Bahagi 3: Dumating ang Lalaking Pinagluksaan Nila Habang Nakasuot ang Kaibigan Niya ng Sarili Niyang Relo
Bahagi 3: Dumating ang Lalaking Pinagluksaan Nila Habang Nakasuot ang Kaibigan Niya ng Sarili Niyang Relo
Hindi ako umuwi kinagabihan.
Dinala ako ni Papa sa lumang bahay namin sa Mandaue, iyong bahay na tinirhan namin bago siya nagretiro.
Wala siyang sinabi habang inilalapag ko ang maleta ko sa kuwartong dati kong ginagamit noong kolehiyo.
Hindi niya ako tinanong kung sigurado ba talaga ako.
Hindi niya rin sinabing magtiis ako dahil “mag-asawa kayo.”
Iyon ang gusto ko kay Papa.
Kapag alam niyang nasasaktan ako, hindi niya ako tinuturuan kung paano mas mahusay na magtiis.
Hinayaan niya muna akong huminga.
Kinabukasan, alas-otso ng umaga, dumating ang abogado niyang si Atty. Celeste Ramos.
Dating prosecutor si Tita Celeste at matagal nang kaibigan ng pamilya.
Inilatag ko sa dining table ang mga resibo.
Tahimik niyang binasa ang bawat isa.
“May access ba si Gabriel sa account na ito?”
“Opo. Joint account.”
“May kasunduan ba kayo kung magkano ang puwedeng ilabas nang hindi nagpapaalam?”
“Wala.”
Tumango siya.
“Hindi kriminal ang bawat perang inilabas dahil joint account ito. Pero mahalaga ito sa usapin ng property, pattern ng paggastos at obligasyon sa pamilya.”
Inilabas ko naman ang screenshots ng transfer history.
Nakikita roon ang pangalang TRISHA M. NAVARRO nang paulit-ulit.
₱12,000.
₱30,000.
₱8,500.
₱45,000.
₱60,000.
Kabuuang mahigit ₱300,000 sa loob ng labing-isang buwan.
Napapikit ako.
Hindi dahil sa halaga.
Kundi dahil marami sa mga petsang iyon, naaalala ko pa kung ano ang ginagawa ko.
Noong Marso 14, nagluluto ako para sa birthday niya.
Naglipat siya ng ₱30,000 kay Trisha.
Noong Mayo 6, nag-aaway kami tungkol sa hindi niya pagsama sa akin sa follow-up checkup.
Naglipat siya ng ₱12,000.
Noong Hunyo 21, sinabi niyang naka-duty siya.
May payment na ₱28,900 sa jewelry store.
At noong Agosto 9—ang araw na nagpunta ako mag-isa sa ospital dahil sa komplikasyon pagkatapos ng operasyon—may ₱45,000 na lumabas sa account.
“May isa pang bagay,” sabi ni Tita Celeste.
Inabot niya sa akin ang photocopy ng ilang dokumento.
Galing ang mga iyon sa shipping company ni Anton.
Matapos ang aksidente, may emergency assistance fund na binuksan para sa pamilya ng nawawalang crew.
Hindi pa death benefit.
Tulong lamang habang patuloy ang imbestigasyon.
May nakalagay na halagang ₱650,000 na na-release sa loob ng sampung buwan.
Si Trisha ang nakalistang claimant.
“Hindi naman siguro ilegal iyon kung asawa siya,” sabi ko.
“Hindi iyon ang problema.”
Tinuro niya ang isang linya.
Status of crew member: missing, recovery efforts ongoing.
Hindi patay.
Hindi rin legally presumed dead.
At sa ilalim noon, may pirma ni Trisha sa deklarasyong nauunawaan niya ang status.
“Alam niyang missing si Anton,” sabi ni Tita Celeste. “Pero may hiwalay siyang aplikasyon sa isang private insurance association kung saan inilagay niyang ‘presumed deceased’ at nag-submit siya ng affidavit na matagal nang itinigil ang search.”
Napatingin ako kay Papa.
“Hindi pa pala tapos ang search?”
Umiling siya.
“Hindi.”
“Alam ba ni Gabriel?”
“Hindi natin alam.”
Napahawak ako sa sentido ko.
Ayokong isipin na kasabwat ang asawa ko sa anumang panloloko.
Kahit galit ako sa kanya, ayokong isipin na ganoon siya kalala.
Pero may isang bagay na mas masakit kaysa malaman mong nagtaksil sa iyo ang asawa mo.
Iyon ay ang magsimulang magtanong kung kilala mo ba talaga siya.
Bandang tanghali, tumawag si Gabriel.
Hindi ko sinagot.
Tumawag muli.
At muli.
Sa ikaapat na tawag, sumagot ako.
“Saan ka?”
“Bakit?”
“Mika.”
Matigas ang boses niya.
“Umuwi ka.”
“Hindi.”
“Hindi natin maaayos ito sa telepono.”
“Wala na akong gustong ayusin.”
Huminga siya nang malakas.
“Pumunta ka rito. Ngayon.”
“Hindi mo ako inuutusan.”
“May problema si Trisha.”
Napapikit ako.
Siyempre.
Kahit sa gitna ng paghihiwalay namin, siya pa rin.
“Ano naman ngayon?”
“May tumawag daw sa kanya na nagpapanggap na taga-shipping company. Pinagbabantaan siya tungkol sa insurance.”
Bigla akong natahimik.
“Anong sinabi?”
“May mga dokumento raw na mali. Nanginginig siya.”
“Gabriel, baka hindi siya pinagbabantaan. Baka kinakausap lang siya tungkol sa aplikasyon niya.”
“Hindi mo siya kilala.”
Napatawa ako.
“Mas nakakatuwa, dahil mukhang mas kilala mo siya kaysa sa akin.”
“Mika!”
Ibinaba ko ang tawag.
Pero makalipas ang dalawampung minuto, may dumating na mensahe mula sa building administrator ng condo namin.
Kilala ko si Ms. Cora dahil ako ang nakikipag-coordinate tungkol sa parking.
Ma’am Mika, pasensya na po. May request po kasi si Sir Gabriel ng copy ng CCTV para sa incident sa hallway last month. Kailangan po namin ng written consent ninyo dahil nakapangalan din sa inyo ang unit.
Napakunot ang noo ko.
Tinawagan ko siya.
“Anong incident?”
Nag-atubili siya.
“Akala ko po alam ninyo.”
“Hindi.”
“May reklamo po kasi noon tungkol sa ingay sa hallway.”
“Kailan?”
Sinabi niya ang petsa.
Biglang nanlamig ang mga daliri ko.
Anniversary iyon ng pagkamatay—o pagkawala—ni Anton.
Ang gabing sinabi ni Gabriel na naka-duty siya hanggang umaga.
“Ano ang nasa CCTV?”
“Mas mabuti pong kayo mismo ang makakita.”
Isang oras ang lumipas bago kami makarating ni Tita Celeste sa condominium administration office.
Hindi ako handa sa nakita ko.
Alas-11:43 ng gabi.
Lumabas sa elevator si Gabriel.
May bitbit na supot ng pagkain at bote ng alak.
Kumatok siya sa unit ni Trisha.
Bumukas ang pinto.
Niyakap siya ng babae.
Hindi simpleng yakap.
Matagal.
Parehong braso sa leeg niya.
Ang mukha ni Gabriel nakasubsob sa balikat ni Trisha.
Pumasok siya.
Alas-2:17 ng madaling araw, muling bumukas ang pinto.
Lumabas si Gabriel para kumuha ng bagay mula sa hallway cabinet.
Wala na siyang sapatos.
Naka-T-shirt lamang.
Bumalik siya sa loob.
Alas-6:09 siya lumabas.
Hindi sapat ang CCTV para patunayang may pisikal silang relasyon.
Pero sapat iyon para wasakin ang huling natitirang dahilan para maniwala ako sa kanya.
“Puwede ko bang makuha ang kopya?”
“Opo, Ma’am.”
Paglabas namin ng opisina, nakita ko si Trisha sa lobby.
Kasama si Gabriel.
Nakita rin nila ako.
Nagbago ang mukha niya.
“Mika.”
Lumapit si Gabriel.
“Ano ginagawa mo rito?”
“Kinukuha ko ang CCTV.”
Nanigas siya.
Mabagal na lumingon sa akin si Trisha.
“CCTV?”
Tumango ako.
“Gusto mo bang manood?”
Hindi siya sumagot.
Pero si Gabriel, agad na nagalit.
“Hindi mo puwedeng gamitin iyan para gumawa ng ibang kuwento!”
“Wala akong ginagawang kuwento.”
Iniangat ko ang USB drive.
“Nandito na.”
Humakbang si Trisha.
“Mika, may pinagdadaanan akong trauma noong gabing iyon.”
“Alam ko.”
“Hindi mo alam ang pakiramdam ng mawalan ng asawa.”
“Posible.”
Tinitigan ko siya.
“Pero baka malapit mo nang maalala.”
Namuti ang mukha niya.
At iyon ang unang pagkakataong nakita kong talagang natakot si Trisha.
Hindi galit.
Hindi inis.
Takot.
Parang may sinabi akong bagay na imposible kong malaman.
Hinawakan siya ni Gabriel.
“Ano bang sinasabi mo?”
“Huwag mong isipin.”
Nilampasan ko sila.
Pero hinabol niya ako sa labas.
“Mika!”
Huminto ako.
“May remembrance gathering bukas sa maritime center.”
“Alam ko.”
“Para kay Anton.”
“Alam ko rin.”
“Pupunta si Trisha.”
“Natural.”
“Gusto kong pumunta ka.”
Napalingon ako.
“Bakit?”
“Para matapos na itong gulo. Gusto kong makita mong wala kaming tinatago.”
Halos hindi ako nakapaniwala.
Siya pa mismo ang nag-imbita sa akin.
Hindi niya alam na kinabukasan din darating si Anton.
“Sigurado ka?”
“Oo.”
Mariing sagot niya.
“Pumunta ka. At pagkatapos, tigilan mo na ang pagbibintang.”
Tumango ako.
“Sige.”
Hindi niya alam kung bakit ako pumayag nang ganoon kabilis.
Kinabukasan, alas-siyete ng gabi, punô ang function hall sa Cebu Maritime Center.
May mga dating kaklase ni Anton.
Mga kasamahan sa barko.
Mga kaanak.
May malaking litrato niya sa harap.
Hindi funeral portrait, pero halos ganoon ang dating.
May kandila.
May bulaklak.
May banner:
ELEVEN MONTHS OF WAITING — WE REMEMBER ANTON NAVARRO
Nasa unang hanay si Trisha.
Itim ang suot.
Katabi si Gabriel.
Hindi ako umupo malapit sa kanila.
Nasa likod kami ni Papa at Tita Celeste.
May kakaiba sa mukha ni Papa.
Alam kong may hinihintay siya.
Alas-7:40, tinawag si Trisha sa entablado.
Humawak siya ng mikropono.
“Labing-isang buwan na mula nang mawala ang asawa ko.”
Nanginginig ang boses niya.
“Hanggang ngayon, umaasa pa rin akong may milagro.”
Napababa ako ng tingin.
Milagro.
Hindi niya alam, nasa parking lot na ang tinatawag niyang milagro.
“Sa mga panahong halos hindi ako makatayo,” patuloy niya, “may mga taong hindi ako iniwan.”
Tumingin siya kay Gabriel.
Nagpalakpakan ang ilan.
Tumayo ang asawa ko.
Umakyat sa entablado.
Lumapit siya kay Trisha.
“Ipinangako ko kay Anton,” sabi niya nang abutin sa kanya ang mikropono, “na kahit anong mangyari, hindi ko pababayaan ang pamilyang iniwan niya.”
Parang kutsilyong paulit-ulit na umiikot sa dibdib ko ang salitang pamilya.
Naramdaman kong hinawakan ni Papa ang kamay ko.
“Anak.”
“Opo?”
“Handa ka?”
Bago ako makasagot, bumukas ang malaking pinto sa likod ng hall.
May ilang napalingon.
Pagkatapos ay dumami.
Isa.
Dalawa.
Sampu.
Hanggang sa tuluyang tumahimik ang buong lugar.
May lalaking nakatayo sa pinto.
Payat.
May peklat mula sa kanang panga hanggang leeg.
Nakasandal sa tungkod.
Katabi niya ang isang matandang babae na umiiyak habang mahigpit na nakakapit sa kanyang braso.
Ang ina ni Anton.
Nalaglag ang mikropono mula sa kamay ni Trisha.
Umalingawngaw ang tunog.
Si Gabriel naman ay parang nawalan ng dugo sa mukha.
“Anton?”
Hindi gumalaw ang lalaki.
Tumingin lamang siya sa entablado.
Kay Trisha.
Kay Gabriel.
Pagkatapos, dahan-dahang bumaba ang tingin niya sa kaliwang pulso ng asawa ko.
Suot ni Gabriel ang lumang stainless-steel diving watch na ilang buwan nang sinasabi ni Trisha na “regalo ni Anton bago siya sumampa.”
Napangiti si Anton.
Pero walang init sa ngiting iyon.
“Gab.”
Mahina pero malinaw ang boses niya.
“Magandang relo.”
Walang nakapagsalita.
Dahan-dahang bumaba si Gabriel sa entablado.
“Pare…”
Parang hindi siya makapaniwala.
“Buhay ka?”
Tumango si Anton.
“Hindi yata halata.”
May ilang napasinghap.
Pero hindi ngumiti si Gabriel.
Tumingin siya sa relo.
Saka kay Trisha.
“A-Anton, ibinigay sa akin ni Trisha ito. Sabi niya—”
“Alam ko kung ano ang sinabi niya.”
Lumakad palapit si Anton.
Bawat hakbang mabagal.
Mahirap.
Pero walang makapigil sa kanya.
“Nasa safety box iyan sa bahay namin.”
Napasinghap si Trisha.
“Anton…”
Hindi siya nilingon nito.
“Nasa safety box kasama ng emergency cash, mga dokumento ko at backup card ng bank account.”
Huminto siya sa harap ni Gabriel.
“Wala akong ibinigay na relo sa iyo.”
Nanginginig na ang kamay ni Gabriel.
Agad niyang hinubad iyon.
“Pare, hindi ko alam.”
“Naniniwala ako.”
Sagot ni Anton.
“At iyan ang problema.”
Ngayon lamang siya tumingin kay Trisha.
Parang gumuho ang buong katauhan ng babae.
Lumapit ito nang isang hakbang.
“Anton… Diyos ko…”
Umiyak siya.
“Buhay ka…”
Inunat niya ang dalawang kamay.
Pero umurong si Anton.
“Huwag.”
Nanigas si Trisha.
“Nagluksa ako sa iyo.”
“Talaga?”
Tumawa si Anton nang walang saya.
“Kaya pala mabilis.”
“Hindi ko alam na buhay ka!”
Sa unang pagkakataon, tinaasan siya ng boses ni Anton.
“Sinungaling!”
Kumalat ang bulungan sa hall.
At saka may inilabas si Anton mula sa bag ng kanyang ina.
Isang lumang cellphone.
Basag ang gilid.
“Tatlong linggo matapos ang aksidente, nakahiram ako ng telepono sa ospital.”
Nakita kong tuluyang nawala ang kulay sa mukha ni Trisha.
“Nagpadala ako sa iyo ng voice message.”
“Wala akong natanggap!”
“Talaga?”
Pinindot ni Anton ang screen.
Isang mahinang recording ang tumunog sa speaker.
Basag ang boses.
Mahina.
Pero malinaw.
“Trisha… buhay ako. Nasa ospital ako. Tawagan mo si Mama. Huwag muna kayong mag-file ng kahit ano. Uuwi ako.”
Walang gumalaw.
Ipinakita ni Anton ang screen.
May nakalagay na petsa.
At sa ilalim:
Played — 4 times.
Napaatras si Trisha.
Hindi na siya mukhang biyudang nagluluksa.
Mukha na siyang taong nahuli.
“Hindi—”
“Pinakinggan mo.”
Sabi ni Anton.
“Apat na beses.”
Lumingon siya kay Gabriel.
“At habang alam niyang buhay ako…”
Saglit siyang tumigil.
“…ginagamit niya ang pera ko.”
Napalingon ang lahat kay Trisha.
“Nakakuha siya ng mahigit animnaraang libong pisong assistance. Inubos niya ang account na iniwan ko para sa bahay. At may isa pang halos kalahating milyong piso na sinusubukan niyang kunin sa insurance.”
Napatakip ng bibig ang ina ni Anton.
Umiiyak ito.
Hindi sumagot si Trisha.
Pero hindi pa pala tapos.
Inilabas ni Anton ang isang folder.
“May listahan din ako ng transfers.”
Napalingon siya kay Gabriel.
Hindi ko malilimutan ang sumunod niyang sinabi.
“Gab…”
“Pare, wala akong alam.”
“Ikaw ba talaga?”
Nanginginig ang boses ni Gabriel.
“Ano?”
Binuklat ni Anton ang papel.
“Bakit may ₱120,000 mula sa account ko papunta kay Trisha…”
Isa pang pahina.
“…tapos dalawang araw lang ang pagitan, may ₱110,000 na ipinambayad niya sa reservation ng isang condominium parking slot na nakapangalan sa inyong dalawa?”
Biglang may mga napatingin kay Gabriel.
Ako man ay napalingon.
Pakiramdam ko huminto ang paligid.
“Nakapangalan…”
Hindi ko napigilang magsalita.
“…sa kanilang dalawa?”
Hindi sumagot ang asawa ko.
At sa katahimikan niya, alam kong may mas malala pa akong hindi alam.
