Ibinigay ng Asawa Kong Siruhano ang Tatlong Bahay, Dalawang Kotse at Lahat ng Stocks Para sa Bagong Doktora—Pitong Taon Pagkaraan, Natigilan Siya sa Batang Kamukha Niya sa Harap Ko
Nang sabihin ng asawa kong siruhano na mahal na niya ang bagong resident doctor sa departamento niya, isang bagay lang ang hiningi niya sa akin.
Kalayaan.
Kapalit noon, ibibigay niya ang tatlong property, dalawang sasakyan, at lahat ng investment na nakapangalan sa kanya.
Hindi ako umiyak.
Binasa ko ang bawat pahina ng divorce settlement, kinuwenta ang bawat halaga, saka ako pumirma.
Pitong taon pagkatapos, nagkita kaming muli.
Kasama pa rin niya ang babaeng pinili niya.
Pero nang mapatingin siya sa anim na taong gulang na batang babae sa tabi ko, biglang nawala ang kulay sa mukha niya.
Dahil halos sarili niyang mukha ang nakikita niya sa bata.
Pero nangyari iyon pitong taon pagkaraan.
Ang lahat ay nagsimula sa isang ordinaryong hapunan sa condo namin sa BGC.
“May bagong resident sa Thoracic Surgery,” sabi ni Rafael habang naghihiwa ng steak.
Dr. Rafael Monteverde.
Asawa ko nang anim na taon.
Kilala ko siya mula noong seventeen kami.
Isang taon kaming seatmates sa senior high, apat na taon magkasintahan, saka kami nagpakasal matapos niyang matapos ang residency.
“Magaling?” tanong ko.
“May potential.”
Humigop siya ng tubig.
“Pero mahina pa sa ilang procedures. Kailangan ko sigurong tutukan.”
Napahinto ako.
Maraming batang doktor ang dumaan sa departamento ni Rafael.
Hindi niya kailanman pinag-usapan sa bahay ang kahit isa sa kanila.
“Ano’ng pangalan?”
“Celeste Navarro.”
“Lalaki?”
Bahagya siyang natawa.
“Babae.”
Hindi siya umiwas ng tingin.
Walang pagkakonsensiya.
Walang tensiyon.
Pero mula nang unang mabanggit ang pangalang iyon, unti-unting nagbago ang oras ng pag-uwi ni Rafael.
Dating alas-otso nasa bahay na siya.
Naging alas-diyes.
Pagkatapos, alas-onse.
Minsan lampas hatinggabi.
May mga gabing pagpasok niya sa condo, may bahagyang amoy ng pabango sa blazer niya.
Hindi iyon pabango ko.
Hindi rin iyon amoy ng disinfectant na halos permanente nang kumapit sa damit niya.
Hindi ako nagsalita.
Hanggang sa ikatlong linggo.
Alas-onse na ng gabi nang bumukas ang pinto.
Nasa dining table pa rin ako.
Dalawang plato ang nakahain.
Malamig na ang pagkain.
Pagkakita sa akin, saglit siyang natigilan.
“Hindi ka pa kumakain?”
“Rafael.”
Ibinaba ko ang cellphone ko.
“Dalawa lang ang pagpipilian mo.”
Umupo siya sa tapat ko.
“Una, ililipat si Celeste sa ibang team at titigil ang anumang hindi na propesyonal sa pagitan ninyo.”
Tahimik siya.
“Pangalawa, maghihiwalay tayo.”
Lumipas ang ilang segundo.
Wala siyang sinabi.
Hindi niya itinanggi ang mga hinala ko.
Hindi rin niya pinili ang una.
Kinagabihan, natulog siya sa study room.
Hindi naninigarilyo si Rafael.
Pero buong gabi, naamoy ko ang usok mula sa ilalim ng pinto.
Bago mag-umaga, narinig ko siyang lumabas.
Pumasok siya sa kwarto namin na may makapal na folder.
Sa sandaling nakita ko iyon, alam ko na.
“Mara.”
Inilapag niya ang folder sa bedside table.
“Nakahanda na ang settlement.”
Umupo ako.
“Tatlong property.”
Isa-isang binanggit niya.
“Yung condo natin sa BGC. Yung townhouse sa Greenhills. Pati yung beach house sa Batangas.”
Huminga siya nang malalim.
“Sa’yo rin ang Porsche at Mercedes.”
“Investments?”
“Lahat.”
Binuksan ko ang dokumento.
May stocks, bonds at cash investments na mahigit siyam na milyong piso.
Kasama ang properties at mga sasakyan, halos pitumpung milyon ang kabuuang halaga.
“Hindi ka kukuha kahit ano?”
Umiling siya.
“Hindi.”
“Bakit?”
Matagal bago siya sumagot.
“Dahil ako ang umalis.”
Tahimik akong kumuha ng calculator.
Isa-isa kong chineck ang titulo, valuation at account numbers.
Nakatayo lang si Rafael habang ginagawa ko iyon.
Pagkatapos ng halos apatnapung minuto, kumuha ako ng ballpen.
“Mara.”
Napatingin ako sa kanya.
“Sigurado ka?”
Napangiti ako nang bahagya.
“Hindi ba ikaw ang humihingi ng divorce?”
Pinirmahan ko.
Mara Alonzo-Monteverde.
Nakatitig si Rafael sa pangalan ko.
“Ganun lang?”
“Ano pa ba ang hinihintay mo?”
“Hindi ka man lang lalaban?”
“Para saan?”
Kumunot ang noo niya.
“Ganito ka talaga. Kahit noon pa. Kung ano ang ibigay sa’yo, tatanggapin mo. Parang basta sapat ang kapalit, kaya mong bitawan ang kahit ano.”
Napatawa ako.
Mahina lang.
“Rafael, huwag mong ipagkamali ang dignidad sa kawalan ng pagmamahal.”
Tumahimik siya.
“Hindi ako nakikipag-agawan sa taong kusang pumipili ng iba.”
Sumikip ang panga niya.
“Walang nangyari sa amin bago ako humingi ng divorce.”
“Talaga?”
Tiningnan ko siya.
“Araw-araw mo siyang binibilhan ng breakfast.”
Hindi siya sumagot.
“Hinahatid mo siya sa dorm kahit hindi mo naman ruta.”
Tahimik pa rin.
“Nang sigawan siya ng pamilya ng pasyente, ikaw ang unang humarang at umalo sa kanya.”
“Mara—”
“Alam ba niyang may asawa ka?”
Doon siya tuluyang natahimik.
Sapat na ang sagot.
Maya-maya, mahina niyang sinabi:
“Mahal ko siya.”
Tumango ako.
“Kung gano’n, pumirma ka.”
At ginawa niya.
Kinabukasan ng Lunes, alas-nuwebe ng umaga, tinapos namin ang kailangan naming proseso.
Walang yakapan.
Walang iyakan.
Walang “baka puwede pa.”
Lumabas kami bilang dalawang taong hindi na kailangang umuwi sa iisang bahay.
Tatlong araw pagkatapos, pinatawag ako ng nanay niya sa isang tea lounge sa Makati.
Si Doña Elena Monteverde.
Bago pa ako makaupo, alam ko na kung bakit.
“Mara,” sabi niya, “hindi makatarungan ang ginawa ni Rafael.”
Hindi ako nagsalita.
“Tatlong property? Dalawang sasakyan? Pati investments?”
Iniayos niya ang tasa sa harap niya.
“Isauli mo ang kalahati.”
“Boluntaryo niyang ibinigay.”
“Dahil guilty siya.”
“Problema niya iyon.”
Tumaas ang kilay niya.
“Hindi ka ba nahihiya?”
Ngumiti ako.
“Bakit ako ang mahihiya?”
“Dahil ginamit mong pagkakataon ang pagkakamali ng anak ko para yumaman.”
Doon ako tumingin nang diretso sa kanya.
“Mrs. Monteverde, ang anak ninyo ang humiling ng kalayaan. Siya ang naglagay ng presyo.”
Tumigas ang mukha niya.
Tumayo ako.
“Kung gusto ninyong kuwestiyunin ang kasunduan, puwede kayong dumaan sa abogado.”
Paglabas ko ng lounge, biglang umikot ang paningin ko.
Napakapit ako sa pader.
Akala ko dahil lang sa stress.
Pero dalawang araw na akong nahihilo tuwing umaga.
At mahigit isang linggo nang delayed ang regla ko.
Bumili ako ng pregnancy test sa pharmacy.
Hindi ko iyon binuksan hanggang makauwi.
Tatlong minuto akong nakaupo sa gilid ng bathtub.
Pagtingin ko ulit—
dalawang malinaw na linya ang naroon.
Kinabukasan, nagpunta ako sa OB.
Matapos ang pagsusuri, tumingin sa akin ang doktor at ngumiti.
“Ms. Alonzo…”
Inikot niya ang monitor nang bahagya papunta sa akin.
“Seven weeks and two days.”
May itinuro siyang maliit na liwanag sa screen.
“Malakas ang heartbeat.”
Hindi ako makagalaw.
Pitong linggo.
Ibig sabihin—
bago pumirma si Rafael sa divorce papers…
bago niya piliin si Celeste…
bago tuluyang matapos ang labing-isang taon naming dalawa—
buntis na pala ako sa anak niya.
PARTE2
Nakatitig lang ako sa monitor.
Napakaliit ng nasa screen.
Halos hindi pa hugis-tao.
Pero naroon ang tibok.
Mabilis.
Matatag.
Parang may munting nilalang na walang pakialam kung gaano kagulo ang mundong hinihintay sa labas.
“May kasama po ba kayo?” tanong ng OB.
Umiling ako.
“Wala.”
“Gusto n’yo bang tawagan ang father?”
Napatingin ako sa cellphone ko.
Nandoon pa rin ang pangalan ni Rafael.
Hindi ko pa nabubura.
Puwede ko siyang tawagan.
Puwede kong sabihin:
Rafael, may anak tayo.
At marahil darating siya.
Marahil maguguluhan siya.
Marahil makokonsensiya.
Pero ayokong maging dahilan ang batang ito para bumalik sa relasyong pinili na niyang talikuran.
Gayunpaman, alam kong may karapatan din siyang malaman.
Kaya kinagabihan, nag-message ako.
Kailangan kitang makausap. Importante.
Nabasa niya iyon makalipas ang sampung minuto.
Ang sagot niya:
Nasa ospital ako. Emergency case. Bukas?
Sumagot ako:
Sige.
Kinabukasan, bago pa siya makatawag, kailangan kong bumalik sa dating condo para kunin ang ilan kong dokumento.
Pagbukas ko ng elevator sa basement parking, nakita ko sila.
Si Rafael at Celeste.
Nasa tabi sila ng Mercedes.
May hawak na paper bag si Celeste.
Tumatawa siya habang may sinasabi.
Si Rafael naman, iyong Rafael na ilang buwan ko nang hindi nakitang ngumiti nang ganoon, nakatingin sa kanya na para bang gumaan ang buong mundo.
Hindi sila naghahalikan.
Wala silang ginagawang malaswa.
Pero hindi ko na kailangan ng higit pa.
Iyon ang mukha ng lalaking masaya sa pinili niya.
Hindi nila ako nakita.
Bumalik ako sa elevator.
At noong tumawag si Rafael kinagabihan, hindi ko sinagot.
Dalawang beses siyang tumawag.
Pagkatapos ay nag-message.
Ano yung importante?
Matagal akong nakatitig sa screen.
Sa huli, isinulat ko:
Wala na. Naayos ko na.
Iyon ang desisyong pinagsisihan ko sa ilang gabi.
At ipinagtanggol ko sa sarili ko sa maraming umaga.
Hindi ko ginawa dahil gusto kong parusahan siya.
Ginawa ko dahil noong panahong iyon, pagod na akong maging taong naghihintay kung pipiliin ba ako.
Ayokong lumaki ang anak ko sa pagitan ng isang ama na bumalik dahil sa obligasyon at isang ina na hindi alam kung pagmamahal pa ba iyon o awa.
Umalis ako ng Metro Manila makalipas ang tatlong buwan.
Tinanggap ko ang offer ng isang financial consulting firm sa Cebu.
Doon ipinanganak si Lia.
Malusog.
Tahimik.
At noong unang beses niyang iminulat ang mga mata niya sa akin, napaiyak ako.
Dahil mata iyon ni Rafael.
Habang lumalaki siya, lalo lamang luminaw ang pagkakahawig.
Ang ilong.
Ang hugis ng panga.
Pati ang paraan niyang kumunot ang noo kapag nag-iisip.
Pero hindi ko kailanman siniraan sa kanya ang ama niya.
Kapag nagtatanong siya kung nasaan ang daddy niya, sinasabi ko lang:
“Hindi kami magkasama. Pero hindi ibig sabihin noon na kulang ka.”
“Galit siya sa akin?”
“Hindi.”
“Alam niya ba ako?”
Iyon ang tanong na pinakamahirap sagutin.
Noong limang taong gulang siya, sinabi ko ang totoo.
“Hindi pa.”
Napatingin siya sa akin.
“Bakit?”
Napayuko ako.
“Dahil nagkamali si Mama.”
Hindi ko ibinintang kay Rafael.
Dahil sa puntong iyon, naiintindihan ko nang may mga desisyong ginagawa natin kapag sugatan tayo na hindi awtomatikong nagiging tama dahil naiintindihan ang dahilan.
Lumipas ang pitong taon.
Lumaki ang career ko.
Ang investment na iniwan ni Rafael ay hindi ko ginastos para sa luho.
Ibinenta ko ang townhouse sa Greenhills, inilagay ang malaking bahagi sa diversified funds, at bumili ng maliit na stake sa consulting company na pinagtatrabahuhan ko.
Pagsapit ng ikaanim na taon, partner na ako.
Si Lia naman ay mahilig sa books, planets at strawberry ice cream.
Isang Sabado, bumalik kami sa Manila para sa fundraising dinner ng pediatric cardiac foundation sa BGC.
Isa sa mga kliyente ng firm namin ang major sponsor.
Habang kumukuha ako ng juice para kay Lia, narinig kong may tumawag.
“Mara?”
Parang bumalik ang pitong taon sa isang segundo.
Lumingon ako.
Rafael.
Mas matanda nang kaunti.
May ilang manipis na guhit sa gilid ng mga mata.
Pero siya pa rin.
Sa tabi niya ay si Celeste.
Magkahawak ang braso nila.
Hindi ako nakaramdam ng galit.
Ang nakakagulat, wala ring sakit.
Parang tinitingnan ko na lang ang isang lumang litrato ng buhay na minsang akin.
“Mara,” ulit niya.
“Rafael.”
Bago pa siya makapagsalita, tumakbo si Lia papunta sa akin.
“Mommy, sabi nila puwede na raw kunin yung dessert—”
Huminto siya.
Napatingin kay Rafael.
“Who’s he?”
Hindi ako agad nakasagot.
Dahil si Rafael mismo ay hindi na gumagalaw.
Titig na titig siya kay Lia.
Sa mga mata nito.
Sa ilong.
Sa maliit na dimple sa kaliwang pisngi na pareho rin sa kanya.
Namutla siya.
“Mara…”
Mahina ang boses niya.
“Kapag ilang taon na siya?”
Humawak si Lia sa palda ko.
“Six.”
Parang may humampas kay Rafael.
Napatingin siya sa akin.
“Six?”
Tahimik si Celeste sa tabi niya.
Siya ang unang nakaunawa.
Dahan-dahan niyang binitiwan ang braso ni Rafael.
“Mara,” sabi niya nang mahina, “anak ba niya?”
Hindi ako nagsinungaling.
“Oo.”
Napapikit si Rafael.
Nang muling bumukas ang mga mata niya, ibang tao na ang nakatingin sa akin.
“Alam mo?”
“Oo.”
“Simula kailan?”
“Isang linggo pagkatapos nating mag-file.”
Napalunok siya.
“At hindi mo sinabi?”
“Sinubukan kitang tawagan.”
“Hindi mo sinabi.”
Masakit ang tono niya, pero hindi siya sumigaw.
Tumango ako.
“Hindi.”
Lumapit siya nang isang hakbang.
“Pitong taon, Mara.”
“Alam ko.”
“May anak pala ako sa loob ng pitong taon.”
“Rafael—”
“Birthday niya? First day of school? Unang beses niyang magkasakit? Unang beses niyang mawalan ng ngipin?”
Namula ang mata niya.
“Wala ako sa lahat?”
Hindi ko ipinagtanggol ang sarili ko.
Dahil tama siya.
“Wala.”
Tahimik kaming lahat.
Pagkatapos, si Lia ang nagsalita.
“Mommy?”
Lumuhod ako sa harap niya.
“Lia, remember when you asked about your dad?”
Napatingin siya kay Rafael.
Unti-unting lumaki ang mga mata niya.
“Siya?”
Tumango ako.
Hindi agad nagsalita si Rafael.
Lumuhod din siya, pero nanatili sa distansyang hindi makakatakot sa bata.
“Hi.”
Namamaos ang boses niya.
“Ako si Rafael.”
Napatingin si Lia sa akin bago bumalik sa kanya.
“Daddy?”
Napayuko si Rafael.
At doon ko nakita ang unang luha niya.
“Oo.”
Makalipas ang ilang minuto, si Celeste mismo ang nagdala kay Lia sa dessert table para mabigyan kami ng pagkakataong mag-usap.
“Galit ako sa’yo,” sabi ni Rafael.
“May karapatan ka.”
“Pero hindi ko alam kung mas galit ako sa’yo o sa sarili ko.”
Hindi ako sumagot.
“Akala ko noon pera lang ang mahalaga sa’yo.”
Napangiti ako nang mapait.
“Alam ko.”
“Ang yabang ko.”
Tumingin siya sa malayo.
“Iniisip kong dahil hindi ka nagmakaawa, hindi ka ganoon nasaktan.”
“Nasaktan ako.”
“Mahal mo pa ako noon?”
“Oo.”
Napapikit siya.
Iyon marahil ang sagot na hindi niya inaasahan.
“Bakit hindi mo sinabi?”
Huminga ako nang malalim.
“Dahil nang makita kitang masaya kasama siya, naisip kong ayokong gamitin ang bata para ibalik ka.”
“Hindi mo kailangang ibalik ako.”
“Alam ko na ngayon.”
Tumango ako.
“Pero noon, hindi.”
“Dapat ako ang pumili kung anong klaseng ama ako.”
“Tama ka.”
Hindi ako umiwas.
“Inalis ko sa’yo ang desisyong iyon.”
Matagal siyang tahimik.
Pagkatapos ay tinanong niya:
“Puwede ba akong bumawi?”
Hindi ko agad sinagot.
“Hindi sa akin.”
Napatingin siya.
“Kay Lia.”
“Kahit ano.”
“Dahan-dahan.”
Tumango ako.
“Hindi ka puwedeng sumulpot ngayon bilang ama tapos mawawala kapag nahirapan ka.”
“Hindi ako mawawala.”
“Hindi rin ako nangangako na tatawagin ka niya agad na Daddy bukas.”
“Maiintindihan ko.”
“At gusto ko ng formal arrangement.”
Bahagya siyang nagulat.
“Legal?”
“Oo. Paternity test kung gusto mo. Visitation agreement. Child support sa trust fund niya.”
“Mara, hindi mo kailangan ng support.”
“Hindi para sa akin.”
Tumingin ako sa kanya.
“Karapatan iyon ni Lia.”
Ilang segundo siyang tahimik.
Pagkatapos ay tumango.
“Okay.”
Doon ko unang naramdaman na sa wakas, pitong taon matapos ang divorce, pareho na kaming marunong makinig.
Hindi naging fairy tale ang sumunod.
Hindi kami nagkabalikan ni Rafael.
Hindi rin niya iniwan si Celeste para sa akin.
At hindi ko iyon hiniling.
Nagkaroon sila ng mahirap na usapan dahil sa biglaang paglitaw ni Lia, pero hindi ako naging bahagi noon.
Ang relasyon nila ay responsibilidad nila.
Ang mahalaga sa akin ay kung paano niya haharapin ang anak namin.
At doon niya ako nagulat.
Hindi niya minadali si Lia.
Sa unang buwan, isang lunch lang bawat weekend.
Sa ikalawa, sinamahan niya kami sa science museum.
Sa ikatlo, siya na ang tinatawagan ni Lia kapag may homework tungkol sa human heart.
Isang gabi, tumawag ang anak ko habang nasa business dinner ako.
“Mommy.”
“Bakit?”
“Pwede ba akong matulog kina Daddy sa Saturday?”
Napahinto ako.
Sa background, narinig ko si Rafael.
“Lia, sinabi kong itanong muna natin kay Mommy.”
Napangiti ako.
“Sige.”
“Really?”
“Really.”
Napahiyaw siya sa saya.
Iyon ang sandaling naintindihan kong hindi ko kailangang patawarin ang nakaraan sa paraang buburahin ito.
Kailangan ko lang huwag hayaang sirain nito ang mga bagay na maaari pang maging mabuti.
Makalipas ang isang taon, nagkaroon ng school presentation si Lia tungkol sa family tree.
Nasa audience ako.
Ilang upuan ang pagitan namin ni Rafael at Celeste.
Nang tawagin ang pangalan ni Lia, umakyat siya sa stage at ipinakita ang drawing niya.
May dalawang bahay.
Sa isang bahay, ako.
Sa isa, si Rafael.
At sa pagitan, siya.
Sabi niya:
“Hindi magkasama ang mommy at daddy ko.”
Saglit na natahimik ang room.
Ngumiti si Lia.
“Pero pareho silang pumupunta kapag kailangan ko sila.”
Hindi ko napigilang mapaluha.
Sa kabilang bahagi ng audience, pinunasan ni Rafael ang mata niya.
Pagkatapos ng programa, lumapit siya sa akin.
“Salamat.”
“Para saan?”
“Sa pagbibigay sa akin ng chance kahit late na.”
Tumingin ako kay Lia na masayang nagkukuwento kay Celeste.
“Hindi ko ginawa para sa’yo.”
Napangiti siya.
“Alam ko.”
“Ginawa ko para sa kanya.”
“Mas tama nga iyon.”
Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, pareho kaming ngumiti nang walang sama ng loob.
Hindi kami muling naging mag-asawa.
Pero natuto kaming maging magulang.
At siguro, iyon ang pinakamaayos na pagtatapos na puwedeng makuha ng isang pag-ibig na hindi na kayang iligtas.
