Sinabi ng Asawa Ko na Maghiwalay Kami Pero “Pamilya Pa Rin” Daw—Kinabukasan, Nang Wala Siyang Almusal, Gamot, Pag-aalaga at Asawang Sasalo sa Kanya, Doon Siya Nagsimulang Matakot
Nang sabihin ng asawa kong gusto niyang makipagdiborsiyo, ako pa ang naghahanda ng gamot niya para sa susunod na umaga.
“Marina, maghiwalay na tayo.”
Napatigil ang kamay ko sa ibabaw ng maliit na pill organizer.
Walong taon kong kabisado kung alin ang iniinom niya bago kumain, alin ang pagkatapos ng almusal, at alin ang kailangang nasa bag niya kapag may business dinner.
Isinara ko ang lalagyan.
“Dahil kay Bianca?”
Parang may dumaan na anino sa mukha ni Gabriel Santillan.
Hindi niya inasahang alam ko ang pangalan.
Makalipas ang ilang segundo, tumango siya.
“Oo.”
“Nagsabi siya sa’yo?”
“Hindi.”
Tumayo ako at ibinalik ang mga gamot sa cabinet sa tabi ng dining area ng condo namin sa BGC.
“May lipstick niya sa kuwelyo mo. Pinalitan mo rin ang pabango sa kotse mo ng ginagamit niya. At simula noong nakaraang buwan, tuwing Miyerkules, may ‘client dinner’ ka hanggang hatinggabi.”
Tumingin ako sa kanya.
“Hindi lang ako nagtatanong, Gabriel. Hindi ibig sabihin no’n na wala akong nakikita.”
Biglang naging tahimik ang sala.
Sampung taon kaming magkakilala. Walong taon kaming kasal.
Sa tingin siguro niya, dapat umiiyak na ako. Dapat tinatanong ko kung ano ang meron kay Bianca na wala sa akin.
Pero kinuha ko lang ang basang tissue sa mesa at pinunasan ang kamay kong humawak sa gamot niya.
“Kailan mo gustong mag-file?”
Napakurap siya.
“Marina…”
“Ano?”
“Hindi mo kailangang maging ganito.”
“Ganito paano?”
Huminga siya nang malalim.
“Alam kong hindi patas sa’yo. Pero bata pa si Bianca. Minsan impulsive siya, sobrang dependent. Kapag kasama ko siya… pakiramdam ko kailangan niya ako.”
“Okay.”
“Pero hindi naman mabubura ang lahat ng pinagsamahan natin dahil lang sa diborsiyo.”
Doon ako napatingin nang diretso sa kanya.
“Hindi man tayo mag-asawa balang araw,” sabi niya, “pamilya pa rin tayo.”
Halos matawa ako.
Pamilya.
Ibig sabihin, gusto niyang mahalin ang ibang babae pero ako pa rin ang makaalala kung kailan sumasakit ang sikmura niya.
Ako pa rin ang bibili ng regalo para sa mga magulang niya.
Ako pa rin ang maghahanda ng maleta niya kapag may biyahe.
Ako pa rin ang magpapainit ng lugaw kapag umuwi siyang lasing.
At kung mag-away sila ni Bianca, baka gusto pa niyang bumalik sa akin para maglabas ng sama ng loob.
Napakaayos ng plano.
Sa kanya ang bagong pag-ibig.
Sa akin ang responsibilidad ng lumang tahanan.
“Sige,” sabi ko.
Luminaw ang mukha niya.
“Payag kang—”
“Payag ako sa diborsiyo.”
Huminto ako.
“Pero huwag mo na akong tawaging pamilya.”
Nanigas ang ekspresyon niya.
“Marina, kailangan mo ba talagang magsalita nang ganyan dahil galit ka?”
“Hindi ako galit.”
Tiningnan ko ang orasan.
11:10 p.m.
“Malinis ang guest room. Doon ka matulog. Bukas maaga pa ako sa office.”
Pumasok ako sa kuwarto at isinara ang pinto.
Kinabukasan, alas-siyete ako gumising.
Gumawa ako ng oatmeal para sa sarili ko, nagprito ng itlog at naghiwa ng mangga.
Nang lumabas si Gabriel, mukhang hindi siya nakatulog nang maayos.
Umupo siya at binuksan ang phone niya para tingnan ang market updates.
Makalipas ang dalawang minuto, napatingin siya sa mesa.
“Nasaan ang sa akin?”
“Ano?”
“Almusal ko.”
“Wala.”
Parang hindi niya naintindihan.
“Bakit?”
Sa loob ng walong taon, nauuna akong gumising para iayon ang almusal niya sa schedule niya.
Kapag may flight, may sandwich siyang baon.
Kapag masama ang sikmura niya, lugaw at saging.
Siguro nakalimutan na niyang hindi kusang lumilitaw ang almusal sa mesa.
“May tinapay sa ref,” sabi ko. “Marunong ka ring gumamit ng coffee machine.”
Bumigat ang mukha niya.
“Kagabi lang natin pinag-usapan ang diborsiyo. Ngayon hindi ka na agad magluluto para sa akin?”
Doon ko lubos na naunawaan.
Naniniwala talaga siyang pagkatapos ng diborsiyo, aalagaan ko pa rin siya.
Ibinaba ko ang kutsara.
“Gabriel. Tanging asawa ang gumigising nang maaga para asikasuhin ka.”
“Gabi-gabi mong pinili na hindi mo na kailangan ang asawang iyon.”
Hindi siya nakasagot.
Pagkatapos kong kumain, kinuha ko ang bag ko.
Bago ako makalabas, napahawak siya sa tiyan.
“Sandali. Nasaan ang gamot ko?”
“Nasa cabinet.”
“Saang drawer?”
“Pangalawa.”
Tinitigan niya ako.
“Hindi mo ba ihahanda para sa akin?”
“Hindi.”
“Marina, ano bang gusto mong patunayan?”
Humawak ako sa doorknob.
“Wala. Gusto ko lang sanayin kang mabuhay sa desisyong ikaw mismo ang gumawa.”
Pagdating ko sa opisina sa Makati, may tatlong missed calls na mula sa kanya.
Hindi ko sinagot.
Makalipas ang isang oras, nag-text siya. May dinner daw siya sa Ortigas. Maaari ko raw bang ilagay sa kotse ang gamot at ekstrang shirt niya tulad ng dati.
Sumagot ako:
“Hindi na ako ang taong dapat mong utusan para diyan.”
Akala ko roon matatapos.
Pero alas-dose ng tanghali, tumawag ang assistant ko.
“Ma’am Marina, may naghihintay po sa reception. Asawa n’yo raw po.”
Paglabas ko, naroon si Gabriel, hawak ang brown envelope na iniwan ko sa study room bago ako pumasok.
Hindi siya mukhang galit.
Mukha siyang takot.
Inilapag niya ang envelope sa mesa.
“Marina… ano ’to?”
Tumingin ako sa mga dokumento.
Petition draft.
Property division.
Removal of emergency contact.
At isang pahina na may pirma ko sa ibaba.
“Iyan,” sabi ko, “ang simula ng buhay na gusto mo.”
Binuklat niya ang huling pahina.
At biglang nawala ang kulay sa mukha niya.
“Hindi…” bulong niya. “Hindi mo puwedeng gawin ’to.”
PARTE2
Ang huling pahina ay hindi tungkol sa pera.
Mas masakit iyon para kay Gabriel.
Nakalagay roon ang listahan ng lahat ng account at dokumentong aalisan ko ng pangalan ko bilang primary contact: HMO authorization, emergency contact sa opisina, access sa medical records, travel file, at household account na ako ang matagal nang nag-aasikaso.
Sa pinakailalim, may isang simpleng linya:
Effective immediately, all personal, medical, and family responsibilities of Gabriel Santillan shall be managed by Gabriel Santillan himself or by a person of his choosing.
“Hindi mo puwedeng gawin ’to,” ulit niya.
“Bakit hindi?”
“Alam mong mahina ang sikmura ko. Alam mong may mga gamot akong kailangang bantayan.”
“Alam ko.”
“Alam mong si Mama tumatawag sa’yo kapag may kailangan sa bahay.”
“Alam ko rin.”
“Eh bakit parang bigla mo akong tinatanggal sa buhay mo?”
Napatingin ako sa kanya.
“Gabriel, ikaw ang humingi ng paghihiwalay.”
“Hindi ko sinabing maging estranghero tayo!”
“Hindi mo rin puwedeng piliin kung aling bahagi ng pagiging asawa ko ang gusto mong itira.”
Tahimik siya.
Doon ko nakita kung ano talaga ang kinatatakutan niyang mawala.
Hindi ang kasal mismo.
Kundi ang lahat ng bagay na nakukuha niya dahil asawa niya ako.
Inabot ko ang envelope.
“Kung may gusto kang ipa-review sa abogado mo, gawin mo.”
“Marina, ganito na lang ba talaga?”
“Matagal na itong ganito. Ngayon mo lang nararamdaman dahil hindi na ako gumagawa ng paraan para hindi mo maramdaman.”
Iniwan ko siya sa conference room.
Kinabukasan, tumawag ang biyenan kong si Tita Celia.
“Marina, may dinner tayo sa Sunday, di ba? Ikaw na bahala sa cake ng Papa niya. Iyong sugar-free na lagi mong ino-order.”
Dati, automatic kong binubuksan ang calendar ko.
Pero ngayon sinabi ko, “Tita, pakiusap po, kay Gabriel na kayo magsabi.”
Natahimik siya.
“May problema ba kayo?”
“Maghihiwalay na po kami.”
Makalipas ang ilang segundo, mahina niyang tanong, “Dahil ba kay Bianca Reyes?”
Napahinto ako.
“Alam n’yo?”
Napabuntong-hininga siya.
“May nakita akong picture noon. Kinausap ko si Gabriel. Sabi niya maaayos niya.”
Napangiti ako kahit walang nakakatawa.
Lahat pala ay may alam.
Ako lang ang inaasahang magpanggap na walang alam.
“Marina, sana huwag mo namang pabayaan si Gabriel. Kahit ano pa mangyari, matagal ka nang parte ng pamilya.”
Parehong-pareho ng sinabi ng anak niya.
“Tita, minahal ko po kayo. Pero ang pagiging parte ng pamilya ay hindi puwedeng isang direksiyon lang.”
“Kung pinili ni Gabriel ang ibang buhay, kailangan niyang panindigan iyon.”
Pagkatapos noon, isa-isa kong binalik ang mga responsibilidad na hindi naman talaga akin.
Ang birthday reservations ng mga magulang niya, ipinasa ko sa kanya.
Ang reminders sa maintenance ng kotse niya, dinelete ko.
Ang listahan ng gamot sa travel pouch, iniwan ko sa drawer.
Ang contact ng dry cleaner, dentist, tailor, driver, at family doctor, isinulat ko sa isang folder at inilagay sa mesa niya.
Hindi ko itinapon.
Ibinalik ko lang sa tunay na may-ari.
Tatlong araw matapos niyang hingin ang paghihiwalay, nagdala siya ng dalawang maleta sa condo.
Kasama niya si Bianca.
Maganda si Bianca. Dalawampu’t pito, maayos manamit, at may kumpiyansang galing sa isang taong naniniwalang siya ang pinili.
“Marina,” sabi ni Gabriel, “kukunin ko lang ang ibang gamit ko.”
Tumango ako.
“Go ahead.”
Makalipas ang ilang minuto, lumabas siya mula sa bedroom hawak ang maliit na travel pouch.
“Nasaan iyong gamot ko?”
“Drawer sa study.”
“Hindi ito kumpleto.”
“Kung ano ang nasa loob, iyon ang huling inayos ko.”
Napatingin sa kanya si Bianca.
“Hindi mo ba alam kung ano ang gamot mo?”
Hindi nakasagot si Gabriel agad.
Tumawa nang kaunti si Bianca.
“Babe, adult ka na. Kaya mo na ’yan.”
Simple lang ang sinabi niya.
Pero para kay Gabriel, parang sampal iyon.
Sa sumunod na dalawang linggo, halos araw-araw may message siya.
“Nasaan receipt ng insurance?”
“Anong clinic nga ulit ang dentist ko?”
“Anong oras flight ko sa Friday?”
Noong una, sinasagot ko siya nang maikli kung impormasyong kailangan niya talaga.
Pagkatapos, naging utos na naman.
“Paki-book ako ng follow-up.”
“Paki-send kay Mama ang flowers.”
“Paki-remind ako bukas tungkol sa gamot.”
Hindi ko na sinagot.
Isang gabi, bandang alas-onse, tumawag siya nang paulit-ulit.
Sa ikalimang tawag, sinagot ko.
“Bakit?”
“Sumasakit tiyan ko.”
“Kung malala, magpatingin ka.”
“Puwede ka bang pumunta rito?”
“Nasaan si Bianca?”
Tahimik.
Pagkatapos ay sinabi niyang, “Nag-away kami.”
Napapikit ako.
Narito na nga ang eksenang naisip ko noong gabing humingi siya ng paghihiwalay.
Bagong pag-ibig kapag masaya.
Lumang asawa kapag mahirap.
“Gabriel, tumawag ka sa doctor kung kailangan mo ng medical help.”
“Hindi doktor ang kailangan ko ngayon.”
“Kung ako ang kailangan mo bilang asawa, huli ka na.”
“Marina, walong taon tayo.”
“Eksakto.”
“Walong taon kitang inalagaan. Kaya alam kong kapag sinagot ko ang tawag na ito sa paraang gusto mo, babalik tayo sa parehong sistema. Ikaw ang pipili. Ako ang sasalo.”
Hindi siya nagsalita.
“Hindi na.”
Pinatay ko ang tawag.
Makalipas ang isang buwan, nagkita kami sa opisina ng abogado.
Mas payat siya nang kaunti. Wala na ang kumpiyansa niya noong gabing sinabi niyang pamilya pa rin kami.
Habang hinihintay namin ang abogado, siya ang unang nagsalita.
“Wala na kami ni Bianca.”
“Okay.”
“Tinanong niya ako kung bakit parang kailangan ko raw ng assistant, hindi partner.”
Mapait siyang ngumiti.
“Sinabi rin niyang hindi siya papasok sa relasyon para maging yaya ko.”
Wala akong sinabi.
“Doon ko lang naisip… iyon din pala ang hinihingi ko sa’yo.”
“Iyon ang matagal mo nang hinihingi.”
“Hindi ko napansin.”
“Dahil ginagawa ko nang tahimik.”
Maya-maya, mahina niyang sinabi, “Mahal kita, Marina.”
“Baka mahal mo ang buhay na ginawa ko para sa’yo.”
Napakurap siya.
“May pagkakaiba ba?”
“Malaki.”
Lumapit ang abogado at ipinaliwanag ang susunod na hakbang sa legal separation at pag-aayos ng aming ari-arian.
Pagkatapos ng meeting, sinundan ako ni Gabriel hanggang parking lot.
“Kung sabihin kong nagkamali ako? Kung gusto kong bumalik?”
Huminto ako sa tabi ng kotse.
Sa loob ng maraming taon, iyan marahil ang pangungusap na pinakagusto kong marinig.
Pero nang dumating, wala na itong kapangyarihan.
“Bakit mo gustong bumalik?”
Natahimik siya.
“Dahil tahimik ang condo? Dahil walang naghahanda ng almusal? Dahil walang nagpapaalala ng schedule mo? Dahil iniwan ka ni Bianca?”
“Hindi lang iyon.”
“Kung gano’n, sabihin mo kung ano ang nami-miss mo sa akin na walang kinalaman sa ginagawa ko para sa’yo.”
Binuka niya ang bibig.
Walang lumabas.
Iyon ang sagot.
“Gabriel, hindi kita kinamumuhian.”
Tumingin siya sa akin na parang may pag-asa.
“Pero hindi ibig sabihin no’n na babalik ako.”
“Hindi ba puwedeng magsimula ulit?”
“Puwede kang magsimula ulit.”
Binuksan ko ang pinto ng kotse.
“Ako rin.”
“Pero hindi kailangang magkasama.”
Makalipas ang ilang buwan, lumipat ako sa mas maliit na unit sa Salcedo Village, malapit sa opisina.
Sa unang umaga ko roon, automatic akong bumangon para sana maghanda ng dalawang almusal.
Napahinto ako sa gitna ng kusina.
Pagkatapos ay natawa ako.
Isa lang pala.
Gumawa ako ng kape, nag-toast ng pandesal, at umupo sa tabi ng bintana habang bumababa ang ulan sa Makati.
Walang schedule na kailangang tandaan.
Walang gamot na kailangang ihanda.
Tahimik ang apartment.
Pero sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, hindi malungkot ang katahimikan.
Malaya ito.
Ilang buwan pa ang lumipas nang mag-message si Gabriel.
“Marina, birthday ni Mama sa Sunday. Pupunta ka ba?”
Sumagot ako.
“Pakibati mo siya para sa akin. Sana maging masaya ang celebration ninyo.”
Nag-reply siya agad.
“Hindi na ba talaga tayo pamilya?”
Huminga ako nang malalim.
“Ang pamilya ay hindi taong iniiwan mo kapag may mas bago, tapos babalikan mo kapag kailangan mo ng alaga.”
“Pamilya ang taong pinipili mo, nirerespeto mo, at pinaninindigan mo habang kasama mo pa siya.”
“Pinili mong bitawan ang pagiging asawa ko. Tinanggap ko iyon.”
“Ngayon, tanggapin mo rin na may mga bagay na kasama sa pagkawala ko.”
Hindi na siya sumagot.
At hindi ko na rin hinintay.
May mga relasyon na hindi nasisira sa isang malaking sigawan.
Minsan, nauubos sila sa maliliit na bagay na palaging inaako ng isang tao at palaging inaasahan ng isa.
At may mga paghihiwalay na hindi kabiguan.
Minsan, iyon ang unang pagkakataon na pinipili mong huwag nang mawala ang sarili mo para lang manatiling buo ang buhay ng ibang tao.
Ang pag-aalaga ay regalo, hindi obligasyong puwedeng kunin kahit tapos na ang pagmamahal at respeto.
Ang tunay na pamilya ay hindi lang marunong tumanggap ng pag-aaruga. Marunong din itong mag-ingat sa taong nagbibigay nito.
