SINAMPAL AKO NG ISANG “ASAWA” SA GITNA NG MALL AT PINAGBINTANGANG KABIT—PERO NANG DUMATING ANG PULIS, DOON KO NALAMANG MATAGAL NA NILA AKONG MINAMANMANAN
Sinampal ako ng isang estranghera sa gitna ng isang mataong mall sa Quezon City.
Bago pa ako makabawi, hinablot niya ang buhok ko at sumigaw:
“Mga kababayan! Ito ang kabit ng asawa ko! Tulungan ninyo akong hulihin ang malanding ito!”
Wala akong asawa.
Wala rin akong kilalang lalaking maaaring maging asawa niya.
Pero sa loob lamang ng ilang segundo, dose-dosenang cellphone ang nakatutok sa mukha ko—at ang mga taong hindi man lang alam ang pangalan ko ay handa nang hatulan ako.
Ako si Mara Villanueva, dalawampu’t pitong taong gulang, at nagtatrabaho bilang graphic designer sa isang maliit na advertising agency sa Ortigas.
Nasa Gateway Mall ako noon para bumili ng regalo sa kaarawan ng nakababatang kapatid ko nang biglang humarang sa harapan ko ang isang babaeng nasa limampung taong gulang.
Nakasuot siya ng makapal na fur-style coat kahit mainit ang panahon. Malalaki ang hikaw niya, at halos kasinlaki ng daliri ang gintong kuwintas sa leeg.
“Babaeng walang hiya!” sigaw niya bago niya ako sinampal.
Napaatras ako. Uminit ang kaliwang pisngi ko at umikot ang paningin ko.
“Ma’am, sino po kayo?” tanong ko. “Baka napagkamalan ninyo ako—”
Hindi niya ako pinatapos.
Hinablot niya ang buhok ko at pilit akong iniluhod.
“Hindi kita mapagkakamalan! Ikaw ang binibilhan ng asawa ko ng alahas at mamahaling damit!”
Nagsimulang dumami ang mga tao.
“Grabe, ang bata pa.”
“Kabit pala.”
“Video-han ninyo para makita ng pamilya niya.”
Walang nagtangkang magtanong kung kilala ko ba ang babae.
Walang nagtanong kung may patunay ba siya.
Sa halip, may isang babaeng maikli ang buhok na may dalang bayong ang sumigaw, “Hawakan natin! Baka tumakas!”
Doon ako kinabahan.
Hindi lamang dahil sinasaktan ako.
Kundi dahil bigla kong naalala ang isang seminar na dinaluhan ko sa opisina ilang buwan na ang nakalipas.
May mga sindikatong gumagamit ng eskandalo sa pampublikong lugar upang dukutin ang mga babae.
May nagpapanggap na asawa, kamag-anak o magulang.
May mga kasabwat na umaaktong concerned na bystander.
Kapag naguluhan na ang biktima at pumayag na sumama sa kanila para “mag-usap nang maayos,” saka siya isinasakay sa sasakyan.
Tiningnan ko ang kamay ng babaeng humahawak sa buhok ko.
Makinis ang suot niyang singsing, pero makapal at magaspang ang kanyang palad. May matitigas na kalyo sa pagitan ng hinlalaki at hintuturo—parang sanay siyang humawak ng lubid o mabibigat na kahon.
Napatingin ako sa babaeng may bayong.
Saglit silang nagkatinginan.
Mabilis lang.
Pero nakita ko.
Magkakilala sila.
Biglang nanlamig ang buong katawan ko.
Hindi ito tungkol sa kabit.
Bitag ito.
Sa halip na umiyak at magpaliwanag, hinawakan ko ang buhok ng babae at buong lakas ko siyang hinila palayo sa akin.
Napasigaw siya.
Nang lumuwag ang hawak niya, mabilis kong ikinawit ang isang braso sa balikat niya at itinulak siya sa salaming railing—sapat upang mawalan siya ng balanse, ngunit hindi mahulog.
“Ano’ng ginagawa mo?” sigaw niya. “Mamamatay-tao!”
Hinugot ko ang metal na hairpin mula sa buhok ko.
Matulis ang dulo nito.
“Walang lalapit!” sigaw ko habang nanginginig ang kamay ko. “Tumawag kayo ng pulis!”
Natigilan ang mga tao.
“Baliw siya!” sigaw ng babaeng may bayong. “Sabay-sabay natin siyang dakmain!”
Muli silang nagkatinginan ng babaeng hawak ko.
Kumpirmado.
Kasabwat siya.
“Itong babaeng may bayong!” sigaw ko. “Huwag ninyong paalisin! Magkakilala sila!”
Nagbago ang mukha ng babae.
Bigla siyang tumakbo.
Mula sa likod ng mga nanonood, isang lalaking naka-itim na leather jacket ang humarang sa isang dalagitang tumatawag na sana sa emergency hotline.
“Huwag ka nang makialam, hija,” sabi niya. “Problema nilang mag-asawa ito.”
Napansin ko ang pulang tali sa kanyang pulsuhan.
May ganoon ding tali ang babaeng hawak ko.
“Isa ka rin sa kanila,” sabi ko.
Nawala ang kunwaring kabaitan sa mukha ng lalaki.
Lumapit siya nang isang hakbang.
“Marami kang alam,” mahina niyang sabi. “Pero wala ring silbi kung walang maniniwala sa iyo.”
Pagkatapos ay humarap siya sa mga tao.
“Kitang-kita ninyo! Sinaktan na nga niya ang legal na asawa, tinatakot pa niya kami! Ganyan na ba kakapal ang mukha ng mga kabit ngayon?”
Muling nag-ingay ang mga tao.
May nagmura sa akin.
May sumigaw na dakmain ako.
May nagtangkang lumapit.
Itinaas ko ang matulis na hairpin.
“Tumawag kayo ng pulis!” sigaw ko. “I-check ninyo ang CCTV! Huwag ninyong hayaang may maglabas sa akin sa mall!”
Dumating ang mga security guard, ngunit hindi ako nagtiwala.
Hindi ko alam kung sino ang kasama nila.
Makalipas ang tatlong minuto, dalawang pulis ang sumingit sa gitna ng mga tao.
Napaluha sa tuwa ang babaeng hawak ko.
“Sir! Salamat! Iligtas ninyo ako sa babaeng ito!”
Ang mas matandang pulis ay tumingin sa akin.
Pagkatapos ay tumingin siya sa lalaking naka-leather jacket.
Bahagyang tumango ang lalaki.
Gumanti rin ng napakaliit na tango ang pulis.
Doon ko naunawaan kung bakit hindi sila natatakot.
May koneksiyon sila.
“Ibaba mo ang armas mo,” malamig na utos ng pulis. “Ikaw ang nakikita naming nananakit dito.”
“Hindi ninyo man lang ako tatanungin kung bakit?” sagot ko.
“Wala nang kailangang itanong. Maraming saksi.”
Lumapit siya.
Pero bago niya ako maabot, tumunog ang cellphone ko sa loob ng bag.
Paulit-ulit.
Mabilis kong sinulyapan ang screen.
Tumatawag ang kapatid kong si Nico.
At sa ilalim ng pangalan niya, may pumasok na mensahe mula sa isang numerong hindi ko kilala.
HUWAG KANG SASAMA SA MGA PULIS NA IYAN. ANG BABAE SA HARAP MO AY SANGKOT SA PAGKAWALA NG ANIM NA DALAGA. IKAW ANG PANG-PITO.
Nang itaas ko ang tingin ko, nakatitig sa akin ang matandang pulis.
At dahan-dahan na niyang inilalabas ang posas.
PARTE2
Hindi ko alam kung sino ang nagpadala ng mensahe.
Ngunit isang bagay ang malinaw.
Hindi ako maaaring sumama nang tahimik.
“Sir,” sabi ko sa matandang pulis, “bago ninyo ako posasan, pakiutos munang isara ang lahat ng exit ng mall.”
Kumunot ang noo niya.
“Hindi ikaw ang mag-uutos dito.”
“May alegasyon ng kidnapping. May CCTV. Kung inosente ang mga taong ito, wala silang dapat ikatakot.”
“Nag-iimbento ka lang para makalusot.”
Sumigaw ang babaeng hawak ko. “Sir, huwag na kayong makinig! Baliw ang babaeng ito!”
Napansin kong ang lalaking naka-leather jacket ay unti-unting umaatras patungo sa escalator.
“Bakit umaalis ang kasama ninyo?” sigaw ko.
Napalingon ang mga tao.
Huminto ang lalaki.
Hindi na niya maitago ang iritasyon sa mukha niya.
“Hindi ko sila kasama,” sagot niya.
“Pareho kayo ng pulang tali sa pulsuhan.”
Mabilis niyang tinakpan ang kamay niya.
May ilang taong nagsimulang magbulungan.
Ang dalagitang nakasalamin na kanina pa gustong tumawag sa pulis ay nagtaas ng cellphone.
“Naka-video po lahat,” sabi niya. “Nakuha ko rin na nagkatinginan sila bago tumakbo iyong babaeng may bayong.”
Nawala ang kulay sa mukha ng matandang pulis.
“Burahin mo iyan,” utos niya.
“Bakit po?” tanong ng dalagita.
“Bahagi iyan ng imbestigasyon.”
“Hindi po ninyo puwedeng kunin ang cellphone ko nang walang dahilan.”
Dahil sa sagot niya, mas maraming tao ang naglabas ng cellphone.
Ang dating galit sa akin ay napalitan ng pagdududa.
Isang security supervisor ang dumating. Naka-white polo siya at may radyo sa balikat.
“Ako si Supervisor Ramon Reyes,” sabi niya. “Ano ang sitwasyon?”
“Dakpin ninyo ang babaeng iyan,” mabilis na utos ng matandang pulis. “Nanakit at nanakot gamit ang matulis na bagay.”
“May hinihinalang kidnapping ring,” sagot ko. “Paki-lockdown ang exits at i-preserve ang CCTV footage.”
Saglit na nag-isip si Supervisor Ramon.
Pagkatapos ay nagsalita siya sa radyo.
“Control, temporary hold sa Gate 2, basement parking exits at transport bay. Huwag magpapalabas ng sinumang tumutugma sa description na ibibigay ko.”
“Wala kang awtoridad para gawin iyan!” galit na sabi ng matandang pulis.
“May emergency allegation sa loob ng private property, sir. Responsable kaming tiyaking walang posibleng suspect na makaalis.”
Nakita kong nagpalitan ng tingin ang matandang pulis at ang lalaki.
Pagkatapos ay biglang tumakbo ang lalaki patungo sa escalator.
“Harangin siya!” sigaw ko.
Dalawang security guard ang humabol.
Nagmamadali ring tumayo ang babaeng may bayong mula sa malapit na tindahan at tumakbo patungo sa kabilang exit.
Kasabwat nga siya.
Nagkagulo ang mga tao.
Sa pagkakataong iyon, iniangat ng babaeng hawak ko ang kanyang siko at sinubukang kumawala. Kumapit siya sa braso ko at kinagat ako.
Napabitaw ako.
Tumakbo siya.
Ngunit bago siya makarating sa escalator, isang matangkad na babae na naka-gray blazer ang humarang sa kanyang daraanan.
May kasama siyang apat na lalaking nakasuot ng navy blue na jacket na may insignia ng National Bureau of Investigation.
“NBI,” mariing sabi ng babae. “Huwag gagalaw.”
Nanigas ang lahat.
Pati ang matandang pulis ay napaatras.
Lumapit sa akin ang babae.
“Ako si Agent Celeste Navarro, Anti-Human Trafficking Division. Ikaw ba si Mara Villanueva?”
“Opo.”
“Ang kapatid mo ang tumawag sa amin.”
Napakurap ako.
“Si Nico?”
Tumango siya.
“May nakita siyang livestream mula sa isang taong nasa mall. Nakilala niya ang babaeng umatake sa iyo.”
Napatingin ako sa kapatid kong tumatawag pa rin sa cellphone ko.
“Paano niya nakilala?”
“Dahil tatlong buwan na siyang tumutulong sa amin sa isang digital investigation.”
Nanginig ang tuhod ko.
Hindi ko alam na may ginagawa palang ganoon ang kapatid ko.
Tumawag ako kay Nico at inilagay sa speaker.
“Ate!” sigaw niya. “Ayos ka lang ba?”
“Buhay pa ako. Ano ang nangyayari?”
Mabilis siyang huminga.
“Naaalala mo iyong kaklase kong si Camille na nawala noong nakaraang taon?”
Naalala ko siya.
Dalawampu’t dalawang taong gulang. Working student. Huling nakita sa isang bus terminal sa Cubao.
“Ang babaeng umaatake sa iyo ang isa sa mga huling taong nakita sa CCTV malapit kay Camille,” sabi ni Nico. “May hawak siyang ibang hairstyle at damit noon, pero pareho ang peklat sa kilay at singsing.”
Pinaupo ng mga NBI agent ang babaeng nasa sahig.
Hindi na siya umiiyak.
Nakatitig lamang siya sa akin nang may galit.
“Ang modus nila,” patuloy ni Nico, “ay gumawa ng eskandalo. Inaakusahan nilang kabit, magnanakaw o runaway daughter ang target. Kapag nakialam ang publiko, ang mga kasabwat nila ang nag-aalok na dalhin ang babae sa barangay o presinto. Pero ibang sasakyan ang sinasakyan.”
Nanginig ang buong katawan ko.
Tama ang hinala ko.
Hindi iyon kathang-isip lamang mula sa nabasa kong post.
May totoong mga babaeng nawala dahil sa paraang iyon.
“Tingnan ninyo ang basement parking,” sabi ko kay Agent Celeste. “May sasakyan siguro sila roon.”
Agad siyang nagbigay ng utos sa kanyang team.
Samantala, pilit nang umaalis ang matandang pulis.
“Huwag kang aalis, Senior Master Sergeant Lito Aguirre,” sabi ni Agent Celeste.
Huminto siya.
Kilala niya ang pangalan nito.
“Ibigay mo ang service firearm at cellphone mo.”
“Ano ang basehan ninyo?”
“May warrant kami para sa komunikasyon at financial records mo. Matagal ka nang nasa surveillance.”
Napatingin sa kanya ang lahat.
Ang kasama niyang mas batang pulis ay namutla.
“Sir, ano ito?”
Hindi sumagot si Aguirre.
Sa halip, bigla niyang hinawakan ang baril sa bewang.
Agad na gumalaw ang mga NBI agent.
“Kamay sa taas!”
Maging ang mga security guard ay yumuko sa likod ng mga poste.
Sandaling tila tumigil ang buong paligid.
Tumingin si Aguirre sa dami ng nakatutok na camera.
Marahil alam niyang wala na siyang malulusutan.
Dahan-dahan niyang iniangat ang mga kamay.
“Hindi ninyo alam ang pinapasok ninyo,” sabi niya.
“Alam na alam namin,” sagot ni Agent Celeste. “Labing-anim na buwan na naming sinusundan ang grupong ito.”
Ilang minuto ang lumipas bago dumating ang report mula sa basement.
May natagpuang puting van sa parking area.
Peke ang plaka.
Sa loob ay may lubid, duct tape, mga lumang cellphone, iba’t ibang wig, jacket, bag at ilang pares ng sapatos ng babae.
May mga printed ID ring may magkakaibang pangalan ngunit iisang litrato.
Pinakamabigat sa lahat, may nakuha silang maliit na notebook.
Nakasulat doon ang listahan ng mga pangalan, edad at lokasyon.
Anim na pangalan ang may markang “delivered.”
Ang pangalan ko ang nasa pinakailalim.
MARA V. — GATEWAY — 4:30 P.M.
Nang makita ko iyon, tuluyan akong napaupo.
Hindi pala aksidente ang pagpili nila sa akin.
Minanmanan nila ako.
Lumapit si Agent Celeste at marahang inilagay ang kanyang jacket sa balikat ko.
“May alam ka bang dahilan kung bakit ikaw ang pinili?”
Napaisip ako.
Araw-araw akong nagpo-post ng sketches at café photos. Madalas kong binabanggit na mag-isa akong nakatira malapit sa Boni at gabi na akong umuuwi mula sa trabaho.
Minsan, nag-post pa ako na nasa probinsiya ang mga magulang ko at nasa review center ang kapatid ko.
Nailantad ko sa publiko ang sarili kong routine.
Hindi ko namalayang may gumagamit pala niyon upang pag-aralan kung kailan ako walang kasama.
“Social media,” bulong ko.
Tumango si Agent Celeste.
“Karaniwang pinipili nila ang mga babaeng madaling i-profile. Iyong alam nilang nag-iisa, walang kasamang kamag-anak at madalas magpunta sa parehong lugar.”
Ang matandang babae ay dinala sa gilid upang posasan.
Habang dumaraan siya sa harap ko, ngumisi siya.
“Akala mo panalo ka na?”
Hindi ako sumagot.
“May mga taong mas mataas pa sa pulis,” patuloy niya. “Hindi ninyo kayang abutin lahat.”
Bago pa siya mailayo, dumating ang isa pang grupo ng NBI agents kasama ang isang lalaking naka-barong.
Ipinakita nito ang isang folder kay Agent Celeste.
“Confirmed ang bahay sa Caloocan,” sabi niya. “May dalawang babaeng buhay na natagpuan sa likurang kuwarto.”
Biglang natahimik ang lahat.
“Dalawa?” tanong ko.
“Oo. Parehong iniulat na nawawala nitong nakaraang dalawang linggo.”
Napapikit ako.
Hindi ko kilala ang mga babaeng iyon.
Pero napaisip ako kung ilang minuto na lamang ang pagitan ko mula sa parehong kapalaran.
Nang gabing iyon, dinala ako sa ospital para masuri. Namamaga ang pisngi ko, may pasa ang braso at may sugat mula sa pagkagat, ngunit wala akong malubhang pinsala.
Dumating si Nico na halos takbo ang ginawa papunta sa emergency room.
Mahigpit niya akong niyakap.
“Pasensiya na, Ate,” umiiyak niyang sabi. “Hindi ko sinabi sa iyo ang tungkol sa investigation. Natakot akong madamay ka.”
“Hindi mo kasalanan.”
“Kung hindi kita nakita sa livestream—”
“Pero nakita mo ako.”
Iyon ang mahalaga.
Makalipas ang ilang araw, lumabas sa imbestigasyon na ang matandang babae ay si Erlinda Mateo, isa sa mga recruiter ng sindikato.
Ang babaeng may bayong ay nakilala bilang Nena Cabral, isang dating street vendor na ginagamit upang magmukhang ordinaryong saksi.
Ang lalaking naka-leather jacket naman ay si Dario Suarez, tagapangasiwa ng mga sasakyang ginagamit sa pagdukot.
Si Senior Master Sergeant Aguirre ang nag-aayos ng mga reklamo kapag may biktimang nakatakas o may pamilyang nagpupumilit maghanap.
Binabago niya ang mga report.
Nililigaw niya ang imbestigasyon.
At kung kinakailangan, ipinipinta niya ang biktima bilang runaway, kabit o taong may problema sa pag-iisip.
Pero hindi doon nagtapos ang kaso.
Sa mga cellphone na nasamsam, may mga mensaheng tumutukoy sa isang negosyanteng tinatawag nilang “Boss R.”
Sa unang tingin, tila isa lamang siyang may-ari ng logistics company.
Ngunit sa likod ng kanyang lehitimong negosyo, ginagamit ang ilan niyang truck at warehouse upang ilipat ang mga biktima sa iba’t ibang probinsiya.
Isang buwan matapos ang insidente, sinalakay ng NBI ang isang warehouse sa Bulacan.
Pitong babae ang nailigtas.
Kabilang sa kanila si Camille—ang nawawalang kaklase ni Nico.
Nang malaman naming buhay siya, napaupo ang kapatid ko sa sahig at humagulgol.
Hindi ko siya pinigilan.
Iyon ang unang pagkakataong nakita kong umiyak si Nico mula nang mawala ang kaibigan niya.
Dahil sa testimonya ng mga nailigtas at sa mga video mula sa mall, nabuo ang kaso laban sa buong grupo.
Hindi nakatakas si “Boss R.”
Naaresto siya habang tinatangkang lumipad palabas ng bansa mula sa NAIA.
Kasama sa mga isinampa sa kanila ang kidnapping, serious illegal detention, trafficking in persons, paggamit ng pekeng dokumento at obstruction of justice.
Pati ilang opisyal na tumanggap ng pera ay isinailalim sa hiwalay na imbestigasyon.
Samantala, kumalat ang video ng nangyari sa mall.
Pero hindi sa paraang inaasahan ng mga dumukot sa akin.
Sa unang clips na na-upload, mukha akong marahas at wala sa sarili.
Ngunit nang lumabas ang buong video—mula sa unang sampal hanggang sa pagtatangka nilang pigilan ang tawag sa pulis—nagbago ang opinyon ng publiko.
Maraming humingi ng tawad.
May mga taong nagsabing napagtanto nilang napakadaling sumunod sa sigaw ng karamihan.
Ang dalagitang nakasalamin na kumuha ng malinaw na video ay si Bea Ramos, isang senior high school student.
Hinahanap ko siya matapos ang imbestigasyon.
“Salamat,” sabi ko sa kanya. “Kung hindi ka nag-video, baka baligtad pa rin ang kuwento.”
Umiling siya.
“Kayo po ang nagligtas sa sarili ninyo. Ang ginawa ko lang, hindi ako tumingin sa ibang direksiyon.”
Ang security supervisor na nag-lockdown ng mall ay binigyan din ng commendation ng kumpanya.
Ang mas batang pulis na kasama ni Aguirre ay tumestigo laban sa kanya matapos matuklasang hindi niya alam ang koneksiyon ng kanyang superior sa sindikato.
At ako?
Matagal bago ako muling nakapaglakad sa mall nang hindi kinakabahan.
Kapag may sumisigaw, kusang bumibilis ang tibok ng puso ko.
Kapag may biglang lumalapit, napapaatras ako.
Nagpa-counseling ako.
Tinuruan akong hindi kahinaan ang pag-amin na natatakot pa rin ako.
Makalipas ang anim na buwan, inimbitahan ako ng isang women’s organization upang magsalita tungkol sa public abduction tactics at online safety.
Nakatayo ako sa harap ng mahigit dalawang daang estudyante nang muli kong makita ang litrato ng sarili ko noong araw na iyon—gusot ang buhok, namamaga ang pisngi at mahigpit na hawak ang isang simpleng hairpin.
Dati, nahihiya akong makita ang larawang iyon.
Ngayon, iba na ang kahulugan nito.
Hindi iyon larawan ng isang babaeng nawalan ng kontrol.
Larawan iyon ng isang babaeng tumangging mawala.
“Hindi ko sinasabing makipaglaban kayo sa lahat ng sitwasyon,” sabi ko sa mga estudyante. “Ang kaligtasan ay walang iisang tamang paraan. Minsan kailangang tumakbo. Minsan kailangang sumigaw. Minsan kailangang sumunod muna upang makahanap ng pagkakataong makatakas.”
Huminga ako nang malalim.
“Pero huwag agad maniwala sa pinakamalakas sumigaw. Huwag agad humatol dahil marami ang galit. Magtanong. Tumawag sa awtoridad. Mag-video mula sa ligtas na distansiya. Hanapin ang CCTV. At higit sa lahat, huwag hayaang pilitin ang sinuman na sumama sa taong hindi niya kilala.”
Pagkatapos ng programa, lumapit sa akin ang isang batang babae.
“Ate Mara,” sabi niya, “akala ko po dati, kapag maraming nagsasabi ng isang bagay, malamang totoo iyon.”
Ngumiti ako nang bahagya.
“Hindi palaging ganoon.”
Dahil minsan, ang kasinungalingan ay sumisigaw.
Samantalang ang katotohanan ay nanginginig, duguan ang labi, gusot ang buhok—at pilit lamang nakikiusap na pakinggan.
