hindi alam kung may karapatan siyang sumiksik.
Si Mara ang nag-unat ng kamay papunta sa kanya.
“Halika rito, tanga.”
At naging apat ang yakapan.
Pero habang nakasandal si Teresa sa balikat ng anak, isang masakit na katotohanan ang unti-unting sumiksik sa isip niya.
Siya pala ang taong pinakamatagal na nagtangkang protektahan si Mara.
Pero maaaring siya rin ang taong pinakamadalas nagpaalala ritong may kailangang protektahan.
Kinabukasan, silang dalawa lamang ni Mara ang nagkape sa kusina.
Matagal bago nagsalita si Teresa.
“Anak…”
“Hmm?”
“May gusto akong sabihin.”
Tumingin sa kanya si Mara.
“Sorry.”
“Para saan?”
“Sa lahat ng beses na inaayos ko ang buhok mo bago tayo lumabas.”
Tahimik si Mara.
“Sa tuwing sinasabi kong sa kanan ka pumuwesto sa litrato.”
Namasa ang mata ni Teresa.
“Sa tuwing iniisip kong pinoprotektahan kita, baka tinuturuan pala kitang may bahagi sa iyo na kailangang itago.”
Hindi nagsalita agad si Mara.
Pagkatapos ay hinawakan niya ang kamay ng ina.
“Ma, alam kong mahal mo ako.”
“Pero hindi sapat na dahilan ang pagmamahal para laging tama.”
Ngumiti si Mara.
“Hindi rin naman ako agad naging matapang.”
“Tingin mo matapang ka na?”
Napaisip siya.
“Hindi araw-araw.”
“Good.”
Napatawa si Teresa.
“Akala ko ako lang.”
Tatlong buwan ang lumipas.
Sa isang maliit na garden venue sa Antipolo, ikinasal sina Mara at Paolo.
Walang makapal na foundation si Mara.
May makeup siya, pero hindi tinakpan ang pulang birthmark.
Bago magsimula ang seremonya, lumapit si Nestor sa kanya.
“Ingat ka?”
“Papa, kasal lang ’to. Hindi cliff diving.”
“Malay ko.”
Magkahawak-kamay silang naglakad hanggang sa simula ng aisle.
Doon tumigil si Nestor.
Hinalikan niya ang noo ng anak.
Hindi niya iniabot ang kamay nito kay Paolo.
Hindi siya nagsabi ng “I give her away.”
Sa halip, bumulong siya:
“Hanggang dito lang ako sasabay.”
Ngumiti si Mara.
“Alam ko.”
“At kung kailangan mo akong bumalik?”
“Alam kong nandiyan ka.”
Pagkatapos, naglakad si Mara nang mag-isa.
Diretso.
Walang pagtakip sa kaliwang bahagi ng mukha.
Walang pag-iwas sa camera.
Sa dulo ng aisle, naghihintay si Paolo.
Hindi para iligtas siya.
Hindi para kumpletuhin siya.
Kundi para samahan ang isang babaeng matagal nang natutong tumayo sa sarili niyang mga paa.
Makalipas ang isang buwan, bumiyahe ang Kombi na Pulang Ulap sa unang community shoot nito.
Ang unang nagpa-picture ay isang labintatlong taong gulang na batang babae na may malaking birthmark sa leeg.
Bago kunan ng litrato, mahina nitong sinabi:
“Ate Mara, puwede bang sa side na hindi kita yung mark?”
Natigilan si Mara.
Parang narinig niya ang sarili niyang boses noong bata pa siya.
Lumuhod siya sa harap ng babae.
“Puwede.”
Napangiti ang bata.
“Pero puwede rin nating subukan ang isa pang picture.”
“Anong picture?”
“Yung wala kang kailangang itago.”
Matagal siyang tinitigan ng bata.
Pagkatapos ay marahang tumango.
Sa likod ng camera, tahimik na pinanood ni Teresa ang anak.
At sa unang pagkakataon, naunawaan niya na ang pinakamagandang bagay na maibibigay ng isang magulang ay hindi proteksiyon mula sa lahat ng sakit.
Dahil imposible iyon.
Mas mahalaga ang pagpapalaki sa isang anak na alam na kahit masaktan siya, kahit husgahan, kahit iwan—hindi nababawasan ang halaga niya.
Minsan, sa sobrang pagmamahal natin sa isang tao, gusto nating itago siya sa lahat ng maaaring makasakit sa kanya. Pero ang tunay na pagmamahal ay hindi kulungan. Ito ang tapang na magsabing: “Hindi kita pipigilan mabuhay. At kapag kailangan mo ng tahanang babalikan, nandito lang ako.”
