ANG HINALA NG ISANG ASAWA

Ako si Clarissa. Tatlong taon na kaming kasal ni Dante. Gwapo siya, masipag, at mabait. Nasa kanya na sana ang lahat, pero may isang problema na unti-unting dumudurog sa pagsasama namin.

Sa loob ng tatlong taon, hindi kailanman natulog si Dante sa tabi ko hanggang umaga.

Tuwing sasapit ang alas-dyes ng gabi, humahalik siya sa akin sa noo at sasabihin: “Mahal, matutulog na ako kay Mama. Kailangan niya ako.”

Ang biyenan ko, si Donya Soledad, ay nakatira sa kabilang kwarto. Medyo ulyanin na ito at masungit, pero nakakalakad naman at malakas kumain. Hindi ko maintindihan kung bakit kailangan pang tabihan ng isang 30-anyos na lalaki ang nanay niya gabi-gabi.

Nagsimulang maglaro ang isip ko.

“Bakit? Hindi ba ako sapat?”

“May ginagawa ba silang milagro?”

“Sobrang Mama’s Boy ba siya?”

Madalas kaming mag-away dahil dito.

“Dante! Asawa mo ako!” sigaw ko isang gabi. “Bakit mas pinipili mong katabi ang Nanay mo kaysa sa akin? Para akong display lang sa bahay na ito!”

“Clarissa, intindihin mo naman ako,” pakiusap ni Dante, na laging mukhang pagod at puyat. “May sakit si Mama. Hindi siya pwedeng iwan mag-isa.”

“Sakit? Eh ang lakas-lakas nga manigaw niyan sa umaga eh!” sagot ko.

Napuno na ako. Naisip ko, baka may tinatago sila. Baka hindi talaga siya natutulog doon. Baka lumalabas siya ng bintana para babaan ang kabit niya? O baka may mas malalim at masagwang dahilan.

Nagdesisyon ako: Huhulihin ko sila.

ANG PAGSUNOD SA DILIM

Isang Biyernes ng gabi, nagkunwari akong tulog.

Alas-dyes ng gabi. Naramdaman kong bumangon si Dante. Hinalikan niya ako sa pisngi, inayos ang kumot ko, at dahan-dahang lumabas ng kwarto namin.

Naghintay ako ng limang minuto.

Bumangon ako at naglakad nang nakapaa para walang ingay. Madilim ang hallway. Ang tanging ilaw ay galing sa siwang ng pinto ng kwarto ni Donya Soledad.

Dahan-dahan akong lumapit. Ang puso ko ay kumakabog nang mabilis. Handa na akong magwala. Handa na akong sumigaw.

Idinikit ko ang tenga ko sa pinto.

May narinig akong kaluskos.

May narinig akong ungol.

At narinig ko ang boses ni Dante na parang umiiyak.

“Ma… tama na… andito lang ako…”

Kinilabutan ako. Anong “tama na”? Anong ginagawa nila?!

Hindi na ako nakapagpigil. Dahan-dahan kong pinihit ang seradura ng pinto at binuksan ito nang bahagya para sumilip.

At sa sandaling iyon… gumuho ang mundo ko at napalitan ng matinding awa at pagsisisi.

ANG LIHIM SA LOOB NG KWARTO

Hindi ko nakita ang inakala kong kabastusan.

Ang nakita ko ay isang kalbaryo.

Madilim sa kwarto. Ang ilaw lang ay galing sa isang maliit na lampshade.

Nakita ko si Donya Soledad. Hindi siya ‘yung mataray na matanda sa umaga. Iba siya ngayon.

Nakatali ang mga kamay niya ng malambot na tela sa gilid ng kama. Nangingisay siya, nanlalaki ang mata, at sumisigaw ng pabulong—parang nakakakita ng demonyo.

“Sunog! May sunog! Tulungan niyo ako! Ang anak ko! Masusunog siya!” sigaw ng biyenan ko habang nagwawala.

At si Dante?

Niyayakap niya ang kanyang ina nang mahigpit para hindi ito makapanakit ng sarili.

Nakita kong kinagat ni Donya Soledad ang balikat ni Dante. Madiin. Dumudugo na ang braso ng asawa ko pero hindi siya bumibitaw. Hindi siya gumaganti.

Nakita kong sinabunutan at kinalmot ng biyenan ko ang mukha ni Dante.

Pero sa kabila ng sakit, hinahaplos lang ni Dante ang buhok ng ina at kumakanta ng oyayi habang tumutulo ang luha niya sa sakit.

“Shhh… Ma… ligtas na tayo… wala nang apoy… andito na si Dante… ligtas na ako, Ma…”

Ito ang ginagawa niya gabi-gabi? Nagpapasakit siya? Nagpapabinbugbog siya sa sarili niyang ina?

Biglang napatingin sa pinto si Dante. Nakita niya ako.

“Clarissa?” gulat na bulong ni Dante.

Pumasok ako sa loob, umiiyak. “Dante… anong nangyayari?”

Binitawan ni Dante ang ina nang kumalma na ito at nakatulog. Lumapit siya sa akin, puno ng kalmot at kagat ang katawan.

“Sorry, Clarissa…” yuko ni Dante. “Ayaw kong malaman mo ‘to. Ayaw kong matakot ka kay Mama. Ayaw kong isipin mo na pabigat kami.”

ANG SUGAT NG NAKARAAN

Dinala ako ni Dante sa sulok ng kwarto. Hinubad niya ang kanyang t-shirt.

Napasinghap ako.

Ang likod ni Dante ay puno ng peklat ng sunog. Balat na kulubot at halatang galing sa matinding trahedya.

“Sampung taon na ang nakakaraan,” kwento ni Dante. “Nasunog ang bahay namin. Tulog na tulog ako noon. Nakalabas na sana si Mama, pero bumalik siya… bumalik siya sa loob ng nasusunog na bahay para ilabas ako.”

Umiyak si Dante.

“Nayakap niya ako para hindi ako masunog, pero ang ulo niya ang natamaan ng bumagsak na kahoy. Simula noon, nagkaroon siya ng Severe Trauma at Dementia. Tuwing gabi, bumabalik sa alaala niya ang sunog. Akala niya nasusunog pa rin kami. Akala niya mamamatay ako.”

“Kaya ako dito natutulog, Clarissa. Kasi kapag wala ako sa tabi niya, nagwawala siya at sinasaktan ang sarili niya kakahanap sa akin. Kailangan niyang maramdaman na buhay ako… na ligtas ako… para kumalma siya.”

“Ang mga kagat at kalmot?” tanong ko, hawak ang sugat niya.

“Wala ‘to,” ngiti ni Dante nang mapait. “Kumpara sa ginawa niyang paglusong sa apoy para sa akin? Kakarampot na sakit lang ‘to. Ito ang paraan ko para sabihing ‘Salamat, Ma’.”

ANG PAGSISISI

Napaluhod ako sa harap ni Dante. Niyakap ko ang bewang niya at humagulgol.

“Sorry, Dante… Sorry…” iyak ko. “Ang sama-sama ko. Pinag-isipan kita ng masama. Nagselos ako sa Nanay mo. Inaway kita dahil akala ko hindi mo ako mahal. Hindi ko alam na isa ka palang bayani.”

“Shhh, tahan na,” niyakap ako ni Dante. “Hindi mo kasalanan. Kasalanan ko kasi tinago ko.”

Tumayo ako at pinunasan ang luha ko.

“Simula ngayon,” sabi ko. “Hindi mo na ito kailangang gawin mag-isa.”

WAKAS

Mula sa gabing iyon, nagbago ang lahat.

Hindi na ako natulog sa kwarto namin mag-isa. Inilipat namin ang kama namin sa kwarto ni Mama.

Tuwing gabi, kapag sinusumpong si Mama at sumisigaw ng “Sunog!”, dalawa na kaming yumayakap sa kanya.

“Ma, andito kami. Ligtas na si Dante. Ligtas din ako,” bulong ko.

Naramdaman kong kumalma si Mama nang hawakan ko ang kamay niya. Sa unang pagkakataon sa loob ng tatlong taon, ngumiti siya sa akin sa gitna ng kanyang bangungot.

Natutunan ko na ang pag-aasawa ay hindi lang tungkol sa sarili naming kaligayahan. Ito ay tungkol sa pagtanggap sa lahat ng bagahe ng bawat isa—maging ito man ay peklat, trauma, o isang inang kailangang mahalin higit pa sa sarili.

At sa bawat gabing binabantayan namin siya, mas minahal ko si Dante. Hindi dahil gwapo siya, kundi dahil siya ang lalaking marunong tumanaw ng utang na loob hanggang sa huli.

WAKAS