Bahagi 3 — Sa Murang Tindahan Nagsimula ang Gulo, Pero Mas Mabaho ang Katotohanan
Bahagi 3 — Sa Murang Tindahan Nagsimula ang Gulo, Pero Mas Mabaho ang Katotohanan
Kung ibang araw iyon, baka kinabahan ako nang makita kong may tatlong tauhan ng munisipyo sa gate namin.
Pero habang nakatayo si Aling Cora sa likod nila na parang nanalo na sa kaso, isang bagay lang ang nasa isip ko.
Buti na lang mahilig si Mama sa papeles.
Bago siya namatay limang taon na ang nakalipas, siya ang nag-ayos ng halos lahat ng dokumento ng farm.
“Kapag negosyo ang pinag-uusapan,” lagi niyang sabi, “mas matibay ang papel kaysa salita.”
Kaya kahit maliit lang ang operasyon namin noon, itinuro niya sa akin na huwag magbenta ng kahit isang hayop nang walang tamang tala.
Binuksan ko ang gate.
“Pasok po kayo.”
Si Aling Cora at ang grupo niya ay kusang sumunod.
Hinarangan sila ng isang staff.
“Ma’am, inspection po ito. Farm owner at authorized personnel lang muna.”
Halatang napahiya si Aling Cora.
“Pero kami ang nagreklamo!”
“Ma’am, tatawagin po namin kayo kung kailangan ng statement.”
Pumasok sina Dr. Santos.
Dinala ko sila sa maliit naming opisina.
Inilabas ko ang business permit, barangay clearance, livestock registration, vaccination records, slaughter documents, resibo ng veterinary medicines at delivery contracts.
Isa-isang tiningnan ng babae ang mga papel.
“Updated lahat,” sabi niya.
Tumango si Dr. Santos.
“Patingin din ng log ng binenta ninyo nitong December.”
Ibinigay ko ang notebook.
Nandoon ang pangalan ng bawat bumili, timbang, presyo at petsa.
Napakunot ang noo niya.
“₱185 per kilo?”
“Opo.”
“Lahat?”
“Opo. May ilan pong dinagdagan ko ng timbang pero hindi ko na siningil.”
Tumingin siya sa akin.
“Magkano ang commercial contract ninyo?”
“Depende po sa cut at timbang, pero nasa average na ₱365 hanggang ₱410 kada kilo kapag processed and delivered.”
Nagkatinginan ang tatlong inspector.
“May kopya?”
Inilabas ko ang kontrata.
May pirma.
May delivery receipts.
May bank deposit records.
Tahimik silang nagbasa.
Pagkatapos ay tumingin sa akin si Dr. Santos.
“Ibig sabihin, mas mababa sa production cost ang community price ninyo?”
“Opo.”
“Bakit?”
Napatingin ako kay Papa na nakatayo sa pinto.
Siya ang sumagot.
“Tradisyon po ng pamilya. Maraming senior citizen dito. Marami ring seasonal lang ang trabaho. Tuwing Pasko, nagtatabi kami.”
Tumango si Dr. Santos.
Wala siyang sinabi.
Sunod nilang inspeksiyunin ang farm.
Malinis ang kulungan.
May sapat na espasyo ang mga alaga.
May hiwalay na lugar para sa feeds.
May footbath sa pasukan.
May log ng disinfection.
Lahat ng gamot at bakuna ay nasa cabinet.
Hindi kami perpekto, pero alam naming pagkain ng ibang tao ang binebenta namin.
Hindi puwedeng bahala na.
Habang nag-iinspeksiyon sila, nakita kong nakatayo pa rin sa labas si Aling Cora.
Nang makalabas ang grupo makalipas ang halos isang oras, sinalubong niya agad si Dr. Santos.
“Dok, ano po? May violation?”
Sumagot ang doktor nang diretso.
“Sa initial inspection, wala kaming nakitang major violation.”
Nawala ang ngiti niya.
“Pero mahal ang benta nila!”
“Pricing dispute po iyon, hindi sanitation violation.”
“Pero ₱185!”
Napakunot ang noo ng doktor.
“Ma’am, alam n’yo po ba ang kasalukuyang presyo ng native pork?”
Hindi nakasagot si Aling Cora.
Nagpatuloy siya.
“At alam n’yo po bang may dokumento silang nagpapakitang mas mataas pa ang regular wholesale value kaysa sa presyong ibinigay sa inyo?”
May ilang kapitbahay na nakikinig sa kabilang kalsada.
Unti-unting lumapit.
Nagsimulang magbulungan.
Si Mang Berting ang sumingit.
“Pero may ₱95 sa palengke.”
Doon nag-iba ang mukha ni Dr. Santos.
“Kay Mang Ruben?”
Tumango siya.
Naglabas ng ballpen ang doktor.
“May binili ba kayo?”
“Oo.”
“May resibo?”
Nagkatinginan sila.
Si Aling Cora ang naglabas ng maliit na plastic bag mula sa handbag niya.
“Narito.”
Kinuha iyon ng staff.
Binasa.
Frozen pork trimmings.
₱95 per kilo.
“Hindi ito kapareho ng native pork,” sabi ng doktor.
“Pero karne pa rin naman,” matigas na sagot ni Aling Cora.
“Ma’am, magkaiba ang produkto.”
Tahimik ang lahat.
Pagkatapos ay sinabi ni Dr. Santos ang hindi nila inaasahan.
“May dahilan kung bakit galing kami roon bago kami pumunta rito.”
Napatingin ang grupo sa kanya.
“May reklamo tungkol sa kondisyon ng ilan sa mga paninda nila. May na-hold kaming stock para sa verification at pinatigil muna ang pagbebenta ng ilang batch.”
Namuti ang mukha ni Aling Cora.
“Ano’ng ibig sabihin ng held?”
“Hindi ko pa puwedeng sabihin ang final findings hangga’t wala ang report. Pero pinayuhan naming huwag munang ibenta o kainin ang mga produktong kasama sa batch na sinusuri.”
Biglang nag-ingay ang mga tao.
“Eh bumili kami!”
“May limang kilo ako!”
“Nasa motor pa!”
“Dok, iyong resibo ko!”
Nagsimula silang maglabasan ng supot.
Parang biglang nakalimutan nilang pumunta sila roon para ipahiya ako.
“Please,” sabi ng doktor. “Huwag muna kayong mag-panic. Ihiwalay ninyo ang nabili at dalhin ang resibo sa office para ma-check ang batch number.”
Si Aling Cora ay parang nawalan ng lakas.
Tumingin siya sa akin.
“Lea…”
Alam ko na ang susunod niyang sasabihin.
Hindi ko siya hinayaang matapos.
“Aling Cora, hindi ko po kasalanan kung ano ang pinili ninyong bilhin pagkatapos ninyong ibalik ang sa amin.”
“Hindi ko naman sinasabing kasalanan mo.”
Pero iyon mismo ang tono niya.
Parang obligasyon ko pa ring iligtas sila mula sa sarili nilang desisyon.
Kinagabihan, mas lumaki ang gulo.
May nag-post sa barangay group ng litrato ng tindahan ni Mang Ruben na sarado ang isang bahagi at may notice mula sa munisipyo.
Doon nagsimulang magbago ang mga komento.
“Akala ko ba mas maganda roon?”
“Hindi ba ito iyong sinasabi ni Cora?”
“Bakit kasi presyo lang tiningnan?”
May ilan ding nagtatanong:
“Totoo bang ₱185 lang ang native pork nina Lea?”
“Kung ganoon, halos kalahati pala ang presyo nila?”
May isang customer naming taga-ibang barangay na sumagot.
“Regular contract price nila sa amin mas mataas. Special community price talaga iyong ₱185.”
Doon nagsimulang mabura ang kuwento na yumaman kami sa panlalamang.
Pero imbes na manahimik, gumawa ng panibagong post si Aling Cora.
Mahaba.
Emosyonal.
Ang sabi niya, hindi raw tungkol sa presyo ang problema.
Ang problema raw ay “walang malasakit” ako dahil tumanggi akong ibalik ang karne matapos nilang malaman ang sitwasyon sa palengke.
May litrato pa siyang nakasimangot sa harap ng bahay.
“Ngayong Pasko,” isinulat niya, “makikita kung sino ang may puso at kung sino ang puro pera.”
Binasa ko iyon nang dalawang beses.
Pagkatapos ay isinara ko ang cellphone.
“Hayaan mo,” sabi ni Papa.
Pero bago matulog, may tumawag sa akin.
Si Kapitan Ramon.
“Lea, puwede ka bang pumunta bukas sa barangay hall?”
“Bakit po?”
“May gustong pag-usapan iyong mga nagreklamo.”
Napabuntong-hininga ako.
“Ano na naman po?”
“Gusto nilang magkaroon ng mediation.”
“Para saan?”
Sandaling natahimik si Kapitan.
“Gusto nilang pilitin kang magbenta ulit sa parehong presyo.”
Napatawa ako.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil hindi ko maisip kung anong klaseng lohika iyon.
Kaninang umaga, magnanakaw ako.
Kinahapunan, walang puso.
Ngayon, gusto nila akong pilitin na bentahan sila ulit.
“Pupunta ako,” sabi ko.
Kinabukasan, alas-nuwebe, punô ang barangay hall.
Nasa harapan si Aling Cora.
Katabi niya sina Mang Berting at Aling Nida.
May hawak silang papel.
Nasa kabilang bahagi kami ni Papa.
Nagsimula si Kapitan Ramon.
“Okay. Walang sigawan. Isa-isa.”
Si Aling Cora agad ang nagsalita.
“Kap, simple lang naman. Pasko. May mga bata. May matatanda. Hindi naman tama na dahil lang nagkaroon ng hindi pagkakaintindihan, hindi na kami pagbebentahan.”
“Hindî pagkakaintindihan ang nangyari,” sagot ko.
“Eh ano?”
“Tinawag ninyo akong magnanakaw.”
“Wala akong sinabing magnanakaw.”
Inilabas ko ang cellphone.
Pinatugtog ko ang video mula sa CCTV sa harap ng bahay.
Malinaw ang boses niya.
“Mga kapitbahay, taon-taon pala tayong ninanakawan nitong pamilyang ito!”
Natahimik ang hall.
Namula ang mukha niya.
“Galit lang ako noon.”
“Pero ipinost ninyo rin.”
“Emosyonal ako.”
“At hanggang kagabi, ako pa rin ang sinisisi ninyo.”
Hindi siya sumagot.
Si Kapitan Ramon ang namagitan.
“Ano ba talaga ang hinihingi ninyo?”
Naglabas ng papel si Mang Berting.
“Gusto lang naming makabili ulit sa dating presyo.”
Kinuha iyon ni Kapitan.
Mahigit tatlumpung pirma.
Napatingin siya sa akin.
“Lea?”
Umiling ako.
“Hindi na po.”
Nag-ingay ang mga tao.
“Ang yabang!”
“Pinapahirapan mo ang buong sitio!”
“Negosyante ka naman!”
Hinayaan kong matapos sila.
Pagkatapos ay inilabas ko rin ang isang folder.
“Kap, may gusto rin po akong ipakita.”
Inilapag ko ang delivery contract namin.
“Simula ngayong araw, lahat ng natitirang marketable stock namin ay nakalaan na sa commercial buyers.”
Napakunot ang noo ni Kapitan.
“Lahat?”
“Opo.”
“Pati iyong dating community allocation?”
“Opo.”
Bumaling si Aling Cora sa akin.
“Sinadya mo ito!”
“Opo.”
Nanlaki ang mata niya.
Hindi niya inaasahang aamin ako.
“Dahil ang community discount po ay kusang-loob. Hindi obligasyon. Kung ang kapalit ng pagkalugi namin ay mapapahiya kami sa sarili naming bakuran, mas mabuting ibenta namin sa regular buyer.”
Tumayo si Mang Berting.
“Paano naman kami?”
Tahimik kong sinagot:
“Noong kailangan ninyo ng murang karne, nandito kami.”
“Pero nang may isang karatulang nagsabing may mas mura, hindi ninyo man lang kami binigyan ng pagkakataong magpaliwanag.”
“Ngayon, hinihingi ninyong kami ulit ang magsakripisyo para ayusin ang problemang kayo mismo ang gumawa.”
Tahimik ang buong hall.
Akala ko tapos na.
Pero biglang tumayo si Aling Cora.
May luha na ang mga mata niya.
“Kung ganoon, wala ka talagang puso.”
Lumapit siya sa gitna.
“Lahat ng ginawa mo sa akin noon, pakitang-tao lang pala!”
Parang may humampas sa dibdib ko.
Siya pa ang nagsabi noon.
Ang babaeng ilang beses kong isinugod sa klinika.
Ang babaeng pinadalhan namin ng pagkain nang wala siyang makasama.
“Pakitang-tao?”
“Oo! Kung tunay kang mabait, hindi mo ipagdadamot ang pagkain sa mga kapitbahay mo!”
Gusto kong sumagot.
Pero si Papa ang unang tumayo.
Hindi siya galit.
Mas masakit ang mukha niya kaysa galit.
“Cora,” sabi niya, “dalawampu’t pitong taon tayong magkapitbahay.”
Tahimik ang lahat.
“Kung kailangan mong sabihing masama ang anak ko para mapilit mo siyang magbigay sa gusto mo, baka hindi kabaitan ang hinihingi mo.”
Napayuko ang ilan.
Pagkatapos ay sinabi ni Papa ang isang pangungusap na hindi ko inasahang maririnig ko mula sa kanya.
“Simula ngayon, tapos na ang pamaskong bentahan namin sa barangay.”
Nagkagulo.
May sumigaw.
May nagmakaawa.
May nagtanong kung permanente ba.
Tumango si Papa.
“Permanente.”
At doon, unang beses kong nakita ang tunay na takot sa mukha ni Aling Cora.
Hindi dahil mawawalan siya ng murang karne ngayong Pasko.
Kundi dahil naintindihan niyang ang isang bagay na akala nilang obligasyon naming ibigay habambuhay ay maaari palang mawala sa isang umaga.
Pero hindi pa iyon ang pinakamasamang balitang naghihintay sa kanya.
Dahil habang palabas kami ng barangay hall, tumunog ang cellphone ko.
Si Dr. Santos.
“Ms. Villanueva,” sabi niya, “lumabas na ang preliminary findings sa samples mula sa tindahan.”
Napatigil ako.
“May kailangan kaming statement mula sa mga taong bumili roon kahapon.”
Napatingin ako sa likod.
Nasa pintuan si Aling Cora.
Nakatingin din siya sa akin.
At sa mukha ni Dr. Santos nang dumating siya makalipas ang ilang minuto, alam kong ang simpleng reklamo tungkol sa ₱95 na karne ay malapit nang maging mas malaking problema kaysa inakala nilang lahat.
