Nang Makalimutan Ako ng Sarili Kong Pamilya, Iniwan Ako ng Nobyo sa Kalsada—At Nang Tuluyan Akong Nawala, Doon Nila Nalaman na Hindi Ako Nag-iinarte, Binubura Na Talaga Ako ng Sakit
Pagkatapos ng college entrance exam, sinabi ng doktor na may sakit akong dahan-dahang magbubura sa lahat ng alaala ko.
Una raw, maliliit na bagay lang ang mawawala.
Pangalan ng kaklase. Password ng phone. Lugar ng susi.
Pero darating ang araw na makakalimutan ko raw pati ang sarili kong mukha.
Ako si Mara del Rosario, tunay na anak ng pamilyang Del Rosario sa Ayala Alabang. Pero sa bahay na iyon, mas mahal nila si Sofia, ang babaeng pinalaki nilang “anak” bago ako natagpuan.
Lumaki ako sa probinsya ng Benguet, sa bahay ng pamilyang hindi ko pala tunay na magulang. Nang ibalik ako sa Maynila, akala ko makukuha ko na ang pagmamahal na nawala sa akin.
Nagkamali ako.
Noong araw na umuwi ako mula sa ospital, dala ang diagnosis na ayaw kong ipakita kanino man, nakita ko sina Mama at Papa sa sala. Nasa harap nila si Sofia, nakasuot ng mamahaling puting dress, umiiyak na parang siya ang nasaktan ng buong mundo.
Sa mesa, nakapatong ang kontrata ng share transfer.
Mga shares iyon ng Del Rosario Holdings na iniwan sa akin ni Lola Celeste bago siya namatay. Ako ang totoong apo. Ako ang nakapangalan sa will.
Pero itinulak ni Papa ang folder papunta kay Sofia.
“Mara,” malamig niyang sabi, “ate ka. Matuto kang magparaya.”
Napatingin ako sa kanila. “Pero kay Lola po ito…”
Sumimangot si Mama. “Lagi ka na lang ganyan. Simula nang dumating ka rito, puro gulo na. Pagod na kaming intindihin ka.”
Hinawakan ni Sofia ang kamay ni Mama. “Tita, okay lang po. Ayoko naman pong agawin ang para kay Ate.”
Pero habang nakayuko siya, nakita ko ang maliit niyang ngiti.
Hindi ako sumagot. Umakyat ako sa kwarto, ni-lock ang pinto, at umiyak buong gabi. Kinabukasan, nang magising ako, basa ang unan ko.
Hindi ko maalala kung bakit.
Kaya mula noon, nagsimula akong magsulat sa notebook.
Day 6 ng pagkawala ng memorya.
1. Huwag nang mahalin si Enzo Monteverde.
2. Hindi ka mahal nina Mama at Papa. Huwag kang umasa.
3. Kailangan mong magtrabaho sa milk tea shop sa Katipunan, 10 a.m., para sa tuition sa UP Diliman.
Si Enzo Monteverde ang fiancé ko. Anak siya ng kaibigan ni Papa. Simula bata pa raw kami, ipinangako na kami sa isa’t isa.
Hindi ko na maalala kung kailan ko siya unang minahal.
Pero tuwing nakikita ko siya, may sumisikip pa rin sa dibdib ko.
Isang hapon, pagbaba ko ng hagdan para pumasok sa trabaho, nadatnan ko siya sa sala. Nakatayo siya sa tabi ni Sofia, hawak ang kamay nito. May bandage ang kamay ni Sofia, at namumula ang mata niya.
Pagkakita sa akin ni Enzo, agad kumunot ang noo niya.
“Mara, lumapit ka rito at humingi ka ng tawad kay Sofia.”
Natigilan ako. “Bakit?”
“Bakit?” mapait siyang tumawa. “Kahapon, binuhusan mo siya ng mainit na tubig dahil inilipat sa kanya ang shares. Ngayon magpapanggap ka pang wala kang alam?”
Tumingin ako sa kamay ni Sofia.
Hindi ko maalala.
Pero nang ibaba ko ang tingin ko, nakita ko ang sarili kong binti. Sa loob ng hita ko, may malaking paso rin. Masakit iyon, parang hanggang buto.
“Hindi ko po maalala,” mahina kong sabi.
Tumayo si Mama at mariing itinulak ako. “Tama na ang pagpapanggap! Lagi ka na lang paawa!”
Tumama ang tuhod ko sa gilid ng glass table. Napasinghap ako sa sakit. Muntik na akong bumagsak, pero nasalo ako ni Enzo.
Isang segundo lang.
Pagkatapos, mabilis niyang binitawan ang braso ko at kumuha ng tissue para punasan ang kamay niya, na para bang nadumihan siya sa paghawak sa akin.
“Mag-sorry ka,” utos niya.
Nakatayo ako sa gitna nilang lahat, walang maalala, walang kakampi.
Kaya yumuko ako.
“Sorry, Sofia. Hindi ko sinasadya.”
Ngumiti si Sofia. “Okay lang, Ate. Sanay na naman ako.”
“May isa pa,” dagdag niya, tumingin kay Enzo. “Bukas, pumunta ka sa bahay ng Monteverde. Ikaw mismo ang mag-cancel ng engagement. Ayaw ka na ni Kuya Enzo.”
Huminga nang malalim si Enzo.
“Mara,” sabi niya, “pagod na akong intindihin ang ugali mo. Kung may natitira ka pang hiya, pakawalan mo na ako.”
Parang may nabasag sa loob ko.
Pero hindi ako umiyak.
Marahil dahil napagod na rin ang puso ko.
Kinabukasan, bago ako umalis, binuksan ko ang notebook ko.
Day 7.
1. Huwag magtiwala kay Sofia.
2. May CCTV sa kitchen. Hanapin ang kopya.
3. Kapag sinabihan kang hihiwalay na si Enzo, ngumiti ka. Mas masakit ang magpumilit sa taong hindi ka pinili.
May isa pang linya sa baba, pero nabura ng luha ang tinta.
Hindi ko alam kung bakit ako umiyak nang isulat iyon.
Tanghali, dumating si Enzo. Akala ko dadalhin niya ako sa bahay nila para tapusin ang engagement.
Pero sinabi niya, “Mag-drive muna tayo. Kailangan mong kumalma.”
Sumama ako.
Dumaan kami sa C5, palabas ng siyudad, hanggang sa naging mas tahimik ang paligid. Sa may gilid ng kalsada papuntang Antipolo, huminto siya.
“Mara,” sabi niya, “pakikuha naman ang paper bag sa trunk.”
Bumaba ako.
Pagkabukas ko ng likod ng kotse, biglang umandar ang makina.
Napalingon ako.
Nasa loob si Enzo, nakangisi nang malamig.
“Diyan ka muna. Para matuto kang huwag mag-inarte.”
“Enzo?” tumakbo ako palapit.
Pero umarangkada na ang kotse.
Naiwan akong mag-isa sa gilid ng kalsada, hawak ang notebook ko, nanginginig, walang pera, halos low battery ang phone.
Gusto kong umuwi.
Pero hindi ko maalala ang address.
Binuksan ko ang notebook, naghahanap ng sagot.
At sa likod na pahina, may nakasulat na hindi ko maalalang isinulat ko:
“Kung iniwan ka ni Enzo sa kalsada, huwag kang bumalik sa kanila. Mara, tumakas ka. Baka hindi sakit ang unang papatay sa’yo—baka pamilya mo.”
PARTE2
Nanigas ang buong katawan ko habang binabasa ang huling pangungusap.
Baka hindi sakit ang unang papatay sa’yo—baka pamilya mo.
Paulit-ulit kong binasa iyon, pero habang tumatagal, lalo akong nalilito.
Ako ba ang sumulat nito?
Bakit ko kailangang tumakas?
At kung totoo iyon, saan ako pupunta?
Lumakas ang hangin sa gilid ng kalsada. May dumadaang mga sasakyan, pero walang humihinto. Nakatayo ako roon na parang batang iniwan sa palengke, hawak ang notebook na tanging nakakakilala sa akin.
Biglang nag-ring ang phone ko.
Mama.
Sinagot ko.
“Mara!” sigaw niya agad. “Nasaan ka? Tumawag ang driver ng Monteverde, sabi hindi ka raw bumalik sa kotse!”
Hindi ako nakapagsalita.
“Sumagot ka!” dagdag ni Papa sa kabilang linya. “Ano na naman bang drama ito? Pinapahiya mo na naman kami sa Monteverde family!”
Tiningnan ko ang madilim na kalsada.
“Hindi ko po alam kung nasaan ako,” bulong ko.
Saglit na katahimikan.
Pagkatapos, malamig na tumawa si Mama. “Tama na, Mara. Hindi na nakakatawa ang pagpapanggap mong may sakit.”
Pinatay nila ang tawag.
Doon ko naintindihan.
Kahit mawala ako, ang una pa rin nilang iisipin ay kasalanan ko.
Umupo ako sa tabi ng kalsada. Nanginginig ang tuhod ko. Sinubukan kong buksan ang location sa phone, pero 2% na lang ang battery.
Bago tuluyang mamatay ang screen, may isang notification akong nakita.
Voice memo saved: “Kitchen—Sofia.”
Pinindot ko agad.
Lumabas ang boses ni Sofia.
“Ate, hawakan mo nga itong kettle.”
Boses ko naman ang sumunod. “Mainit ba ito?”
“Ay, sorry!”
May tunog ng pagbuhos ng tubig. Pagkatapos, napasigaw ako sa recording.
Sumunod ang boses ni Sofia, mababa at malinaw.
“Pasensiya na, Ate. Kailangan kong gawin ito. Kapag may paso ako, maniniwala silang ikaw ang gumawa. Kapag may paso ka rin, sasabihin nilang sinaktan mo lang sarili mo para magpaawa.”
Tumigil ang hininga ko.
Kaya pala may paso ako.
Kaya pala nakasulat sa notebook: May CCTV sa kitchen.
Bago ko pa maisip ang susunod, namatay ang phone.
Makalipas ang ilang minuto, may humintong tricycle sa harap ko. Isang matandang lalaki ang bumaba, nakasuot ng faded na jacket at tsinelas.
“Anak, okay ka lang ba?” tanong niya.
Hindi ko alam kung dapat akong matakot o magtiwala.
Pero nang makita niyang umiiyak ako, inabot niya ang maliit na bote ng tubig.
“Ako si Mang Nestor. Barangay tanod ako rito. May pupuntahan ka ba?”
Tiningnan ko ang notebook ko.
May nakasulat na address sa likod.
Milk Tea Shop, Katipunan. Hanapin si Ate Lira. Pinagkakatiwalaan siya.
Ipinakita ko iyon sa kanya.
Hindi na siya nagtanong pa. Dinala niya ako sa barangay outpost, pina-charge ang phone ko, at tinawagan ang number ni Ate Lira.
Pagdating ni Ate Lira, halos tumakbo siya papasok.
“Mara!”
Niyakap niya ako nang mahigpit. Hindi ko siya maalala, pero sa yakap niya, naramdaman kong matagal na niya akong kilala.
“Ate,” sabi ko, “sino po kayo?”
Napatakip siya ng bibig.
Doon ko nakita ang takot sa mukha niya. Hindi inis. Hindi pagod. Hindi disgust.
Takot na takot siya para sa akin.
Dinala niya ako sa maliit niyang apartment sa Quezon City. Binigyan niya ako ng damit, pagkain, at gamot para sa paso. Habang kumakain ako, ikinuwento niya ang mga bagay na hindi ko na maalala.
Na naging working student siya dati sa Del Rosario household.
Na siya ang unang nakakita kung paano ako sigawan ni Mama kapag mali ang gamit kong kutsara sa dinner.
Na siya ang nagbigay sa akin ng notebook nang malaman kong may sakit ako.
Na ilang beses na raw akong nagtangkang sabihin kay Enzo ang diagnosis, pero tuwing sasabihin ko, laging may eksenang ginagawa si Sofia.
“Mara,” sabi niya, “hindi ka baliw. Hindi ka nag-iinarte. May medical report ka. Nasa akin ang scanned copy. Ikaw mismo ang nagpadala, kasi takot kang burahin nila ang ebidensya.”
Kinabukasan, sumabog sa social media ang balita.
“Anak ng Del Rosario family, nawawala matapos umanong iwan ng fiancé sa Antipolo.”
May CCTV mula sa isang gasoline station malapit sa lugar. Kitang-kita ang kotse ni Enzo. Kitang-kita akong bumaba. Kitang-kita rin siyang umalis habang tumatakbo ako sa likod ng sasakyan.
Nag-viral iyon.
Sa umpisa, maraming kumampi kay Enzo.
“Baka spoiled rich girl lang.”
“Drama na naman ng mayayaman.”
Pero ilang oras lang, nag-upload si Ate Lira gamit ang anonymous account.
Una, ang voice memo ni Sofia.
Pagkatapos, ang medical certificate ko mula sa neurologist sa St. Luke’s BGC.
At huli, isang clip mula sa kitchen CCTV na nakuha niya noon pa.
Sa video, hawak ni Sofia ang kettle. Hindi ako ang nagbuhos ng mainit na tubig. Siya ang sadyang nagbuhos nito sa sarili niyang kamay matapos mapaso ang binti ko.
Tahimik akong nakaupo habang pinapanood iyon.
Parang buhay ko ang nasa screen, pero hindi ko makilala ang babaeng umiiyak doon.
Kinagabihan, halos mabaliw ang bahay ng Del Rosario.
Tumawag si Papa nang paulit-ulit.
Hindi ko sinagot.
Tumawag si Mama.
Hindi ko sinagot.
Tumawag si Enzo.
Hindi ko rin sinagot.
Pero nagpadala siya ng message.
Mara, please. Hindi ko alam. Akala ko nagsisinungaling ka. Sabihin mo kung nasaan ka. Susunduin kita.
Tinitigan ko ang message.
May parte ng puso ko na nasaktan pa rin.
Siguro iyon ang parte kong minahal siya noon.
Pero hindi ko na maalala ang magandang dahilan kung bakit.
Pagkalipas ng dalawang araw, nagpunta ako sa Del Rosario mansion kasama si Ate Lira, isang abogado, at si Mang Nestor na tumayong witness sa barangay report.
Pagpasok ko sa sala, nakita ko silang lahat.
Si Mama, namamaga ang mata.
Si Papa, tahimik at maputla.
Si Sofia, walang makeup, nanginginig.
At si Enzo, nakatayo sa gilid, mukhang hindi natulog nang ilang gabi.
Pagkakita niya sa akin, agad siyang lumapit.
“Mara…”
Umatras ako.
Tumigil siya, parang sinampal.
“Mara, sorry,” sabi niya. “Hindi ko alam na totoo ang sakit mo. Hindi ko alam na ganito kalala.”
Tumingin ako sa kanya nang matagal.
“Pero kahit wala akong sakit,” mahina kong sabi, “hindi pa rin tama na iwan mo ako sa kalsada.”
Napayuko siya.
Wala siyang naisagot.
Lumapit si Mama, umiiyak. “Anak, patawarin mo kami. Akala namin nagpapapansin ka lang. Si Sofia kasi—”
“Wag n’yo pong isisi lahat sa kanya,” putol ko.
Napatingin silang lahat sa akin.
“Kasi noong umiiyak ako sa harap ninyo, pinili ninyong huwag maniwala. Noong sinabi kong hindi ko maalala, pinili ninyong tawagin akong baliw. Noong kinuha ninyo ang shares na iniwan ni Lola para sa akin, hindi naman si Sofia ang pumirma. Kayo.”
Napaawang ang bibig ni Papa.
“Anak, ibabalik namin ang shares.”
Tumango ang abogado ko. “Yes. Legally, the transfer is voidable. May coercion, and we will file charges for fraud and emotional abuse if needed.”
Namula ang mukha ni Sofia. “Ate, sorry. Natakot lang ako. Akala ko kapag bumalik ka, mawawala lahat sa akin.”
Tiningnan ko siya.
“Sofia, hindi ko inagaw ang pamilya mo. Ako ang nawalan ng pamilya bago pa ako dumating dito.”
Umiiyak siya, pero sa unang pagkakataon, hindi na ako naawa.
Pinili kong buksan ang notebook ko.
Sa huling pahina, may isinulat ako noong gabing basa ang unan ko. Nabura ang kalahati ng tinta, pero nababasa pa ang ilang salita.
Kung isang araw makalimutan mo silang lahat, sana tandaan mo ito: hindi pagmamahal ang kailangang habulin. Kapag paulit-ulit kang sinasaktan, umalis ka habang kilala mo pa ang sarili mo.
Huminga ako nang malalim.
“I will study in UP,” sabi ko. “Pero hindi na ako titira rito.”
“Mara,” pakiusap ni Mama.
Umiling ako. “Baka isang araw makalimutan ko ang lahat ng ginawa ninyo. Pero ngayon, habang naaalala ko pa, pipiliin kong iligtas ang sarili ko.”
Lumabas ako ng mansion nang hindi lumilingon.
Sa mga sumunod na buwan, bumalik sa akin ang shares ni Lola. Ginamit ko ang bahagi ng dividends para sa treatment, therapy, at tuition. Tumira ako sa maliit na condo malapit sa campus kasama si Ate Lira bilang guardian at kaibigan.
Si Sofia ay umalis papuntang Cebu matapos kasuhan ng falsification at fraud. Hindi ko alam kung nagsisi siya nang totoo. Hindi ko na rin hinabol ang sagot.
Si Enzo naman, ilang beses nagpadala ng sulat.
Hindi ko binasa lahat.
Isang araw, nakita ko siya sa labas ng milk tea shop. Basang-basa siya sa ulan, hawak ang lumang payong na minsan daw ay akin.
“Mara,” sabi niya, “alam kong wala na akong karapatang humingi ng kahit ano. Gusto ko lang sabihin na sana, kahit makalimutan mo ako, hindi mo makalimutang may isang taong habang buhay magsisisi sa pananakit sa’yo.”
Tiningnan ko siya.
Sa totoo lang, medyo malabo na ang mukha niya sa alaala ko.
Pero malinaw pa rin ang sakit.
“Kalimutan man kita,” sagot ko, “hindi ibig sabihin noon napatawad na kita.”
Tumango siya, luhaan, at umalis.
Hindi iyon masayang eksena.
Pero iyon ang unang araw na hindi na ako nanginig sa pangalan niya.
Sa graduation ko sa first semester recognition program, dumating sina Mama at Papa. Nasa dulo lang sila ng auditorium, tahimik, walang eksena. Pagkatapos ng ceremony, lumapit sila.
“Anak,” sabi ni Papa, “hindi ka namin pipiliting umuwi. Gusto lang naming malaman kung puwede kaming magsimula ulit. Kahit mabagal. Kahit bilang mga taong kailangan munang patunayan na karapat-dapat silang makilala mo.”
Tiningnan ko si Mama.
Umiiyak siya, pero hindi niya ako hinawakan.
Sa unang pagkakataon, hinintay niya ang pahintulot ko.
Kaya sinabi ko, “Hindi ko alam kung kaya ko kayong patawarin. Baka bukas, makalimutan ko na naman ang pag-uusap na ito.”
Ngumiti si Mama sa gitna ng luha. “Kung makalimutan mo, anak, ipapaalala namin sa’yo hindi ang sakit—kundi kung paano kami dapat bumawi.”
Hindi ako sumagot agad.
Pero binuksan ko ang notebook ko at nagsulat.
Day 103.
1. Hindi lahat ng bumabalik ay dapat tanggapin agad.
2. Hindi lahat ng sugat ay gumagaling dahil lang may nag-sorry.
3. Pero habang humihinga ka pa, Mara, may karapatan kang pumili ng bagong buhay.
Pag-uwi ko sa condo, isinabit ko sa dingding ang maliit na papel.
Pangalan ko: Mara Celeste del Rosario.
Pangarap ko: maging doktor balang araw para tulungan ang mga taong natatakot makalimutan.
Pamilya ko: ang mga taong pinipili akong ingatan, hindi ang mga taong pinipilit akong masaktan.
At kahit alam kong darating ang araw na maaaring makalimutan ko ang lahat, hindi na ako takot tulad ng dati.
Dahil ngayon, hindi na ako nag-iisa.
May notebook ako.
May mga taong tunay na naniniwala sa akin.
At higit sa lahat, may sarili akong boses.
Mensahe sa mga mambabasa
Minsan, ang pinakamasakit na sugat ay hindi galing sa kaaway, kundi sa mga taong inaasahan nating magmamahal sa atin. Huwag hayaang burahin ng kahit sino ang halaga mo. Kapag hindi ka pinapakinggan, matutong tumayo para sa sarili. Ang tunay na pamilya ay hindi lang dugo—ito ang mga taong pinipili kang alagaan, paniwalaan, at mahalin nang hindi ka kailangang magmakaawa.
