Sa Reunion, Pinili ng Asawa Ko ang Ex Niya sa Harap ng Lahat—Hindi Nila Alam, Isang Gabi sa Ospital ang Tuluyang Pumatay sa Pag-ibig Ko at Nagpalaya sa Akin Habambuhay
Sa reunion ng batch namin sa kolehiyo, may isang tanong na nagpatahimik sa buong mesa.
“Kung ako at ang asawa mo ang pagpipilian, sino ang mas mahalaga sa puso mo?”
Hindi agad sumagot ang asawa ko.
Pero nang magsalita siya, isang pangungusap lang ang kailangan para tuluyang mamatay ang natitira kong pag-asa sa aming pagsasama.
Bago nangyari ang gabing iyon, pitong araw na kaming halos hindi nag-uusap ni Adrian Santos.
Nagsimula ang lahat bandang alas-diyes ng gabi, sa condo namin sa Mandaluyong.
Sabay kaming nakatanggap ng tawag.
Ang tumawag sa akin ay si Mama.
Mahina ang boses niya, putol-putol ang paghinga.
“Mara… ang sakit ng dibdib ko. Puwede ba kayong pumunta ni Adrian? Natatakot ako.”
Bago pa ako makasagot, nakita kong namutla si Adrian habang kausap ang nasa kabilang linya.
Si Camille Reyes.
Ang una niyang nobya noong kolehiyo.
Kakahiwalay lang nito sa asawa, at umiiyak daw nang walang tigil sa apartment niya sa Quezon City.
Sa labas, malakas ang ulan.
Pero mabilis na tumayo si Adrian at nagpalit ng damit.
“Pupuntahan ko si Camille,” sabi niya. “Mag-isa siya.”
“Adrian, si Mama, masakit ang dibdib. Gusto ka niyang kasama natin sa ospital.”
Hindi man lang siya huminto sa pagsusuot ng sapatos.
“Marunong ka namang mag-drive, Mara. Dalhin mo na siya. Tatawagan mo na lang ako kung may kailangan.”
“At si Camille?”
“Kakahiwalay lang niya. Wala siyang ibang makausap.”
Wala akong naisagot.
Isang may sakit na ina.
Isang dating kasintahang malungkot.
Sa gabing iyon, malinaw sa akin kung sino ang pinili ng asawa ko.
Ako mismo ang nagmaneho papunta sa bahay ni Mama sa Marikina. Mula roon, dinala ko siya sa ospital.
Sunod-sunod ang tests. May nakita ang doktor na bukol na kailangang tanggalin agad. Mukhang benign daw, pero kailangan pa ring operahan.
Ako ang pumirma sa mga papel.
Ako ang kumausap sa doktor.
Ako ang naghihintay sa labas ng operating room habang nanginginig ang kamay ko.
At walang Adrian sa tabi ko.
Bandang madaling-araw, lumabas ang surgeon.
“Successful ang operation. Benign ang bukol.”
Doon lang ako nakahinga.
Pagbalik ko sa upuan, tumunog ang phone ko.
Message ni Adrian.
“Kumusta si Mama? Okay na ba?”
Matagal kong tinitigan ang screen.
Noon, kahit nasa meeting ako, sinasagot ko agad ang messages niya. Kahit galit ako, ako pa rin ang unang lumalapit.
Pero nang gabing iyon, pinatay ko lang ang phone.
At kakaiba ang naramdaman ko.
Hindi guilt.
Kundi katahimikan.
Kinagabihan, nakita ko si Adrian sa hallway ng ospital.
“Bakit hindi mo sinabi na inoperahan si Mama?”
“Sinabi ko sa ’yo na masakit ang dibdib niya.”
“Hindi mo sinabi na emergency!”
“Kung sinabi ko bang emergency, iiwan mo si Camille?”
Natahimik siya.
Sapat na iyon.
“Kung sinabi mong ooperahan siya, pupunta ako!” sigaw niya.
“Pero kailangan ko pang patunayan sa ’yo na sapat na malala ang kondisyon ng nanay ko bago mo siya piliin?”
Maraming napalingon.
Dati, mahihiya ako.
Pero hindi noong gabing iyon.
Pitong araw akong hindi umuwi sa condo.
Nagtrabaho ako sa umaga, nagbantay kay Mama sa gabi, at kumuha ng caregiver kapag wala ako.
Hindi ko hiningi ang tulong ni Adrian.
Nang makauwi na si Mama, saka niya sinabi sa akin ang isang bagay na hindi ko inaasahan.
“Anak, huwag kang masyadong magalit kay Adrian.”
“Bakit?”
“Araw-araw siyang pumupunta rito kapag nasa trabaho ka. Siya ang bumibili ng gamot, nagpapakain sa akin, at kumakausap sa doktor. Ayaw lang niyang sabihin ko sa ’yo.”
Napahinto ako.
Bumalik sa isip ko kung bakit ko siya minahal.
Magkakilala kami mula kolehiyo. Si Camille ang una niyang nobya, pero si Camille rin ang nakipaghiwalay.
Pagkatapos noon, ako ang umamin kay Adrian.
At tinanggap niya ako.
Mabait siyang boyfriend. Araw-araw may almusal ako sa dorm. Naglalakad kami sa oval tuwing gabi. Nag-ipon pa siya mula sa allowance para bilhan ako ng unang laptop ko.
Kaya nang malaman naming pagkatapos ng kasal na may fertility problem siya, hindi ko siya sinisi.
Kami pa ang nagtago nito kay Mama at sinasabing hindi pa kami handang magkaanak.
Pinrotektahan ko siya dahil mahal ko siya.
Pero may isang bagay akong hindi kailanman natutunang lunukin.
Kapag bumabalik si Camille sa buhay niya, parang nawawala ang puwesto ko.
Dalawang araw matapos makauwi si Mama, nag-message si Adrian.
“May batch reunion sa Saturday sa BGC. Sumama ka. Pagkatapos, mag-usap tayo.”
Pumunta ako.
Marahil dahil may maliit na bahagi sa akin na gustong malaman kung may natitira pa bang dapat iligtas.
Masaya ang simula ng reunion.
Hanggang may nagmungkahi ng Truth or Dare.
At nang mapunta kay Camille ang turn, ngumiti siya kay Adrian.
“Truth,” sabi niya.
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin.
“Kung ako at si Mara ang pagpipilian… sino ang mas mahalaga sa puso mo?”
Nawala ang tawanan sa mesa.
Tumingin ako kay Adrian.
Akala ko, pagkatapos ng ospital at ng lahat ng taon na pinagsamahan namin, alam na niya ang tamang sagot.
Huminga siya nang malalim.
Pagkatapos ay mahina niyang sinabi:
“Ikaw, Camille.”
PARTE2
Parang may humigop sa lahat ng ingay sa silid.
May nahulog na kutsara sa kabilang mesa. May isang kaklase naming napasinghap. Ang iba nama’y agad tumingin sa akin na para bang hinihintay nilang magwala ako.
Si Camille ang unang ngumiti.
Hindi malaki.
Pero sapat para makita kong nakuha niya ang sagot na gusto niya.
Tatlong taon akong asawa ni Adrian.
Ako ang kasama niya sa hirap, sa trabaho, sa mga bayarin, sa mga checkup, sa mga gabing hindi siya makatulog dahil sa takot na baka hindi kami magkaroon ng anak.
Pero sa isang tanong, sa harap ng mga taong nakakakilala sa aming tatlo mula kolehiyo, pinili niya pa rin ang babaeng minsang iniwan siya.
Nakakagulat na hindi ako umiyak.
Wala ring galit na sumabog.
Para bang ang sakit na dapat kong maramdaman ay naubos na sa hallway ng ospital isang linggo bago iyon.
Nagpatuloy ang laro dahil walang gustong umamin na naging awkward na ang lahat.
Makalipas ang ilang minuto, kay Adrian naman napunta ang turn.
Tinanggap niya ang “truth,” pero sa halip na sumagot, hiniling niyang siya ang magtanong sa akin.
“Mara,” sabi niya, seryoso ang mukha, “ano ang pinakagusto mong sabihin sa akin ngayon?”
Baka inaasahan niyang sasabihin kong nasaktan ako.
Baka inaasahan niyang sasabihin kong umuwi na tayo.
O baka, gaya ng nakasanayan niya sa loob ng maraming taon, inaasahan niyang ako na naman ang unang lalapit.
Ngumiti ako nang bahagya.
“Maghiwalay na tayo.”
Walang kumibo.
Nawala ang ngiti ni Camille.
Si Adrian naman ay tila hindi agad nakaintindi.
“Ano?”
“Hiwalayan na natin,” ulit ko. “Ayoko na.”
Tumayo ako, kinuha ang bag ko, at nagpaalam sa host.
Hinabol ako ni Adrian hanggang parking lot.
“Mara, laro lang ’yon.”
Huminto ako.
“Alin ang laro? Yung tanong? O yung sagot mo?”
“Hindi mo naiintindihan.”
“Tatlong taon kitang inintindi.”
“Camille just went through a separation. Emotional siya. Ayokong ipahiya siya sa harap ng lahat.”
Napatawa ako.
Mahina lang.
“Para hindi siya mapahiya, ako ang pinahiya mo.”
Napahawak siya sa braso ko, pero agad akong umatras.
“Mara, umuwi tayo. Mag-usap tayo nang maayos.”
“Tinanong ka niya kung sino ang mas mahalaga. Hindi niya tinanong kung sino ang mas kawawa.”
Hindi siya nakasagot.
At muli, ang katahimikan niya ang pinakamalinaw na sagot.
Kinabukasan, pumunta siya sa bahay ni Mama.
May dalang lugaw, prutas, at gamot.
Hindi siya pinapasok ni Mama sa kwarto ko. Noon lang niya nalaman ang nangyari sa reunion.
Nang gabi ring iyon, umupo si Mama sa tabi ko.
“Anak,” mahina niyang sabi, “ako ang nagsabi sa ’yo na bigyan mo siya ng pagkakataon. Pero hindi ko alam na ganyan ang ginawa niya.”
“Tama ka naman, Ma. Inalagaan ka niya.”
“Oo. At nagpapasalamat ako roon. Pero ang pag-aalaga niya sa akin ay hindi bayad para sa sakit na ibinigay niya sa ’yo.”
Doon ako tuluyang napaiyak.
Hindi dahil gusto ko pang bumalik.
Kundi dahil sa wakas, may nagsabi ng bagay na ilang araw ko nang hindi maipaliwanag sa sarili ko.
Maaaring gumawa ng mabuti ang isang tao at saktan ka pa rin.
Maaaring mahal ka niya sa paraan niya at hindi pa rin sapat ang paraan na iyon para manatili ka.
Tatlong araw matapos ang reunion, dumating si Adrian sa bahay nang maaga.
Namumugto ang mata niya.
“Hindi na ako nakikipag-usap kay Camille,” bungad niya.
Hindi ako sumagot.
“Binlock ko na siya. Hindi ko na siya makikita.”
“Bakit?”
“Dahil ikaw ang asawa ko.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ngayon mo lang naalala?”
Napayuko siya.
Matagal bago siya muling nagsalita.
“Noong gabing tumawag si Camille, akala ko kaya mong dalhin si Mama sa ospital. Malakas ka. Marunong kang magdesisyon. Si Camille, parang gumuho ang mundo niya.”
At doon ko narinig ang mismong dahilan kung bakit napagod akong mahalin siya.
“Adrian,” sabi ko, “iyon ang problema.”
“Anong problema?”
“Dahil tingin mo malakas ako, lagi mo akong iniiwan para iligtas ang mas mukhang mahina.”
Nanigas siya.
“Hindi ibig sabihin na kaya kong mag-isa, gusto kong mag-isa.”
Napaluha siya.
“Mara…”
“Sa loob ng tatlong taon, ginawa mong dahilan ang pagiging matatag ko para hindi ako unahin.”
Umupo siya sa sofa at tinakpan ang mukha.
Pagkatapos ay umamin siya.
Nang bumalik si Camille sa Metro Manila ilang buwan bago ito makipaghiwalay sa asawa, nagsimula silang muling mag-usap.
Wala raw silang relasyon.
Wala raw halikan.
Wala raw lihim na romantikong pagkikita.
Pero kapag may problema si Camille, si Adrian ang unang tinatawagan nito.
At palagi siyang sumasagot.
“Hindi ko alam kung bakit hindi ko kayang pabayaan siya,” sabi niya.
“Alam ko,” sagot ko. “Dahil may bahagi sa ’yo na hindi talaga nakaalis sa nakaraan.”
Agad siyang umiling.
“Mahal kita.”
“Naniniwala ako.”
Napatingin siya sa akin, tila nagulat.
“Pero hindi lahat ng pagmamahal ay sapat para sa isang kasal.”
Iyon ang unang pagkakataong nakita kong tuluyang gumuho ang mukha niya.
Humingi siya ng isa pang pagkakataon.
Counseling.
Bagong bahay.
Paglayo kay Camille.
Kahit ano raw.
Pero bago pa ako makasagot, tumunog ang phone niya.
Nakita ko ang pangalan sa screen.
Camille.
Kahit naka-block daw, tumatawag ito gamit ang ibang numero.
Hindi sinagot ni Adrian.
Pero hindi na iyon mahalaga.
Dahil ang problema ay hindi na si Camille.
Ang problema ay ilang taon akong kailangang makipagkompetensya sa isang multong matagal nang dapat iniwan sa kolehiyo.
Makalipas ang isang linggo, nakipag-ugnayan ako sa abogado para simulan ang legal na proseso ng aming paghihiwalay.
Hindi naging madali ang mga sumunod na buwan.
May mga gabing gusto kong umatras.
May mga umagang naaalala ko ang dating Adrian—ang lalaking nagdadala ng almusal sa dorm, ang nag-iipon para sa laptop ko, ang kumakanta sa ulan.
Pero sa tuwing nanghihina ako, naaalala ko rin ang isa pang Adrian.
Ang lalaking nagsuot ng sapatos habang humihingi ako ng tulong para kay Mama.
Ang lalaking nagsabing kaya ko naman mag-drive.
Ang lalaking pinili ang ex niya sa harap ng buong batch.
At pinakamahalaga, naalala ko ang sarili ko.
Ang babaeng pumirma mag-isa sa hospital forms.
Ang babaeng naghintay mag-isa sa operating room.
Ang babaeng ilang taon ding nag-ingat sa sikreto ng asawa tungkol sa fertility problem nito para hindi ito mapahiya.
Hindi ako naging kulang na asawa.
Napagod lang akong maging pangalawa.
Bago tuluyang matapos ang proseso ng paghihiwalay namin, nagkita kami ni Adrian sa isang café sa Ortigas para ayusin ang mga huling dokumento.
Mas payat siya.
Tahimik.
“May gusto lang akong itanong,” sabi niya.
Tumango ako.
“Kung hindi ko sinabi sa reunion na si Camille ang mas mahalaga… may chance pa ba tayo?”
Matagal bago ako sumagot.
“Siguro.”
Napapikit siya.
“Pero Adrian, hindi reunion ang sumira sa atin.”
Napatingin siya sa akin.
“Ang reunion lang ang nagsabi nang malakas ng matagal mo nang ipinapakita sa gawa.”
Namula ang mga mata niya.
Hindi ko siya kinamuhian.
Iyon marahil ang pinakamasakit na bahagi.
Mahal ko pa rin ang maraming bersyon niya sa alaala ko.
Pero hindi ko na kayang ibigay ang kinabukasan ko sa lalaking paulit-ulit akong inilalagay sa ikalawang puwesto.
Pagkatapos ng mahabang proseso, pormal na kaming namuhay nang magkahiwalay.
Si Mama ay gumaling nang maayos at muling nakakapunta sa palengke tuwing umaga, kahit lagi ko pa rin siyang pinapagalitan kapag masyadong mabigat ang bitbit niya.
Lumipat ako sa mas maliit na unit malapit sa opisina ko sa Makati.
Tahimik ang unang gabi ko roon.
Walang naghihintay.
Walang kausap sa hapag.
Pero hindi ako nalungkot.
Sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, ang katahimikan ay hindi pakiramdam ng pagiging iniwan.
Pakiramdam iyon ng pagiging malaya.
Ilang buwan pa ang lumipas nang makatanggap ako ng message mula sa isang dating kaklase.
Hindi na raw nag-uusap sina Adrian at Camille.
Nalaman daw ni Adrian sa huli na hindi niya talaga gustong balikan si Camille.
Ang gusto niya ay ang pakiramdam na kailangan siya nito.
Hindi ako sumagot.
Hindi ko na kailangang malaman pa ang detalye.
May mga sagot na dumarating nang huli.
At may mga tanong na kapag nasagot na ng isang tao sa pamamagitan ng kanyang mga ginawa, hindi mo na kailangang itanong ulit.
Sa pag-ibig, hindi sapat na sabihing mahalaga ang isang tao. Kailangan niya itong maramdaman sa oras na takot siya, mahina siya, at pinaka-kailangan ka niya. Huwag manatili sa isang relasyon dahil lang maganda ang nakaraan. Minsan, ang pinakamahalagang pagpili ay hindi kung sino ang pipili sa atin—kundi kung kailan tayo magkakaroon ng lakas ng loob na piliin ang sarili nating dignidad.
