IKAWALONG BESES NA SANA KAMING IKAKASAL, PERO MULI NIYANG PINILI ANG KABABATA NIYA—KAYA TINAWAG KO ANG LALAKING PITONG TAONG TAHIMIK NA NAGHINTAY
Ikawalong beses na sana naming haharapin ang huwes para magpakasal.
Ilang minuto na lang bago magsara ang tanggapan, pero nakaluhod pa rin ang nobyo ko sa sahig—pinupulot ang mga pulang butil ng pulseras na “aksidenteng” naputol ng kababata niyang babae.
“Maghintay ka lang nang kaunti, Mara.”
Pitong beses ko nang narinig ang parehong pangungusap.
Sa ikawalong pagkakataon, hindi na ako naghintay.
Tahimik kong kinansela ang appointment namin at nagpadala ng mensahe sa lalaking isang buwan nang naghihintay sa sagot ko.
“May bisa pa ba ang sinabi mo noon?”
Halos isang minuto lang ang lumipas.
“Oo.”
Mabilis akong nag-type.
“Dalhin mo ang valid IDs mo. Pumunta ka sa Pasig City Hall. Ngayon din.”
“Sandali, may kulang pang isang butil!”
Nakaupo sa sahig si Camille Villanueva, ang kababata ni Adrian Monteverde. Nakalatag sa tiles ang cream niyang palda habang isa-isang hinahanap ang mahigit dalawampung pulang agate na nagkalat sa labas ng civil wedding hall.
Malapit nang mag-alas singko.
Ang numerong hawak namin ang susunod na tatawagin.
“Adrian,” paalala ko, “magsasara na ang counter.”
Hawak niya ang maliit na kahon habang tinutulungan si Camille.
“Nandito na rin lang tayo. Ilang minuto lang naman.”
Napakagat-labi si Camille.
“Hayaan mo na, Adrian. Mukhang ayaw naman ni Mara sa regalo ko.”
Bigla siyang tumayo.
Tumapak ang takong niya sa nylon string.
Muling kumalat sa sahig ang mga butil.
Napatingin sa amin ang dalawang pares na naghihintay din ng civil wedding.
Agad siyang inalalayan ni Adrian.
“Namumula ang kamay mo. Bakit ka kasi nagmamadali?”
Namasa ang mga mata ni Camille.
“Gusto ko lang namang maging masaya ang pagsasama ninyo. Sabi ng nagbenta, kapag may kulang na isang butil, mawawala ang swerte.”
“Hindi nakasalalay sa tali at bato ang tagumpay ng isang kasal,” kalmado kong sagot.
Dumilim ang mukha ni Adrian.
“Mabuti ang intensiyon niya. Kailangan mo ba talagang magsalita nang ganyan?”
Tiningnan ko siya.
“Sinabi ko lang na hindi kayang pasanin ng nylon string ang responsibilidad ng dalawang taong gustong magpakasal.”
Hindi siya nakasagot.
Mula sa loob, tatlong beses nang tinawag ang numero namin.
Tumayo ako sa harap ng glass door.
“Adrian, papasok ka ba?”
Ngunit hinawakan ni Camille ang naputol na pulseras.
“Samahan mo na si Mara. Ako na lang ang maghahanap. Sanay naman akong mapahiya.”
Agad muling lumuhod si Adrian.
“Huwag kang magsalita nang ganyan.”
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin.
“Mara, tumulong ka na rin. Mas mabilis kung tatlo tayo.”
Hindi ako sumagot.
Pumasok ako sa lobby, lumapit sa counter at kinansela ang appointment.
Pitong taon kaming magkasintahan ni Adrian.
At pitong beses ding napurnada ang kasal namin dahil kay Camille.
Una, sumakit daw ang tiyan niya sa mismong araw ng appointment namin. Iniwan ako ni Adrian sa kotse at dinala siya sa ospital.
Indigestion lang pala.
Ngunit magdamag siyang nagbantay.
Ikalawa, nawala ang pusa ni Camille. Iniabot ni Adrian sa akin ang folder ng mga dokumento namin at tumakbo sa madilim na parking lot para maghanap.
Ikatlo, nasira ang tubo sa inuupahan nitong condo.
Ikaapat, hindi raw siya makahinga dahil sa panic attack.
Ikalima, nag-away ang mga magulang niya at natakot siyang matulog mag-isa.
Ikaanim, inapi raw siya sa trabaho.
Ikapito, nagpadala siya ng litrato ng daliring may maliit na hiwa.
Kasama ng mensaheng:
“Huwag mo akong alalahanin. Samahan mo si Mara.”
At gaya ng dati, mas pinili siyang puntahan ni Adrian.
Pagbalik niya nang gabing iyon, isang linya lang ang sinabi niya.
“Mababaw lang ang sugat. Napalitan ko na ang benda.”
Hindi ako umiyak.
Kinabukasan, inilipat ko ang kalahati ng gamit ko sa bahay ng kaibigan kong si Leah. Kinansela ko rin ang natitirang bayad sa hotel para sa reception.
Hindi napansin ni Adrian.
Akala niya nag-iimpake ako para sa honeymoon.
Ang ikawalong appointment ay siya mismo ang nag-ayos.
Nangako siyang walang tawag, walang istorbo at walang Camille.
Ngunit dumating pa rin ito.
At muli, siya pa rin ang pinili niya.
Isang buwan bago ang araw na iyon, tinulungan ako ni Gabriel Reyes—dating kaklase ko sa University of the Philippines at bagong legal consultant ng kumpanya—na palitan ang flat tire ko sa basement parking.
Habang naghuhugas siya ng kamay, bigla niyang tinanong:
“Talagang pakakasalan mo pa rin siya?”
“Naka-schedule na.”
Hindi niya ako pinilit makipaghiwalay.
Sa halip, sinabi niya:
“Kapag dumating ang araw na ayaw mo nang maghintay sa taong laging tumatalikod sa iyo, lumingon ka lang. Nasa likod mo ako.”
“Bakit ikaw?”
“Dahil ikaw ang gusto kong makasama.”
Tinanong ko siya tungkol sa bahay, trabaho, anak, magulang at pera.
Hindi niya sinabing susundin niya lahat ng gusto ko.
Sinagot niya ako nang seryoso.
May ilang bagay pa kaming pinagtalunan.
At doon ko naunawaan ang kaibahan ng lalaking gustong pakalmahin ka sa matatamis na salita at ng lalaking handang bumuo ng totoong buhay kasama ka.
Gayunman, malinaw ang sinabi ko.
“Hindi ka maaaring lumapit hangga’t hindi pa tapos ang relasyon ko.”
Tumango siya.
“Maghihintay ako sa mensahe mo.”
Ngayon ko lang iyon ipinadala.
Mula sa labas, narinig ko ang boses ni Adrian.
“Mara! Tayo na. Nahanap na namin!”
Hindi ako lumingon.
Sa halip, tumingin ako sa malaking orasan.
Limang minuto na lang bago magsara ang tanggapan.
At sa mismong sandaling pinapatay na ng staff ang numbering machine, biglang bumukas ang pinto.
Humahangos na pumasok si Gabriel, nakaluwag ang kurbata at mahigpit na hawak ang isang brown envelope.
Diretso ang tingin niya sa akin.
“Mabuti naman…”
Huminga siya nang malalim.
“Hindi pa ako huli, hindi ba?”
Bago pa ako makasagot, pumasok si Adrian mula sa likuran.
Nang makita niya kung sino ang nasa harap ko, nanigas ang mukha niya.
Pagkatapos ay napansin niya ang kinansela kong appointment slip sa ibabaw ng counter.
“At ano,” malamig niyang tanong, “ang ginagawa ninyong dalawa rito?”
PARTE2
Humarap ako kay Adrian.
“Kinansela ko ang kasal natin.”
Parang hindi niya agad naunawaan ang sinabi ko.
Tumingin siya sa papel sa counter, pagkatapos ay sa akin.
“Ano?”
“Wala nang civil wedding.”
Tumawa siya nang maikli, ngunit walang saya sa tunog nito.
“Dahil lang tinulungan kong pulutin ang regalo ni Camille?”
“Hindi dahil sa pulseras.”
“Kung gayon, dahil saan?”
“Dahil ikawalong beses mo na akong pinaghintay para sa iisang babae.”
Nasa likuran niya si Camille. Mahigpit nitong hawak ang pulseras at pilit na pinipigilan ang luha.
“Mara, hindi ko gustong masira ang araw ninyo.”
Tiningnan ko siya.
“Pero sa walong pagkakataon, palagi kang naroon.”
“Hindi ko naman sinasadya.”
“Alam mong ngayon ang appointment namin?”
Napatigil siya.
Agad sumingit si Adrian.
“Ako ang nagsabi sa kanya. Gusto niyang ibigay ang regalo bago tayo ikasal.”
Napangiti ako nang mapait.
“Noong nangako kang walang makaaalam sa schedule?”
“Kaibigan ko siya. Hindi ko kailangang ilihim sa kanya ang lahat.”
“Pero sa akin, kailangan mong ilihim na inimbitahan mo siya.”
Hindi siya nakasagot.
Tumikhim ang staff sa counter.
“Ma’am, sir, magsasara na po kami. Kung wala na po kayong transaction—”
“Mayroon,” sabi ni Gabriel.
Inilabas niya sa brown envelope ang mga dokumentong dala niya.
Ngunit hinawakan ko ang braso niya.
“Hindi ngayon.”
Nauunawaan niya agad.
Hindi ako tatawid mula sa isang pitong taong relasyon patungo sa kasal sa ibang lalaki sa loob lamang ng ilang minuto.
Hindi ko kailangan ng kapalit.
Ang kailangan ko ay kalayaan.
Tumingin ako sa staff.
“Pasensiya na po. Wala na kaming itutuloy ngayong araw.”
Tumango ito at inayos ang mga papel.
Hindi man lang ako pinigilan ni Gabriel.
Iyon ang unang patunay na tama ang naging desisyon kong tawagin siya.
Hindi niya ginamit ang kahinaan ko upang makuha ang gusto niya.
Lumapit si Adrian at hinawakan ang pulsuhan ko.
“Mag-usap tayo sa labas.”
Inalis ko ang kamay niya.
“Wala nang kailangang pag-usapan.”
“Pitong taon tayo, Mara!”
“Eksakto.”
Tumingin ako sa mga mata niya.
“Pitong taon akong naghintay. Pitong taon mo ring ipinakitang hindi ako ang una mong pipiliin.”
“Hindi ko siya pinipili kaysa sa iyo!”
“Talaga ba?”
Napatingin ang lahat nang ilapag ni Gabriel sa isang bakanteng mesa ang pulseras na hawak ni Camille.
“Puwede ko bang makita ang silver charm?” tanong niya.
Agad itong hinablot ni Camille.
“Bakit?”
“Dahil hindi pangkaraniwan ang bigat nito.”
Nagkatinginan kami.
Naalala kong ganoon din ang napansin ko nang mapulot ko iyon.
“Huwag mong pakialaman,” matalim na sabi ni Adrian. “Regalo iyon.”
Kalmadong inilabas ni Gabriel ang kaniyang cellphone.
“Hindi ko kailangang buksan. May Bluetooth signal itong ipinapadala.”
Namuti ang mukha ni Camille.
“Imposible.”
“May maliit na tracking device sa loob,” pagpapatuloy niya. “Katulad ng ginagamit sa mga susi at bag. Kapag nakakonekta sa phone, makikita kung nasaan ang may suot.”
Biglang bumalik sa alaala ko ang pitong napurnadang appointment.
Sa bawat pagkakataon, tila alam ni Camille ang eksaktong oras na aalis kami.
Kahit minsan ay hindi ko iyon sinabi sa kaniya.
Tumingin ako kay Adrian.
“Binigyan mo ba siya ng schedule natin sa lahat ng pagkakataon?”
“Hindi.”
Masyadong mabilis ang sagot niya.
Lumapit si Gabriel sa pulseras.
“Kung ayaw ninyong ipabukas, puwede nating ipasuri sa awtoridad. Pero mas mabilis kung ipapakita ni Ms. Villanueva ang connected devices sa cellphone niya.”
“Wala kayong karapatang tingnan ang phone ko!” sigaw ni Camille.
“Ibig sabihin, may itinatago ka?” tanong ko.
Umiyak siya.
“Bakit ninyo ako pinagtutulungan?”
Agad siyang niyakap ni Adrian.
“Mara, tama na.”
Doon tuluyang nawala ang natitira kong pag-aalinlangan.
Kahit harap-harapan nang may kahina-hinalang ebidensiya, ako pa rin ang pinatahimik niya.
Hindi si Camille ang pinagtanong niya.
Hindi ang walong pagkakasira ng kasal namin.
Ako.
Palagi akong ako.
“Gabriel,” sabi ko, “umalis na tayo.”
“Mara!” tawag ni Adrian.
Hindi ako huminto.
Pagdating namin sa parking area, saka ko lamang naramdaman ang panginginig ng mga kamay ko.
Hindi ako umiiyak.
Ngunit parang may mabigat na bahagi ng katawan kong unti-unting nawawala.
Binuksan ni Gabriel ang pinto ng kotse, ngunit hindi niya ako hinawakan.
“Gusto mo bang ihatid kita kay Leah?”
Tumango ako.
Tahimik kaming bumiyahe.
Walang panghuhusga.
Walang “sabi ko sa iyo.”
Walang pagsasamantala sa nangyari.
Pagdating sa bahay ni Leah, naroon na ang dalawang maleta ko sa sala.
Nang makita ako, agad niya akong niyakap.
“Natapos na?”
“Natapos na.”
Iyon lang ang nasabi ko bago tuluyang bumuhos ang luha ko.
Hindi dahil gusto ko pang bumalik kay Adrian.
Umiyak ako para sa pitong taon ng buhay na ibinigay ko sa isang pangakong hindi naman niya kayang panindigan.
Kinabukasan, sunod-sunod ang tawag ni Adrian.
Hindi ko sinagot.
Nagpadala siya ng mahahabang mensahe.
“Nabigla lang ako.”
“Hindi ko alam na seryoso kang makikipaghiwalay.”
“Hindi ko mahal si Camille.”
“Parang kapatid ko lang siya.”
Huli niyang mensahe:
“Uuwi ako mamaya. Mag-usap tayo sa apartment.”
Sumagot ako.
“Hindi na ako nakatira roon. Nakausap ko na ang landlord. Sa iyo na ililipat ang kontrata.”
Makalipas ang ilang minuto, tumawag ang landlord.
“Ma’am Mara, may problema po ba? Nandito si Sir Adrian. Sinasabi niyang hindi puwedeng basta ka umalis.”
“Bayad po ang bahagi ko hanggang katapusan ng buwan. Nasa email ang kasulatan.”
Dahil ako ang nagbayad ng deposit at karamihan ng mga gamit sa apartment, malinaw ang listahan ng dadalhin ko.
Dalawang araw matapos ang insidente, sinamahan ako nina Leah at Gabriel upang kunin ang natitira kong gamit.
Naroon si Adrian.
Hindi siya mukhang nakatulog.
“Mara, pakinggan mo muna ako.”
“May sampung minuto ka.”
Tumingin siya kay Gabriel.
“Kailangan ba talagang narito siya?”
“Siya ang legal counsel ko.”
“Legal counsel? Ganito na ba kalala?”
“Mas maaga pa sana kung nakinig ka noong una.”
Napahawak siya sa ulo.
“Hindi ko alam na may tracker ang pulseras.”
“Totoo,” sabi ni Gabriel. “Pero nakita namin ang record ng device.”
Napatingin ako sa kaniya.
Ipinaliwanag niyang matapos kaming umalis sa city hall, naiwan ni Camille ang kahon sa counter. Nang isauli iyon ng staff, nahulog ang charm at bumukas ang takip.
Sa loob ay isang maliit na tracker.
Sa tulong ng security office at sa pahintulot ng management, nasuri ang serial number.
Ang account na nakakonekta roon ay nakapangalan kay Camille.
Ngunit may isa pang detalye.
“May shared access,” sabi ni Gabriel.
Inilapag niya ang printed screenshots sa mesa.
Ang ikalawang registered phone number ay kay Adrian.
Parang nawala ang lahat ng tunog sa paligid.
Tumingin ako sa kaniya.
“Alam mo?”
“Hindi ko alam na ginagamit niya iyon para sundan tayo.”
“Pero may access ka.”
“Sinabi niyang para raw makita ko kung ligtas siyang nakauwi.”
Napatawa ako.
Hindi ko napigilan.
Sa loob ng pitong taon, ni minsan ay hindi niya hiningi ang location ko kapag gabi akong umuuwi mula sa trabaho.
Ngunit may access siya sa tracker ng kababata niya.
“May iba pa,” sabi ni Gabriel.
Ipinakita niya ang mensahe mula sa backup record ng shared tracking app.
Galing kay Camille:
“Aalis na ba kayo?”
Sagot ni Adrian:
“Oo. Huwag ka munang tumawag. Nangako ako kay Mara.”
Sumunod na mensahe ni Camille:
“Hindi ko naman kayang tiisin na tuluyan kang mawala sa akin.”
At ang sagot ni Adrian:
“Pagkatapos ng kasal, pareho pa rin naman tayo. Walang magbabago.”
Hindi iyon lantad na pag-amin ng pag-ibig.
Ngunit mas masakit pa roon.
Malinaw na plano niyang dalhin ang parehong magulong relasyon sa loob ng magiging pagsasama namin.
Ako ang magiging asawa.
Pero si Camille pa rin ang magiging sentro ng bawat desisyon.
“Hindi ko ibig sabihin—”
“Itigil mo na,” sabi ko.
“Sinabi mong walang magbabago. Tama ka. Kaya ako ang nagbago ng lahat.”
Pumasok si Camille mula sa pinto.
Namumugto ang mga mata niya.
“Adrian, sinabi kong huwag mo akong puntahan.”
Tumingin ako sa kaniya.
“Pumunta ka rito para muling ipakitang ikaw ang kailangang alagaan?”
“Gusto ko lang ipaliwanag.”
“Kung gayon, ipaliwanag mo kung bakit walong beses kang gumawa ng dahilan.”
“Hindi ko siya inagaw!”
“Hindi mo kailangang agawin. Kusang-loob ka niyang pinipili.”
Napatingin siya kay Adrian.
“Totoo ba? Kung ikakasal ka kay Mara, wala pa ring magbabago sa atin?”
Hindi nakasagot si Adrian.
Doon ko nakita ang takot sa mukha ni Camille.
Sa loob ng maraming taon, pareho silang nabuhay sa isang komportableng kasinungalingan.
Siya ang babaeng laging uunahin.
At si Adrian ang lalaking hindi kailangang pumili dahil ako naman ang laging naghihintay.
Ngayong umalis ako, bigla nilang kailangang harapin ang tanong na matagal nilang iniiwasan.
Ano ba talaga sila sa isa’t isa?
“Kayo na ang mag-usap,” sabi ko.
Kinuha ko ang huling kahon.
Sa elevator, narinig ko ang sigaw ni Camille.
“Kung hindi mo ako mahal, bakit lagi mo akong pinipili?”
Hindi ko na narinig ang sagot ni Adrian.
At sa unang pagkakataon, hindi ko na rin kailangang malaman.
Lumipas ang tatlong buwan.
Hindi kami agad naging magkasintahan ni Gabriel.
Nagmeryenda kami pagkatapos ng trabaho.
Nagpunta sa bookstore.
Nakipagtalo tungkol sa kung sino ang dapat maghugas ng pinaglutuan.
Sinasadya kong bagalan ang lahat.
Ayaw kong gamitin siya bilang benda sa sugat na iniwan ng iba.
At hindi niya ako minadali.
Isang gabi, habang naglalakad kami sa Bonifacio High Street matapos ang isang client meeting, tinanong niya ako:
“Handa ka na bang subukan?”
“Subukan ang ano?”
“Hindi kasal. Hindi habang-buhay. Isang totoong date lang.”
Ngumiti ako.
“Bakit parang contract proposal?”
“Abogado ako. Occupational hazard.”
“Sige.”
“Sige lang?”
“Gabriel, huwag mong sirain.”
Tumawa siya.
Ang una naming date ay sa maliit na ramen shop.
Walang mamahaling bulaklak.
Walang dramatikong pangako.
Ngunit nang tawagan siya ng isang kaibigang humihingi ng tulong, tumingin muna siya sa akin.
“Emergency ba?” tanong ko.
“Hindi. Nagtatanong lang kung puwede kong ayusin ang contract niya ngayong gabi.”
“Ano’ng sagot mo?”
“Bukas. May date ako ngayon.”
Napakasimpleng bagay.
Ngunit muntik akong maiyak.
Dahil minsan, hindi mo pala kailangang magmakaawa upang piliin.
Makalipas ang halos isang taon, niyaya niya akong maglakad sa UP Diliman, malapit sa lumang gusaling pinagtatalunan namin noon bilang mga estudyante.
Huminto siya sa ilalim ng acacia tree.
“May tanong ako.”
“May dala ka bang questionnaire?”
“Mas mahirap dito.”
Inilabas niya ang maliit na kahon.
Hindi siya lumuhod agad.
Tumingin muna siya sa akin.
“Mara, gusto kitang pakasalan. Pero ayokong sabihin mong oo dahil matagal na akong naghihintay. Sabihin mo lang kung handa ka. Kapag hindi pa, maghihintay ako nang walang sama ng loob.”
Tiningnan ko ang lalaking hindi ako hinabol noong mahina ako.
Hindi ako pinilit noong nag-aalinlangan ako.
At hindi ako ginawang pangalawa kahit kailan.
“Handa na ako.”
Doon lamang siya lumuhod.
Anim na buwan matapos iyon, ikinasal kami sa isang maliit na hardin sa Antipolo.
Dumating kami nang maaga.
Walang nawalang pusa.
Walang biglang nasirang tubo.
Walang babaeng kailangang sunduin.
Nang tawagin ang pangalan namin, magkasabay kaming tumayo.
Bago pumirma, bumulong si Gabriel:
“May gusto ka pa bang hintayin?”
Umiling ako.
“Wala na.”
At sa unang pagkakataon, ang salitang “maghintay” ay hindi na masakit.
Dahil hindi na ako nag-iisa sa dulo nito.
Samantala, nabalitaan kong hindi rin nagkatuluyan sina Adrian at Camille.
Nang wala na akong nagsisilbing dahilan upang iwasan nila ang katotohanan, nagsimula silang sisihan.
Para kay Camille, sapat na patunay ng pag-ibig ang bawat pagkakataong pinili siya ni Adrian.
Para kay Adrian, tungkulin lamang ang lahat ng iyon—isang tungkuling gusto niyang ipagpatuloy kahit may asawa na siya.
Sa huli, pareho nilang napagtantong ang relasyon nilang binuo sa pagitan ng mga hangganan ay hindi kayang mabuhay kapag inilagay na sa liwanag.
Minsang nagpadala sa akin ng email si Adrian.
Wala siyang hinihinging pagbabalikan.
Humingi lamang siya ng tawad.
Sinabi niyang ngayon niya naunawaan na hindi sapat ang pagiging tapat sa salita kung sa bawat desisyon ay ibang tao naman ang inuuna.
Hindi ako sumagot.
Hindi dahil galit pa ako.
Kundi dahil may mga paghingi ng tawad na hindi na kailangang maging simula ng bagong usapan.
Minsan, sapat nang tanggapin ito nang tahimik at magpatuloy.
MENSAHE
Ang tunay na pag-ibig ay hindi sinusukat sa tagal ng paghihintay, kundi sa linaw ng pagpili.
Hindi mo kailangang manatili sa isang relasyon dahil marami ka nang taon na ibinigay. Ang nakaraan ay hindi utang na dapat bayaran ng buong kinabukasan mo.
Kapag paulit-ulit kang iniiwan sa gilid, huwag matakot lumakad palayo.
Dahil may mga pagkakataong ang pagtatapos ng maling paghihintay ang siyang unang hakbang patungo sa buhay na matagal mo nang nararapat matanggap.
