Sa bawat paglipas ng oras, tila mas lalong nagiging madilim ang balitang nanggagaling sa Iran. Kung susubaybayan mo ang mga video na kumakalat sa social media at ang mga ulat mula sa mga foreign correspondents, makikita ang isang bansang tila nasa bingit ng malawakang krisis. Hindi na lang ito usapin ng simpleng protesta sa kalsada; ito ay naging isang malalim na sugat sa lipunan na patuloy na bumubukas habang tumatagal. Ang mga kalsadang dati ay puno ng buhay, ngayon ay nababalot na ng usok, sigawan, at ang hindi maikakailang takot ng mga mamamayan. Pero sa gitna ng lahat ng ito, may isang malaking tanong na pilit na sumisingit sa bawat diskusyon: Ito ba ay kagagawan lamang ng mga lokal na isyu, o may mga “higante” sa likod ng tabing na nagmamanipula sa sitwasyon?

Ang kasalukuyang tensyon sa Iran ay hindi nagsimula sa isang gabi lang. Ito ay resulta ng mga dekada ng political friction, economic sanctions, at ang matinding pagnanais ng mga kabataan para sa pagbabago. Gayunpaman, ang bilis at tindi ng paglala ng sitwasyon sa mga nakaraang araw ay nagdulot ng pagkagulat maging sa mga eksperto. Maraming mga Iranian ang lumabas sa kalsada upang ipahayag ang kanilang sentimyento laban sa gobyerno, ngunit ang mga protestang ito ay mabilis na nauwi sa marahas na komprontasyon. Habang dumarami ang mga nasasaktan at nadadamay, lalong tumataas ang emosyon ng publiko, hindi lang sa loob ng bansa kundi maging sa buong mundo.

Dito na pumapasok ang mga teorya at akusasyon na nagpapakulo sa usapan sa internet. Sa panig ng gobyerno ng Iran, mabilis nilang itinuturo ang daliri sa mga bansang itinuturing nilang kaaway, partikular na ang Estados Unidos at ang United Kingdom. Ayon sa kanilang naratibo, ang mga kaguluhang ito ay hindi organikong paggalaw ng masa kundi mga “engineered” na destabilisasyon na pinopondohan at sinusulsulan ng mga kanluraning bansa. Ang argumentong ito ay hindi bago, pero sa pagkakataong ito, tila mas agresibo ang pagpapakalat ng ideya na ang Washington at London ay may direktang kamay sa pagpapalala ng sitwasyon para mapabagsak ang kasalukuyang rehimen sa Tehran.

Kung titingnan natin ang kasaysayan, hindi maikakaila na may mahabang record ang Amerika at UK pagdating sa pakikialam sa pulitika ng Iran. Noong 1953, ang dalawang bansang ito ay may napatunayang papel sa pagpapatalsik sa noon ay Prime Minister na si Mohammad Mossadegh. Dahil sa kasaysayang ito, madaling maniwala ang maraming tao na posibleng inuulit lang ang nakaraan. Para sa mga sumusuporta sa teoryang ito, ang modernong teknolohiya at ang paggamit ng social media ay ang mga bagong armas na ginagamit ng West para maghasik ng gulo mula sa loob. Sinasabing ang pagpapakalat ng disinformation at ang pag-engganyo sa mga kabataan ay bahagi ng isang mas malaking blueprint para kontrolin ang supply ng langis at ang geopolitics sa rehiyon.

Sa kabilang banda, mariing itinatanggi ng United States at United Kingdom ang mga paratang na ito. Ayon sa kanila, ang paninindigan nila ay nakabase lamang sa pagtatanggol sa human rights. Sinasabi nila na ang mga mamamayan ng Iran ay may karapatang magpahayag ng kanilang saloobin nang walang takot na mapatay o makulong. Para sa West, ang tunay na problema ay ang pamamalakad mismo sa loob ng Iran—ang ekonomiyang bagsak dahil sa inflation, ang kawalan ng trabaho, at ang mahigpit na restriksyon sa personal na kalayaan. Ayon sa mga kritiko ng Iran, ang pagtuturo sa Amerika at UK ay isang paraan lamang ng gobyerno para ilihis ang atensyon ng tao mula sa kanilang sariling mga pagkukulang. “Scapegoating” ika nga; ang paghahanap ng sisisihing banyaga para hindi mapansin ang galit ng sariling taumbayan.

Ngunit habang nagbabangayan ang mga lider ng bansa, ang mga ordinaryong mamamayan ang naiipit sa gitna. Ang presyo ng mga bilihin ay lalong nagmamahal dahil sa mga sanction na ipinataw ng Amerika, na ang layunin ay gipitin ang gobyerno pero ang unang tinatamaan ay ang mga mahihirap. Maraming pamilya ang hindi na malaman kung saan kukuha ng susunod na kakainin, habang ang paligid nila ay puno ng banta ng dahas. Ito ang malungkot na realidad ng proxy wars at political standoff. Hindi lang ito tungkol sa kung sino ang tama o mali sa ideolohiya; ito ay tungkol sa mga buhay na nawawasak at mga pangarap na natitigil dahil sa mga desisyong ginagawa sa mga air-conditioned na opisina sa kabilang panig ng mundo.

Ang papel ng social media sa gulo sa Iran ay isa ring aspeto na hindi dapat balewalain. Sa panahon ngayon, ang isang video ay kayang magpaalab ng damdamin ng milyun-milyong tao sa loob ng ilang segundo. Nakita natin kung paano nagamit ang mga platforms na ito para mag-organisa ng mga protesta, pero nakita rin natin kung paano ito naging tool para sa propaganda ng magkabilang panig. Mahirap nang tukuyin kung alin ang katotohanan sa gitna ng baha ng impormasyon. May mga ulat ng mga “bots” na ginagamit para palakasin ang mga anti-government hashtags, habang ang gobyerno naman ay madalas na nagpapatay ng internet connection para maputol ang komunikasyon ng mga raliyista. Ang digital battlefield na ito ay kasing-init ng mga kalsada sa Tehran.

Bakit nga ba ganito na lang katindi ang interes ng Amerika at UK sa Iran? Hindi sikreto na ang Iran ay isa sa mga bansang may pinakamalaking reserba ng langis at natural gas sa buong mundo. Bukod pa rito, ang posisyon nito sa mapa ay napaka-istratehiko para sa kontrol sa Middle East. Ang anumang pagbabago sa liderato ng Iran ay may malaking epekto sa global economy at security. Kung ang isang pro-Western na gobyerno ang uupo, magbabago ang balance of power sa rehiyon, na pabor sa interes ng US at UK. Ito ang dahilan kung bakit marami ang duda na ang kanilang suporta sa “freedom and democracy” ay may kalakip na agenda para sa sarili nilang kapakanan.

Sa huli, ang tanong kung “gawa ba ito ng Amerika at UK” ay nananatiling isang malaking debate na walang madaling sagot. Maaring may basehan ang hinala ng Iran dahil sa kasaysayan, pero maari ring totoo na ang galit ng taumbayan ay umabot na sa sukdulan nang walang tulong ng sinumang banyaga. Ang sigurado lang ay lumalala ang sitwasyon at ang bawat araw na lumilipas na walang malinaw na solusyon ay naglalapit sa bansa sa isang mas malaking trahedya. Bilang mga tagamasid mula sa malayo, mahalagang intindihin natin na sa likod ng mga headlines at political analysis, may mga tao—mga ama, ina, at anak—na naghahanap lang ng payapang buhay ngunit nadamay sa isang sigalot na tila wala pang katapusan.

Ang Iran ay nasa isang krusada. Kung ito ba ay magreresulta sa isang bagong simula o sa isang mas malalim na pagkakabaon sa gulo, tanging panahon lang ang makakapagsabi. Ngunit habang ang mga superpower ay patuloy na nagmamaniobra sa background, ang mundo ay nagmamasid, nanalangin, at nagtatanong: kailan ba matatapos ang pagdurusa ng mga inosente para sa interes ng mga makapangyarihan? Ang kwento ng Iran ngayon ay isang paalala na sa modernong mundo, ang lahat ay konektado, at ang apoy sa isang dako ay madaling makapaso maging sa mga bansang akala mo ay malayo at ligtas.