AKO AY ANAK LANG NG ISANG BASURERO — NILAYUAN AT PINANDIRIHAN AKO NG MGA KAKLASE KO SA LOOB NG 12 TAON, PERO SA ARAW NG GRADUATION, ISANG PANGUNGUSAP KO ANG NAGPAIYAK SA BUONG PAARALAN

Si Mateo ay kilala sa kanilang paaralan bilang “The Trash Boy.” Mula Grade 1 hanggang Grade 12, siya ang laging sentro ng tuksuhan.

Ang nanay niya, si Nanay Selya, ay isang scavenger o mangangalakal ng basura. Araw-araw, makikita si Nanay Selya na tulak-tulak ang isang kariton na puno ng bote, karton, at plastik sa tapat ng eskwelahan. Nakasuot ito ng sombrero na gawa sa lumang sako, madungis ang damit, at amoy-araw.

“Eww! Ayan na ang nanay ni Mateo! Ang baho!” sigaw ng mga kaklase niya tuwing uwian.

“Mateo, huwag kang tatabi sa amin ha? Baka mahawa kami ng germs ng nanay mo,” sabi ng bully na si Kevin.

Yuyuko lang si Mateo. Masakit. Sobrang sakit. Pero hindi siya lumalaban. Alam niya ang hirap ng nanay niya.

Walang asawa si Nanay Selya. Mag-isa niyang itinaguyod si Mateo sa pamamagitan ng pagahahalukay sa mga basurahan ng mayayaman. Ang uniporme ni Mateo? Galing sa ukay-ukay o bigay ng kapitbahay. Ang sapatos niya? Pinulot ni Nanay Selya sa basurahan, nilabhan, at tinahi gamit ang rugby. Ang baon niya? Madalas ay nilagang saging o kamote na tanim nila sa likod ng barung-barong.

Sa loob ng labindalawang taon, naging anino lang si Mateo. Walang gustong makipag-group sa kanya. Walang gustong makipagkaibigan. Tuwing recess, kumakain siya mag-isa sa ilalim ng puno ng mangga, habang pinapanood ang ibang bata na kumakain ng masasarap na burger at pizza.

Pero may isang bagay na hindi alam ng mga kaklase niya: Si Mateo ang pinakamatalino sa kanila.

Habang ang iba ay naglalaro ng video games, si Mateo ay nagbabasa ng libro sa ilalim ng poste ng ilaw sa kalsada (dahil wala silang kuryente). Habang ang iba ay natutulog sa aircon, si Mateo ay nag-aaral habang namimili ng basura kasama ang nanay niya sa gabi.

Ang pangarap niya ay simple lang: Maiahon si Nanay sa bundok ng basura.

Dumating ang araw ng High School Graduation.

Ang auditorium ay puno ng magagarang sasakyan. Ang mga magulang ay nakasuot ng Barong Tagalog at mamahaling gown. Amoy pabango ang paligid.

Nasa isang sulok si Nanay Selya. Nakasuot siya ng isang bestida na kulay asul—luma ito, kupas, at halatang hindi kasya sa kanya (bigay lang ng amo niya sa pangangalakal). Sinubukan niyang mag-ayos, pero hindi maitatago ng pulbo ang itim ng kanyang mga kuko na hindi na maalis dahil sa taon-taong paghawak ng basura. Ang balat niya ay sunog sa araw.

“Dito na lang ako sa likod, anak,” bulong ni Nanay Selya kay Mateo. “Nakakahiya. Baka pagtawanan ka nila kapag nakita nilang katabi mo ako. Doon ka na sa harap.”

“Hindi, Nay,” higpit ng hawak ni Mateo sa kamay ng ina. “Dito ka sa tabi ko.”

Nagsimula ang seremonya. Tinawag ang mga honors.

“Cum Laude… Magna Cum Laude…”

At sa huli, tinawag ang pinakamataas na karangalan.

“Ang ating Class Valedictorian… MATEO DELOS SANTOS!”

Nagulat ang lahat. Ang “Trash Boy”? Ang batang nilalayuan nila? Siya ang Valedictorian?

Nagpalakpakan nang pilit ang mga tao. Umakyat si Mateo sa stage. Kinuha niya ang medalya at diploma. Pagkatapos, pumunta siya sa podium para sa kanyang Valedictory Speech.

Tumahimik ang buong auditorium. Hinihintay nila kung anong sasabihin niya. Inaasahan ng mga bully na si Kevin na magyayabang si Mateo.

Inayos ni Mateo ang mikropono. Tumingin siya sa dagat ng mga mukha—sa mga kaklase niyang nandidiri sa kanya noon, sa mga gurong minsan ay hinusgahan din siya.

At sa huli, tumingin siya sa likod, kung saan nakayuko si Nanay Selya.

“Maraming salamat po,” panimula ni Mateo. “Alam ko po kung ano ang tawag niyo sa akin. The Trash Boy. Ang Anak ng Basurero. Sa loob ng labindalawang taon, naramdaman ko ang pandidiri niyo. Nakita ko ang pagtakip niyo ng ilong kapag dumadaan ang nanay ko.”

Yumuko ang ilang estudyante.

“Pero ngayong araw, gusto kong ipakilala sa inyo ang tunay na dahilan kung bakit ako nakatayo dito.”

Bumaba si Mateo sa stage. Naglakad siya papunta sa gitna ng aisle, papunta sa likod.

Hinawakan niya ang kamay ni Nanay Selya at dinala ito paakyat ng stage.

Nanginginig si Nanay Selya. “Anak, huwag… nakakahiya…”

“Hayaan mo sila, Nay,” bulong ni Mateo.

Pag-akyat nila sa stage, itinaas ni Mateo ang kamay ng kanyang ina. Ang kamay na itim, magaspang, at puno ng peklat.

Humarap si Mateo sa mic, habang tumutulo ang luha.

“Tingnan niyo ang kamay na ‘to,” sigaw ni Mateo. “Nandidiri kayo sa amoy niya? Nandidiri kayo sa dumi niya?”

Tumingin siya nang diretso sa mga mata ng mga mayayamang magulang at estudyante.

“Ang dumi sa kamay ng Nanay ko ang bumili ng malinis na diploma na hawak ko ngayon. Ang baho na naaamoy niyo sa kanya… iyan ang amoy ng dugo at pawis ng isang inang tiniis na maghalukay sa basura, huwag lang mapariwara ang anak niya tulad ng iba sa inyo na nasa aircon nga, pero bulok naman ang ugali.”

Nabasag ang boses ni Mateo.

“Oo, namumulot siya ng basura. Pero ni minsan, hindi niya ako pinalaking basura. Pinalaki niya akong ginto. Kaya huwag na huwag niyong mamaliitin ang babaeng ito… dahil siya ang pinakamarangal na tao sa kwartong ito.”

Katahimikan.

Walang nagsalita.

Maya-maya, may isang magulang na tumayo at pumalakpak. Sumunod ang isa pa. Hanggang sa buong auditorium ay tumayo at nagbigay ng Standing Ovation.

Ang mga kaklase ni Mateo na nambu-bully sa kanya ay umiiyak. Si Kevin, ang lider ng mga bully, ay nakayuko at humahagulgol sa hiya. Narealize nila kung gaano sila kababaw. Habang sila ay nagrereklamo sa ulam nilang hindi masarap, si Mateo at ang nanay niya ay nagpapakahirap para lang mabuhay.

Niyakap ni Nanay Selya ang anak niya sa harap ng lahat. “Proud na proud ako sa’yo, anak.”

Pagkatapos ng graduation, maraming lumapit kay Mateo at Nanay Selya.

“Mateo, sorry ha,” sabi ni Kevin. “Sorry sa lahat.”

May isang mayamang businessman na nakinig sa speech ang lumapit.

“Iho,” sabi ng businessman. “Bilib ako sa tapang mo. At bilib ako sa nanay mo. Sagot ko na ang Full Scholarship mo sa kolehiyo, at bibigyan ko ng trabaho ang nanay mo sa opisina namin. Hindi na niya kailangang mamulot ng basura.”

Napaluhod si Nanay Selya sa tuwa.

Natapos ang araw na iyon na hindi na “Trash Boy” ang tingin kay Mateo.

Siya na si Mateo, ang Valedictorian na anak ng isang bayaning ina. At napatunayan nila sa mundo na ang dangal ng tao ay hindi nasusukat sa bango ng damit, kundi sa linis ng hangarin at laki ng sakripisyo para sa pamilya.