Bahagi 3 — Ang ₱2.7 Milyon Ko Pala ay Ginamit sa Lihim na Utang at Negosyong Hindi Kanila
Bahagi 3 — Ang ₱2.7 Milyon Ko Pala ay Ginamit sa Lihim na Utang at Negosyong Hindi Kanila
“Ano’ng ibig mong sabihin na halos wala na?”
Hindi malakas ang boses ni Ramon nang itanong niya iyon.
Mas nakakatakot dahil mahina.
Nakatayo si Marissa sa tabi ng sofa, hawak pa rin ang cellphone.
Kanina, matapang.
Ngayon, nanginginig na ang mga daliri.
“Ramon, makinig ka muna—”
“Magkano?”
“Hindi ganoon kasimple.”
“Magkano ang natira?”
Hindi siya sumagot.
Kaya si Attorney Vicente ang nagsalita.
“Kung pinagsamang account ninyo iyon, maaari ninyong tingnan ngayon.”
Agad kinuha ni Ramon ang telepono niya.
Ilang segundo lang, nakita kong namutla siya.
“Isang daan at walumpu’t tatlong libo?”
Tumingin siya kay Marissa.
“₱183,000 na lang?”
Hindi ako gumalaw.
Para akong nanonood ng bahay na unti-unting nasusunog, pero hindi na ako ang nasa loob.
“Nasaan ang mahigit dalawang milyon?”
“Ginamit ko.”
“Saan?”
“May investment.”
Napatawa si Ramon.
Isang maikli, tuyong tawa.
“Anong investment?”
Hindi sumagot si Marissa.
Tumingin siya sa akin na para bang ako ang dapat mahiya.
“Ma, wala naman sanang problema kung hindi kayo biglang bumalik na may abogado.”
Doon ako napataas ng kilay.
“Kaya kasalanan ko?”
“Hindi ko sinabing ganoon.”
“Sabihin mo kung saan napunta ang pera.”
Napaupo siya.
Huminga nang malalim.
Pagkatapos, isa-isa niyang sinabi ang ginawa niya.
₱650,000 para sa down payment sa isang secondhand SUV na nakapangalan sa nakababatang kapatid niyang si Carlo.
₱420,000 para bayaran ang utang ng kanyang ina sa lending cooperative.
₱300,000 para makapasok siya sa isang online food distribution franchise.
₱275,000 bilang “capital” sa maliit na construction supply business ng bayaw niya.
Mahigit ₱400,000 para sa renovations ng bahay.
At halos ₱300,000 ang inilagay niya sa isang investment scheme na nangangakong magbibigay ng limang porsiyentong tubo kada buwan.
Napahawak si Ramon sa sentido.
“Ginamit mo ang pera ni Mama para sa pamilya mo?”
“Pamilya ko rin sila!”
“Hindi mo man lang sinabi sa akin!”
“Kung sinabi ko sa iyo, pipigilan mo ako!”
Tahimik akong nakikinig.
Noon ko lamang naintindihan kung bakit napakabilis niya akong pinaalis.
Hindi lang niya kailangan ang kuwarto ko.
Kailangan niyang mawala ako bago ko mapansin kung paano niya ginagastos ang perang ipinagkatiwala ko.
Tiningnan ko si Attorney Vicente.
Hindi niya kailangang sabihin ang iniisip niya.
Nasa mukha niya.
May malinaw na pagkakaiba ang regalo at perang ipinagkatiwala para sa isang tiyak na layunin.
Pero hindi ako nagpunta roon para gawing criminal case kaagad ang lahat.
Gusto ko munang marinig ang buong katotohanan.
“Ramon,” sabi ko, “alam mo ba kahit isa rito?”
Umiling siya.
May luha na sa mga mata niya.
“Ma, ang alam ko, bumili lang kami ng aircon at nagpagawa ng sala. Sabi niya, nasa time deposit ang iba.”
Napangiti si Marissa nang mapait.
“Ngayon ba magpapanggap kang inosente?”
“Ano?”
“Ikaw ang nagsabing huwag na nating patagalin si Mama rito.”
Nanigas si Ramon.
Dahan-dahan akong tumingin sa kanya.
“Sinabi mo iyon?”
“Ma…”
“Sabihin mo ang totoo.”
Napaupo siya.
At doon ko nalaman na noong gabing bago ako pinaalis, nag-usap silang mag-asawa.
Si Marissa ang nagsimulang magreklamo na masyado raw maliit ang nakuha nilang bahagi kumpara kay Liza.
Sinabi niyang unfair na sila ang nag-aalaga sa akin pero mas malaki ang pera ng kapatid niya.
At sa halip na ipagtanggol ako, sinabi ni Ramon:
“Kung kay Liza titira si Mama, baka kahit paano mabawasan ang gastos at may sarili tayong space.”
Hindi niya ako direktang pinalayas.
Pero binuksan niya ang pinto para gawin iyon ng asawa niya.
Iyon ang mas masakit.
Hindi palaging ang taong sumisigaw ang pinakamasama.
Minsan, iyong tahimik habang sinasaktan ka ang talagang pumili kung kanino siya papanig.
Tumayo ako.
“Attorney, ibigay mo na ang pangalawang notice.”
May isa pa palang dokumentong dala namin.
Demand letter para sa accounting ng ₱2.7 milyon.
Hindi pa kaso.
Hindi pa demanda.
Pero kailangan nilang magpakita, sa loob ng takdang panahon, kung saan napunta ang bawat pisong ipinagkatiwala ko.
Napasigaw si Marissa.
“Ma, sobra na ito!”
“Sobra?”
“Ginagawa n’yo kaming kriminal!”
“Hindi. Hinihingi ko lang ang listahan ng ginawa mo sa pera ko.”
“Binigay n’yo iyon!”
“Kung regalo iyon, bakit noong araw na iniabot ko sinabi kong para sa gamot at pang-araw-araw kong gastusin?”
Hindi siya makasagot.
“May saksi,” dagdag ko.
Si Ramon.
At naroon din ang panganay kong apo na dumaan noon sa kusina habang pinag-uusapan namin ang pera.
Hindi sapat iyon para awtomatikong manalo sa anumang legal na usapin.
Alam ko iyon.
Ipinaliwanag sa akin ni Attorney Vicente na maaaring maging komplikado ang kaso.
Pero hindi pera lang ang habol ko.
Gusto kong matigil ang paniniwalang dahil matanda na ako, puwede na akong tratuhing parang gamit na inililipat kung saan convenient.
Bago ako umalis, tumingin ako sa bagong sofa.
“May tatlumpung araw kayo para maghanap ng malilipatan.”
Biglang lumuhod si Marissa.
Literal.
Hinawakan niya ang laylayan ng blouse ko.
“Ma, huwag. Maawa kayo sa mga bata.”
Napaatras ako.
“Tumayo ka.”
“Hindi namin kayang mag-rent agad.”
“May SUV ang kapatid mo.”
“Hindi amin iyon!”
“Pera ko ang down payment.”
Napakawalan siya sa laylayan ko.
“Babayaran namin.”
“Kailan?”
“Kapag nakaahon.”
“Ganiyan din ang sinabi ng lending company sa nanay mo?”
Natameme siya.
Lumapit si Ramon.
“Ma, bigyan n’yo ako ng pagkakataon. Ako ang magbabayad.”
Tumingin ako sa kanya.
“Paano?”
“Mag-o-overtime ako. Ibebenta ko iyong motor. Kahit ilang taon.”
“Hindi mo mababayaran ang pagkukulang mo sa overtime.”
Napayuko siya.
“Ang gusto kong makita ay kung may anak pa ba akong marunong tumayo sa sariling paa kapag wala nang libreng bahay at perang galing sa nanay niya.”
Umalis ako.
Akala ko roon na matatapos ang pinakamabigat na bahagi.
Nagkamali ako.
Makalipas ang apat na araw, tumawag si Liza.
“Ma, nakita n’yo na ba Facebook ni Ate Marissa?”
Hindi ako gumagamit ng Facebook araw-araw.
Binuksan ko ang link na ipinadala niya.
May mahabang post si Marissa.
Hindi niya binanggit ang pangalan ko.
Pero malinaw kung sino ang tinutukoy.
Tungkol iyon sa “isang matandang magulang na ginagamit ang ari-arian para kontrolin ang mga anak.”
May mga linyang:
“Hindi porke ikaw ang magulang, may karapatan kang bawiin ang bubong sa ulo ng mga apo mo.”
At:
“May mga ina talagang mas mahal ang pera kaysa pamilya.”
Mahigit isang daang comments.
May mga kamag-anak na hindi alam ang buong kuwento.
May kapitbahay.
May dating kaklase ni Ramon.
May nagsabing kawawa raw ang mga bata.
May nagsabing dapat ko raw ibigay na lang ang bahay dahil matanda naman ako.
Pinatay ko ang cellphone.
Masakit.
Hindi dahil may mga estrangherong naniwala.
Kundi dahil wala akong nakitang comment ni Ramon na nagsasabing:
“Hindi totoo iyan. Kami ang nagkamali.”
Tahimik na naman siya.
At sa pangalawang pagkakataon, pinili niya ang katahimikan kaysa sa akin.
Pero kinabukasan, may nangyari na hindi inaasahan ni Marissa.
Dumating sa bahay ni Liza ang apo kong si Joshua, labing-anim na taong gulang.
Kasama niya ang tiyuhin niyang naghatid mula airport.
Pagbukas ko ng pinto, yakap agad niya ako.
“Lola, sorry.”
Nataranta ako.
“Bakit ka nandito?”
Umiyak siya.
“Hindi ko na matiis.”
May inilabas siyang maliit na flash drive.
“Lola, bago kayo umalis, narinig ko sina Mama at Papa. Tapos noong wala kayo, lagi silang nag-aaway tungkol sa pera.”
“Ano iyan?”
“May recordings.”
Napatingin kami ni Liza sa isa’t isa.
Ayaw kong idamay ang apo ko sa away ng matatanda.
Pero sinabi niyang nagsimula siyang mag-record dahil natatakot siyang maghiwalay ang kanyang mga magulang at gusto niyang maintindihan kung ano ang nangyayari.
Hindi namin agad ginamit ang files.
Dinala namin iyon kay Attorney Vicente.
Isa sa recordings ang nagpabago sa lahat.
Boses ni Marissa.
Malinaw.
“Kapag nailipat sa atin ang lupa, puwede nating isanla. Matanda na si Mama. Kapag pinatira natin kay Liza, baka doon na siya manatili.”
Sumagot si Ramon:
“Hindi nakapangalan sa akin ang lupa.”
At sinabi ni Marissa:
“Kaya nga kailangan nating lambingin muna. Nakakuha na tayo ng pera. Sunod iyong titulo.”
Hindi sumagot si Ramon.
Pero wala ring pagtutol.
Nang marinig ko iyon, hindi ako umiyak.
Para bang naubos na ang luha ko.
Tinawagan ko si Attorney Vicente kinabukasan.
“Attorney, ituloy natin ang pagbabago sa estate plan.”
May dati akong last will.
Pantay halos ang hatian nina Ramon at Liza.
Binago ko iyon.
Hindi para tanggalan ng lahat si Ramon.
Ayaw kong gumawa ng desisyon dahil lang galit ako.
Pero ayaw ko ring iwan ang limang ari-arian sa sistemang magbibigay ng gantimpala sa taong naghihintay lamang na mawala ako.
Pinaghiwalay ko ang assets.
Isang educational trust para sa apat kong apo.
Isang maliit na lote para kay Liza.
Ang dalawang paupahang bahay, ilalagay sa trust na ang renta ay gagamitin sa aking pangangalaga habang buhay ako at pagkatapos ay paghahatian ng mga apo.
Ang commercial lot, hindi maaaring ibenta ng sinumang anak habang buhay ako.
At ang lupang kinatatayuan ng bahay nina Ramon?
May espesyal akong kondisyon.
Hindi iyon mapupunta kay Ramon nang libre.
Kung gusto niyang manatili roon matapos ang notice period, kailangan niyang bayaran ang makatwirang buwanang renta at sumunod sa written lease.
Wala nang “anak naman ako.”
Wala nang “pamilya tayo.”
Dokumento na.
May pirma.
May resibo.
May deadline.
Nang malaman ni Ramon, nagpunta siya sa General Santos mag-isa.
Walang Marissa.
Pagbukas ko ng pinto, parang tumanda siya ng sampung taon.
“Ma, puwede ba tayong mag-usap?”
Pinapasok ko siya.
Umupo kami sa maliit na veranda ni Liza.
Matagal siyang tahimik.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Hindi ako hihingi ng bahay.”
Hindi ako sumagot.
“Hindi rin ako hihingi ng pera.”
Patuloy akong nakatingin sa kanya.
“Pumunta ako para sabihin na mali ako.”
Sa unang pagkakataon, walang “pero.”
Walang “kasi.”
Walang “si Marissa ang…”
“Mali ako,” ulit niya. “Nakita kong bastos siya sa inyo. Alam kong masakit iyong sinabi niya. Pero hindi ko kayo ipinagtanggol dahil iniisip ko iyong pera at bahay. Mas pinili kong maging komportable kaysa maging anak.”
Doon bahagyang lumambot ang dibdib ko.
Pero hindi pa sapat.
“Anong gagawin mo ngayon?”
“Lilipas kami sa rental apartment.”
“Kasama si Marissa?”
Tumango siya.
“Pero sinabi ko sa kanya, kailangan niyang isauli ang perang ginamit niya sa pamilya niya.”
“At kung ayaw?”
Huminga siya.
“Hindi ko alam kung mananatili pa kami.”
Bago siya umalis, niyakap niya ako.
Hindi ako gumanti agad.
Pagkatapos, dahan-dahan kong ipinatong ang kamay ko sa likod niya.
“Ramon.”
“Opo?”
“Ang pagpapatawad ay hindi pagbabalik sa dati.”
Tumango siya habang umiiyak.
“Alam ko po.”
Pagbalik niya sa Bulacan, nagsimula silang mag-empake.
Pero tatlong araw bago matapos ang notice period, tumawag si Attorney Vicente nang gabi.
“Aling Lourdes, may problema.”
“Ano iyon?”
“May pumunta po sa Registry of Deeds kaninang hapon.”
Naupo ako nang tuwid.
“Sino?”
“May nagtanong tungkol sa titulo ng lupa ninyo sa San Miguel. May dalang photocopy ng lumang deed at nagtatanong kung puwedeng gamitin bilang collateral.”
Nanlamig ang kamay ko.
“Si Ramon?”
“Hindi po.”
Huminto siya.
“Si Marissa po. Kasama ang isang lalaki na sinasabing broker.”
Napapikit ako.
Akala ko naintindihan na niya.
Akala ko sapat na ang notice.
Akala ko aalis na lang sila.
Pero mukhang may isa pa siyang balak bago tuluyang mawala sa kamay niya ang bahay.
Kinabukasan, pinuntahan namin ang Registry of Deeds.
At doon sinabi sa amin ng empleyado ang pinakakinatatakutan kong posibilidad:
May hawak si Marissa na dokumentong may pirma ko.
Isang pirma na nagsasabing pinahihintulutan ko raw siyang asikasuhin ang mortgage ng lupa.
Isang pirma na sigurado akong hindi ko kailanman ginawa.
Tinitigan ni Attorney Vicente ang photocopy.
Pagkatapos ay tumingin sa akin.
“Aling Lourdes…”
Itinuro niya ang pirma sa ibaba.
“…kapag napatunayang peke ito, hindi na simpleng away-pamilya ang pinag-uusapan natin.”
At doon ko napagtanto na ang babae na minsang tinawag akong “Mama” ay handa palang gumawa ng mas malaki kaysa pagtataboy sa akin para makuha ang lupang hindi naman kailanman naging kanya.
