Tatlong gabi bago ang UPCAT-style scholarship exam, nakayuko ako sa mesa, paulit-ulit na sinasagutan ang mock test.

Tahimik ang buong bahay sa Marikina.

Tanging tunog ng electric fan at lapis ko ang naririnig.

Hanggang sa pag-angat ko ng tingin sa salamin, may babaeng nakatayo sa likod ko.

Payat siya. Maputla. Sugatan ang labi. Ang buhok niya magulo, ang mga mata parang matagal nang hindi natutulog.

At ang pinakanakakatakot—

kamukha ko siya.

Eksaktong mukha ko.

“Rhea,” bulong niya, halos punit ang boses. “Ako ikaw… galing sa hinaharap.”

Nanlamig ang buong katawan ko.

Napahawak ako sa gilid ng mesa.

“Pakiusap,” umiiyak niyang sabi. “Huwag mong tulungan si Nathan mandaya. Kahit anong sabihin niya. Kahit gamitin niya ang nakaraan mo. Kapag pumayag ka, mawawala ang kinabukasan mo. Babagsak ka. Sisirain ka nila. At isang araw… mamamatay kang walang makakaalam ng pangalan mo.”

Napatawa ako.

Hindi dahil nakakatawa.

Kundi dahil iyon lang ang kaya kong gawin para hindi ako mapasigaw.

“Ang cheap naman ng pananakot,” sabi ko, pilit matapang. “Sino ka ba talaga?”

Ngunit bago pa siya sumagot, umilaw ang cellphone ko.

Message mula kay Nathan.

Nathan dela Cruz.

Kababata ko.

Ang lalaking kasama ko mula Grade 1 hanggang senior high.

Ang lalaking lagi kong pinaniwalaang hindi ako iiwan.

Binuksan ko ang mensahe.

Rhea, bukas sa exam, nakaupo si Mika sa likod mo. Ikaw na bahala sa sagot niya ha. Nakausap na ni Papa ang tao sa loob. Simple lang ’to. Tayong tatlo makakapasok.

Nawala ang lakas ng tuhod ko.

Paglingon ko ulit sa salamin, wala na ang babae.

Pero ang mensahe ni Nathan, nandoon pa rin.

At biglang tumawag siya sa video.

Nanginginig ang kamay ko nang sagutin ko.

“Bakit hindi ka nagre-reply?” bungad niya, halatang iritado. “Nabasa mo na, di ba?”

Tinitigan ko siya.

Parang ibang tao ang nasa screen.

“Pinapamandaya mo ako,” mahina kong sabi.

Napabuntong-hininga siya, parang ako pa ang mahirap kausap.

“Grabe ka naman magsalita, Rhea. Tulong lang ’yon. Ang talino mo. Isang tingin lang sa papel mo, makakasagot na si Mika.”

Mula sa likod niya, sumilip si Mika Soriano.

Ang transferee na dumating lang nitong huling semester.

Mahinhin siya sa klase. Laging nakayuko. Laging may kwento tungkol sa hirap ng buhay niya. Laging umiiyak kapag hindi pinapansin.

At lagi siyang pinagtatanggol ni Nathan.

“Okay lang, Kuya Nathan,” sabi ni Mika, nangingilid ang luha. “Huwag mo na siyang pilitin. Sanay naman akong matalo sa buhay.”

Napapikit ako.

Kuya Nathan.

Noon, ako lang ang tinatawag niyang “Rhe.”

Ngayon, may iba nang marunong magpahina sa boses niya.

Tumalim ang tingin ni Nathan.

“Rhea, huwag kang selfish. Ikaw na nga ang may perfect grades. Ikaw na ang mahal ng teachers. Konting tulong lang sa taong walang-wala, ayaw mo pa?”

“Paano kung mahuli ako?”

Tumawa siya.

“Hindi mangyayari ’yon. Si Papa na ang bahala. May kakilala siya sa testing center.”

“Si Papa mo?” tanong ko.

“Principal siya dati, Rhea. Marami siyang koneksyon.”

Parang may yelong dumaloy sa dibdib ko.

Alam kong may impluwensya ang pamilya dela Cruz.

Pero hindi ko akalaing kaya nilang ipusta ang buhay ko.

“Kung tumanggi ako?” tanong ko.

Sandaling tumahimik si Nathan.

Pagkatapos, bumaba ang boses niya.

“Alam mo, Rhea… lahat ng tao sa school akala nila ang linis-linis mo.”

Kumirot ang sikmura ko.

“Pero paano kung malaman nila ang nangyari noong retreat?”

Napahigpit ang hawak ko sa cellphone.

Noong retreat.

Ang gabing muntik na akong mapahamak dahil sa lasing na pinsan niya.

Ang gabing ako pa ang pinatahimik ng pamilya nila para hindi masira ang pangalan nila.

Ang gabing si Nathan ang nangakong poprotektahan niya ako.

Ngayon, iyon ang hawak niyang kutsilyo.

“Hindi mo gagawin ’yan,” bulong ko.

Ngumiti siya.

Hindi malambing.

Hindi pamilyar.

“Subukan mong hindi tumulong bukas.”

Pinatay niya ang tawag.

Buong gabi, hindi ako nakatulog.

Hinintay kong bumalik ang babae sa salamin, pero hindi siya dumating.

Kinabukasan, pumasok ako sa testing center sa Quezon City na parang may bato sa dibdib.

Nakita ko agad si Nathan sa hallway.

Lumapit siya, malambing na naman ang mukha.

“Rhe, sorry kagabi. Na-pressure lang ako. Mahal kita, alam mo ’yon.”

Dati, sapat na ang ganong tono para lumambot ako.

Ngayon, mukha na lang siyang aktor sa eksenang kabisado na niya.

“Kung gusto mong tulungan si Mika,” sabi ko, “bakit hindi ikaw ang magbigay ng sagot?”

Nanigas siya.

Isang segundo lang.

Pero nakita ko.

Takot.

Hindi guilt.

Takot.

Bago pa siya makasagot, pinapasok na kami.

Nasa unahan ako.

Nasa likod ko si Mika.

Buong unang exam, sinipa niya ang upuan ko. Umubo siya nang paulit-ulit. Naglaglag ng ballpen. Nagbulong ng pangalan ko.

Hindi ako lumingon.

Pagkatapos ng exam, hinabol niya ako sa corridor.

“Ang taas-taas ng tingin mo sa sarili mo, Rhea,” singhal niya. “Akala mo ba hindi ka babagsak?”

Lumapit si Nathan, halatang pigil ang inis.

“Rhe, tara mamaya. Kain tayo. Mag-usap tayo nang maayos.”

Umiling ako.

“May review pa ako.”

Doon ko nakita ang saglit na pagtingin nila ni Mika sa isa’t isa.

Parang may plano silang nabigo.

Pag-uwi ko, dumiretso ako sa kwarto.

At sa salamin, muli siyang lumitaw.

Ang babaeng ako.

Mas maputla.

Mas hirap huminga.

“Rhea,” sabi niya. “Huwag kang kakain o iinom ng kahit ano mula kay Nathan hanggang matapos ang exam.”

Napatakip ako sa bibig.

“Bakit?”

“Lalagyan ka nila ng pampahilo. Kapag hindi ka tumulong, gagawin ka nilang dahilan. Papalabasin nilang ikaw ang may kodigo. Ikaw ang mandarayang babae.”

“Paano ko sila pipigilan?”

Humawak siya sa salamin, parang sinusubukang abutin ako.

“Hanapin mo ang nasa ilalim ng mesa mo bukas. Hindi sa loob. Sa ilalim. At huwag kang magtiwala sa unang proctor.”

“Anong meron sa ilalim?”

Nanginginig ang labi niya.

“May maliit na—”

Bigla siyang napasinghap.

Parang may humila sa kanya palayo sa dilim.

“Rhea,” habol niyang sigaw, “kapag nakita mo ang pulang sticker, huwag mong hawakan—”

At naglaho siya.

Kinabukasan, bago magsimula ang exam, maaga akong pumasok.

Diretso ako sa upuan ko.

Tiningnan ko ang loob ng mesa.

Wala.

Sinipat ko ang gilid.

Wala.

Lumuhod ako at hinipo ang ilalim.

May nakausling bagay.

Maliit.

Manipis.

May pulang sticker.

At sa sandaling nakita ko iyon, narinig ko ang boses ng proctor sa likod ko.

“Miss Santos,” malamig niyang sabi. “Ano ang ginagawa mo diyan?”

part2

Hindi ko ginalaw ang pulang sticker.

Itinaas ko ang dalawang kamay ko na parang may baril na nakatutok sa akin.

“Ma’am,” sabi ko, pinilit kong hindi manginig ang boses. “May nakadikit po sa ilalim ng mesa ko. Hindi ko po alam kung ano ’yan.”

Biglang tumahimik ang buong silid.

Si Mika, sa likod ko, napakapit sa ballpen niya.

Si Nathan, tatlong upuan sa kanan, napatingin agad sa proctor.

At doon ko naintindihan.

Kilala nila ang isa’t isa.

Hindi takot si Nathan dahil baka mahuli si Mika.

Takot siya dahil baka mabuko ang buong plano.

Lumapit ang proctor. Si Ma’am Villareal ang pangalan sa ID niya. Matigas ang mukha. Hindi man lang niya sinilip nang maayos ang mesa.

“Tumayo ka,” sabi niya. “Mukhang may dala kang bawal.”

Bumilis ang tibok ng puso ko.

Kung susunod ako agad, sila ang hahawak sa mesa.

Sila ang kukuha.

Sila ang gagawa ng kwento.

Huminga ako nang malalim.

“Ma’am, request ko po sana na tawagin ang head examiner bago galawin ’yan. At sana po may video recording.”

Sumimangot siya.

“Are you questioning my authority?”

“Hindi po. Pinoprotektahan ko lang po ang sarili ko.”

May ilang estudyanteng nagbulungan.

Nakita kong namutla si Mika.

“Arte,” mahina niyang sabi, pero rinig ng mga nasa paligid.

Ngumiti ako.

“Sige. Kung arte lang, mas lalong walang dapat ikatakot.”

Doon na nagtaas ng kamay ang isang lalaking proctor mula sa likod ng room.

“Ma’am, standard protocol naman po iyon. Kapag may suspicious item, dapat may witness.”

Natigilan si Ma’am Villareal.

Hindi niya yata inaasahang may kokontra.

Pagkalipas ng ilang minuto, dumating ang head examiner kasama ang dalawang security staff.

Habang hawak nila ang cellphone camera, saka lang kinuha ang bagay sa ilalim ng mesa ko.

Isang maliit na folded paper.

May answers.

May room assignment.

May pangalan ko sa ibabaw.

At may malinaw na nakasulat sa ilalim:

Prepared for Rhea Santos.

May humigop ng hangin sa likod ko.

Si Mika.

Tumulo ang malamig na pawis sa batok ko.

Kung hinawakan ko iyon, tapos na ako.

“Hindi akin ’yan,” sabi ko.

Si Ma’am Villareal agad nagsalita. “Pero nasa mesa mo.”

“Hindi ko pa po inuupuan ang mesa nang makita ko. Pumasok ako nang maaga para mag-check.”

Lumapit ang head examiner. “Bakit ka nag-check?”

Tumingin ako kay Nathan.

Sa unang pagkakataon, hindi siya makatingin sa akin.

Inilabas ko ang cellphone ko.

“Dahil may nagbanta po sa akin.”

Binuksan ko ang screenshots.

Messages ni Nathan.

Video call record.

Voice note na hindi niya alam na na-save ko kagabi.

Narinig ng buong room ang boses niya:

“Bukas, tumulong ka man o hindi, ikaw pa rin ang babagsak.”

Nanginginig si Mika.

Si Nathan naman, biglang tumayo.

“Fake ’yan! Edited ’yan!”

Pero bago pa siya makalapit, hinarang siya ng security.

“Sir, umupo ka.”

Hindi na siya mukhang prinsipe ng school.

Mukha siyang batang nahuling nagnakaw.

Ilang minuto pa, pumasok ang isang babaeng staff mula sa exam office.

May hawak siyang envelope.

“Sir,” sabi niya sa head examiner, “may anonymous report po kagabi tungkol sa organized cheating. May attached files. Same names.”

Napapikit ako.

Ang email ko.

Nakarating.

At hindi ako nag-iisa.

Dinala kaming apat sa holding room—ako, Nathan, Mika, at Ma’am Villareal.

Doon lumabas ang mas malaking katotohanan.

Ang ama ni Nathan pala ang nag-ayos ng connection sa testing center.

Hindi lang para kay Mika.

Para rin kay Nathan.

Kaya hindi niya kayang siya ang tumulong.

Dahil siya mismo ay may kodigo ring nakaabang.

Matagal na pala siyang hindi nag-aaral nang seryoso.

Masyado siyang kampante na kahit bumagsak siya, may sasalo sa kanya.

At si Mika?

Hindi siya simpleng kawawang babae.

Siya ang nag-record ng mga upuan, nagpadala ng seat plan, at nakipag-usap sa staff kapalit ng pera mula sa pamilya ni Nathan.

Ginamit niya ang awa.

Ginamit niya ang luha.

Ginamit niya ang kahinaan ng mga taong gustong magmukhang bayani.

Habang iniimbestigahan sila, nakaupo ako sa sulok.

Hindi ako umiiyak.

Para akong naupos.

Naisip ko ang babaeng nasa salamin.

Kung hindi siya nagpakita, baka ngayon ay ako ang kinakaladkad palabas.

Ako ang tatawaging mandaraya.

Ako ang sisirain ng lalaking minsan kong minahal.

Lumapit si Nathan sa akin habang wala pang bantay sa pagitan namin.

Namumula ang mata niya.

“Rhe,” bulong niya. “Please. Sabihin mong nagkamali lang tayo. Sabihin mong misunderstanding. Kapag na-report ito, tapos ang buhay ko.”

Tiningnan ko siya.

Ang lalaking minsan kong hinintay tuwing uwian.

Ang lalaking nagbigay sa akin ng payong noong Grade 6.

Ang lalaking hinayaan kong maging mundo ko.

“Buhay mo?” tanong ko. “Noong ako ang mawawasak, naisip mo ba iyon?”

Napalunok siya.

“Minahal naman kita.”

Ngumiti ako nang masakit.

“Hindi. Minahal mo ang version ko na kaya mong gamitin.”

Hindi siya nakasagot.

Pagkatapos ng exam period, kinumpirma ng board ang disqualification nina Nathan at Mika. Isinailalim sa imbestigasyon ang ama niya at ang staff na kasabwat. Si Ma’am Villareal, sinuspinde rin.

Ako, pinayagang magpatuloy sa exam sa ibang room, may bagong desk, bagong proctor, at dalawang camera sa paligid.

Hindi ko alam kung paano ko natapos ang papel.

Ang alam ko lang, bawat sagot na isinulat ko, parang binabawi ko ang buhay ko.

Makalipas ang isang buwan, dumating ang resulta.

Pasado ako.

Full scholarship.

Sa kursong matagal kong pinangarap: Legal Management sa UP Diliman.

Nang gabing iyon, tumayo ako sa harap ng salamin.

Matagal akong naghintay.

Akala ko hindi na siya babalik.

Pero dahan-dahan, lumitaw siya.

Ang babae mula sa hinaharap.

Hindi na siya duguan.

Hindi na siya mukhang mamamatay.

Pagod pa rin ang mata niya, pero sa unang pagkakataon, ngumiti siya.

“Salamat,” sabi niya.

Napaluha ako.

“Maliligtas ka na ba?”

Umiling siya nang marahan.

“Hindi ako. Ikaw.”

Humaplos siya sa salamin.

“Kapag pinili mong iligtas ang sarili mo, may mga bersyon ng buhay mo na kailangang mawala. Kasama ako roon.”

“Pero paano ako mabubuhay na alam kong ikaw ang nagdusa para balaan ako?”

Ngumiti siya.

“Gamitin mo ’yon. Huwag kang maging tahimik para sa mga taong gumagamit ng pagmamahal bilang tali.”

Unti-unti siyang naglaho.

At bago tuluyang mawala, narinig ko ang huling bulong niya.

“Rhea, huwag mong hayaang may ibang sumulat ng kapalaran mo.”

Paglipas ng maraming taon, naging abogado ako.

Hindi ako naging perpekto.

May mga gabi pa ring naaalala ko si Nathan.

Pero hindi na bilang sugat.

Bilang paalala.

Na minsan, ang taong pinakamalapit sa atin ang unang sumusubok burahin ang kinabukasan natin.

At minsan, ang pinakamahalagang pagmamahal ay hindi ang pananatili sa taong mahal mo—

kundi ang lakas ng loob na piliin ang sarili mo bago ka tuluyang mawala.

Mensahe sa lahat ng nagbabasa: Kapag ang isang tao ay humihingi ng “tulong” kapalit ng iyong dangal, kinabukasan, o katahimikan—hindi iyon pagmamahal. Iyon ay bitag. Piliin mong iligtas ang sarili mo.