“Akala ng Campus Beauty Nagpapanggap Lang Akong Mahina, Kaya Pinahiya Niya Ako sa Harap ng Buong ROTC—Pero Nang Tumigil Ang Hininga Ko, Lahat Sila Napaatras”
Tatlong beses na akong “namatay” bago pa man ako mag-high school.
Noong labing-anim ako, nadulas ako sa balat ng saging at nagising sa waiting area ng kabilang-buhay.
Noong debut ko, nabilaukan ako sa spaghetti at binati na ako ng dalawang sundo na parang regular customer.
Kaya nang pumasok ako sa kolehiyo, iisa lang ang dasal ko: huwag sana akong mamatay sa unang linggo.
Ako si Laya Mendoza, freshman sa Pamantasan ng Bagong Silangan sa Quezon City.
Ipinanganak akong may katawan na parang papel. Kapag napisil nang konti, pasa. Kapag natapik nang malakas, bagsak. Kapag naubo nang mali, diretso akong napapadaan sa kabilang-buhay.
Pero hindi pa raw tapos ang oras ko.
Iyon ang sabi mismo ni Don Silvestre, ang matandang tagahatol sa kabilang-buhay na laging nakasuot ng barong Tagalog na kulay abo.
“Anak,” sabi niya noon habang hawak ang makapal kong folder, “hindi ka pa puwedeng tumuloy. Pero dahil paulit-ulit kang bumibisita, bibigyan ka namin ng special pass.”
Kaya ako ang naging unang “external student” ng kabilang-buhay.
Kilala ko na ang Itim at Puting Sundo. Sina Mang Timo at Mang Pido. Minsan nga, bago pa nila ako sunduin, tinatanong na nila kung gusto ko raw ng taho sa labas ng gate.
Ganoon kami ka-close.
Pero siyempre, hindi iyon alam ng mga kaklase ko.
Sa unang araw ng ROTC orientation, agad akong pumila sa likod. Nakauniporme kaming lahat, pare-pareho ang kulay, pare-pareho ang cap, pare-pareho ang sapatos. Mainit ang araw. Amoy pawis at bagong plantsang tela ang buong oval.
Alam kong hindi ko kaya.
Kaya lumapit ako sa instructor at nagpakita ng medical certificate. Pinaupo ako sa shaded area malapit sa lumang puno ng balete, katabi ng bottled water at first-aid kit.
Akala ko tahimik na ang araw ko.
Mali pala.
Doon ko unang nakaengkuwentro si Bianca Salazar.
Si Bianca ang “campus beauty” ng batch namin. Maputi, maliit ang mukha, mahaba ang buhok, at laging parang may sariling spotlight kahit nasa gitna ng initan. Anak daw ng may-ari ng isang private clinic sa Katipunan, influencer pa, may sampung libong followers kahit freshman pa lang.
At ayon sa kanya, mahina raw ang puso niya.
Sa unang tingin, mukha siyang anghel.
Sa ikalawang tingin, parang anghel na sanay ipagawa sa iba ang pakpak niya.
Naupo siya sa kabilang bench, hawak ang pink tumbler. Maya-maya, bigla siyang napatingin sa akin mula ulo hanggang paa.
“Excuse me,” malamig niyang sabi. “Ano’ng ginagawa mo rito?”
“Pinaupo ako,” sagot ko. “Medical exemption.”
Tumaas ang kilay niya.
“Medical exemption?” Ngumiti siya nang manipis. “Ang kapal naman ng mukha mo.”
Napakunot ang noo ko. “Ha?”
Tumayo siya. Biglang napatingin ang ilang kaklase namin.
“Una, ginaya mo hairstyle ko. Pangalawa, pareho tayo ng lip tint. Pangatlo, ngayon pati pagiging fragile ko ginagaya mo?”
Saglit akong natahimik.
Tumingin ako sa paligid. Lahat kami naka-cap. Lahat kami pawisan. Lahat kami pare-parehong mukhang pagod.
“Bianca,” mahinahon kong sabi, “pare-pareho tayong naka-ROTC uniform. Paano kita gagayahin kung school ang nagbigay nito?”
Namula ang mukha niya.
May ilang napangiti. May isang lalaki pang napaubo para itago ang tawa.
Doon siya lalong nagalit.
“Hindi ka nakakatawa, Laya.” Nanginginig ang boses niya, pero ramdam mong sanay siyang pakinggan. “Alam mo ba kung gaano kasakit kapag may nanggagaya sa’yo? Gusto mo bang agawin pati sympathy ng mga tao?”
Dumating si Kenji Dizon, ang class president namin. Matangkad, seryoso, at halatang may crush kay Bianca.
“Anong nangyayari?” tanong niya.
Agad na humawak si Bianca sa dibdib niya. Tumulo ang luha na parang handa na sa camera.
“Kenji, pinagtatawanan niya ako. Ginagaya niya pa sakit ko. Ang sama-sama niya.”
Biglang nagbago ang tingin ng mga tao sa akin.
“Grabe naman si Laya.”
“Bagong pasok pa lang, may issue na.”
“Hindi ba siya yung natalo kay Bianca sa batch muse voting by one vote?”
Narinig ko iyon.
Oo, natalo ako by one vote. Pero hindi ko nga alam na may botohan hanggang may nag-tag sa akin sa group chat.
Huminga ako nang malalim. Masama iyon para sa akin. Kapag sobra akong nai-stress, minsan bigla na lang akong nawawala.
“Hindi ko siya ginagaya,” sabi ko. “Mahina talaga katawan ko.”
“Patunayan mo,” singit ni Bianca.
Tumahimik ang paligid.
“Tumakbo ka ng fifty laps sa oval,” sabi niya. “Pagkatapos, humingi ka ng tawad sa akin sa harap ng lahat.”
Napatingin ako sa init ng sementong parang naglalagablab.
“Fifty laps?” tanong ko. “Bianca, isang maling hakbang ko lang, puwede na akong—”
“Magpapanggap na naman?” putol niya. “Drama queen.”
Doon ako natawa.
Hindi malakas. Isang pagod na tawa lang.
“Bianca, kung gusto mong ikaw lang ang mahina sa campus, sige. Ibibigay ko na sa’yo ang korona.”
Nanlaki ang mata niya.
“Sinabi mong fake ako?”
“Hindi. Sinabi kong pagod na ako.”
Parang sinampal siya ng hangin. Bigla siyang humagulgol at tumakbo papunta sa puno ng balete.
“Kung ganyan lang din tingin ninyo sa akin,” sigaw niya, “huwag na lang akong mabuhay!”
Nagkagulo ang lahat.
“Bianca!”
“Pigilan ninyo siya!”
Si Kenji ang unang humawak sa braso niya. Pero itinuro niya ako habang umiiyak.
“Si Laya ang may kasalanan! Siya ang nagtulak sa akin!”
Hindi ako nakagalaw agad. Hindi dahil natakot ako, kundi dahil bigla akong nahilo.
Masikip ang dibdib ko.
Mainit ang hangin.
At sa hindi ko maipaliwanag na kamalasan, nang umatras ako para hindi masangkot, nadapa ako sa patag na lupa.
Eksaktong sa harap ni Bianca.
Hindi niya ako nakita.
Sumugod siya.
Tumama ang ulo niya sa balikat ko.
At ako, gaya ng dati, bumagsak na parang pinatay ang ilaw.
Narinig ko ang sigaw ng isang babae.
“Wala siyang hininga!”
Bumukas ang mata ko, pero hindi sa katawan ko.
Nasa ere ako, nakatingin sa sarili kong nakahandusay sa damuhan.
Lumabas si Mang Timo, ang Itim na Sundo, mula sa likod ng balete, hawak ang clipboard.
“Aba, Laya,” sabi niya. “Pang-ilang beses na ito?”
“Hindi ko na binibilang,” buntong-hininga ko.
Sumilip si Mang Pido sa tabi niya. “Two thousand three hundred thirty-fourth, ayon sa record.”
Sa ibaba, namumutla si Bianca. Si Kenji, nanginginig habang tumatawag ng medic.
“Ateng Laya,” sabi ni Mang Timo, “babalik ka na ba agad?”
Tumingin ako sa katawan ko. Tumingin ako kay Bianca na umiiyak, pero mas takot kaysa malungkot.
“Sige,” sabi ko. “Baka lumala pa.”
Pagbalik ko sa katawan ko, huminga ako nang malalim.
Nagulat ang lahat.
“See?” sigaw ni Bianca, nanginginig pero mabilis nakabawi. “Nagpapanggap siya! Pinahiya niya ako!”
Bago ako makapagsalita, isang malamig na boses ang umalingawngaw mula sa likod ng crowd.
“Hindi siya nagpapanggap.”
Napalingon kaming lahat.
Nasa entrance ng oval ang dean, kasama ang campus doctor, dalawang security guard, at isang lalaking naka-barong na kulay abo.
Nanlamig ang buo kong katawan.
Dahil kilala ko ang lalaking iyon.
Si Don Silvestre.
Ang tagahatol ng kabilang-buhay.
At nakatingin siya kay Bianca habang hawak ang makapal kong folder.
PARTE2
At nakatingin siya kay Bianca habang hawak ang makapal kong folder.
Hindi dapat siya naroon.
Si Don Silvestre ay hindi basta-basta lumalabas sa mundo ng buhay. Sa lahat ng beses na napadpad ako sa kabilang-buhay, lagi siyang nasa likod ng mahabang mesa, nakasalamin, nagtatatak ng “ibalik” sa papel ko na parang principal sa guidance office.
Pero ngayon, nakatayo siya sa oval ng pamantasan namin.
Naka-barong. Naka-tsinelas. May hawak na folder.
At ang nakakatakot, nakikita siya ng lahat.
“Dean Roldan,” sabi ng campus doctor, hingal pa, “siya po ang legal guardian contact na nasa medical emergency record ni Miss Mendoza.”
Halos mabilaukan ako.
Legal guardian?
Si Don Silvestre?
Tiningnan niya ako saglit, saka ngumiti na parang lolo na nahuli akong nag-cutting class.
“Aba, Laya. Freshman ka pa lang, may incident report ka na.”
Gusto kong matunaw sa damuhan.
“Sir,” bulong ko, “bakit po kayo nandito?”
“Dahil tinawagan ako ng clinic.” Binuksan niya ang folder. “At dahil may batang nag-aakusa na nagpapanggap kang mahina.”
Nanahimik ang paligid.
Si Bianca, na kanina ay umiiyak na parang bida sa teleserye, biglang napahinto. Pinunasan niya ang mukha niya at itinuro ako.
“Sir, hindi po ako nagsisinungaling. Siya po ang nang-insulto sa akin. Sinabi niyang fake ako. Tapos nagpanggap siyang nawalan ng hininga para mapahiya ako.”
Nagbulungan ang mga estudyante.
Si Kenji, na hawak pa rin ang phone niya, agad sumingit.
“Dean, nakita po namin. Bigla siyang bumagsak, pero bumangon din. Baka panic acting lang po.”
Tumawa nang mahina si Don Silvestre.
Hindi iyon masayang tawa.
Iyon ang tawang naririnig mo kapag alam ng matanda ang buong katotohanan pero hinahayaan ka munang magmukhang tanga.
“Panic acting?” ulit niya. “Iho, marunong ka bang bumasa ng pulse?”
Namula si Kenji.
“Hindi po, pero—”
“Marunong ka bang mag-check ng respiratory arrest?”
“Hindi po.”
“Doctor ka ba?”
“Hindi po.”
“Kung gayon,” mahinahong sabi ni Don Silvestre, “bakit ang tapang mong magdesisyon kung sino ang nagpapanggap?”
Tumahimik si Kenji.
Lumapit ang campus doctor sa akin. Sinuri niya ang mata ko, pulso, at paghinga. Napakunot ang noo niya.
“Dean,” sabi niya, mahina pero narinig ng lahat, “her vitals are unstable. Kailangan siyang dalhin sa clinic.”
“Ayan!” sigaw ni Bianca. “Unstable daw. Kaya dapat hindi siya pumapasok sa ROTC. Bakit pa siya nandito? Siya ang nagdala ng gulo.”
Doon ako napatingin sa kanya.
May mga taong kapag nasasaktan, nagiging tahimik.
May mga taong kapag natatakot, humihingi ng tulong.
Pero si Bianca, kapag hindi siya ang sentro ng mundo, sinusunog niya ang buong kwarto.
“Bianca,” sabi ko, pilit pinapakalma ang boses ko, “wala akong inagaw sa’yo.”
“Meron!” sagot niya agad. “Noong batch muse voting, lahat sila pinag-uusapan ka. Sinasabi nilang simple ka pero maganda ka. Tahimik pero may dating. Akala mo hindi ko narinig?”
Nagulat ako.
Iyon pala?
Isang botohan na hindi ko nga pinasukan?
“Hindi ko kasalanan kung binoto nila ako.”
“Pero dapat hindi ka sumali!”
“Hindi nga ako sumali.”
Napangiwi si Bianca. Parang naipit ang salita niya.
May babaeng kaklase sa likod ang bumulong, “Totoo. Auto-nominated lang si Laya sa group poll.”
Mabilis na lumingon si Bianca. “Tumahimik ka!”
Doon biglang nagbago ang hangin.
Ang dating mga estudyanteng nakikisimpatya sa kanya, unti-unting umatras. May ilang naglabas ng phone, pero agad silang pinigilan ng security.
“Walang magpo-post,” mariing sabi ng dean. “This is a student welfare matter.”
Si Don Silvestre naman ay naglakad papunta sa punong balete. Tiningnan niya ang maliit na signage doon.
“Bawal maglaro sa ilalim ng puno,” basa niya. “Mukhang malinaw naman.”
May ilang hindi nakapigil at napatawa.
Namula si Bianca sa hiya.
“Pinagtatawanan ninyo ako?” sigaw niya. “Sige! Masaya kayo kapag nawala ako?”
Lumapit siya sa fountain sa gilid ng oval. Hindi na iyon biro. Hindi na arte lang. Mabilis ang hakbang niya, nanginginig ang balikat, at kahit galit ako, kinabahan ako.
“Bianca, stop,” sabi ng dean.
Hindi siya nakinig.
Tumakbo si Kenji papunta sa kanya, pero nadulas siya sa basang tiles.
Ako naman—na dapat ay nakaupo, dapat ay tahimik, dapat ay walang ginagawa—tumayo.
“Laya!” sigaw ng campus doctor.
Alam kong delikado.
Alam kong isang maling galaw, baka bumalik na naman ako kina Mang Timo.
Pero sa sandaling iyon, nakita ko sa mukha ni Bianca ang isang bagay na hindi ko nakita kanina.
Hindi lang galit.
Takot.
Takot siyang walang maniwala sa kanya.
Takot siyang hindi siya espesyal.
Takot siyang kapag hindi siya kaawa-awa, hindi siya mamahalin.
Kaya tumakbo ako.
Hindi malakas. Hindi mabilis. Para akong papel na hinahabol ng hangin.
Naabutan ko siya bago siya tuluyang makalapit sa gilid ng fountain. Hinawakan ko ang manggas niya.
“Bianca, tama na.”
Bumitaw siya, pero nawalan siya ng balanse.
Sa reflex, hinila ko siya pabalik.
Siya ang bumagsak sa damuhan.
Ako ang tumama ang tagiliran sa bato sa gilid ng fountain.
At muli, dumilim ang mundo.
Pagmulat ko, nasa waiting area na naman ako ng kabilang-buhay.
May electric fan sa kisame, may pila sa kanan, may dispenser ng tubig sa gilid. Si Mang Timo nakaupo sa counter, kumakain ng banana cue.
“Laya,” sabi niya, “nakakahiya ka na. Dalawang balik sa isang araw?”
Umupo ako sa plastic chair.
“Hindi ko naman sinasadya.”
Si Mang Pido, nakahawak sa tablet, napailing. “Mild impact lang daw. Pero alam mo naman katawan mo.”
“Si Bianca?” tanong ko agad.
“Nasa mundo pa. Buhay. Nanginginig. Umiiyak. At mukhang unang beses niyang totoong natakot para sa ibang tao.”
Natahimik ako.
Maya-maya, bumukas ang malaking pinto. Pumasok si Don Silvestre, dala pa rin ang folder ko.
“Pwede ka pang bumalik,” sabi niya.
“Alam ko po.”
“Pero may kondisyon.”
Kinabahan ako.
“Anong kondisyon?”
Umupo siya sa harap ko.
“Matagal ka nang pabalik-balik, Laya. Ginawa mong biro ang pagkamatay dahil paulit-ulit mo itong nararanasan. Pero sa mundo ng buhay, may mga taong ginagamit ang salitang iyon para manghawak ng konsensya ng iba.”
Alam kong si Bianca ang tinutukoy niya.
“Hindi mo tungkulin na sagipin ang lahat,” dagdag niya. “Lalo na ang taong handang sirain ka para lang hindi siya mapahiya.”
Napayuko ako.
“Pero kung hindi ko siya hinila—”
“Buhay siya,” putol niya. “Dahil pinili mong maging mabuti. Pero pagbalik mo, huwag mong kalimutang maging patas din sa sarili mo.”
May iniabot siyang papel.
Akala ko medical clearance.
Pero iba ang nakasulat.
Temporary Return Permit
Reason: Unfinished truth.
Napatingin ako sa kanya.
“Unfinished truth?”
Ngumiti siya.
“May CCTV ang oval.”
Pagbalik ko sa katawan ko, unang narinig ko ay iyak.
Hindi iyak ni Bianca.
Iyak ng mga kaklase ko.
Nasa campus clinic ako. May oxygen tube sa ilong ko, may monitor sa tabi, at nakapaligid ang dean, doctor, security, Kenji, Bianca, at ilang student officers.
Nang imulat ko ang mata ko, napaatras si Bianca.
“Laya…” nanginginig niyang sabi.
Hindi na siya mukhang campus beauty. Wala na ang perfect posture. Wala na ang paawa voice. Isa na lang siyang batang takot na takot.
Bago pa siya makapagsalita, pumasok ang head of security dala ang laptop.
“Dean,” sabi niya, “nakuha na po namin ang footage.”
Pinatugtog nila.
Una, nakita sa video na ako ang unang umupo sa shaded area, tahimik, malayo kay Bianca.
Pangalawa, nakita si Bianca na lumapit sa akin, nagturo, at nagalit.
Pangatlo, malinaw na narinig sa audio ang utos niyang patakbuhin ako ng fifty laps at ipahiya ako.
Pang-apat, nakita na ako ang nadapa, at siya ang sumugod sa direksyon ko.
At panghuli, nakita na ako ang humila sa kanya palayo sa fountain.
Walang nagtulak sa kanya.
Walang nanakit sa kanya.
Walang nang-api.
Ako ang nasaktan.
Mahabang katahimikan ang sumunod.
Si Kenji ang unang bumagsak ang mukha.
“Laya,” mahina niyang sabi, “sorry. Hindi ko alam.”
Tumingin ako sa kanya.
“Hindi mo alam kasi hindi ka nagtanong.”
Tumama iyon sa kanya. Napayuko siya.
Si Bianca naman, nanginginig ang labi.
“Hindi ko sinasadya,” bulong niya. “Akala ko… akala ko inaagawan mo ako.”
“Ng ano?” tanong ko.
Hindi siya nakasagot agad.
“Ng pansin?” dagdag ko. “Ng awa? Ng titulong hindi ko naman hiningi?”
Tumulo ang luha niya, pero ngayon hindi na iyon mukhang palabas.
“Mula high school,” sabi niya, “kapag may mas maganda, mas matalino, mas tahimik, mas gusto ng tao… nakakalimutan nila ako. Kaya ginawa kong identity ang pagiging fragile. Kapag naaawa sila, hindi nila ako iniiwan.”
Walang nagsalita.
Kahit ako, hindi ko alam kung maaawa ba ako o magagalit.
Siguro pareho.
Huminga ako nang dahan-dahan.
“Bianca, hindi masama ang matakot maiwan. Pero masama ang manira ng tao para lang may manatili sa tabi mo.”
Umiiyak siyang tumango.
Lumapit ang dean.
“Miss Salazar, dahil sa footage at testimonies, sasailalim ka sa disciplinary review at mandatory counseling. Mr. Dizon, ikaw rin. As class president, your duty is to protect students, not pressure victims into apologizing.”
Namula si Kenji. “Yes, Dean.”
Akala ko tapos na.
Pero biglang tumikhim si Don Silvestre mula sa sulok.
Oo, nandoon pa rin siya. Nakaupo, umiinom ng kape sa paper cup.
“May isa pa,” sabi niya.
Napatingin ang lahat.
“Sa mundo ninyo,” sabi niya, “madali ninyong tawaging maarte ang mahina, OA ang umiiyak, at plastik ang tahimik. Pero bago kayo humusga, itanong ninyo muna: alam ba ninyo ang buong kuwento?”
Hindi ko alam kung bakit, pero parang mas bumigat ang hangin sa clinic.
Parang kahit ang dean, hindi siya kayang kontrahin.
Pagkatapos noon, umalis siya na parang normal na bisita lang.
Pagdaan niya sa tabi ko, bumulong siya, “Huwag ka munang babalik ha. Napapagod na rin kami mag-print ng permit mo.”
Napangiti ako kahit mahina.
Makalipas ang isang linggo, bumalik ako sa klase.
Hindi ako pinilit sa ROTC drills. Nilipat ako sa documentation team, taga-record ng attendance at first-aid inventory. Mas ligtas iyon, kahit muntik na akong madulas sa extension cord noong unang araw.
Si Kenji nag-apologize sa harap ng klase. Hindi mahaba. Hindi dramatic. Pero totoo.
“Hindi sapat ang mabait ka sa taong gusto mo,” sabi niya. “Dapat patas ka rin sa taong hindi mo kilala.”
Si Bianca naman, nawala sa campus social media ng ilang araw. Nang bumalik siya, hindi na siya nakasuot ng sobrang perfect na ngiti.
Lumapit siya sa akin sa library.
“Laya,” sabi niya, “hindi ko hinihingi na patawarin mo ako agad.”
“Sige,” sagot ko.
Napakurap siya. “Sige?”
“Sige, hindi muna kita patatawarin agad.”
Sa unang pagkakataon, natawa siya nang hindi pilit.
Nag-abot siya ng maliit na pouch. “Electrolyte candy. Sabi ng doctor mo, kailangan mo raw minsan.”
Tinanggap ko.
“Walang lason?”
Nanlaki ang mata niya. “Wala!”
“Joke lang.”
Napahawak siya sa dibdib. “Grabe ka.”
“Fragile ka ba?”
Pareho kaming natawa.
Hindi kami naging best friends. Hindi ganoon kadali ang buhay.
Pero natuto siyang humingi ng tulong nang hindi nananakit. Natuto akong hindi gawing biro ang sariling sakit. At ang klase namin, natuto ring huwag basta sumali sa ingay ng crowd.
Minsan, may mga taong mukhang malakas pero basag sa loob.
Minsan, may mga taong mukhang nag-iinarte pero araw-araw palang nakikipaglaban para mabuhay.
At minsan, ang pinakadelikadong panghuhusga ay hindi iyong sigaw ng kaaway, kundi ang bulong ng mga taong hindi naman alam ang buong kuwento.
Kaya bago tayo magturo, bago tayo magpatawa, bago tayo makisawsaw sa hiya ng iba, huminto muna tayo.
Dahil ang isang salitang binitawan nang padalos-dalos, puwedeng maging sugat na pangmatagalan.
At ang kaunting kabaitang ibinigay sa tamang sandali, puwedeng maging dahilan para may isang taong piliing lumaban pa ulit bukas.
