Pinagtawanan Nila Ako sa Graduation Dahil May Karga Akong Sanggol—Hanggang Tumayo ang Presidente ng Unibersidad at Ipinakandado ang Lahat ng Pinto Para Ilantad ang Katotohanan
Nagtawanan sila nang makita akong umakyat sa entablado ng graduation na may kargang bagong silang na sanggol.
“Mana talaga sa nanay niya,” bulong ng isang babae sa likuran.
Pero nang tumayo ang presidente ng unibersidad at sabihing, “Isara ang lahat ng pinto. Walang lalabas,” biglang namutla ang tatlong taong pinakamalakas tumawa sa akin.
Ako si Mara Villanueva, dalawampu’t dalawang taong gulang.
At sa araw na dapat sana’y pinakamasaya sa buhay ko, buong auditorium ang tila naghihintay na mapahiya ako.
Mahimbing na natutulog si baby Nico sa dibdib ko habang nakapila ako kasama ng ibang graduating students ng Pamantasang San Gabriel sa Quezon City.
Tatlong linggo pa lamang siya.
Napakaliit ng mga daliri niya. Halos kasya ang buong kamao niya sa hinlalaki ko.
Hindi ko siya anak.
Pero ako ang legal na pansamantalang tagapag-alaga niya.
Tatlong linggo bago ang graduation, pauwi ako mula sa duty sa isang community center nang marinig ko ang mahinang iyak sa may gilid ng Santa Elena Women’s Clinic.
Akala ko noong una’y kuting.
Pero nang sundan ko ang tunog, nakita ko ang isang lumang baby carrier na nakalapag sa ilalim ng bubong malapit sa emergency entrance.
May sanggol sa loob.
Nakabalot siya sa kupas na kumot ng ospital.
May maliit na papel sa tabi niya.
“Patawad. Wala na siyang iba.”
Kalaunan, nalaman naming namatay ang kanyang ina ilang oras matapos manganak sa isang pampublikong ospital.
Walang nakarehistrong ama.
Walang lolo o lola na dumating.
Walang kamag-anak na gustong kumuha sa kanya.
“Kapag walang qualified relative, maaaring mapunta muna siya sa foster care,” sabi ng social worker.
Tumingin ako kay Nico.
Nakahawak ang maliit niyang daliri sa akin.
At bigla kong nakita ang sarili ko noong anim na taong gulang ako.
Namatay ang mga magulang ko sa aksidente sa bus sa Nueva Ecija.
Naalala ko pa ang malamig na upuan sa isang government office habang pinag-uusapan ng matatanda kung sino ang “mapipilitang” kumuha sa akin.
Sa huli, ang tiyahin kong si Tita Rowena ang tumanggap sa akin.
At mula noon, hindi niya pinalampas ang pagkakataong ipaalala kung magkano ang “utang na loob” ko.
“Kung hindi dahil sa akin, baka kung saan ka pulutin ngayon.”
Iyon ang paborito niyang linya.
Kasama niya ang nag-iisang anak niyang si Bianca, na halos kaedad ko.
Magkasabay kaming nag-aral sa San Gabriel.
Pero magkaiba ang buhay namin.
Kapag may bagong cellphone si Bianca, dapat akong magpasalamat dahil mayroon akong secondhand.
Kapag may tuition si Bianca, “investment” iyon.
Kapag tuition ko, “gastos.”
Kaya simula first year college, halos lahat ng scholarship na puwede kong apply-an, sinalihan ko.
Naging working student ako.
Nag-volunteer sa legal aid center.
Nag-intern sa social welfare office.
At kahit madalas apat na oras lang ang tulog ko, naging pinakamataas ang grades ko sa aming batch.
Dahil doon, ako dapat ang tatanggap ng Gintong Parangal para sa Pinakamahusay na Nagtapos.
Pero tatlong linggo bago graduation, biglang nagbago ang lahat.
May anonymous complaint laban sa akin.
Ayon sa reklamo, kinopya ko raw ang malaking bahagi ng final research paper ko.
May isa pang reklamo na “hindi angkop” daw ang pagdadala ko kay Nico sa campus.
Pagkatapos, biglang na-freeze ang scholarship allowance kong ₱85,000.
At ang graduation clearance ko ay inilagay sa ilalim ng imbestigasyon.
Ang mas masakit?
Kinabukasan, inanunsyo na si Bianca ang pansamantalang tatanggap ng honor stole na para sana sa akin.
Nakaupo siya sa sala nang gabing iyon, hawak ang puting stole.
Katabi niya ang boyfriend niyang si Carlo Reyes, isang contractual employee sa registrar’s office.
Ngumiti sa akin si Tita Rowena.
“Baka senyales na ito, Mara.”
“Ano pong senyales?”
“Na hindi ka para sa entablado.”
Tumawa si Bianca.
“Stay home ka na lang sa graduation. Alagaan mo na lang ’yang pinulot mong bata.”
Tumingin siya kay Nico.
“At least bagay kayo. Pareho kayong walang gustong kumuha.”
Hindi ako sumagot.
Pero may isang bagay silang hindi alam.
Dalawang taon akong volunteer sa legal aid center.
Natuto akong magbasa ng dokumento.
Natuto akong mag-verify ng pirma.
Natuto akong sundan ang pera.
At ang research paper na gusto nilang ipabura?
Hindi iyon simpleng thesis.
Anim na buwan kong sinuri ang scholarship distribution ng ilang private universities bilang bahagi ng pag-aaral ko tungkol sa access sa education.
Sa San Gabriel, may nakita akong kakaiba.
May mga estudyanteng nakalistang tumatanggap ng scholarships kahit hindi naman nag-apply.
May donor funds na inililipat sa ibang accounts.
May grades na binago ilang araw bago scholarship evaluations.
At may mga digital approvals mula sa registrar’s office na paulit-ulit lumilitaw.
Isang pangalan ang halos palaging konektado sa mga dokumento.
Carlo Reyes.
Pero hindi siya nag-iisa.
May estudyanteng ilang beses nakatanggap ng stipend na hindi niya dapat makuha.
Bianca Santos.
At may senior administrator na nag-aapprove sa lahat.
Nang isumite ko ang research ko, akala nila hindi ko alam ang nakita ko.
Akala nila kaya nila akong patahimikin sa pamamagitan ng plagiarism complaint.
Hindi nila alam na bago pa nila na-freeze ang account ko, naipadala ko na ang kopya ng lahat ng dokumento sa university legal office, Commission on Higher Education liaison, at independent auditor ng board.
Kaya dumalo ako sa graduation.
At dinala ko si Nico.
Hindi para magpasikat.
Hindi para humingi ng awa.
Kundi dahil ayaw kong sa pinakamahalagang araw ng buhay ko ay iwan ang batang pinili kong huwag talikuran.
Nang tawagin ang pangalan ko, nagsimula ang tawanan.
“Mara Villanueva!”
Naglakad ako sa aisle.
Narinig ko si Tita Rowena.
“Diyos ko, wala man lang hiya.”
Tumawa si Bianca.
May narinig akong babae sa likod.
“Mana sa nanay niya.”
Hindi ko alam kung ang tinutukoy niya ay ako o ang yumaong ina ni Nico.
Pero hindi ako lumingon.
Umakyat ako sa entablado.
Inayos ko ang kumot ni Nico.
At saka ako humarap sa libo-libong tao.
Doon tumayo si Dr. Alejandro Mendoza, presidente ng Pamantasang San Gabriel.
Hindi siya ngumiti.
Hindi rin niya agad iniabot ang diploma ko.
Kinuha niya ang mikropono.
Unti-unting humina ang tawanan.
“Bago tanggapin ni Miss Mara Villanueva ang kanyang diploma,” sabi niya, “may utang na pampublikong paghingi ng tawad sa kanya ang institusyong ito.”
Parang nawalan ng hangin ang auditorium.
Napatingin ako sa audience.
Hindi na nakangiti si Bianca.
Nanigas si Carlo.
Tumayo si Tita Rowena.
“Ano’ng ibig sabihin nito?”
Hindi siya pinansin ni Dr. Mendoza.
Sa halip, tumingin siya sa magkabilang gilid ng auditorium.
“Campus security,” mariin niyang sabi.
Sabay-sabay na nagsara ang malalaking pinto.
“Pakisigurong walang lalabas. Dahil ang mga taong sangkot sa pandaraya sa scholarship funds ng unibersidad ay narito mismo sa loob ng bulwagang ito.”
At pagkatapos…
lumitaw sa malaking screen sa likod ko ang litrato ni Carlo.
Kasunod ang pangalan ni Bianca.
At ang ikatlong pangalang lumitaw ay nagpahinto pati sa paghinga ko.
Dahil hindi ko kailanman inakalang siya pala ang tunay na utak sa likod ng lahat.
PARTE2
Ang ikatlong pangalan sa screen ay—
ROWENA SANTOS.
Ang tiyahin kong nagpalaki sa akin.
Ang babaeng labing-anim na taon kong tinawag na pangalawang ina.
Ang babaeng paulit-ulit na nagsabing utang ko sa kanya ang buhay ko.
Napahigpit ang yakap ko kay Nico.
“Hindi…”
Hindi ko namalayang nasabi ko iyon nang malakas.
Sa audience, tuluyang namutla si Tita Rowena.
“Ano itong kalokohan na ’to?” sigaw niya. “Alejandro, ipatigil mo ’yan!”
Alejandro.
Hindi “Dr. Mendoza.”
Hindi “Sir.”
Parang matagal na silang magkakilala.
At doon nagsimulang mabuo ang isang piraso ng palaisipan na hindi ko nakita sa research ko.
Tumingin si Dr. Mendoza sa kanya.
“Mrs. Santos, iminumungkahi kong maupo kayo.”
“Hindi mo ako puwedeng ipahiya nang ganito!”
“Hindi ako ang nagpahiya sa inyo,” sagot niya. “Ang records ang gumawa noon.”
Lumabas sa screen ang isang spreadsheet.
San Gabriel Educational Assistance Fund.
Sa unang tingin, ordinaryong listahan lang ng beneficiaries.
Pero isa-isang nilagyan ng pulang marka ang ilang entries.
May mga student ID na hindi umiiral.
May mga pangalan ng dating estudyanteng matagal nang graduate.
May mga scholarship payments na tig-₱40,000, ₱60,000, minsan ₱120,000.
Lahat ipinapasok sa iilang bank accounts.
Isa roon ay nakapangalan sa isang maliit na “educational consultancy.”
RS Academic Solutions.
RS.
Rowena Santos.
Parang biglang bumigat ang sahig sa ilalim ko.
Nagsalita si Dr. Mendoza.
“Sa nakalipas na apat na taon, mahigit ₱6.8 milyon mula sa donor-funded scholarships ang nailipat sa accounts na walang lehitimong beneficiaries.”
Nag-ingay ang auditorium.
May mga magulang na napamura.
May estudyanteng napasigaw ng, “Scholarship money namin ’yan!”
Sunod na ipinakita ang records ni Carlo.
Bilang empleyado ng registrar, may access siya sa student database.
Gumagawa siya ng pekeng beneficiaries.
Nagbabago ng grades.
Naglalagay ng digital approvals.
Kapalit noon, nakakatanggap siya ng porsiyento.
Pagkatapos ay lumabas ang records ni Bianca.
Nakatanggap siya ng tatlong scholarship grants sa loob ng dalawang taon.
Kabuuang halaga:
₱310,000.
Hindi siya qualified sa kahit isa.
Mas masakit, isa sa mga grant na iyon ay para sana sa isang working student na napilitang huminto dahil hindi niya nabayaran ang tuition.
Nakilala ko ang pangalan.
Jessa Manalo.
Kaklase ko noong second year.
Bigla siyang nawala sa campus.
Ang sabi niya sa akin noon, hindi raw na-renew ang scholarship niya.
Tumingin ako kay Bianca.
Hindi niya ako matingnan.
Pero hindi pa tapos.
“May isa pang bagay na dapat malaman ng lahat,” sabi ni Dr. Mendoza.
Lumabas sa screen ang plagiarism complaint laban sa akin.
Sa ilalim nito ay ang metadata ng dokumento.
Created by: C. Reyes.
Modified by: B. Santos.
At may email attachment mula sa personal account ni Tita Rowena.
Naramdaman kong parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo ko.
Hindi lang nila ninakaw ang scholarship funds.
Sinubukan nilang sirain ang pangalan ko para hindi ko mailabas ang research.
“Hindi totoo ’yan!” sigaw ni Carlo.
Tumayo siya.
“Puwedeng pekein ang metadata!”
Dalawang security officer ang lumapit sa kanya.
Pero biglang nagsalita ang isang lalaking naka-barong na nakaupo sa gilid ng stage.
“Ako si Attorney Ramon de la Cruz, independent counsel ng Board of Trustees.”
Tumayo siya.
“Ang mga digital records ay na-forensically verified. May backup logs mula sa university servers. May bank records. May CCTV footage. At may sworn statements mula sa dalawang empleyadong dati ring inutusang baguhin ang database.”
Hindi na nakapagsalita si Carlo.
Tumingin ako kay Tita Rowena.
“Bakit?”
Isang salita lang.
Pero parang labing-anim na taon ng buhay ko ang laman noon.
Sa unang pagkakataon, nakita kong natakot siya sa akin.
“Mara,” sabi niya, “hindi mo naiintindihan.”
“E di ipaliwanag mo.”
“Ginawa ko ang lahat para sa pamilya.”
Napatawa ako.
Hindi masaya.
Hindi rin galit.
Parang may bahagi lang sa akin na tuluyang nabasag.
“Anong pamilya?”
Itinuro ko si Bianca.
“Siya?”
Tahimik ang buong auditorium.
“Kapag kailangan niya ng tuition, investment. Kapag ako, pabigat.”
“Mara—”
“Kapag nanalo siya, proud ka. Kapag ako, sinasabi mong nagyayabang ako.”
Lumapit ako nang bahagya sa microphone.
“At ngayon nalaman kong pati scholarship ng ibang batang walang-wala, ninakaw ninyo para mabigyan siya.”
Umiiyak na si Bianca.
“Hindi ko alam lahat!”
Napalingon ako sa kanya.
“Ano ang hindi mo alam?”
“Akala ko… ginagawa lang ni Mama ang paraan para matulungan ako.”
“Tatlong scholarship?”
Hindi siya sumagot.
“Pagbabago ng grades?”
Tahimik.
“Paggawa ng reklamo laban sa akin?”
Bumagsak ang balikat niya.
At doon ko nakuha ang sagot.
Alam niya.
Maaaring hindi niya alam ang buong operasyon.
Pero alam niyang may mali.
At pinili niyang makinabang.
Biglang nagsalita si Tita Rowena.
“Dahil sa ’yo!”
Napatingin ang lahat sa kanya.
Namumula ang mukha niya.
“Simula bata ka, lagi kang mas magaling! Mas mataas ang grades mo! Mas maraming nakakakita sa ’yo! Kahit wala kang magulang, ikaw pa rin ang pinupuri!”
Nanigas ako.
“Rowena!” sigaw ni Bianca.
Pero parang naputol na ang preno ng kanyang ina.
“Alam mo ba kung ano ang pakiramdam na ang sarili kong anak ay laging ikinukumpara sa batang kinupkop ko?”
Kinupkop.
Hindi minahal.
Iyon pala ang tingin niya sa akin.
Isang batang pinatira.
Isang obligasyon.
Isang karibal ng anak niya.
Mahinang gumalaw si Nico sa dibdib ko.
Tumingin ako sa kanya.
At biglang naging malinaw ang lahat.
Ilang taon akong nagsikap para marapat sa bahay nila.
Para marapat sa pagkain.
Para marapat mahalin.
Pero may mga taong kahit ibigay mo ang buong buhay mo, hindi ka mamahalin nang tama dahil hindi pagmamahal ang hinihingi nila.
Pagsunod ang gusto nila.
Utang na loob.
Pagpapakumbaba.
Gusto nilang manatili kang maliit para maramdaman nilang malaki sila.
Bumalik ang tingin ko kay Tita Rowena.
“Hindi kita inagawan ng anak.”
Natahimik siya.
“Hindi ko kasalanan kung nagsikap ako.”
“Mara—”
“At hindi ko utang sa inyo ang karapatan ninyong sirain ang buhay ko dahil pinatira ninyo ako sa bahay ninyo.”
May palakpak mula sa likod.
Isa.
Dalawa.
Hanggang unti-unting dumami.
Pero itinaas ni Dr. Mendoza ang kamay.
May isa pa pala siyang sasabihin.
“Miss Villanueva, may bahagi rin ng imbestigasyon na personal na may kinalaman sa iyo.”
Napakunot ang noo ko.
Nagpalit ang screen.
Lumabas ang isang lumang dokumento.
Isang trust account.
Nakalagay ang pangalan ko.
MARIA ANGELA VILLANUEVA EDUCATIONAL TRUST.
Hindi ako makahinga.
“Ano ’yan?”
Lumapit si Attorney de la Cruz.
“Pagkamatay ng iyong mga magulang, may naiwan silang educational fund para sa iyo.”
Napatingin ako kay Tita Rowena.
Hindi na siya makatingin.
“Magkano?”
“Ang original amount ay humigit-kumulang ₱900,000.”
Parang umikot ang mundo.
“Pero… sinabi sa akin na walang naiwan sina Mama at Papa.”
“Hindi iyon totoo.”
May inilabas na records sa screen.
Sa loob ng maraming taon, may withdrawals mula sa fund.
School expenses.
Medical expenses.
Living expenses.
Pero maraming halagang hindi tugma sa aktuwal kong gastos.
May appliance purchases.
Car down payment.
Credit-card payments.
At isang malaking tuition payment sa pangalan ni—
Bianca.
Napahagulgol siya.
“Mara, hindi ko alam ’yan.”
Sa pagkakataong iyon, naniwala ako.
Dahil maging siya ay mukhang gumuho.
Humawak si Tita Rowena sa upuan.
“Ginamit ko lang ang pera para alagaan ka.”
“Ako?”
Lumabas ang isang withdrawal na ₱280,000.
Petsa: limang taon na ang nakaraan.
Memo: Educational Expense.
Naalala ko ang taong iyon.
Public high school ako.
Wala akong tuition.
Pero nang taong iyon bumili si Tita Rowena ng secondhand SUV.
“Ako ba ang SUV?”
Walang sumagot.
May ilang tao sa audience na napasinghap.
Hindi ako umiyak.
Nakakagulat.
Akala ko kapag nalaman ko ang ganitong bagay, magwawala ako.
Pero may klase pala ng sakit na lampas na sa luha.
Para ka na lang walang nararamdaman.
Lumapit ang security.
Hindi sila agad dinakip dahil may due process pa at may mga awtoridad na naghihintay sa labas para sa formal questioning.
Pero malinaw na hindi sila basta makakaalis.
Tumingin sa akin si Tita Rowena.
“Mara, ako ang nagpalaki sa ’yo.”
Dati, sapat na ang linyang iyon para manahimik ako.
Ngayon, hindi na.
“At nagpapasalamat ako sa tamang mga bagay na ginawa mo.”
Napatigil siya.
“Pero ang pagpapalaki sa isang batang nawalan ng magulang ay hindi lisensya para nakawan siya.”
Parang may pinto sa loob ko na tuluyang nagsara.
Hindi dahil galit ako.
Kundi dahil sa wakas, napili ko ang sarili ko.
Makalipas ang ilang minuto, inihatid palabas sina Carlo, Bianca, at Tita Rowena para sa hiwalay na questioning.
Habang dumadaan si Bianca sa harap ko, huminto siya.
“Mara…”
Namumugto ang mga mata niya.
“Sorry.”
Tinitigan ko siya.
Hindi ko alam kung mapapatawad ko siya.
Siguro balang araw.
Siguro hindi.
Pero hindi ko kailangang magdesisyon noon.
“Kailangan mong sabihin ang buong katotohanan,” sabi ko.
Tumango siya.
“Gagawin ko.”
At ginawa niya.
Sa mga sumunod na buwan, naging mahalagang witness si Bianca sa kaso.
Inamin niyang alam niyang pinepeke ni Carlo ang ilang records, pero hindi niya alam ang buong lawak ng operasyon ng ina niya.
Hindi iyon nagpawalang-sala sa kanya.
Kinansela ang kanyang honors.
Kinailangan niyang ibalik ang scholarship money na natanggap niya nang ilegal.
At sinuspinde siya sa graduate program na balak niyang pasukan.
Si Carlo ay sinampahan ng mga kasong may kaugnayan sa falsification, fraud, at unauthorized access sa records.
Si Tita Rowena naman ay naharap sa magkakahiwalay na reklamo kaugnay ng scholarship funds at sa maling paggamit ng trust na iniwan ng mga magulang ko.
Hindi ko hiniling na sirain ang buhay nila.
Humingi lang ako ng accountability.
May malaking pagkakaiba iyon.
Ang San Gabriel University naman ay gumawa ng scholarship restitution program para sa mga estudyanteng naapektuhan.
Isa sa unang tinawagan nila ay si Jessa Manalo.
Bumalik siya sa pag-aaral.
Nang magkita kami ulit, niyakap niya ako nang mahigpit.
“Sabi nila research mo ang dahilan kung bakit nila nalaman.”
Umiling ako.
“Research lang ang nagbukas ng pinto. Kayo ang dahilan kung bakit mahalagang buksan iyon.”
At ako?
Hindi lang ako pinayagang grumaduate.
Ibinalik din sa akin ang Gintong Parangal para sa Pinakamahusay na Nagtapos.
Bago matapos ang seremonya nang araw na iyon, muling tinawag ni Dr. Mendoza ang pangalan ko.
“Miss Mara Villanueva.”
Lumakad ako sa gitna ng entablado.
Karga ko pa rin si Nico.
Ngumiti ang presidente.
“Ito ang tunay na honor stole.”
Isinuot niya iyon sa balikat ko.
Palakpakan ang buong auditorium.
Iyong parehong mga taong tumawa noong una.
Pero hindi iyon ang pinakamahalagang sandali para sa akin.
Habang inaabot niya ang diploma, nagising si Nico.
Dahan-dahan niyang iminulat ang mga mata niya.
Pagkatapos, hinawakan niya ang dulo ng graduation gown ko.
Napangiti ako.
Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, hindi ko naramdaman na kailangan kong patunayan na karapat-dapat akong manatili.
May isang maliit na batang umaasa sa akin.
At sapat na iyon para malaman kong may tahanan akong binubuo.
Hindi iyong bahay kung saan palaging ipinapaalala sa iyong bisita ka lamang.
Kundi isang tahanang walang batang kailangang mangamba kung bukas ay may gustong kumuha sa kanya.
Makalipas ang halos isang taon, naging permanente ang placement ni Nico sa akin.
Pagkatapos ng lahat ng legal requirements, home visits, assessments, at hearings, dumating ang araw na matagal kong hinihintay.
Nasa family court kami nang ngumiti ang judge.
“Miss Villanueva, handa ka na bang maging legal na ina ni Nicolas?”
Tumingin ako sa batang nasa kandungan ko.
Mas malaki na siya.
Mas maingay.
At napakahilig manghila ng buhok.
Tumawa ako habang umiiyak.
“Opo.”
Paglabas namin ng korte, may dala akong folder.
Sa loob noon ay isang bagong birth certificate.
Sa ilalim ng pangalan niyang Nicolas Gabriel Villanueva, may nakasulat na pangalan ng magulang.
Akin.
Niyakap ko siya sa labas ng courthouse habang dumaraan ang mga jeep, kotse at tao sa abalang kalsada.
Noong anim na taong gulang ako, nakaupo ako sa isang opisina habang pinag-uusapan ng mga tao kung sino ang mapipilitang kumuha sa akin.
Labing-anim na taon pagkatapos noon, nakatayo ako sa labas ng isa pang opisina.
Pero ngayon, may isang batang mahigpit kong yakap.
At walang kailangang pilitin.
Pinili ko siya.
Buong puso.
At sa kakaibang paraan, pakiramdam ko pinili rin niya ako.
MENSAHE SA MGA MAMBABASA
Hindi lahat ng taong nagbibigay sa atin ng bubong ay nagbibigay rin ng tunay na tahanan, at hindi lahat ng kadugo ay marunong maging pamilya.
Mahalagang matutong tumanaw ng utang na loob—pero huwag nating hayaang gamitin ang “utang na loob” para nakawin ang dignidad, kinabukasan, at karapatan nating ipaglaban ang sarili.
Minsan, ang pinakamalaking pagbabago sa buhay ay nagsisimula sa simpleng desisyong ito:
Hindi ko ipapasa sa susunod na henerasyon ang sakit na ipinasa sa akin.
Dahil ang tunay na pamilya ay hindi iyong paulit-ulit na nagsasabing may utang ka sa kanila.
Ang tunay na pamilya ay iyong pinaparamdam sa iyong hindi mo kailangang bayaran ang pagmamahal para maging karapat-dapat dito.
