Akala ko, sa ikatlong beses, tama na ang lalaking pinili ko.

Dalawang beses na akong nagpakasal noon, at dalawang beses ko ring iniwan ang mga apelyidong ipinahiram ko sa mga lalaking hindi ko naman tunay na minahal. Ang una, para iligtas ang kaibigan kong si Tomas sa maruming agawan ng mana ng pamilya nila sa San Juan. Ang pangalawa, para takasan ng matalik kong kaibigang si Adrian ang ipinipilit na kasalang pang-negosyo sa Davao.

Pareho kong ginawa nang malinaw ang isip ko.

Walang luha. Walang habulan. Walang pagmamahal na naiwan.

Pero si Gabriel—siya ang una kong lalaking pinaniwalaan kong maaari kong mahalin nang totoo.

Noong ikinasal kami sa isang maliit pero eleganteng chapel sa Tagaytay, hinawakan niya ang kamay ko at bumulong, “Hindi ako natatakot sa nakaraan mo. Pero simula ngayon, ako lang ang dapat mong piliin.”

Pinaniwalaan ko iyon.

Kahit pa parang aso’t pusa siya sa dalawang dating asawa ko, kahit pa laging may halong yabang ang mga usapan nila, tiniis ko. Akala ko normal lang ang inggitan ng mga lalaking pare-parehong ayaw matalo sa isang babaeng minahal nila sa magkaibang paraan.

Hanggang sa gabing umuwi ako mula sa business trip sa Cebu nang hindi nagpapaalam.

Isang oras akong nakaupo sa café sa tapat ng condo namin sa BGC, pinapanood ang ilaw sa sala sa ikadalawampu’t isang palapag. Hindi ko alam kung bakit hindi ako agad umakyat. Parang may kung anong malamig na kutob na nakadikit sa batok ko.

Pag-akyat ko, hindi ko agad binuksan ang pinto.

May narinig akong tawanan sa loob.

Boses ni Gabriel.

At ng dalawang lalaking dating tinawag kong “asawa.”

“Sanay na si Isabel sa hiwalayan,” tawa ni Tomas. “Dalawang beses na ‘yan, hindi na iiyak ‘yan.”

“Mas magandang sa April Fools mo gawin,” dagdag ni Adrian, may tunog ng baso sa mesa. “Pipirma ‘yan para patunayan na matapang siya. Tapos suyo-suyuin mo kinabukasan, sabihin mong biro lang.”

“Importante, next week sa bachelorette ni Vanessa,” sabi ni Gabriel, halos pabulong pero sapat para marinig ko, “single tayong tatlo. Nangako tayo noon pa, di ba? Sa gabing bago siya ikasal, tayong tatlo dapat ang nasa tabi niya.”

Tahimik akong nakatayo sa labas ng pinto, hawak ang maleta, habang dahan-dahang nababasag ang lahat ng iningatan kong paniniwala.

Vanessa.

Hindi ko man siya kilala, pero sa isang iglap, naramdaman kong buong-buo ang kapangyarihan niya sa buhay ng tatlong lalaking ito.

Hindi ako pumasok agad.

Naglakad muna ako sa hallway, paikot, habang nanginginig ang mga daliri ko pero hindi lumalabas ang luha. Pagbalik ko, saka ko lang binuksan ang pinto nang marahan, parang wala akong narinig.

Pagkakita sa akin ni Gabriel, agad siyang tumayo. Ibinaba niya ang cellphone at kinuha ang maleta ko, natural na natural ang ngiti.

“Babe, dumating ka na? Bakit hindi ka nagsabi? Susunduin sana kita.”

Lumapit siya at niyakap ako sa baywang. Pamilyar ang init ng palad niya. Pamilyar ang bango niya. Pamilyar ang paraan ng pagngiti niyang dati’y nakakapagpalambot sa dibdib ko.

Ngayon, parang may kamay na bakal na pumisil sa lalamunan ko.

“Kumain ka na?” tanong niya.

“Oo,” sagot ko.

Tumango siya, saka kunwaring biglang may naalala. “May gusto sana akong pag-usapan.”

Makalipas ang ilang minuto, kaming dalawa na lang sa sala. Nasa harap ko ang isang malinis na folder. Pinisil niya ang pagitan ng mga kilay niya, parang problemadong-problemado.

“May konting isyu sa kumpanya,” sabi niya. “Inadvise ng abogado na pansamantala tayong maghiwalay sa papel. Formality lang. Para maprotektahan ang assets.”

Binuksan ko ang folder.

Petisyon para sa annulment.

Kumpleto na ang lahat.

Pirma na lang ang kulang.

“Pag okay na ang lahat, babalik tayo sa dati.” Hinawakan niya ang kamay ko at tinitigan ako na parang siya pa ang nasasaktan. “Ilang buwan lang ito.”

Hindi ako nagsalita.

Idinagdag pa niya, mas mahinang tinig, mas masinsinang arte, “Tumawag sina Tomas at Adrian kanina. Minamaliit nila ako. Sabi nila, noong sila raw ang nangailangan, hindi ka nagdalawang-isip. Tapos ako, hindi mo matulungan?”

Tumigil siya sandali, saka ngumiti nang mapait.

“Sabi pa nila, ang babaeng dalawang beses nang nahiwalayan, hindi na papayag sa pangatlo. Natatakot na raw. Kaya naisip ko… bukas ang April Fools. Pipirma tayo, ipapakita natin sa kanila. Patutunayan mong hindi ka natitinag.”

Pinakatitigan ko siya.

Ang lalaking ito, ilang minuto lang ang nakalipas, kasabwat ng dalawang lalaking ‘yon sa isang kalokohang binuo para sa ibang babae.

At ako?

Ako ang punchline.

“Hindi kita pababayaan mapahiya,” sabi ko nang dahan-dahan.

Lumiwanag ang mukha niya.

“Talaga?”

Hindi na ako sumagot. Kinuha ko ang bolpen sa mesa, binuklat ang huling pahina, at walang-atubiling pinirmahan ang pangalan ko.

Isang beses.

Malinaw.

Diretso.

Halos hindi siya makapaniwala. “Babe…”

“Tumawag ka na sa kanila,” sabi ko, sabay abot ng folder. “Sabihin mong wala na silang dapat ipag-alala.”

Saglit siyang natigilan, tapos ngumiti nang malaki. Yumuko siya at hinalikan ako sa noo.

“You’re the best.”

Hinayaan ko siya.

Habang papasok siya sa study para tumawag, narinig ko pa ang masaya niyang boses mula sa loob.

“Pumirma na siya.”

Mahinang tawa ang sumagot sa kabilang linya.

“Told you,” sabi ng boses ni Tomas. “Si Isabel? Isang lambing lang ‘yan.”

Tumunog ang cellphone ko.

Mensaheng galing kay Adrian.

Matagal na tayong ‘di nagkita. Labas tayo minsan?

Tinitigan ko ang screen nang matagal.

Dati, sasagot ako.

Dati, iisipin ko pang mabuti kung anong damit ang isusuot ko, para makita nilang masaya ako, na tama ang lalaking pinili ko, na hindi nila kailangang makipagbangayan kay Gabriel dahil maayos na ang buhay ko.

Dati, akala ko may halaga ako sa tatlo.

Pero ngayong gabi, kahit mag-type, wala akong gana.

Ibinaliktad ko ang cellphone ko sa mesa at naglakad papunta sa balcony para iligpit ang mga natuyong damit.

Maya-maya, may isa pang message.

Si Tomas naman.

Narinig kong maghihiwalay na naman kayo. Hindi ka deserve ni Gabriel. Sa birthday ni Lolo next week, punta kami ni Adrian. Magkita tayo.

Napatawa ako nang walang tunog.

Ang gagaling nilang umarte.

Ang gagaling nilang magmukhang nag-aalala.

Habang tinutupi ko ang huling blouse, tumunog ang doorbell.

Si Gabriel ang unang lumapit sa pinto.

Pagkabukas niya, isang babaeng pulang-pula ang mukha, nakasuot ng mamahaling puting dress at nanginginig sa kalasingan, ang muntik nang matumba paloob.

“Alam ko namang gising ka pa,” malambing niyang sabi kay Gabriel.

Napalingon si Gabriel sa akin, halatang nagulat.

Sa likod ng babae, agad sumunod si Tomas, hawak ang siko nito. Nasa may pinto rin si Adrian, matigas ang mukha.

“Lasing si Vanessa,” paliwanag ni Tomas. “Hinahatid namin pauwi, pero nagpumilit na dadaan muna rito.”

Tumayo ako sa gitna ng sala, tahimik na pinagmamasdan sila.

Si Adrian ang unang nagsalita, kunwaring naiinis. “Gabriel, nandito ang asawa mo. Hindi mo ba alam ang salitang boundaries?”

Napatingin si Gabriel sa kanya. “Ikaw ang may dalang lasing dito, tapos ako ang walang boundaries?”

“Kasalanan ko?” malamig na sagot ni Adrian. “Hindi ka ba nag-post ng ‘finally free’ sa private story mo? Sino bang hindi iinom do’n?”

Parang nagyelo ang buong sala.

At sa gitna ng eksenang ‘yon, biglang napagtanto ko ang pinakamasakit na totoo—

hindi sila kailanman nag-away dahil sa akin.

Magkakampi sila mula pa sa simula.

At nang tumingala sa akin si Vanessa, ngumiti siya nang mahina at sinabi ang isang linyang tuluyang sumira sa huling hibla ng tiwala ko:

“Ah… so ikaw pala ang laging ipinapakasal nila kapag kailangan lang.”

part2

Parang may sumabog sa loob ng tenga ko.

Wala akong narinig sa sumunod na ilang segundo kundi ang matinis na ugong ng aircon at ang mabagal kong paghinga.

Hindi ako sumigaw.

Hindi ako nagwala.

Hindi rin ako nagtanong ng paulit-ulit na parang bingi sa malinaw na katotohanan.

Ngumiti lang ako nang kaunti.

Yung ngiting dati kong ginagamit sa boardrooms kapag may kausap akong naniniwalang hindi ko alam ang laro niya.

“Talaga ba?” tanong ko kay Vanessa.

Napakurap siya, tila hindi inasahan ang tono ko. Sa kalasingan niya, masyado siyang naging totoo.

“Sorry,” natatawa niyang sabi, sabay sandal kay Tomas. “Masyado akong maraming nainom. Pero grabe rin naman kasi kayong apat. High school pa lang, hindi na kayo makamove on.”

“Vanessa,” madiing sabi ni Gabriel.

Pero huli na.

Humakbang ako palapit. Hindi mabilis, hindi mabagal. Eksakto lang para maramdaman nilang hindi na ako ‘yung babaeng puwedeng paikutin ng lambing.

“Ako na ang magtatanong,” sabi ko. “At gusto ko ng diretsong sagot.”

Tahimik silang lahat.

“Yung una kong kasal kay Tomas… plano n’yo rin?”

Namutla si Tomas.

“Isabel, pakinggan mo muna—”

“Tama ba o mali?”

Hindi siya agad nakasagot.

Si Adrian ang tumingin sa ibaba.

At doon ko nakuha ang sagot.

“Yung pangalawa?” tanong ko ulit. “Yung kasal ko kay Adrian para takasan niya ang arranged marriage… kasinungalingan din?”

Mabigat ang katahimikan.

Si Vanessa ang unang natawa. Hindi malakas. Iyong klaseng tawa ng babaeng sanay na laging pinipili.

“Hindi naman lahat kasinungalingan,” sabi niya, umiikot ang isang hibla ng buhok sa daliri niya. “Minahal ka naman siguro nila sa paraan nila. Kaso ako talaga ang mahal nila noon pa.”

Napatingin ako kay Gabriel.

Siya ang pinakamatagal kong pinaniwalaan.

“Hindi ba?” bulong ko.

Nagtagis ang bagang niya. “Isabel, hindi gano’n kasimple.”

“Simple lang,” sagot ko. “Ginamit n’yo ako.”

Humakbang siya palapit. “Hindi kita ginamit. Mahal kita.”

Napatawa ako sa wakas. Totoong tawa. Mapait at malamig.

“Gabriel, minahal mo ba ako nang mas higit sa pangako mo kay Vanessa? Nang mas higit sa ego mo sa dalawang lalaking ‘to? Nang mas higit sa saya n’yong apat na gawing biro ang annulment ko?”

Wala siyang nasagot.

Dahil sa unang pagkakataon, wala siyang script.

Hinubad ko ang wedding ring ko. Hindi ko iyon ibinato. Inilapag ko lang sa center table, katabi ng basong may bakas pa ng lipstick ni Vanessa.

“Mabuti na ring ngayong gabi ko nalaman ang totoo,” sabi ko. “Kasi bukas, hindi na ako babalik sa buhay n’yo.”

Hindi ko na hinintay ang paliwanag nila.

Pumasok ako sa kuwarto, isinara ang pinto, at doon lang ako huminga nang malalim.

Hindi ako umiyak agad.

Ang mas masakit kaysa iwanan ay ang marealize na kahit noong akala mong pinipili ka na, pamalit ka pa rin pala.

Bandang alas-dose ng gabi, umalis sila isa-isa.

Narinig ko ang pagmamakaawa ni Gabriel sa labas ng pinto.

“Please, kausapin mo ako.”

Hindi ko binuksan.

“Nagkamali lang ako.”

Tahimik lang ako.

“Hindi ko kayang mawala ka.”

Napapikit ako.

Minsan, ang pinakaepektibong sagot sa sinungaling ay katahimikan.

Kinabukasan, eksaktong April 1, pumunta ako sa abogado ko nang mas maaga kaysa sa kanya.

Hindi ko lang dinala ang pinirmahan kong papeles.

Dinala ko rin ang screenshots ng mga mensahe, recordings ng tawag na awtomatikong nasave sa tablet sa study, pati screenshots ng private story niyang “finally free” na ipinadala sa akin ng kaibigan kong nasa close friends niya.

Pagdating ni Gabriel, akala niya laro pa rin.

Nakangiti pa siya noong una, para bang after ng pirmahan, yayakapin niya ako at sasabihing biro lang ang lahat.

Pero nang ilapag ng abogado ko ang isa pang folder sa harap niya, saka lang siya napatigil.

“Anong ‘to?”

“Petition,” sagot ko. “At request for full financial disclosure.”

Nawalan ng kulay ang mukha niya.

“Isabel—”

“Gusto mo ng pormalidad, ‘di ba?” mahinahon kong sabi. “Gagawin natin nang tama.”

Doon niya unang nakita na hindi ako galit.

Mas masahol ako sa galit.

Tapos na ako.

Mabilis ang mga sumunod na buwan.

Lumipat ako sa bahay ng lolo ko sa Quezon City. Hindi na ako sumipot sa birthday niya kasama ang kahit sinong lalaki. Ako lang. At noong tinanong niya kung nasaan si Gabriel, ngumiti lang ako at sinabing, “Tinapos ko na po ang biro.”

Hindi na siya nagtanong, pero hinawakan niya ang kamay ko nang mariin.

Parang alam na niya ang lahat.

Si Tomas at Adrian, ilang beses nagtangkang magpaliwanag. Pareho ko silang hinarang sa gate. Pareho ko ring hindi pinapasok.

“Hindi n’yo ako minahal,” sabi ko sa kanila sa magkaibang araw, sa magkaibang boses, pero iisang lamig. “Minahal n’yo ang pakiramdam na lagi akong nandiyan kapag kailangan n’yo.”

At si Vanessa?

Hindi rin pala siya ang ending na inaasahan nila.

Dalawang buwan matapos ang April 1, kumalat sa social circles nila ang totoong dahilan kung bakit biglang umurong ang kasal niya. Hindi dahil sa cold feet. Hindi dahil sa pamilya.

Kundi dahil nabasa ng fiancé niyang pulitiko ang mga lumang mensahe nila ng tatlo.

Mga mensaheng punong-puno ng nostalgia, pang-aakit, at yabang.

Sa huli, walang pinili si Vanessa.

Mas pinili niya ang perang mas malaki at apelyidong mas mabigat sa lahat ng lalaking nagpaikot ng mundo ko.

Saklap ng karma—ang babaeng ipinagwasak nila ng pagkatao ko, hindi rin naman sila pinili.

Anim na buwan matapos akong umalis, nasa isang prenatal clinic ako sa Ortigas nang may biglang humarang sa daraanan ko.

Si Gabriel.

Mas payat siya. Magulo ang buhok. Wala na ang kintab ng lalaking laging kontrolado ang itsura.

Pagkababa ng tingin niya sa tiyan ko, para siyang tinamaan ng kidlat.

“Buntis ka?”

Hindi ako nagsalita.

Unti-unti siyang namutla. “Sa akin ba ‘yan?”

Tiningnan ko siya sa mga mata, matagal, sapat para maramdaman niyang bawat araw ng pagkawala ko ay may katapat na piraso ng sarili niyang hindi na niya maibabalik.

“Noong araw na sinabi mong tama ka,” sabi ko, “na sobrang seryoso kong tao para sa biro ng April Fools…”

Napasinghap siya.

“…doon ka lang hindi nagsinungaling.”

Namasa ang mga mata niya. “Please, Isabel. Bigyan mo ako ng pagkakataon. Kahit para sa bata na lang.”

Umiling ako.

“Hindi ko ipinagkakait sa anak ko ang ama niya,” mahinahon kong sabi. “Ikaw ang nagkait sa sarili mo ng karapatang tawaging tahanan.”

Lumuhod siya sa gitna ng hallway ng clinic, walang pakialam sa mga nakatingin.

“I’m sorry.”

Pinagmasdan ko siya.

Ito ang lalaking minsang inisip kong makakasama ko hanggang pagtanda. Ito ang lalaking pinili kong paniwalaan kahit alam kong delikado ang puso ko. Ito rin ang lalaking pumayag na gawing biro ang kasal namin para lang mapatunayan ang katapatan niya sa isang alaala.

At sa huli, ang lahat ng luha niya ay huli na.

“Gabriel,” sabi ko, “ang problema sa mga lalaking akala lahat ay laro… hindi nila namamalayang may mga babaeng isang beses lang nawawalan ng gana. At kapag nangyari ‘yon, wala nang rematch.”

Iniwan ko siya roon.

Paglabas ko ng clinic, umuulan nang mahina.

Pinatong ko ang palad ko sa tiyan ko at huminga nang malalim.

Hindi ko alam kung lalaki o babae ang anak ko.

Pero isang bagay ang sigurado ko—

hindi siya lalaki sa mundong tuturuan siyang gawing biro ang tiwala ng ibang tao.

At hindi rin siya lalaki sa bahay na ang nanay niya ay pangalawa lang sa kahit na sino.

Sa unang pagkakataon matapos ang tatlong kasal, tatlong pagkabigo, at isang napakahabang April Fools—

buo na ako.

Hindi dahil may lalaking pinili ako.

Kundi dahil sa wakas, sarili ko naman ang pinili ko.