Iniwan Nila Ako sa NAIA Matapos Lumabas ang UPCAT Results, Akala Nila Ako ang Pinakamahina—Pero Kinabukasan Isang Tawag mula UP Diliman ang Nagpabagsak sa Mukha ng Pamilyang Pumili sa Iba at sa Lalaking Nangakong Hindi Ako Iiwan
Noong gabing lumabas ang UPCAT results, nasa eroplano ako pauwi mula Boracay kasama ang boyfriend ko at ang babaeng laging pinipili ng pamilya ko.
Akala nila bagsak ako.
Hindi nila alam, tahimik lang akong nakaupo sa likod nila habang hawak ang resultang kayang bumago ng buong buhay ko.
At mas masakit pa roon—walang kahit isang nagtanong kung pumasa ba ako.
Ako si Mara Reyes, labingwalong taong gulang, at kakagraduate ko lang ng senior high sa Quezon City. Tatlong taon kong hinintay ang graduation trip na ipinangako sa akin ni Carlo Tuazon, ang boyfriend kong kababata.
“Pagkatapos ng senior high, tayo naman,” sabi niya noon. “Boracay tayo. Ikaw at ako lang.”
Kaya nag-ipon ako ng baon, gumawa ng itinerary sa isang maliit na notebook, at pinaghandaan ang bawat araw. Gusto kong may picture kami sa beach, may sunrise ride, may sandali na sa wakas mararamdaman kong ako ang pinili niya.
Pero bago kami umalis, bigla niyang sinabi, “Kasama pala si Ysa. Kawawa naman kung maiiwan.”
Si Ysa Dizon ang anak ng dating kasamahan ni Papa sa militar. Namatay ang tatay niya noong high school kami, kaya inuwi siya ni Papa sa bahay namin.
Noong una, naawa ako sa kanya. Pero unti-unti, hindi ko napansin kung kailan ako naging bisita sa sarili kong tahanan.
Mas gusto ni Ysa ang window seat, kaya sa flight pauwi, umupo siya sa 14F. Si Carlo naman, automatic na umupo sa tabi niya.
Ako? Nasa likod nila, aisle seat, parang extra luggage.
“Manman,” tawag ni Carlo sa akin, “kami muna ni Ysa mag-uusap tungkol sa course choices sa UP. Ikaw, nood ka muna ng movie diyan. Medyo mababa naman estimated score mo, di ba?”
Hindi ako sumagot.
Habang nasa ere kami, narinig ko ang tawanan nila. Pinag-uusapan nila kung anong course ang pipiliin sa UP Diliman. Psychology raw ba? Business Economics? Political Science?
Parang ang buong mundo nila ay may direksyon na.
Ako, nasa likod lang.
Alas-diyes ng gabi, lumabas ang results.
Biglang napasigaw si Ysa.
“Carlo! Pumasa ako! Diliman!”
Yumakap siya agad kay Carlo. Hindi siya umiwas. Sa halip, tumawa pa siya at hinawakan ang balikat nito.
“Kaya natin ’to,” sabi niya. “Kahit anong course, pasok tayo.”
Pagkatapos, binuksan nila ang group chat sa phone ni Ysa. Malakas ang speaker, kaya narinig ko ang boses ni Mama.
“Ysa, anak, ang galing mo! Proud na proud kami sa’yo!”
Sumunod si Papa.
“Kung buhay lang si Mang Dario, siguradong iiyak iyon sa tuwa. Anak, ikaw ang pride namin.”
Narinig ko rin ang parents ni Carlo.
“Carlo, Ysa, bagay talaga kayo magkasama. Pareho kayong matalino.”
Tumitig ako sa sarili kong phone.
Wala akong group chat na kasama sila.
Walang message mula kay Mama. Walang tawag mula kay Papa. Walang “Mara, kumusta result mo?”
Wala.
Para akong hindi kumuha ng exam. Para akong hindi anak.
Maya-maya, dumaan ang flight attendant na may dalang drinks. Bumili si Carlo ng watermelon juice para kay Ysa. Binuksan pa niya ang takip bago iniabot.
Pagkatapos, inabot niya sa akin ang isang bottled water.
“Manman, hindi ko alam kung ano gusto mong inumin, kaya tubig na lang.”
Tinitigan ko siya.
Tatlong taon kaming magkasama. Alam niya ang paboritong juice ni Ysa, pero hindi niya alam na watermelon juice din ang lagi kong binibili kapag masama ang loob ko.
Hindi ko kinuha ang tubig.
Tinawag ko ang flight attendant at bumili ako ng sarili kong watermelon juice.
Nanigas ang kamay ni Carlo sa ere.
“Mara,” malamig niyang sabi, “ikaw nga ang pilit nang pilit sa Boracay trip na ’to. Bakit ilang araw ka nang nakasimangot?”
Napangiti ako, pero walang saya.
Ako ang nangpilit?
Tatlong taon niya akong pinangakuan. Tatlong taon kong inisip na kapag dumating ang araw na iyon, baka ako naman ang makita niya.
Pero sa Boracay pa lang, alam ko nang wala na.
Noong unang araw, ibinigay ko kay Carlo ang itinerary notebook na buong gabi kong ginawa. May drawings pa iyon ng mga pupuntahan namin.
Sumilip si Ysa at ngumuso.
“Ang dami namang lakad. Masakit paa ko kapag matagal maglakad.”
Walang sabi-sabing tinapon ni Carlo ang notebook ko sa basurahan.
“Manman, vacation ’to. Huwag kang masyadong controlling.”
Sa beach, humingi si Ysa ng picture kasama si Carlo.
“Manman, okay lang ba? Hindi kasi ako marunong mag-pose mag-isa.”
Hindi pa ako nakakasagot, inabot na ni Carlo sa akin ang camera.
“Picturan mo na lang kami. Galingan mo, ha.”
Doon ko naintindihan.
Hindi ako girlfriend sa trip na iyon.
Photographer ako.
Paglapag namin sa NAIA, kinuha ni Carlo ang maleta ni Ysa at nauna sila. Sa elevator palabas ng arrival area, punuan. Nasa loob na ako nang biglang tumunog ang overload alarm.
Nasa labas pa si Ysa.
Hinila ni Carlo palabas ang maleta ko, saka ipinasok si Ysa.
“Manman, ang laki ng maleta mo. Sunod ka na lang. Hihintayin ka namin sa labas.”
Sumara ang pinto bago ako nakasagot.
Paglabas ko, wala na sila.
Umulan nang malakas sa labas ng NAIA. Tumawag ako kay Mama at Papa. Halos tatlumpung minuto bago sila sumagot.
“Anak, hindi ka pa ba nakasakay?” gulat ni Papa. “Akala ko kasama ka sa kotse.”
Inagaw ni Mama ang phone.
“Pauwi na kami. Mag-Grab ka na lang, Mara. Huwag ka nang mag-inarte.”
Apat silang kasya sa kotse.
Pero walang nakapansin na kulang ng isa.
Pag-uwi ko, basang-basa ako. Nasa dining area na sila, kumakain ng prutas. Si Papa, binibigyan si Ysa ng gitnang parte ng pakwan. Si Carlo, nagbabalat ng lychee para sa kanya.
Pagpasok ko, ngumiti si Ysa.
“Mara, sorry ha. Masyado kaming nauna.”
Hindi ko siya pinansin. Umakyat ako sa kuwarto.
Nang gabing iyon, nilagnat ako. Walang kumatok. Walang nagtanong kung kumain na ako.
Tanging phone ko lang ang umilaw.
Message ni Mama.
“Simula bukas, puputulin muna namin allowance mo. Masyado ka nang spoiled. Matuto kang maging katulad ni Ysa.”
Napaupo ako sa sahig. Wala na akong lakas umiyak.
Saka biglang may tumawag.
Unknown number.
Nang sagutin ko, isang maayos na boses ang nagsabi, “Good evening. Si Ms. Mara Reyes po ba ito?”
“Opo.”
“Ma’am, nasa labas na po kami ng subdivision ninyo. Galing po kami sa UP Diliman Office of Admissions. Ikaw po ang hinahanap namin.”
Napatigil ang paghinga ko.
“Bakit po?”
“Dahil ikaw po ang top UPCAT passer ngayong taon.”
At bago pa ako makasagot, narinig ko mula sa baba ang sigaw ni Ysa:
“Bakit may van ng UP sa harap ng bahay? At bakit pangalan ni Mara ang nasa tarp?”
PARTE2
Hindi ko alam kung paano ako tumayo.
Mainit ang noo ko, nanginginig ang tuhod ko, at mabigat ang katawan ko dahil sa lagnat. Pero nang marinig ko ang pangalan ko mula sa ibaba, parang may humila sa akin palabas ng dilim.
Dahan-dahan kong binuksan ang pinto.
Sa hagdan pa lang, nakita ko na silang lahat sa sala.
Si Papa, nakatayo malapit sa bintana, hawak pa ang mangkok ng pakwan. Si Mama, nakapatong ang kamay sa dibdib na parang may masamang balitang dumating. Si Carlo, nakatingin sa gate. Si Ysa naman, nakatayo sa gitna ng sala, namumutla.
Sa labas ng bahay namin, may puting van. Sa tabi nito, dalawang staff mula UP Diliman ang may hawak na folder at bouquet ng sunflower.
Sunflower.
Paborito ni Ysa.
Pero sa pagkakataong iyon, hindi para sa kanya.
Sa harap ng gate, may maliit na congratulatory tarp na may pangalan ko.
Congratulations, Mara Isabel Reyes — Top UPCAT Passer, Incoming Iskolar ng Bayan, UP Diliman.
Tahimik ang buong bahay.
Para bang sa unang pagkakataon, nakita nila akong nakatayo roon.
Hindi bilang abala.
Hindi bilang selosa.
Hindi bilang batang spoiled.
Kundi bilang Mara.
Anak nila.
Ang staff na babae ang unang nagsalita. “Good evening po. Pasensya na po sa biglaan. We tried calling earlier, pero hindi po namin ma-contact ang guardians. Important po kasi na maihatid namin personally ang invitation. May recognition ceremony bukas sa UP Diliman.”
Tumingin si Mama sa akin, parang ngayon lang niya naalala na may exam din ako.
“Mara,” mahina niyang sabi, “pumasa ka?”
Hindi ako sumagot agad.
Bumaba ako nang dahan-dahan. Bawat hakbang, parang binabalikan ko ang lahat ng gabing nag-aral ako mag-isa habang nasa sala sila ni Ysa at Carlo, nagtatawanan sa mock exams.
Bawat hakbang, parang naririnig ko ulit ang sinabi ni Carlo sa eroplano.
“Medyo mababa naman estimated score mo.”
Pagdating ko sa baba, inabot sa akin ng UP staff ang folder.
“Ms. Reyes, congratulations. Aside from admission to UP Diliman, you qualified for the Oblation Excellence Grant. May monthly stipend, dorm priority, at research mentorship po kayo. Pwede rin kayong pumili ng program within the eligible list.”
Naramdaman kong sumikip ang lalamunan ko.
Hindi dahil sa tuwa lang.
Kundi dahil ngayon, narinig na nila.
Hindi ko na kailangang ipaliwanag.
Hindi ko na kailangang patunayan.
Ang katotohanan mismo ang dumating sa bahay namin.
Si Papa ang unang lumapit.
“Manman,” sabi niya, boses na pilit pinapakalma. “Bakit hindi mo sinabi?”
Napatingin ako sa kanya.
“Kailan po ninyo ako tinanong?”
Napaatras siya na parang sinampal.
Hindi ko itinaas ang boses ko. Hindi ko kailangang sumigaw. Minsan, mas masakit pakinggan ang tahimik na tanong.
Si Mama naman, napaupo sa sofa. “Akala namin… akala namin hindi maganda result mo.”
“Dahil sinabi ni Ysa?” tanong ko.
Lahat sila napalingon kay Ysa.
Namula ang mata niya agad, ang pamilyar niyang itsura kapag gusto niyang mauna sa awa ng lahat.
“Mara, hindi ko sinabing bagsak ka,” nanginginig niyang sabi. “Sinabi ko lang na baka nahirapan ka, kasi nitong trip, ang tahimik mo.”
Ngumiti ako nang mapait.
“Ang tahimik ko dahil tinapon ninyo ang itinerary ko. Dahil ginawa ninyo akong photographer sa sarili kong graduation trip. Dahil naiwan ako sa airport. Dahil wala ni isa sa inyo ang nakapansin.”
Walang umimik.
Si Carlo, na kanina pa hindi makatingin sa akin, lumapit.
“Manman, sorry. Hindi ko alam.”
Doon ako napatawa nang mahina.
“Hindi mo alam?”
Tumingin ako sa kanya nang diretso.
“Alam mo ang seat preference ni Ysa. Alam mo ang favorite juice niya. Alam mo kung anong course ang gusto niya. Alam mo kung kailan siya pagod. Alam mo kung kailan siya nalulungkot.”
Huminga ako nang malalim.
“Pero sa loob ng tatlong taon, hindi mo alam ang paborito kong inumin. Hindi mo alam na takot ako maiwan sa crowded places. Hindi mo alam na nag-aral ako gabi-gabi para makapasok sa UP. Hindi mo alam kasi hindi mo gustong malaman.”
Napayuko siya.
“Mara, mahal kita.”
Sa pagkakataong iyon, wala na akong naramdaman sa salitang iyon.
Hindi galit.
Hindi kilig.
Wala.
Parang lumang litrato na nabasa ng ulan.
“Hindi,” sabi ko. “Mahal mo ang version ko na laging naghihintay. Ang babaeng hindi nagtatanong. Ang babaeng laging nasa likod ninyo. Pero hindi mo ako mahal kapag kailangan mo na akong piliin.”
Napaluha si Mama.
“Anak, hindi namin sinadya na maramdaman mong napabayaan ka.”
“Sana po,” sagot ko, “hindi kailangang may van pa mula UP para maalala ninyo akong anak ninyo.”
Tumahimik si Papa. Kita kong nanginginig ang kamay niya. Marahil ngayon lang niya napagtanto na ang pangako niya sa namatay na kaibigan ay naging dahilan para unti-unti niyang iwan ang sariling anak.
“Mara,” sabi niya, halos pabulong, “si Dario kasi… bago siya namatay, pinakiusap niya sa akin si Ysa. Sinabi kong aalagaan ko siya na parang anak.”
Tumango ako.
“Wala naman akong galit doon, Pa. Ang sakit lang, habang tinutupad mo ang pangako mo sa kanya, nakalimutan mong may anak kang hindi dapat kailangang makipag-agawan sa pagmamahal mo.”
Napahikbi si Ysa.
“Tito, Tita, huwag po kayong mag-away dahil sa akin. Aalis na lang po ako kung pabigat ako.”
Dati, sa ganitong eksena, lahat sila agad lalapit sa kanya.
Pero ngayon, walang gumalaw.
Kahit si Carlo, hindi agad lumapit.
Doon unang nabasag ang maskara ni Ysa.
Nagbago ang mukha niya. Mula sa kawawang bata, naging matalim ang titig niya sa akin.
“Masaya ka na?” mahina niyang sabi. “Lahat sila nakatingin na sa’yo.”
Hindi niya akalaing maririnig ng lahat.
Pero narinig nila.
Si Mama, napatingin sa kanya na parang hindi kilala ang batang matagal niyang inalagaan.
“Ysa…”
Napakurap si Ysa, saka bumalik ang luha. “Hindi ko po ibig sabihin—”
“Enough,” sabi ni Papa.
Isang salita lang iyon, pero sa unang pagkakataon, hindi ako ang pinatigil niya.
Siya.
Kinausap muna ng UP staff si Mama tungkol sa ceremony kinabukasan. Pinirmahan ko ang kailangan kong pirmahan. Nang umalis sila, naiwan ang sunflower bouquet sa mesa.
Tinitigan ko iyon.
Buong buhay ko, akala ko kailangan kong maghintay na may magbigay sa akin ng bulaklak.
Hindi pala.
Minsan, ikaw mismo ang tutubo kahit walang nagdilig.
Kinabukasan, kahit may lagnat pa rin ako, maaga akong nagising. Nakahanda na si Mama sa sala, may dalang bagong dress para sa akin.
“Anak,” sabi niya, “isuot mo ito. Sasama kami sa ceremony.”
Tiningnan ko ang damit. Maganda. Puti. Malinis.
Pero hindi ko kinuha.
“May susuotin na po ako.”
Lumabas ako suot ang simpleng cream blouse at black slacks na binili ko mula sa sariling ipon. Hindi mamahalin. Hindi espesyal sa paningin ng iba.
Pero akin.
Sa gate, hinihintay ako ng Grab driver na si Mang Eddie—ang driver na naghatid sa akin kagabi mula NAIA. Nang malaman niyang pupunta ako sa UP para sa recognition, nag-message siya gamit ang number na ginamit ko sa booking.
“Ma’am, kung kailangan ninyo ng sundo, ako na po. Anak ko rin po, nag-aaral. Alam ko po gaano kahalaga ang araw na ito.”
Hindi ko alam kung bakit, pero doon ako naiyak.
Ang taong isang gabi ko pa lang nakilala, naisip akong sunduin.
Ang pamilya ko, naiwan ako sa airport.
Sumakay ako sa kotse ni Mang Eddie. Sumunod sina Mama at Papa gamit ang sasakyan namin. Si Carlo, sumama rin. Si Ysa, hindi ko alam kung saan umupo. Hindi ko na tinanong.
Sa UP Diliman, puno ng estudyante, magulang, camera, at bulaklak. Pagpasok ko sa hall, nakita ko ang tarpaulin ng mga top passers. Nasa unang pangalan ang akin.
Biglang nag-buzz ang phone ko.
Message mula kay Carlo.
“Can we talk after this? Please.”
Hindi ko binuksan.
Nang tawagin ang pangalan ko sa stage, tumayo ako. Narinig ko ang palakpakan. Sa gilid ng mata ko, nakita ko si Mama na umiiyak. Si Papa, nakayuko, parehong kamay ang nakatakip sa mukha.
Sa harap ng mikropono, tinanong ako ng host, “Mara, sino ang gusto mong pasalamatan?”
Tahimik ang buong hall.
Alam kong naghihintay ang pamilya ko.
Alam kong baka ito ang sandaling gusto nilang marinig na pinatawad ko na sila.
Pero ang pagpapatawad, hindi dapat ginagamit para takpan ang sugat na hindi pa nalilinis.
Kaya ngumiti ako.
“Gusto kong pasalamatan ang lahat ng batang tahimik na nag-aaral kahit walang pumapansin,” sabi ko. “Yung mga anak na hindi tinatanong kung pagod ba sila. Yung mga taong laging nasa likod ng picture, pero patuloy pa ring nangangarap.”
Huminga ako nang malalim.
“At gusto kong sabihin sa kanila: hindi porke hindi kayo pinipili, wala na kayong halaga. Minsan, ang pinakamahalagang araw ng buhay ninyo ay magsisimula sa araw na tumigil kayong magmakaawa na makita kayo.”
Pagbaba ko ng stage, sinalubong ako ni Mama. Yakap sana, pero huminto siya nang makita niyang hindi ako lumapit.
“Anak,” umiiyak niyang sabi, “patawarin mo kami. Hindi namin alam na ganito kalalim ang nasaktan namin sa’yo.”
“Hindi pa po ako handa,” sabi ko. “Pero hindi ibig sabihin ay galit ako habang buhay. Kailangan ko lang munang matutong mahalin ang sarili ko nang hindi naghihintay sa inyo.”
Tumango siya habang umiiyak.
Si Papa naman, inilabas ang phone niya. Sa harap ko, binura niya ang post niya kagabi tungkol kay Ysa. Pagkatapos, gumawa siya ng bago.
Wala nang mahabang drama.
Isang litrato ko lang sa stage.
At caption:
“Anak, pasensya na kung late kaming naging proud. Simula ngayon, hindi ka na namin iiwan sa likod.”
Hindi ko alam kung sapat iyon.
Pero alam kong simula iyon.
Lumapit si Carlo pagkatapos.
“Mara, please. Nagkamali ako. Nasanay lang ako na si Ysa ang alagaan.”
“Habang nasasanay kang alagaan siya,” sabi ko, “nasanay naman akong mag-isa.”
Napaiyak siya.
“Pwede pa ba akong bumawi?”
Tumingin ako sa kanya, sa lalaking minahal ko mula pagkabata.
Noon, akala ko kapag nawala siya, guguho ang mundo ko.
Pero ngayon, habang nakatayo ako sa ilalim ng araw ng Diliman, hawak ang sarili kong future, naintindihan ko: hindi pala siya ang mundo ko. Isa lang siyang pinto na matagal ko nang kinakatukan, kahit hindi naman ako pinagbubuksan.
“Hindi na,” sabi ko.
Tahimik niyang tinanggap iyon.
Si Ysa naman, ilang linggo ring hindi umuwi sa bahay. Nalaman ko kalaunan na lumipat siya sa kamag-anak ng tatay niya. Hindi ko siya hinabol. Hindi ko rin siya siniraan.
May mga taong hindi mo kailangang talunin.
Kailangan mo lang tumigil sa pagpapaikot ng buhay mo sa kanila.
Pagpasok ko sa UP, pinili ko ang Psychology. Hindi dahil gusto kong patunayan na mas magaling ako kay Ysa o Carlo. Pinili ko iyon dahil gusto kong maintindihan kung paano naghihilom ang mga batang lumaking laging kinukumpara, laging pinapahiya, laging kailangang maging “mabait” para mahalin.
Hindi naging perpekto ang relasyon ko sa pamilya ko pagkatapos noon. May awkward dinners. May tahimik na almusal. May mga sorry na hindi agad sapat.
Pero unti-unti, natuto silang kumatok bago pumasok sa kwarto ko. Natuto silang magtanong, “Kumusta araw mo?” Natuto silang magtabi ng gitnang parte ng pakwan para sa akin.
At ako?
Natuto akong tanggapin iyon nang hindi kinakalimutan ang sarili ko.
Dahil ang tunay na pamilya, hindi lang yung sumasama sa’yo kapag may medalya ka. Sila dapat yung naghahanap sa’yo kapag nawawala ka sa kotse, sa picture, sa hapag, at sa sarili mong bahay.
Minsan, hindi mo kailangang sumigaw para marinig ka ng mundo. Kailangan mo lang tumayo, piliin ang sarili mong daan, at patunayang ang taong matagal nilang hindi pinansin—siya pala ang pinakamatapang lumaban.
