Bahagi 3: Sa Likod ng Pekeng Pahintulot, May Planong Hindi Lamang Tungkol sa Paghihiganti
Bahagi 3: Sa Likod ng Pekeng Pahintulot, May Planong Hindi Lamang Tungkol sa Paghihiganti
Hindi ako nakatulog nang gabing iyon.
Hindi dahil sa takot sa pamilya Reyes.
Kundi dahil paulit-ulit kong nakikita sa isip ang eksenang si Adrian mismo ang naglalagay ng marka sa panel ng kuryente.
Alam niyang mahalaga ang mga palamigan.
Alam niyang may mga pagkaing kailangang panatilihin sa tamang temperatura.
At alam niyang ang isang oras na pagkaantala ay maaaring magdulot ng malaking pagkalugi.
Ilang beses ko na siyang dinala sa kusina.
Ilang beses ko na ring ipinaliwanag kung bakit kailangan naming mag-ingat sa bawat hakbang ng paghahanda ng pagkain.
Ngunit nang makita ko ang kanyang ginawa sa bidyo, parang may mabigat na bagay na bumagsak sa aking dibdib.
Hindi na ito simpleng kaguluhan sa pagitan ng dalawang babaeng hindi magkasundo.
May taong pinagkatiwalaan ko ang posibleng tumulong upang sirain ang aking kabuhayan.
Kinabukasan, bago mag-alas-sais ng umaga, bumalik ako sa kusina.
Nasa labas na si Aling Minda, ang aming punong tagapagluto.
Limampu’t anim na taong gulang na siya.
Siya ang kauna-unahan kong empleyado.
Noong maliit pa lamang ang negosyo, siya ang kasama kong nagluluto ng adobo at giniling sa inuupahang silid na halos hindi kasya ang dalawang mesa.
Ngayon, nakaupo siya sa gilid ng bangketa habang hawak ang isang plastik na lalagyang puno ng basang mga resibo.
“Ma’am,” sabi niya, “pasensiya na po. Hindi ko po nailigtas ang mga pagkain.”
Lumuhod ako sa harap niya.
“Wala kang kasalanan.”
“Pero ang daming nasayang.”
“Mas mahalaga na walang nasaktan sa inyo.”
Napatingin siya sa aking mga mata.
“Ma’am, may trabaho pa po ba kami?”
Iyon ang tanong na hindi ko kayang kalimutan.
Wala siyang tinanong tungkol sa bonus.
Wala siyang tinanong tungkol sa pagtaas ng suweldo.
Ang gusto lamang niyang malaman ay kung may maipapakain pa siya sa pamilya niya sa susunod na buwan.
Hinawakan ko ang kanyang kamay.
“May trabaho pa kayo, Aling Minda. Hindi ko kayo pababayaan.”
Hindi iyon madaling pangako.
Sa totoo lang, wala pa akong malinaw na paraan kung paano ko ito tutuparin.
Ngunit alam kong hindi maaaring ang mga inosenteng empleyado ang unang magbayad sa kalupitang ginawa ng iba.
Nagpasya akong pansamantalang ihinto ang paghahanda ng pagkain sa nasirang lugar.
Walang kontaminadong pagkain ang maaaring ilabas.
Walang sangkap na maaaring gamitin dahil lamang sayang ang pera.
Sinabi ko kay Jessa na gumawa ng hiwalay na talaan ng mga produktong kailangang itapon, may kasamang oras, temperatura, dami, at halaga.
Kinunan namin ng litrato ang bawat kahon.
Nagpatulong kami sa mga wastong tagasuri upang makumpirma ang kalagayan ng mga kagamitan.
Tinawagan ko rin ang aming mga kliyente.
Hindi ako gumawa ng palusot.
Sinabi ko ang totoo.
Nagkaroon ng sinadyang paninira sa aming lugar ng operasyon.
Dahil dito, kailangang ilipat ang ilang order sa isang lisensiyadong katuwang na kusina, at may ibang paghahatid na kailangang isaayos muli o ibalik ang bayad.
May dalawang kompanyang nagalit.
May isang kliyenteng tuluyang nagkansela.
Ngunit may isang matandang babae na namamahala sa isang maliit na kompanya sa Ortigas ang nagsabi ng hindi ko inaasahan.
“Nika, pitong taon na kayong nagbibigay ng pagkain sa amin. Hindi namin kayo iiwan dahil lamang may gumawa sa inyo ng masama.”
Napapikit ako.
Minsan pala, sapat na ang isang taong naniniwala sa iyo upang makayanan ang isang napakahirap na araw.
Gayunpaman, hindi mababayaran ng magagandang salita ang mga nasirang kagamitan.
Dumating ang isang independiyenteng tagasuri.
Isa-isa niyang siniyasat ang mga makinang maaari pang kumpunihin at ang mga kailangang palitan.
Ipinaliwanag niyang hindi maaaring basta gamitin ang buong presyo ng bago bilang patunay ng pagkawala kung may mga bahagi pang maililigtas.
Sumang-ayon ako.
Hindi ko kailangan ng pinalaking bilang.
Kailangan ko lamang ng halagang maipapakita sa dokumento at maipagtatanggol kapag sinuri.
Habang nagpapatuloy ang pagsusuri, may dumating na hindi ko inaasahang bisita.
Si Bianca.
Kasama niya ang kanyang ina at dalawang kamag-anak.
Nasa labas sila ng gusali, sa likod ng pulang sasakyan ni Corazon.
Nang makita ako ni Bianca, hindi siya humingi ng tawad.
Sa halip, nakataas pa ang kanyang baba.
“Nika, tama na ang ginagawa mong palabas.”
Hindi ako lumapit.
“Bakit ka nandito?”
“Dahil ipinatawag ako ng pulis. Ang OA mo naman. Wala naman akong ninakaw.”
Tiningnan ko siya.
“Hindi mo kailangang magnakaw para manira ng ari-arian.”
Napangisi siya.
“Anong paninira? Nagkagulo lang nang kaunti.”
Itinuro ko ang mga sirang kagamitan sa likod ng salaming pinto.
“Kaunti?”
Sumabat si Corazon.
“Nika, may kasal pa kayong paghahandaan. Hindi mo ba naiisip ang kahihiyang idudulot mo sa pamilya namin?”
Napahinga ako nang malalim.
Sa harap namin, may mga empleyadong naglilipat ng mga ligtas pang kagamitang hindi naapektuhan.
May mga karpinterong sumusukat sa nasirang dingding.
At may mga plastik na selyadong kahong naghihintay ng wastong pagtatapon.
Ngunit ang iniisip ni Corazon ay ang kahihiyan ng kanyang pamilya.
“Aling Corazon,” sabi ko, “hindi ako ang sumira sa kusina.”
“Hindi mo kailangang ipamukha sa lahat na mali ang anak ko!”
“Paano naman ang mga empleyado ko?”
“Eh di bigyan mo muna sila ng suweldo! May pera ka naman!”
Hindi ako makapaniwala.
“Ang perang pinag-uusapan natin ay ipinundar ko para sa negosyo.”
“Napakayabang mo talaga,” singhal ni Bianca. “Kaya ka kailangang turuan!”
Natigilan si Corazon.
Napatingin siya sa kanyang anak.
Doon ko napansing hindi pala niya alam ang lahat ng ginawa ni Bianca.
Hindi niya inaasahang maririnig niyang aminin nito ang layunin ng paninira.
Kinuha ko ang aking telepono.
“Ulitin mo ang sinabi mo, Bianca.”
Biglang nagbago ang kanyang mukha.
“Wala akong sinabi.”
“May mga saksi rito.”
“Pinagbabantaan mo ba ako?”
“Hindi. Ipinapaalala ko lamang na lahat ng sinasabi mo ay maaaring may pananagutan.”
Hinawakan siya ng kanyang ina.
“Umuwi na tayo.”
Ngunit bago sila makaalis, may isang babaeng lumapit mula sa kabilang bahagi ng paradahan.
Payat siya, may suot na kulay-abong damit, at mukhang ilang oras nang naghahanap ng lakas ng loob upang magsalita.
“Ma’am Nika?”
“Oo?”
“Ako po si Rina.”
Hindi ko siya kilala.
Ipinakilala niya ang sarili bilang dating katulong ni Bianca sa pag-aayos ng mga pagtitipon.
Kasama siya noong araw na pinasok ang kusina.
Nanginig ang kanyang kamay habang hawak ang telepono.
“Ma’am, gusto ko pong sabihin ang nangyari.”
Biglang sumigaw si Bianca.
“Rina! Huwag kang makialam!”
Hindi siya pinansin ng babae.
“Sinabi po sa amin na may pahintulot mula sa may-ari. Akala namin maglilipat lang kami ng gamit.”
Napalunok siya.
“Pero nang dumating kami, sinabi ni Bianca na dapat patayin ang mga makina.”
Tumingin siya sa akin.
“Hindi po ako pumayag. Sinabi kong masisira ang mga pagkain.”
“Ano ang sagot niya?”
“Bahala raw kayo. May magbabayad naman daw.”
Nagkatinginan kami ni Jessa.
“Sinong magbabayad?”
Hindi agad sumagot si Rina.
Pagkatapos ay bumaling siya sa sasakyan kung saan nakaupo si Corazon.
“Si Sir Adrian raw po.”
Para akong binuhusan ng malamig na tubig.
Ngunit hindi doon nagtapos ang kanyang sinabi.
May ipinakita siyang mga mensahe.
Hindi lamang iisang mensahe.
May buong usapan sa kanilang pangkat bago ang insidente.
Sinabi ni Bianca sa kanyang mga kasama na may pahintulot silang pumasok at mag-alis ng mga gamit.
May larawan din ng isang papel na naglalaman ng pirma ko.
Nang makita ko iyon, napakunot ang aking noo.
Hindi ko kailanman pinirmahan ang dokumentong iyon.
Mayroon pa itong lumang anyo ng aking pirma mula sa isang kontratang ipinakita ko kay Adrian noong nakaraang buwan.
Ibig sabihin, hindi lamang sila pumasok nang walang pahintulot.
May gumamit din ng aking pangalan upang magmukhang legal ang kanilang pagpasok.
Hiniling ko kay Rina na huwag burahin ang anumang mensahe at makipag-ugnayan sa imbestigador.
Pumayag siya.
“Ma’am, natakot po kasi ako. Sinabi nilang ako ang pagbibintangan kapag nagsalita ako.”
“Ang mahalaga, sabihin mo ang totoo.”
Napaluha siya.
“Hindi ko po alam na ganito kalala ang mangyayari.”
Tumango ako.
Hindi ko ipinangakong wala siyang pananagutan.
Hindi ko rin siya pinilit na baguhin ang kanyang salaysay.
Ang gusto ko lamang ay kumpletong katotohanan.
Kinahapunan, dumating si Adrian.
Mag-isa siya.
May dala siyang dalawang tasa ng kape.
Ganoon siya palagi kapag nagkakaroon kami ng hindi pagkakaunawaan.
Dati, sapat na ang isang tasa ng paborito kong kape upang lumambot ang aking loob.
Ngunit ngayon, kahit isang buong tindahan ng kape ang dalhin niya, hindi na nito mabubura ang nangyari.
“Nika, puwede ba tayong mag-usap?”
“Sabihin mo rito.”
Tumingin siya kay Jessa.
“Mas mabuti sana kung tayo lang.”
“Si Jessa ang tagapamahala ng pananalapi ng negosyo. May karapatan siyang marinig ang anumang sasabihin mo tungkol sa pinsala.”
Napakagat siya sa labi.
“Hindi ko alam na sisirain nila ang lahat.”
“Pero alam mong pupunta sila.”
“Oo.”
“At ikaw ang nagbigay ng kodigo.”
“Oo.”
“At ikaw ang naglagay ng marka sa panel ng kuryente.”
Bigla siyang napatingin sa akin.
“Nakita mo iyon?”
Hindi ko sinagot ang tanong.
“Bakit mo ginawa?”
Saglit siyang tumahimik.
Pagkatapos ay napabuntong-hininga.
“Gusto lang naming matakot ka nang kaunti.”
Napatitig ako sa kanya.
“Matakot?”
“Para maintindihan mong hindi puwedeng ikaw lang ang nasusunod palagi.”
Napatawa ako.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil sa sobrang sakit, halos hindi ko alam kung ano ang dapat maramdaman.
“Adrian, hindi ako tumangging magbigay ng regalo. Tumanggi akong ibigay ang perang pambayad ko sa mga empleyado.”
“Alam ko.”
“Kung alam mo, bakit mo ginawa?”
“Dahil palagi mong pinaparamdam na wala akong karapatan sa negosyo mo!”
Tumahimik ang paligid.
Doon ko narinig ang tunay na dahilan.
Hindi pala ang utang ni Bianca ang buong problema.
Ang problema ay hindi matanggap ni Adrian na mayroon akong isang bagay na hindi niya kontrolado.
“Hindi ka naman manggagawang walang silbi rito,” sabi niya. “Magiging asawa mo ako. Bakit kailangang lahat ng desisyon ay dumaan sa iyo?”
“Dahil ako ang may-ari, Adrian. At ako ang may pananagutan sa lahat ng empleyado at kontrata.”
“Kaya nga gusto kong tumulong!”
“Sa pamamagitan ng paninira?”
Napalingon siya.
“Nika, huwag mong baluktutin ang sinabi ko.”
Hindi na ako nakipagtalo.
Inilapag ko sa mesa ang singsing na ibinigay niya noong kami ay magkasundo pa.
“Kunín mo.”
Namula ang kanyang mukha.
“Dahil lang dito, sisirain mo ang kasal natin?”
“Hindi ako ang sumira.”
Bumaba ang kanyang tingin sa singsing.
“Hindi mo alam ang mawawala sa iyo.”
“Tama ka.”
Tumayo ako.
“Hindi ko alam kung gaano kalaki ang mawawala sa akin kapag naging asawa kita. Mabuti na lamang at nalaman ko bago ang kasal.”
Umalis siya nang hindi kinukuha ang kape.
Pagkatapos noon, sinimulan naming pormal na ihanda ang reklamo sa tulong ng isang abogado.
Si Atty. Elena Villanueva ang tumulong sa akin.
Ipinaliwanag niyang kailangang maayos ang ebidensiya, malinaw ang lawak ng pinsala, at hiwalay na tingnan ang posibleng pananagutang kriminal at ang pagbabayad sa nagawang pagkasira.
Hindi sapat na dahil may galit ako ay maaari na akong magtakda ng anumang halagang gusto ko.
Kailangang may batayan ang bawat piso.
Iyon mismo ang gusto ko.
Sa mga sumunod na araw, lalo pang lumala ang ginawa ng pamilya Reyes.
May mga kamag-anak silang tumawag upang pagsabihan akong huwag nang ituloy ang reklamo.
May nagsabing magiging masama ang tingin ng mga tao sa akin.
May nagsabing hindi ako magkakaasawa kapag ipinakulong ko ang magiging hipag ko.
May nagtanong pa kung hindi ba ako naaawa sa kanilang ina.
Ngunit walang nagtanong kung kumusta ang aking mga empleyado.
Walang nagtanong kung paano ko binayaran ang mga nasayang na pagkain.
At walang humingi ng listahan ng mga kagamitan upang makatulong sa aktuwal na pag-aayos.
Isang gabi, habang naghahanda kami ni Jessa ng mga dokumento, may napansin siya sa aming pinagsasaluhang digital na folder para sa kasal.
May bagong folder doon na hindi ko ginawa.
Ang pangalan nito ay “Mga Plano Pagkatapos ng Kasal.”
Akala namin tungkol iyon sa bahay na uupahan namin ni Adrian.
Ngunit nang buksan ko ang unang dokumento, halos hindi ako nakapagsalita.
Isang panukalang kasunduan.
Nakalagay roon na si Adrian ay magkakaroon ng apatnapung porsiyentong pagmamay-ari sa Kusina ni Pilar kapalit ng pagtulong sa pagpapatakbo at pagpopondo nito.
Hindi ko kailanman hiningi ang tulong na iyon.
At ang mas nakakagulat, ang dokumento ay ginawa tatlong araw bago sirain ni Bianca ang aming kusina.
May isa pang pahina.
May nakasulat na tala sa ibaba.
“Kapag hindi na niya kayang bayaran ang pagpapagawa at nanganganib magsara, saka natin iharap ang kasunduan. Wala na siyang ibang pagpipilian.”
Naupo ako.
Napatakip si Jessa sa bibig.
“Nika…”
Hindi ko maalis ang tingin sa dokumento.
Sa loob ng ilang linggo, akala ko kapatid lamang ni Adrian ang gusto kong panagutin.
Ngunit ngayon, may mas malinaw na larawan na.
Hindi lamang nila gustong turuan ako ng leksiyon.
Gusto nilang sirain ang negosyong pag-aari ko upang sila mismo ang magmukhang tanging taong makapagliligtas dito.
