Sa bawat paghinto natin sa isang gasolinahan para magpakarga ng krudo o gasolina, madalas nating makita ang pamilyar na kulay pula at asul ng Petron. Ito ang pinakamalaking kumpanya ng langis sa Pilipinas, isang higanteng industriya na nagsisilbi sa milyon-milyong mga Pilipino araw-araw. Ngunit sa likod ng modernong hitsura ng mga istasyon nito at sa kabila ng mga pagbabago sa pagmamay-ari nito sa paglipas ng panahon, marami ang hindi nakakaalam sa tunay na pinagmulan nito. Marami ang magugulat na ang pundasyon ng Petron ay hindi lamang basta isang negosyong itinayo ng isang pribadong bilyonaryo, kundi isang estratehikong hakbang na isinagawa noong panahon ng panunungkulan ng dating Pangulong Ferdinand Marcos Sr. para sa seguridad ng enerhiya ng bansa.

Upang tunay na maunawaan ang kuwento ng Petron, kailangan nating balikan ang dekada sitenta. Noong panahong iyon, ang buong mundo ay naharap sa isang matinding krisis na yumanig sa ekonomiya ng lahat ng bansa: ang 1973 Oil Crisis. Dahil sa kaguluhan sa Middle East, ang mga bansa sa Arab ay nagpatupad ng embargo o pagbabawal sa pagluwas ng langis sa mga bansang sumusuporta sa Israel. Bilang isang bansang lubos na umaasa sa imported na langis, ang Pilipinas ay paralisado. Tumataas ang presyo ng bilihin, nagkakaroon ng mahahabang pila sa mga gasolinahan, at ang suplay ng kuryente at transportasyon ay nanganib. Dito naisip ni Marcos Sr. na hindi maaaring manatiling umaasa lamang ang Pilipinas sa mga dayuhang kumpanya ng langis na nagdidikta ng presyo at suplay sa bansa.

Noong Nobyembre 9, 1973, nilagdaan ni Pangulong Marcos Sr. ang Presidential Decree No. 334. Sa ilalim ng batas na ito, binuo ang Philippine National Oil Company o PNOC. Ang pangunahing layunin ng PNOC ay siguruhin na ang Pilipinas ay magkakaroon ng sapat at tuluy-tuloy na suplay ng langis sa abot-kayang presyo, lalo na sa panahon ng krisis. Ngunit paano nga ba ito naging Petron? Noong panahong iyon, ang higanteng kumpanya mula sa Amerika na Esso (na kilala ngayon bilang ExxonMobil) ay nagpasya na ibenta ang kanilang mga ari-arian sa Pilipinas. Nakita ito ni Marcos Sr. bilang isang ginintuang pagkakataon. Sa halip na hayaang mabili ito ng ibang dayuhan, ginamit ng gobyerno ang PNOC para bilhin ang Esso Philippines noong Disyembre 1973.

Ang pagbiling ito ang naging hudyat ng pagsilang ng isang tunay na kumpanyang Pilipino. Ang dating Esso ay pinalitan ng pangalang “Petrophil Corporation.” Ito ang naging braso ng gobyerno sa pag-aangkat, pagpipino, at pagbebenta ng mga produktong petrolyo. Sa ilalim ng pamamahala ng estado, ang Petrophil ay mabilis na lumawak. Isinailalim din sa kontrol ng gobyerno ang Bataan Refining Corporation (BRC), ang pinakamalaking oil refinery sa bansa na matatagpuan sa Limay, Bataan. Ito ang naging puso ng operasyon ng kumpanya, kung saan ang krudo mula sa ibang bansa ay pinoproseso para maging gasolina, diesel, at kerosene na ginagamit natin sa ating mga tahanan at industriya.

Noong 1988, ang pangalang Petrophil ay pormal na pinalitan at naging “Petron Corporation.” Ang pangalang ito ay naging simbolo ng pambansang pagmamalaki. Sa ilalim ng pangangasiwa ni Marcos Sr., ang Petron ay hindi lamang naging isang negosyo kundi isang instrumento ng soberanya. Noong mga panahong iyon, ang gobyerno ang may kontrol sa presyo, kaya naman mas madaling protektahan ang mga mahihirap na Pilipino mula sa biglaang pagtaas ng presyo sa pandaigdigang merkado. Ang ideya ay simple: kung ang gobyerno ang may-ari ng kumpanya ng langis, hindi kita ang pangunahing prayoridad kundi ang serbisyo sa publiko.

Maraming eksperto sa kasaysayan ng ekonomiya ang nagsasabi na ang hakbang na ito ni Marcos Sr. ay isa sa pinaka-estratehikong desisyon sa kasaysayan ng bansa. Isipin niyo na lamang, sa gitna ng krisis sa langis kung saan ang mga malalaking bansa ay nagkukumahog, ang Pilipinas ay nagawang magkaroon ng sariling kumpanya na kayang makipagsabayan sa mga dayuhan. Ang Petron ang naging sandigan ng transportasyon at agrikultura. Ang mga magsasaka ay nagkaroon ng murang krudo para sa kanilang mga makinarya, at ang mga drayber ng dyip ay hindi masyadong naramdaman ang bagsik ng pandaigdigang krisis dahil sa mga subsidiya at kontrol ng gobyerno.

Ngunit ang kasaysayan ay may mga kabanata ng pagbabago. Matapos ang administrasyong Marcos, ang Pilipinas ay pumasok sa panahon ng deregulasyon at pribatisasyon sa ilalim ng mga sumunod na administrasyon. Noong dekada nobenta, nagsimulang ibenta ng gobyerno ang mga shares nito sa Petron. Una itong binili ng Saudi Aramco, ang pinakamalaking kumpanya ng langis sa mundo, at kalaunan ay napunta sa kamay ng San Miguel Corporation sa ilalim ni Ramon Ang. Bagama’t pribado na ang Petron ngayon, ang pundasyon, ang mga refinery, at ang malawak na network ng mga istasyon nito ay bunga ng pangitain na itinanim noong panahon ni Marcos Sr.

Ang usapin tungkol sa Petron ay muling nagiging mainit sa kasalukuyang panahon lalo na’t madalas nating maranasan ang sunod-sunod na oil price hike. Maraming mga Pilipino ang nagtatanong, “Ano kaya ang mangyayari kung ang Petron ay nanatiling pagmamay-ari ng gobyerno?” May mga nagsasabi na baka mas kontrolado natin ang presyo ng langis ngayon at hindi tayo masyadong bugbog sa taas ng bilihin. Ito ang dahilan kung bakit ang kasaysayan ng Petron ay mahalagang malaman ng bawat kabataan at bawat mamamayan. Hindi ito basta kuwento ng isang gusali o isang logo; ito ay kuwento ng pangarap na maging independent ang Pilipinas pagdating sa enerhiya.

Sa pagdaan ng mga taon, ang Petron ay nanatiling simbolo ng katatagan. Mula sa pagiging Petrophil hanggang sa pagiging isang world-class oil corporation, ang DNA ng kumpanyang ito ay nagmula sa isang matapang na desisyon noong 1973. Ang pagbuo sa PNOC at ang pagbili sa Esso ay hindi lamang tungkol sa pera; ito ay tungkol sa proteksyon ng pambansang interes. Sa ilalim ng Presidential Decree 334, tiniyak na ang bawat patak ng langis na dumadaloy sa ating bansa ay may kontrol ang mga Pilipino.

Kahit na maraming opinyon tungkol sa pamumuno ni Marcos Sr., hindi maikakaila na ang mga imprastraktura at institusyong tulad ng Petron ay nag-iwan ng malalim na marka sa ating ekonomiya. Ang Bataan Refinery na kanyang pinalakas ay nananatiling nag-iisang aktibong refinery sa Pilipinas hanggang sa kasalukuyan, matapos magsara ang Shell refinery noong panahon ng pandemya. Ibig sabihin, ang Petron na lamang ang tanging kumpanya na nagpipino ng sarili nating supply ng langis sa loob ng bansa, isang bagay na napakahalaga para sa ating national security.

Kung titignan natin ang Petron ngayon, makikita natin ang isang matagumpay na korporasyon na may libo-libong empleyado at bilyun-bilyong halaga ng kontribusyon sa buwis. Ngunit sa tuwing makikita natin ang karatula ng Petron sa gabi, sana ay maalala natin ang kasaysayan nito. Maalala natin na noong panahon na ang Pilipinas ay tila mawawalan na ng pag-asa dahil sa krisis sa enerhiya, may isang lider na nagpasya na bumuo ng isang pambansang kumpanya upang tayo ay hindi maging alipin ng mga dayuhang korporasyon. Ang Petron ay higit pa sa gasolina; ito ay patunay na kaya ng Pilipinong tumayo sa sariling paa basta’t may tamang plano at matibay na political will.

Sa huli, ang pagbabalik-tanaw sa kuwentong ito ay hindi para lamang sa nostalgia. Ito ay para magbigay ng aral sa susunod na henerasyon. Ang pag-unlad ng isang bansa ay nakasalalay sa kung paano nito pinoprotektahan ang kanyang mga likas na yaman at mga estratehikong industriya. Ang Petron ay isang buhay na monumento ng kasaysayan, isang paalala na ang mga desisyong ginawa limampung taon na ang nakalilipas ay nararamdaman pa rin natin hanggang ngayon. Kaya sa susunod na magpa-full tank ka, isipin mo: ang kumpanyang ito ay bunga ng isang matinding krisis at isang matapang na solusyon na nagpabago sa takbo ng ating ekonomiya.