Matagal ko nang gusto ang best friend ng kuya ko.

Hindi “crush lang” na lilipas kapag may bagong pogi sa campus. Hindi rin simpleng kilig kapag nagre-reply siya sa group chat. Siya iyong tipo ng lalaki na kapag pumasok sa bahay namin, biglang tumitino ang upo ko, biglang bumabango ang hangin, at biglang nakakalimutan kong may mukha pala akong puyat at buhok na parang winalis ng bagyo.

Pero noong Sabado bago ang finals week ko sa unang taon sa kolehiyo, hindi pag-ibig ang pinakamalaking problema ko.

Programming.

Final project.

Deadline kinabukasan.

At isang folder ng code na mas mukhang sumpa kaysa requirement.

Nakahiga ako sa kama, nakatitig sa ceiling, habang bukas ang laptop sa tabi ko. Sa screen, nakabukas ang VS Code, pero sa utak ko, parang black screen lang. Wala akong maintindihan. May bug sa login system, hindi gumagana ang database connection, at bawat error message ay parang personal na insulto sa pagkatao ko.

“Lord,” bulong ko, “kung may himala man, ngayon na po.”

Tapos may narinig akong boses mula sa sala.

Boses ng kuya ko.

At kasunod noon—isang mababang tawa na halos kabisado ko na kahit minsan ko lang marinig sa isang linggo.

Bumangon ako nang sobrang bilis, muntik pa akong madapa sa tsinelas ko. Hindi ako naghilamos. Hindi ako nagsuklay. Bumaba ako ng hagdan habang suot ang maluwag na T-shirt at shorts na ginagamit ko lang kapag wala akong balak makita ang kahit sinong tao.

Maling desisyon.

Pagdating ko sa sala, nakita ko siya.

Si Rafael “Rafa” Villanueva.

Best friend ng kuya kong si Nico. Dating scholar sa Ateneo, computer science legend daw ng batch nila, ngayon co-founder ng maliit pero mabilis sumikat na tech startup sa BGC.

Naka-white shirt lang siya at dark pants, pero mukhang galing sa commercial ng kape. Nakaupo siya sa sofa namin, hawak ang mug, kalmado, malinis tingnan, at napaka-imposibleng abutin.

Natigilan ako sa may hagdan.

Tiningnan ako ni Kuya Nico mula ulo hanggang paa. Kumunot ang noo niya.

“Ysa, punasan mo muna laway mo. May gusto na si Rafa.”

Nanigas ako.

Si Rafa naman ay bahagyang napangiti habang umiinom ng kape.

May gusto na?

Sino?

May girlfriend na ba siya?

Bakit parang may kumurot sa loob ng dibdib ko?

Pero bago pa ako tuluyang madurog, bumalik sa utak ko ang mas malaking trahedya: babagsak ako sa subject kung hindi ko matatapos ang project.

At ang lalaking nasa sofa namin?

Siya ang sagot ng langit.

Hindi sa puso ko.

Sa code ko.

Nilunok ko ang hiya, kaba, at natitirang pride. Lumapit ako sa sofa habang si Kuya Nico ay tumayo para kunin daw ang external hard drive niya sa kwarto.

Naiwan kami ni Rafa.

Ang sala namin ay biglang naging mas tahimik kaysa exam room. Ang araw mula sa bintana ay tumama sa mukha niya, kaya lalo siyang naging nakakainis tingnan—sobrang gwapo, sobrang kalmado, sobrang hindi mukhang tao na nagpa-panic dahil sa final project.

Tumingin siya sa akin.

“Good morning, Ysa.”

Muntik akong matunaw sa tunog ng pangalan ko sa bibig niya.

“Good morning, Kuya Rafa,” sabi ko, pilit na normal ang boses. “Si Kuya?”

“Umakyat. May kukunin.”

Tumango ako.

Ito na.

Ito ang pagkakataon.

Kung hindi ako kikilos ngayon, wala na. Hindi ko pwedeng hayaang lamunin ako ng error message habang nandito mismo sa bahay ang isang buhay na Stack Overflow.

Huminga ako nang malalim.

Lumapit ako sa kanya, yumuko nang bahagya, at dahil ayokong marinig ni Kuya, inilapit ko ang labi ko sa tenga niya.

Mahina kong sinabi, “Gawin natin?”

Tumigil ang kamay niyang may hawak na mug.

Dahan-dahan siyang lumingon sa akin.

Nakatingin siya nang diretso, parang sinusubukan niyang alamin kung tama ba ang narinig niya.

“Dito?” tanong niya, mababa ang boses.

Namula ang mukha ko, pero seryoso akong tumango.

“Hindi convenient dito,” sabi ko. “Baka makita tayo ni Kuya.”

Bahagyang tumaas ang kilay niya.

“Ah.”

Hindi ko alam kung bakit parang may kakaiba sa tingin niya, pero wala akong oras mag-analyze ng lalaki. May deadline ako.

“Sa kwarto ko na lang,” dagdag ko. “Doon tayo.”

Nanatili siyang nakatingin sa akin ng ilang segundo. Tapos, sa sobrang dahan-dahan, tumayo siya.

May maliit na ngiti sa gilid ng labi niya.

Parang may alam siyang hindi ko alam.

Tumalikod ako agad para hindi niya makita kung gaano kapula ang mukha ko. Habang paakyat kami sa hagdan, naririnig ko ang sariling tibok ng puso ko. Hindi dahil may gagawin kaming mali—kundi dahil baka sa loob ng isang oras, mailigtas niya ang grado ko.

Pagpasok sa kwarto ko, agad kong binuksan ang laptop.

Hinila ko ang swivel chair at itinulak sa harap niya.

“Dito ka umupo.”

Huminto si Rafa sa may pinto.

Dahan-dahan niyang inilibot ang tingin sa kwarto ko—sa mga nakadikit na sticky notes, sa tambak na libro, sa mug na may tatlong ballpen, sa kumot kong gusot, at sa laptop na nakabukas ang VS Code.

Tapos bumalik ang tingin niya sa akin.

Tahimik.

Sobrang tahimik.

Lumapit siya sa mesa, tiningnan ang screen, at ang ngiti sa labi niya ay unti-unting nawala.

“Ysa,” sabi niya sa boses na parang pinipigilan ang tawa at inis nang sabay, “ang ibig mong sabihin… gusto mong gawin ko ito?”

Tinuro niya ang code.

Tumango ako agad.

“Oo. Please. Iligtas mo ako. Kapag hindi ‘to gumana bago midnight bukas, patay ako kay Ma’am Dela Cruz. At mas patay ako kay Kuya kasi nakipagpustahan ako sa kanya na kaya kong tapusin nang walang tulong.”

Napatitig siya sa akin nang matagal.

“Alam mo ba,” mabagal niyang sabi, “kung paano pumasok sa isip ko ang sinabi mong ‘gawin natin’?”

Kumunot ang noo ko.

“Ha?”

Bago pa siya makasagot, biglang bumukas ang pinto.

Si Kuya Nico.

Hawak ang external hard drive.

Napatigil siya sa eksena: ako, nakatayo malapit kay Rafa; si Rafa, nasa tabi ng kama ko; ang pinto, nakasara halos; at kaming dalawa, parehong namumula sa magkaibang dahilan.

Nanlaki ang mata ni Kuya.

“Ysa,” sabi niya nang mabagal at mapanganib ang tono, “ano’ng ginagawa ninyo sa kwarto mo?”

Binuka ko ang bibig ko para magpaliwanag.

Pero si Rafa ang unang nagsalita.

At ang sinabi niya ang nagpahinto sa tibok ng puso ko.

“Nico,” kalmado niyang sabi, “kailangan na sigurong sabihin ko sa’yo. Hindi lang code ang dahilan kung bakit ako sumama sa kanya rito.”

PARTE2

Hindi lang code ang dahilan kung bakit ako sumama sa kanya rito.

Iyon ang sinabi ni Rafa.

At sa loob ng tatlong segundo, pakiramdam ko bumagsak lahat ng parte ng buhay ko sa sahig.

Si Kuya Nico ay nakatayo sa may pinto, hawak pa rin ang external hard drive, pero ang mukha niya ay unti-unting nagbago mula sa gulat papunta sa galit.

Ako naman, para akong na-freeze sa gitna ng kwarto.

“Kuya Rafa,” bulong ko, halos hindi lumalabas ang boses, “ano’ng sinasabi mo?”

Tumingin siya sa akin. Hindi na siya nakangiti. Wala na iyong tamad at kalmadong aura na lagi kong nakikita sa kanya. Sa halip, seryoso ang mga mata niya, parang matagal niyang pinaghandaan ang sandaling ito, pero hindi niya inasahang sa ganitong katawa-tawang sitwasyon mangyayari.

Si Kuya Nico ang unang nakabawi.

“Rafa,” matigas niyang sabi, “lumabas tayo.”

“Hindi,” sagot ni Rafa. “Dito ko sasabihin.”

“Best friend kita,” mariin ni Kuya. “At kapatid ko siya.”

“I know.”

“Then alam mo rin dapat na hindi siya laruan.”

Napakurap ako. “Kuya, teka lang—”

Pero hindi niya ako pinakinggan.

Lumapit siya kay Rafa, halos isang hakbang na lang ang pagitan nila. Sa ibang tao, baka nakakatakot si Kuya Nico kapag ganito siya. Pero kay Rafa, walang epekto. Nakapamulsa lang siya, pero ramdam ko ang bigat ng tensyon sa kwarto.

“Matagal mo na ba siyang gusto?” tanong ni Kuya.

Sumikip ang dibdib ko.

Tumingin ako kay Rafa.

Hindi siya umiwas.

“Oo.”

Parang may sumabog na fireworks sa loob ng utak ko.

Oo?

Oo?!

Matagal?

Si Rafa Villanueva, ang lalaking ilang taon kong tinitingnan mula sa gilid ng sala, ang lalaking pinagpapantasyahan kong makausap nang maayos kahit limang minuto lang, ang lalaking akala ko may gusto nang iba—

Gusto niya ako?

Hindi, baka mali ang intindi ko. Baka ibig niyang sabihin gusto niya akong tulungan. Gusto niya akong turuan. Gusto niya ang potential ko bilang estudyante kahit mukhang basahan ang code ko.

Kaya itinaas ko ang kamay ko.

“Clarification lang po,” sabi ko, nanginginig ang boses. “Ang ‘gusto’ ba dito ay academic support o romantic?”

Tumigil ang dalawang lalaki.

Si Rafa ang unang napabuga ng tawa.

Si Kuya Nico naman ay humawak sa noo niya na parang gusto na niyang mag-resign bilang kapatid ko.

“Ysa,” sabi ni Rafa, dahan-dahan, malinaw, at diretso sa mata ko, “romantic.”

Kung may narrator ang buhay ko, siguro sinabi niya: At doon tuluyang nag-crash ang system ni Ysa.

Napaupo ako sa gilid ng kama.

Hindi dahil mahihimatay ako.

Kundi dahil biglang naging mahina ang tuhod ko.

“Pero…” Napalunok ako. “Sabi ni Kuya may gusto ka na.”

“Totoo,” sagot ni Rafa.

Nanikip ulit ang dibdib ko.

Tapos ngumiti siya nang maliit.

“Ikaw.”

Hindi ko alam kung iiyak ako, tatawa, o magre-restart tulad ng laptop kong pagod na pagod na.

Si Kuya Nico ay tumalikod, huminga nang malalim, at tumingin sa kisame.

“Lord, bakit naman sa mismong bahay ko pa?”

“Kuya,” sabi ko, ngayon lang bumalik ang tapang ko, “bakit mo sinabi na may gusto siya kung ako pala iyon?”

“Para tumigil ka kakatingin sa kanya na parang free taste sa mall.”

“Grabe ka!”

“Ysa, freshman ka pa lang.”

“Legal na ako!”

“Hindi iyon ang point.”

“Kuya,” singit ni Rafa, mas kalmado pero mas mabigat ang boses, “alam ko ang point mo. Kaya nga hindi ako umamin dati.”

Biglang tumahimik ang kwarto.

Doon ko naramdaman na hindi pala ito simpleng eksena ng kuya na overprotective, crush na umamin, at estudyanteng bagsak sa coding.

May mas malalim.

Umupo si Rafa sa chair sa tabi ng desk ko. Hindi niya ginalaw ang laptop. Tumingin muna siya kay Kuya Nico, parang humihingi ng pahintulot kahit na alam niyang hindi niya kailangan.

“Unang beses kitang nakita sa debut ni Nico,” sabi niya sa akin. “Naka-yellow dress ka noon, hawak mo ang plate ng spaghetti, tapos umiiyak ka sa gilid ng garden.”

Namula ako.

Naalala ko iyon.

May kaklase akong hindi pumunta kahit nangako siyang sasama. Nahiya ako kasi wala akong kaibigan sa party ni Kuya, kaya sa likod ako kumain mag-isa. Akala ko walang nakakita.

“Nakita mo iyon?”

“Oo,” sabi niya. “Dadalhan sana kita ng tissue, pero sinigawan ako ni Nico mula sa likod.”

Tumingin ako kay Kuya.

Umubo siya. “Bata ka pa noon.”

“Eighteen na ako noon!”

“Still.”

Nagpatuloy si Rafa. “Simula noon, napapansin na kita. Hindi dahil kapatid ka ni Nico. Kundi dahil iba ka. Maingay ka kapag komportable ka, pero tahimik kapag nasasaktan. Lagi mong pinapanggap na kaya mo lahat, kahit hindi na. At kapag may gusto ka, obvious ka.”

“Hindi ako obvious,” protesta ko.

Sabayan na tiningnan ako nina Rafa at Kuya.

“Oo na,” bulong ko. “Medyo.”

Lumambot ang mukha ni Rafa.

“Pero hindi ako pwedeng umamin. Kaibigan ko si Nico. Mas bata ka. Nag-aaral ka pa. Ayokong isipin mong ginamit ko ang closeness ko sa pamilya ninyo para lapitan ka.”

Ang puso ko, unti-unting kumalma. Hindi dahil nawala ang kaba, kundi dahil sa unang pagkakataon, may nakakaintindi pala sa katahimikan niya.

Akala ko hindi niya ako napapansin.

Akala ko ako lang ang tanga, ako lang ang kinikilig, ako lang ang nagtatago.

“Pero bakit ngayon?” tanong ko.

Bago siya makasagot, tumunog ang laptop.

Isang notification.

Submission reminder.

Final project due in 34 hours.

Lahat kami napatingin sa screen.

Sa gitna ng emosyonal na confession, bumalik ang realidad.

Babagsak pa rin ako.

Bigla akong napasigaw. “Ay, Lord! Ang project ko!”

Napahagalpak si Kuya. Kahit si Rafa, napayuko habang tumatawa.

“Ang ganda-ganda na sana ng moment,” sabi ni Kuya, “tapos sinira ng deadline.”

“Kuya, love life can wait. Scholarship cannot.”

Doon natawa si Rafa nang todo. Iyong tunay na tawa, hindi iyong pigil at elegante. At dahil doon, mas lalo akong nainis sa puso kong mabilis magpatawad.

Tumayo siya, hinila ang chair, at umupo sa harap ng laptop ko.

“Fine,” sabi niya. “Bago natin ayusin ang kahit anong feelings, ayusin muna natin ang project mo.”

Lumapit ako agad sa tabi niya.

“Talaga?”

“Hindi ko gagawin para sa’yo.”

Napaawang ang bibig ko.

Tinuro niya ang screen. “Tutulungan kitang intindihin. Ikaw ang gagawa. Kapag ako ang gumawa, pasado ka nga, wala ka namang natutuhan.”

Sa unang pagkakataon buong linggo, may naramdaman akong pag-asa.

Umupo ako sa tabi niya. Si Kuya naman ay sumandal sa pinto, kunwari nagbabantay, pero kita ko sa mukha niya na unti-unti nang humuhupa ang galit.

Nagsimula si Rafa sa pinaka-basic.

“Anong ginagawa ng app mo?”

“Student task tracker,” sagot ko. “Dapat may login, dashboard, at task list. Pero ayaw gumana ng login. Parang ex na hindi maka-move on, laging bumabalik sa error.”

Napatingin siya sa akin.

“Creative analogy. Terrible code.”

“Uy, nasasaktan din ako.”

Tinuro niya ang isang line. “Dito pa lang, mali na ang variable name.”

“Hindi ba cute iyong ‘userChurva’?”

“No.”

“Harsh.”

“Honest.”

Habang dumadaan ang oras, nagbago ang kwarto ko. Kanina, parang crime scene ng academic failure. Ngayon, naging maliit na classroom. Si Rafa ay matiyaga, malinaw magpaliwanag, at hindi kailanman ipinadama na bobo ako kahit ilang beses kong tinanong kung bakit kailangan ng semicolon.

Si Kuya, sa una, tahimik lang. Pero makalipas ang isang oras, bumaba siya at bumalik na may dalang pancit canton, pandesal, at iced coffee.

“Para sa failing student at sa lalaking baka hindi ko pa patawarin,” sabi niya.

Kinuha ni Rafa ang iced coffee. “Salamat.”

“Hindi ibig sabihin okay na tayo.”

“Understood.”

Ako naman ay ngumiti habang kumakain. Sa sobrang pagod ko, muntik kong malagyan ng chili sauce ang trackpad.

Bandang hapon, gumana ang login.

Literal akong napasigaw.

“Gumana! Gumana siya! Kuya, Rafa, gumana!”

Tumalon ako sa tuwa at, dahil hindi ko na naisip ang hiya, napayakap ako kay Rafa mula sa likod.

Nanigas siya.

Nanigas din ako.

Mabilis akong bumitaw. “Sorry! Reflex! Academic happiness!”

Pero nang tumingin siya sa akin, hindi siya naiilang. Ang mga mata niya ay malumanay, mainit, at may pigil na ngiti.

“Okay lang.”

Si Kuya mula sa likod namin: “Hindi okay.”

“Kuya!”

“Joke. Fifty percent joke.”

Kinagabihan, natapos ang dashboard. Kinabukasan ng tanghali, natapos ang task list. May ilang bugs pa, pero hindi na siya nakakatakot. Natutuhan ko kung paano ayusin. Natutuhan ko kung bakit nag-e-error. At higit sa lahat, natutuhan kong hindi kahinaan ang humingi ng tulong.

Nang ma-submit ko ang project, umiyak ako.

Hindi iyak na dramatic. Iyong tahimik lang, may kasamang pagod, relief, at konting hiya sa sarili.

Umupo si Rafa sa tabi ko.

“Proud ako sa’yo,” sabi niya.

Tatlong salita.

Pero mas tumama pa kaysa kahit anong love confession.

“Hindi mo ginawa para sa akin,” bulong ko.

“Hindi.”

“Pero hindi mo rin ako iniwan.”

“Never.”

Doon ako tumingin sa kanya.

Tahimik ang kwarto. Si Kuya ay nasa baba, sinasadyang mag-ingay sa kusina para ipaalala na buhay pa siya at may mata ang bahay.

“Kuya Rafa,” sabi ko, “totoo ba lahat ng sinabi mo kanina?”

“Totoo.”

“Na gusto mo ako?”

“Oo.”

“Na matagal na?”

“Oo.”

“Na hindi ka lang naawa sa code ko?”

Sa wakas, natawa siya.

“Ysa, kahit gaano kalungkot ang code mo, hindi iyon sapat para mag-confess ako sa harap ng kuya mo.”

Napangiti ako.

“Pero freshman pa lang ako,” sabi ko, ginagaya ang tono ni Kuya.

“Alam ko.”

“At kaibigan ka ni Kuya.”

“Alam ko rin.”

“At baka mahirap.”

“Sigurado.”

“So ano ngayon?”

Hindi siya agad sumagot. Tumayo siya, kinuha ang mug na kanina pa malamig, at saka humarap sa akin.

“Ngayon,” sabi niya, “hindi kita liligawan habang kailangan mong unahin ang sarili mo. Hindi kita mamadaliin. Hindi kita guguluhin sa pag-aaral mo. Pero hindi rin ako magsisinungaling. Gusto kita. At kapag handa ka na, kapag alam mong gusto mo rin ako hindi dahil sa kilig lang, nandito ako.”

Parang may kumalat na init sa dibdib ko.

Hindi iyon pagmamadali.

Hindi iyon pressure.

Hindi iyon eksenang kailangang sagutin agad.

Iyon ang pinakamasarap na uri ng pagmamahal—iyong marunong maghintay.

Pagbaba namin, nakaupo si Kuya sa dining table, kunwari nanonood ng basketball highlights, pero obvious na nakikinig siya.

“Narinig ko lahat,” sabi niya.

“Kuya!”

“Manipis pader natin.”

Lumapit si Rafa sa kanya. “Nico, hindi ko hihingin na pagkatiwalaan mo ako agad. Pero seryoso ako.”

Matagal silang nagtinginan.

Sa huli, bumuntong-hininga si Kuya.

“Kapag pinaiyak mo siya, hindi lang friendship ang mawawala sa’yo.”

“I know.”

“At Ysa,” dagdag niya, nakatingin sa akin, “kapag bumagsak ka dahil puro kilig, ikaw ang papalayasin ko sa Wi-Fi.”

“Grabe. Conditional love.”

“Practical love.”

Lumipas ang finals week.

Pumasa ako sa programming.

Hindi perfect ang score ko, pero pasado. At noong makita ko ang grade sa portal, unang taong sinabihan ko ay si Rafa. Nag-send ako ng screenshot.

Reply niya:

“See? Hindi ka bobo. Buggy ka lang minsan.”

Nag-reply ako:

“Wow. Romantic.”

Sagot niya:

“Version 1.0 pa lang. May updates pa.”

Napangiti ako nang buong araw.

Hindi kami naging agad. Hindi tulad ng mga teleserye na pagkatapos ng confession ay may background music at sunset kiss. Sa amin, mas mabagal. Mas totoo.

Minsan tinuturuan niya ako mag-debug. Minsan ako ang nagtuturo sa kanya kung paano hindi maging sobrang seryoso sa buhay. Si Kuya, paminsan-minsan, uupo sa pagitan namin sa sofa kahit wala namang dahilan. Pero unti-unti, natutuhan din niyang hindi lahat ng lalapit sa kapatid niya ay mananakit.

At ako?

Natutuhan kong ang pag-ibig pala ay hindi laging nagsisimula sa perpektong itsura, matamis na salita, o eksenang parang pelikula.

Minsan nagsisimula ito sa gusot na buhok, bagsak na confidence, isang maling intindihang tanong, at isang laptop na puno ng error.

Minsan, akala mo kailangan mo lang ng taong gagawa ng project mo.

Pero ang totoong regalo pala ay ang taong uupo sa tabi mo, ituturo kung paano mo ito gagawin, at maniniwalang kaya mo kahit ikaw mismo ay hindi na naniniwala.

At kung may isang bagay akong gustong sabihin sa sinumang makakabasa nito, ito iyon:

Huwag mong husgahan ang sarili mo sa panahon na sabog ka, pagod ka, o puno ng error ang buhay mo. Hindi ka failure dahil kailangan mo ng tulong. Hindi ka mahina dahil nalilito ka. Minsan, ang tamang tao ay hindi darating para ayusin ang buhay mo para sa’yo—darating siya para ipaalala na kaya mo palang ayusin ito, isang linya, isang araw, at isang tapang na hakbang sa bawat pagkakataon.