Bahagi 3: Nang Ibalik Ko sa Kanila ang Responsibilidad, Unti Unting Lumabas ang Tunay na Mukha ng Pinupuring Manugang
Bahagi 3: Nang Ibalik Ko sa Kanila ang Responsibilidad, Unti Unting Lumabas ang Tunay na Mukha ng Pinupuring Manugang
Kinabukasan, alas-otso pa lang ng umaga, naroon na kami ni Ramon sa hapag-kainan.
May tatlong folder sa mesa.
Nasa unang folder ang kontrata sa events place.
Nasa ikalawa ang mga resibo ng nagastos ko.
At nasa ikatlo ang screenshots ng usapan nina Nanay Celia at Mica.
Hindi ko dinala ang mga iyon para makipag-away.
Dinala ko dahil alam kong sa pamilyang ito, kapag salita ko lang ang hawak ko, madali akong palabasing masama.
Bumaba si Nanay Celia na nakasuot ng pantulog.
“Bela, natanggap mo ba ang mensahe ng mananahi? Sabi niya may fitting daw ako bukas. At huwag mong kalimutan ang makeup artist.”
“Nanay, may kailangan po muna tayong pag-usapan,” sabi ni Ramon.
Napatingin siya sa mga folder.
“Ano naman iyan?”
Tahimik kong inilapag sa harapan niya ang kopya ng screenshot.
Binasa niya iyon.
Bahagyang nagbago ang kanyang mukha, pero mabilis niyang ibinalik ang dating tindig.
“Ah, tungkol pala sa ambagan. Akala ko kung ano na.”
“Ma,” sabi ni Ramon, “bakit ninyo sinabi kay Mica na itago sa amin ang perang kinokolekta niya?”
“Para tulungan sila! Ano bang masama roon?”
“Pero Mama, sinabi niya sa mga kamag-anak na para sa birthday ninyo iyon.”
“Birthday ko naman talaga. At saka kapatid mo si Joel. Hindi ba puwedeng tulungan ninyo sila?”
Napapikit si Ramon.
“Ma, ang pagtulong ay iba sa panlilinlang.”
Lumakas ang boses niya.
“Kung gusto ninyong tulungan sila, sabihin ninyo nang diretso. Pero bakit kailangang kunin ang pera ng mga kamag-anak gamit ang dahilan na kulang ang panghanda, samantalang si Bela ang nagbabayad?”
Hindi agad sumagot si Nanay Celia.
Sa halip, sa akin siya lumingon.
“Ikaw talaga, Bela. Akala ko ba bukal sa loob mo ang pagtulong? Bakit ngayon, lahat na lang binibilang mo?”
Doon ako unang tumingin sa kanya nang walang takot na baka magalit siya.
“Opo, Nanay. Bukal po sa loob ko noon.”
“E ano ngayon?”
“Ngayon po, alam ko nang may mga taong gumagamit ng kabaitan ko para makapanloko ng iba.”
Napamulagat siya.
“Pinaparinggan mo ba ako?”
“Hindi po. Direkta ko po kayong kinakausap.”
Natahimik ang buong kusina.
Hindi pa ako kailanman nagsalita sa kanya nang ganoon.
Sa pitong taon naming magkasama, ako ang palaging unang humihingi ng tawad.
Ako ang laging sumusuyo.
Ako ang nag-aayos ng anumang tampuhan.
Pero ngayong umaga, wala akong balak bawiin ang sinabi ko.
“Nanay, hindi ko na po itutuloy ang magarbong birthday.”
Para bang may nahulog na mabigat na bagay sa mesa.
“Ano?”
“Hindi ko na po babayaran ang natitirang ₱126,000.”
Tumayo siya.
“Hindi puwede! Naimbitahan ko na ang mga kumare ko!”
“May mahigit tatlong linggo pa po bago ang handaan. Maaari pa nating ipaalam ang pagbabago.”
“Mapapahiya ako!”
Napatingin ako sa kanya.
“Mas mahalaga po ba ang sasabihin ng mga kumare ninyo kaysa sa nangyari sa pera ng mga kamag-anak?”
Hindi siya sumagot.
“Ako ang napahiya ninyo sa events place,” dagdag ko. “Sinabi ninyong nagpapakitang-yaman ako. Kaya susundin ko na ang payo ninyo. Hindi na ako gagastos nang magarbo.”
Itinuro niya ang mukha ko.
“Ginagamit mo ang pera para parusahan ako!”
Umiling ako.
“Hindi po parusa ang pagtigil sa isang bagay na hindi ko naman obligasyong gawin.”
Nang marinig iyon, humarap siya kay Ramon.
“Anak, hahayaan mo bang bastusin ako ng asawa mo?”
Huminga nang malalim ang asawa ko.
“Ma, walang pambabastos dito. Kung hindi ninyo kayang igalang si Bela, ako mismo ang makikiusap na tigilan ninyo ang paghingi sa kanya.”
Namula ang mukha ng biyenan ko.
Sa unang pagkakataon, wala siyang kakampi sa aming hapag-kainan.
Kinuha niya ang cellphone niya at tinawagan si Joel.
“Anak, umuwi kayo rito ni Mica! May malaking problema!”
Dumating ang mag-asawa makalipas ang mahigit isang oras.
Pagpasok pa lang, halatang handa nang makipagtalo si Mica.
“Ate Bela, narinig ko ang ginawa mo. Hindi ba sobra naman ang pagkansela sa birthday ni Mama?”
“Ano ang narinig mo?”
“Na ayaw mo nang magbayad dahil pinuri lang ako ni Mama.”
Halos matawa ako.
Napakahusay niyang baligtarin ang kuwento.
“Mica, alam mo ba kung magkano ang nagastos ko sa paghahanda?”
Umirap siya.
“Ate, hindi naman dapat sinusukat ang pagmamahal sa pera.”
“Mahusay,” sagot ko. “Iyan mismo ang gusto kong marinig.”
Inilapag ko ang kontrata sa harapan niya.
“Kung gayon, ikaw ang mag-organisa ng simpleng birthday na sinasabi mo.”
Saglit siyang natigilan.
“Ako?”
“Oo. Sabi ni Nanay, mas maalam kang magtipid. Ikaw ang bahala sa pagkain, venue at programa. Hindi kailangang magarbo.”
Napatingin siya kay Joel.
“Ate, may negosyo kaming sinisimulan. Hindi kami puwedeng gumastos nang malaki.”
“Hindi naman kailangang malaki,” sagot ko. “Pansit nga lang ang sabi mong gusto mong ihanda.”
Biglang sumabat si Nanay Celia.
“Bakit mo pinapahirapan si Mica? Alam mong hindi sila kasingyaman ninyo!”
Doon nagsalita si Ramon.
“Ma, hindi namin hinihinging magbayad sila ng ₱174,000. Ang tanong namin, bakit nangolekta sila ng ₱68,000 na hindi naman pala gagamitin sa handaan?”
Naging tahimik si Joel.
Tumingin siya sa asawa.
“Mica, anong ₱68,000?”
Napansin kong mabilis na namutla ang mukha ng hipag ko.
Hindi pala alam ni Joel ang lahat.
“Ambag lang iyon ng mga kamag-anak,” sagot ni Mica.
“Nasaan ang pera?”
“Ginagamit namin sa mga paghahanda.”
“Anong paghahanda?” tanong ni Ramon.
“Sa negosyo namin. Para rin naman iyon sa pamilya!”
Napahawak si Joel sa kanyang noo.
“Sinabi mo sa akin, sarili mong ipon iyong pinang-reserve natin ng puwesto sa tiangge.”
Walang sumagot.
Unti-unting lumitaw ang buong katotohanan.
Dalawang linggo bago ang usapan namin, nakakita si Mica ng puwesto sa isang commercial strip sa Mandaluyong para sa balak niyang maliit na beauty-products shop.
Kailangan niya ng ₱45,000 na advance at security deposit.
May natitira pa siyang kailangang bayaran sa unang paninda.
Dahil kapos sila sa puhunan, humingi siya ng tulong kay Nanay Celia.
At doon nila naisip ang pangongolekta sa mga kamag-anak gamit ang birthday bilang dahilan.
Alam ng biyenan ko.
Pumayag siya.
Ang plano nila, ako ang magbabayad sa handaan, samantalang kay Mica mapupunta ang nalikom na pera.
Hindi lang iyon.
Gusto rin nilang siya ang lumabas na pangunahing tagapag-organisa upang hindi mapansin ng mga kamag-anak na wala silang sariling ambag.
“Ibig sabihin,” mahinang sabi ni Joel, “hindi talaga pera mo iyong ipinang-down payment mo sa tindahan?”
Nagsimulang umiyak si Mica.
“Ginawa ko iyon para sa kinabukasan natin!”
“Pero nagsinungaling ka sa akin,” sagot ni Joel.
Kaagad siyang lumapit kay Nanay Celia.
“Ma, sabihin ninyo naman na pumayag kayo!”
Tumango ang biyenan ko.
“Oo, ako ang nagsabi. Ano ngayon? Kulang kayo sa pera, samantalang sina Ramon ay mayroon. Dapat lang magtulungan ang magkakapatid.”
Tinitigan siya ni Ramon.
“Ma, kung kayo ang magbibigay ng sarili ninyong pera, wala kaming sasabihin. Pero hindi sa amin galing ang ₱68,000. Sa mga kamag-anak na nilinlang ninyo.”
Tumahimik siya.
Napansin kong ngayon lang talaga niya naisip na may ibang taong nadamay sa ginawa nila.
Hindi sapat na sabihin niyang para sa pamilya ang lahat.
May mga tiya, tiyuhin at pinsan na nagbigay dahil inakala nilang kulang ang pambayad sa birthday.
May mga taong nagbawas sa sariling gastusin para lamang makatulong.
At ngayon, ang pera nila ay ginagamit sa pagbubukas ng negosyo ni Mica.
Tumayo ako.
“Dalawa lang ang kailangan kong sabihin.”
Lumingon silang lahat.
“Una, hindi ko na itutuloy ang original na venue. Ako na ang bahala sa cancellation dahil nakapangalan sa akin ang kontrata.”
“Pangalawa, dapat ninyong isauli ang ₱68,000 sa mga taong nagbigay.”
Napalingon si Mica.
“Paano namin ibabalik? Nagamit na namin!”
“Hindi ko na po problema kung saan ninyo kinuha ang pera,” sagot ko. “Hindi ako ang nangolekta.”
Bigla siyang tumayo.
“Napakasama mo naman, Ate Bela! Dahil lang sa pera, sisirain mo ang pamilya natin!”
Sa pagkakataong iyon, hindi ako nagalit.
Mas malinaw na sa akin ang lahat.
“Hindi pera ang sumira sa pamilyang ito, Mica. Kasinungalingan.”
Kinahapunan, tinawagan ko si Ms. Arlene.
Ipinaliwanag ko ang nangyari at hiniling ang cancellation ayon sa kontrata.
Hindi na maibabalik ang ₱48,000 na reservation fee. Kailangan ko ring bayaran ang ₱6,000 na administrative charge para tuluyang maisara ang booking nang walang natitirang obligasyon.
Masakit mawalan ng ₱54,000.
Pero mas masakit ang patuloy na gastusan ang isang selebrasyong ginagamit upang hamakin ako.
Binayaran ko iyon mula sa sarili kong ipon.
Pagkatapos, humingi ako ng nakasulat na kumpirmasyon na wala na akong pananagutan sa venue at catering.
Ipinadala ko sa family group ang isang maikling mensahe.
“Magandang araw po. Hindi na matutuloy ang dating reservation para sa ika-70 kaarawan ni Nanay Celia. Ako po ang nagbayad ng cancellation. Ang mga susunod na detalye ng simpleng selebrasyon ay ipaaalam nina Joel at Mica. Para naman po sa mga nagpadala ng ₱2,000 na ambag, maaari po kayong direktang makipag-ugnayan sa kanila tungkol sa inyong pera. Salamat po.”
Wala akong ininsulto.
Wala akong pinangalanang manloloko.
Sinabi ko lamang ang totoo.
Pero makalipas ang sampung minuto, halos sumabog ang family group.
“Akala namin kulang lang ang budget?”
“Bakit kay Mica kami magpapa-refund?”
“Hindi ba bayad na ang venue?”
“Nasaan ang ambag namin?”
Sunod-sunod ang mga tanong.
Tumawag sa akin ang isang tiyahin ni Ramon na si Tita Nena.
“Bela, anak, ano talaga ang nangyari?”
Ipinaliwanag ko nang mahinahon ang lahat at ipinakita ang mga resibo.
Matagal siyang natahimik.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Anak, pitumpung taon na si Celia pero parang hindi pa natututo. Hindi ka niya dapat ginagawang bangko.”
Hindi ko inasahan ang sinabi niya.
Sa loob ng maraming taon, inisip kong ako lang ang nakakapansin ng hindi patas na pakikitungo ng biyenan ko.
Ngunit tila matagal na rin palang alam ng ibang kamag-anak ang kanyang ugali.
Dahil sa mga tanong, napilitan sina Joel at Mica na magpaliwanag.
Nangako silang isauli ang pera.
Pero sa halip na aminin agad ang nangyari, nag-post si Mica ng mahabang mensahe tungkol sa pagiging mapagpatawad.
“Masakit kapag may taong gumagamit ng pera upang ipahiya ang sariling pamilya,” isinulat niya.
Hindi niya binanggit ang pangalan ko.
Pero halos lahat ay alam kung sino ang pinatatamaan niya.
Hindi ako sumagot.
Isinara ko ang cellphone at ipinagpatuloy ang trabaho.
Nang sumunod na linggo, napansin ni Nanay Celia ang malaking pagbabago sa bahay.
Hindi na ako bumibili ng mamahaling imported na prutas kapag nagpahiwatig siyang may gusto siya.
Hindi na ako nag-aalok ng shopping.
Hindi na ako nagbo-book ng spa.
Hindi ko rin kinukuha ang bawat responsibilidad niya bilang personal kong gawain.
Hindi ko pinabayaan ang kalusugan niya.
Nasa ayos pa rin ang kanyang maintenance medicines, pagkain at mga appointment.
Ngunit ang mga hindi kailangang luho ay hindi ko na pinopondohan.
Ang mga gastos sa kanyang pangangalaga, si Ramon na ang direktang nangangasiwa at kinakausap niya rin si Joel tungkol sa patas nilang ambag.
Isang gabi, lumapit si Nanay Celia habang naghuhugas ako ng pinggan.
“Bela, nasira na iyong hair dryer ko.”
“Opo, Nanay.”
“Hindi mo ba ako bibilhan ng bago?”
“Puwede naman po kayong pumili ng pasok sa budget ninyo. Kung kailangan ninyo ng tulong mag-order, tutulungan ko kayo.”
Hindi niya nagustuhan ang sagot ko.
“Dati, ikaw na ang kusa.”
“Dati po iyon.”
Napatingin siya sa akin.
“Ang sama na talaga ng ugali mo.”
Hindi ako sumagot.
Makalipas ang ilang araw, sumapit ang linggo ng kanyang kaarawan.
Sa halip na magarbong bulwagan sa Antipolo, nagpasya sina Joel at Mica na maghanda sa covered court ng isang maliit na subdivision malapit sa bahay nila.
Sabi ni Mica, kaya raw niyang maghanda ng pansit, barbecue, lumpia at simpleng cake para sa mga bisita.
Siya rin daw ang mag-aayos ng dekorasyon.
Ngunit dalawang araw bago ang selebrasyon, tumawag siya kay Ramon.
“Kuya, baka puwedeng makahiram ng ₱20,000. Kulang kasi kami sa pagkain.”
Umiling si Ramon.
“Mica, may ibang babayaran pa kayo. Bakit hindi ninyo bawasan ang imbitasyon?”
“Pero nakakahiya kay Mama!”
“Iyan din ang sinabi ninyo noong kinansela ang mahal na venue. Kung simple ang gusto ninyo, gawing simple.”
Bigla niyang ibinaba ang tawag.
Kinabukasan, hindi pa tapos ang usapan tungkol sa pera nang may isa na namang nangyari.
Nagpunta si Nanay Celia sa condominium nina Joel at Mica.
May dala siyang maliit na maleta.
Sinabi niyang gusto niyang manatili muna roon hanggang matapos ang kanyang kaarawan upang hindi na raw magkaroon ng pagtatalo sa bahay namin.
Hindi siya pinigilan ni Ramon.
Inihatid pa niya ang kanyang ina at ipinangakong susunduin kung kailangan.
Pagdating doon, si Joel ang nagbukas ng pinto.
Wala si Mica.
Pumasok si Nanay Celia at inilagay ang maleta sa gilid ng sala.
Ngunit pag-uwi ni Mica at makitang nakaupo ang biyenan niya sa sofa, agad na nagbago ang mukha nito.
“Ma, bakit may maleta kayo?”
“Dito muna ako, anak. Gusto ko kayong makasama sa birthday ko.”
“Pero Ma, hindi tayo nag-usap tungkol diyan.”
“Anak, ilang araw lang naman.”
Kumunot ang noo ni Mica.
“Ma, maliit ang condo namin. Wala kaming ekstrang kuwarto. At alam ninyong kulang kami sa pera ngayon.”
Napatingin sa kanya si Nanay Celia.
“Hindi naman ako magastos. Puwede akong matulog sa sofa.”
Doon tuluyang nawala ang pasensya ni Mica.
“Ma, hindi sa lahat ng pagkakataon puwede kayong lumipat dito kapag may tampuhan kayo kay Ate Bela!”
Sinubukang pigilan ni Joel ang asawa.
“Mica, nanay ko iyan.”
Pero tuloy-tuloy na siyang nagsalita.
“Eh di ikaw ang mag-alaga! Ako ba ang dapat magbantay, magluto at gumastos para sa kanya?”
Tumulo ang unang luha ni Nanay Celia.
“Mica, akala ko ba mahal mo ako na parang tunay mong ina?”
Napatawa ang hipag ko, ngunit walang saya ang tunog.
“Ma, iba ang pagmamahal sa libreng pag-aalaga. Huwag ninyo akong ikumpara kay Ate Bela. Siya ang may pera at oras para diyan!”
Hindi nakagalaw si Nanay Celia.
Ang babaeng araw-araw niyang pinupuring matipid, mapagmahal at mapagmalasakit ay siya ring ayaw siyang patuluyin kahit ilang gabi lamang.
At bago pa siya makapagsalita, narinig niya ang isang pangungusap na tuluyang nagpabagsak sa kanyang mundo.
“Ma, kung wala rin naman kayong maiaambag sa gastusin, mas mabuting bumalik na lang kayo sa bahay nina Kuya Ramon!”
