Pitong taon ko siyang lihim na minahal.

Pitong taon ko siyang lihim na minahal.

Pitong taon ko siyang lihim na minahal. Sa wakas, nakasuot din ako ng damit-pangkasal at nakapasok sa bahay niya—pero sa mismong gabi ng kasal, inilapag ng asawa kong si Adrian Reyes sa harap ko ang kasunduan sa diborsiyo; makalipas ang halos isang taon, habang naghahanda na akong umalis, isang sikreto mula sa dati niyang kasintahan ang nagpanginig sa buong katawan ko.

Bahagi 1

Pitong taon ko siyang lihim na minahal.

Pagsapit ng ikawalong taon, naging asawa ako ni Adrian Reyes.

Pero sa mismong gabi ng aming kasal, habang tinatanggal ko pa ang huling hairpin sa buhok ko, inilapag niya sa harap ko ang isang kayumangging sobre.

May kontrata sa loob.

Hindi tungkol sa ari-arian.

Hindi rin regalo sa kasal.

Kundi isang kasunduan para wakasan ang aming pagsasama.

Nakaupo si Adrian sa tapat ko. Nakabukas ang dalawang butones sa kuwelyo ng puting polo niya, at napakalamig ng tono ng boses niya.

“Pagkalipas ng labindalawang buwan, matatapos ang lahat sa pagitan natin. Ibibigay ko sa iyo ang perang ipinangako ko.”

Napatingin ako sa huling pahina kung saan hinihintay ang pirma ko.

Parang biglang nablangko ang isip ko.

Pitong taon kong minahal ang isang tao nang palihim.

Sa wakas, napangasawa ko rin siya.

Pero sa unang gabi pa lang ng aming kasal, sinabi na niya kung kailan kami maghihiwalay.

Talagang marunong magbiro ang tadhana.

Kinuha ko ang ballpen.

“Saan ako pipirma?”

Bahagyang natigilan si Adrian.

Marahil hindi niya inaasahang ganoon kabilis akong papayag.

“Sa huling pahina.”

Pumirma ako.

Maayos ang sulat-kamay ko.

Ang kamay ko lang ang bahagyang nanginginig.

Tinitigan niya ako nang ilang segundo bago bumaba ang tingin niya sa kulay-kremang pantulog na halos dalawang oras kong pinagpilian.

Bahagyang umangat ang sulok ng labi niya.

“Pinaghandaan mo talaga ang gabing ito?”

Mabilis kong hinila ang roba para takpan ang sarili ko.

“Huwag kang mag-isip ng kung ano. Sinuot ko ito para sa sarili ko.”

Mahina siyang natawa.

“Kung ganoon, saan ako matutulog ngayong gabi?”

Nabulunan ako sa sarili kong hininga.

Hindi ba dapat ako ang nagtatanong niyan?

Tinalikuran ko siya.

“Sa sala.”

Tumayo naman talaga siya.

Pero matapos ang dalawang hakbang, huminto siya.

“Hindi mo ako pipigilan?”

Napakagat ako sa labi.

“Umalis ka na nga.”

Mas lumawak ang ngiti niya.

“Ang sungit naman ng bagong asawa ko.”

Binato ko siya ng unan.

Sumara ang pinto.

Naiwan akong mag-isa sa kama, nakatingin sa litrato ng kasal na nakapatong sa mesa.

Sa larawan, bahagya lang ang ngiti ni Adrian.

Samantalang ako, nakangiti na para bang nakuha ko na ang buong mundo.

Walang nakakaalam na isang kasunduan lamang ang kasal namin.

Kailangan niya ng asawa para makaiwas sa kasalang gusto ng pamilya niya.

Kailangan ko naman ng pera para mabayaran ang malaking utang na naiwan sa pamilya namin matapos ang isang mapaminsalang bagyo.

Hinahanap niya ako noon nang katatapos ko lang ng internship sa isang media company.

“Pakasalan mo ako sa loob ng isang taon.”

Iyon ang sinabi niya.

“Bibigyan kita ng sapat na pera para makapagsimula kang muli.”

Hindi ko man lang tinanong kung bakit ako.

Dahil mula pa noong high school, kapag tinitigan lang ako ni Adrian nang mahigit tatlong segundo, kaya ko nang isipin ang buong buhay naming dalawa.

Kaya pumayag ako agad.

Matapos ang gabi ng kasal, halos palagi siyang nasa business trip.

Mag-isa akong nanirahan sa napakalaking bahay.

Tuwing umaga, bumibiyahe ako papuntang opisina.

Sa gabi, bumibili ako ng pagkain sa convenience store.

Kapag weekend, tumatawag ako kay Tita.

Halos walang pinagkaiba ang buhay ko noon at ngayon.

Maliban sa papel, mayroon na akong asawa.

Isang asawang halos sa mensahe lang ng kasambahay ko nakikilala bawat buwan.

“Hindi po uuwi si Sir Adrian ngayong gabi.”

Ganoon lumipas ang pitong buwan.

Hanggang sa isang gabing napakalakas ng ulan.

Halos alas-dos na ng madaling-araw nang marinig kong bumukas ang gate.

May sasakyang huminto sa labas.

Umuwi si Adrian.

Nakatulog ako sa sofa sa sala.

Sa tabi ko ay isang lumang kahon.

Nandoon ang mga bagay na itinago ko sa loob ng maraming taon.

Isang bus ticket na minsan niyang nahulog.

Isang group photo namin noong high school.

Isang lumang papel ng exam schedule na may sulat-kamay niya.

At labintatlong love letter na hindi ko kailanman naipadala.

Nagising ako sa tunog ng pagbukas ng pinto.

Sa sobrang gulat, niyakap ko ang kahon at dali-daling umakyat sa kuwarto.

Pero nang bumaba ako kinabukasan para tingnan ang laman nito, may nawawalang isang liham.

Parang tumigil ang puso ko.

Hinalughog ko ang sofa.

Wala.

Sa ilalim ng mesa.

Wala rin.

Sa bulsa ng pantulog ko.

Wala.

Habang halos gumagapang na ako sa ilalim ng mesa, biglang may boses sa likuran ko.

“Ano’ng hinahanap mo?”

Sa gulat ko, nauntog ang ulo ko sa gilid ng mesa.

Pag-angat ko ng tingin, nakita ko si Adrian.

Katatapos lang niyang maligo.

Basa pa ang buhok niya. Simpleng puting T-shirt lang ang suot niya, at may ilang patak ng tubig na dumadaloy sa leeg niya.

Mabilis akong umiwas ng tingin.

“Wala.”

Sumandal siya sa dingding.

“Wala, pero kanina ka pa gumagapang sa ilalim ng mesa?”

“Naghahanap ako ng… singsing.”

“Nasa daliri mo ang wedding ring mo.”

Napatingin ako sa kamay ko.

Patay.

Mabilis kong itinago ang kamay ko sa likod.

Matagal niya akong tinitigan.

Pagkatapos ay bigla siyang nagtanong.

“O baka love letter ang hinahanap mo?”

Parang nagyelo ang dugo ko.

“Nakita mo?”

“Ano’ng nakita ko?”

“…”

Tumaas ang isang kilay niya.

“May itinatago ka ba sa akin, Mika?”

Pinilit kong ngumiti.

“Siyempre wala.”

Hindi na siya nagtanong pa.

Pero buong umagang iyon, pakiramdam ko ay palaging nakatutok sa akin ang tingin niya.

Nang hapon ding iyon, kailangan naming pumunta sa bahay ng pamilya niya para sa hapunan.

Bago kami bumaba ng sasakyan, bigla niyang iniabot ang kamay niya sa akin.

“Hawakan mo.”

Naguguluhan akong tumingin sa kanya.

“Ano?”

“Bagong kasal tayo. Kung dalawang metro ang pagitan natin habang naglalakad, sino ang maniniwala?”

Inilagay ko ang kamay ko sa kanya.

Sa sandaling magdikit ang mga daliri namin, nagsimulang kumabog nang malakas ang puso ko.

Pero hindi lang niya basta hinawakan ang kamay ko.

Ipinasok niya ang mga daliri niya sa pagitan ng mga daliri ko.

Napatingin ako sa kanya.

Kalmado lang si Adrian.

“Galingan mong umarte.”

Apat na salita lang.

Pero sapat na para patayin ang lahat ng maling pag-asa ko.

Pagpasok namin sa malaking bahay, naroon na ang buong pamilya niya.

Tiningnan ako ng ina niya mula ulo hanggang paa.

“Balita ko, ordinaryong pamilya lang ang pinanggalingan mo?”

Bago pa ako makasagot, hinila ni Adrian ang upuan para sa akin.

“Nagtatrabaho si Mika sa media.”

“Pero tagalabas pa rin siya.”

Biglang naging malamig ang buong hapag.

Ngumiti ang isa sa mga pinsan ni Adrian.

“Hindi rin naman masisisi si Tita. Noon, akala ng lahat, si Camille ang mapapangasawa mo.”

Natigil ang kamay ko.

Camille Villanueva.

Ang dati niyang kasintahan noong high school.

Ang babaeng nakita kong minsan niyang sinilungan ng payong sa gitna ng malakas na ulan.

Ang nag-iisang babaeng nakita kong buong tiyagang pinapatahan niya habang umiiyak.

Yumuko ako at uminom ng tubig.

Biglang ipinatong ni Adrian ang isang kamay sa likod ng upuan ko.

“Matagal nang tapos iyon.”

Malamig na sumagot ang ina niya.

“Kung tapos na, bakit noong bumalik siya sa bansa, bigla ka ring umuwi?”

Napatingin ako kay Adrian.

Tahimik siya.

Ilang segundo lang iyon.

Pero sapat na ang katahimikang iyon para maintindihan ko.

Pitong buwan siyang nasa ibang bansa.

At naroon din si Camille.

Kaya pala halos kasabay ng pagbabalik niya ang pag-uwi ni Adrian.

Pinilit kong ngumiti na para bang walang nangyari.

“Pupunta lang po ako sa kusina.”

Katatayo ko pa lang nang biglang hawakan ni Adrian ang pulso ko.

“Umupo ka.”

“Kukuha lang ako ng tubig.”

“Ako na.”

Lalong sumama ang mukha ng ina niya.

“Kailangan mo ba talaga siyang protektahan nang ganyan?”

Kalmado lang ang sagot ni Adrian.

“Asawa ko siya. Kung hindi ko siya poprotektahan, sino?”

Alam kong umaarte lang siya.

Pero masakit pa rin.

Dahil kapag masyadong magaling magpanggap na maalaga ang isang tao, ang totoong nagmamahal ang nagmumukhang pinakakaawa-awa.

Pagkatapos ng araw na iyon, mas madalas nang umuwi si Adrian.

Nagsimula siyang makipaghapunan sa akin.

Paminsan-minsan, hinahatid pa niya ako sa trabaho.

May mga gabing nakaupo lang siya sa sala hanggang hatinggabi habang nagtatrabaho sa laptop.

Hindi ko maintindihan kung bakit.

Hanggang sa isang buwan na lang ang natitira bago matapos ang kontrata namin.

Nagsimula na akong mag-empake.

Nakatayo siya sa pintuan nang makita ang maleta ko sa sahig.

“Saan ka pupunta?”

“Lilipat.”

Kumunot ang noo niya.

“May isang buwan pa.”

“Maghahanap na ako ng matitirhan.”

“Hindi sapat ang bahay na ito?”

Napatawa ako.

“Isang buwan mula ngayon, hindi mo na ako asawa.”

Tumahimik siya.

Hindi na rin ako nagsalita.

Kinabukasan, tinulungan ako ng isang lalaking katrabaho na ilipat ang ilang kahon sa bago kong inuupahang apartment.

Katrabaho ko lang siya sa parehong team.

Pero habang nakatayo kami sa labas ng gate, inabot niya sa akin ang isang tasa ng kape at nakangiting sinabi:

“Kapag may kailangan ka pang ilipat, tawagan mo lang ako.”

Katatapos ko lang magpasalamat nang may pamilyar na sasakyang huminto sa harap namin.

Bumukas ang pinto.

Bumaba si Adrian.

Hindi ako ang una niyang tiningnan.

Kundi ang lalaking nasa tabi ko.

Hindi ko pa kailanman nakita ang ganoon kalamig na tingin sa mga mata niya.

Nagpaalam na ang katrabaho ko.

Humarap ako kay Adrian.

“Ang aga mong umuwi?”

Pero ang tanong niya ay:

“Sino ‘yung lalaki?”

Natigilan ako.

“Katrabaho ko.”

“Sinong katrabaho?”

“Ka-team ko.”

“Malapit ba kayo?”

Bigla akong natawa.

Halos isang taon na kaming kasal.

Ito ang unang pagkakataong napakarami niyang tanong tungkol sa ibang lalaki.

Humalukipkip ako.

“Bakit? Interesado ka?”

Kumigting ang panga niya.

“Nagtatanong lang ako.”

Naalala ko ang gabi ng aming kasal.

Ang mapanuksong tingin niya.

Ang linyang ikinahiya ko nang ilang araw.

Kaya ngumiti rin ako.

“May problema ka ba, Mr. Reyes?”

Matagal niya akong tinitigan.

Tumalikod na sana ako nang bigla niyang sunggaban ang kamay ko.

“Huwag mo na siyang kitain bukas.”

Hinila ko ang kamay ko palayo.

“Sa anong karapatan?”

“Asawa mo ako.”

“Dalawampu’t tatlong araw na lang ang karapatang iyan.”

Biglang nagbago ang mukha niya.

Kinuha ko mula sa bag ko ang kasunduan sa diborsiyo na matagal ko nang pinirmahan.

“By the way, pinirmahan ko na.”

Hindi niya tinanggap.

Kaya isiniksik ko mismo sa kamay niya.

“Sundin natin ang usapan. Pagkatapos ng dalawampu’t tatlong araw, pupunta tayo para tapusin ang kasal.”

Tinitigan niya ang papel.

“Gustong-gusto mo bang hiwalayan ako?”

Napangiti ako.

“Hindi ba iyan naman ang gusto mo mula pa noong una?”

Hindi siya sumagot.

Pumasok ako sa bahay.

Hindi siya bumalik sa kuwarto nang gabing iyon.

Kinabukasan, wala rin siya.

Pagsapit ng gabi, nakatanggap ako ng mensahe mula sa ina niya.

Pinapapunta niya ako agad sa bahay ng pamilya.

Pagdating ko roon, puno ng tao ang sala.

At sa ibabaw ng mesa…

naroon ang luma kong kahon.

Bumilis ang tibok ng puso ko.

Nakakalat sa mesa ang labindalawang love letter.

At ang ikalabintatlong liham na ilang buwan ko nang hinahanap…

ay nasa kamay ng isang babaeng kararating lang mula sa ibang bansa.

Si Camille Villanueva.

Ang dating kasintahan ni Adrian.

Tiningnan niya ako habang bahagyang nakangiti.

“Kaya pala ang babaeng pitong taon na palihim na nagmamahal kay Adrian…”

Inilapag niya ang liham sa gitna ng mesa.

“…ay ikaw.”

Parang nanigas ang buong katawan ko.

Biglang naghagis ng isa pang bungkos ng papel ang ina ni Adrian sa mesa.

“Eh ito? Ano ang ibig sabihin nito?”

Napatingin ako.

Ang kontrata ng kasal namin.

Pero sa huling pahina…

naroon pa rin ang pirma ko.

Samantalang ang pirma ni Adrian…

wala na.

Bigla akong napatingala.

Sakto namang bumukas ang pinto sa likuran.

Pumasok si Adrian.

Napakalamig ng mukha niya.

Tiningnan ko siya.

“Tinanggal mo ang pirma mo?”

Walang sumagot.

Kinuha ko ang kontrata.

“Sinabi mong pagkatapos ng isang taon, maghihiwalay tayo.”

Hindi gumalaw si Adrian.

Pinilit kong panatilihing kalmado ang boses ko.

“Labingwalong araw na lang. Kailan tayo pupunta para tapusin ito?”

Hindi pa rin siya sumagot.

Biglang natawa nang mahina si Camille.

Pagkatapos ay nagsalita siya sa tonong nagpatahimik sa buong silid.

“Hindi mo pa pala alam?”

Humarap ako sa kanya.

Tinitigan niya ako na parang naaawa.

“Ang kasal na ito…”

“…hindi naman talaga niya kailangan mula sa simula.”

Nanlamig ang likod ko.

“Ano’ng sinasabi mo?”

Hindi pa siya nakakasagot nang mabilis na lumapit si Adrian at inagaw ang love letter mula sa kamay niya.

Iyon ang unang pagkakataong nakita kong totoong nagalit si Adrian.

“Tumahimik ka.”

Pero huli na.

Diretso akong tiningnan ni Camille.

“Ang totoong nangangailangan ng pekeng kasal na ito…”

“…ay ikaw, Mika.”

Parang nawalan ako ng pandinig.

“Hindi posible.”

Ngumiti siya nang malamig.

“Kung ganoon, tanungin mo ang asawa mo.”

“Tanungin mo siya kung bakit pitong taon na ang nakalipas…”

“…bigla siyang lumipat ng paaralan.”

Dahan-dahan akong lumingon kay Adrian.

Maputla ang mukha niya.

At sa mismong sandaling iyon, may naunawaan ako.

May isang lihim mula pitong taon na ang nakaraan.

Isang lihim na may kinalaman sa akin.

At lahat ng taong nasa silid na iyon…

alam ang katotohanan.

Maliban sa akin.

Bahagi 2

“Tanungin mo siya kung bakit pitong taon na ang nakalipas… bigla siyang lumipat ng paaralan.”

Parang may malamig na kamay na humawak sa puso ko.

Tiningnan ko si Adrian.

“Bakit?”

Mahigpit ang hawak niya sa love letter ko.

“Mika, hindi ito ang tamang lugar.”

“Pero tama ang sinabi niya?”

Hindi siya sumagot.

At ang katahimikan niya ang pinakamasakit na sagot.

Tumayo ang ina niya.

“Sapat na. Wala kang kailangang malaman tungkol sa mga bagay na matagal nang tapos.”

Napatawa ako.

“Buhay ko ang pinag-uusapan ninyo. Paano ninyo nasasabing wala akong kailangang malaman?”

Biglang nagsalita si Camille.

“Noong high school, nalaman ng pamilya ni Adrian na gusto ka niya.”

Napatigil ako.

Parang hindi ko naintindihan ang mga salitang narinig ko.

“Ano?”

“Camille!” sigaw ni Adrian.

Pero hindi na siya tumigil.

“Akala mo ba ako ang girlfriend niya noon?”

Napalunok ako.

“Ikaw naman talaga.”

Umiling siya.

“Hindi.”

Napatingin ako kay Adrian.

Nakatayo lang siya roon, maputla ang mukha.

Nagpatuloy si Camille.

“Pinsan ko ang boyfriend ko noon. Hindi puwedeng malaman ng pamilya namin dahil mahigpit sila. Kaya tuwing nakikita mo kaming magkasama ni Adrian, tinatakpan lang niya kami.”

Naalala ko ang araw na umuulan.

Si Camille, umiiyak.

Si Adrian, nakayuko sa harap niya, tahimik siyang pinapatahan.

Ang eksenang pitong taon kong pinaniwalaang patunay na mahal niya ang ibang babae…

ay hindi pala ganoon.

“Bakit siya lumipat?”

Mahina na ang boses ko.

Ngayon si Adrian na ang sumagot.

“Dahil sa iyo.”

Napaatras ako.

Inilapag niya ang liham sa mesa.

“Noong huling taon natin sa high school, may kumalat na tsismis na may relasyon tayo.”

“Pero halos hindi nga tayo nag-uusap.”

“Alam ko.”

Napapikit siya sandali.

“Pero nalaman ng pamilya ko na gusto kita.”

Parang tumigil ang mundo.

“Gusto… mo ako?”

Hindi siya agad sumagot.

Sa halip, tumingin siya diretso sa akin.

“Hindi lang gusto.”

Nanginig ang mga daliri ko.

Sinabi niya na noon pa man, napapansin na niya ako.

Ang babaeng palaging nasa ikalawang hanay.

Ang babaeng lihim na nag-iiwan ng bottled coffee sa desk niya tuwing exam week.

Ang babaeng tumatakbo palayo kapag nagtatagpo ang mga mata namin.

“Alam mo?”

“Akala mo ba hindi ko alam kung sino ang nag-iiwan ng kape?”

Namula ang mukha ko kahit umiiyak na ako.

Pero hindi pa tapos ang kuwento.

Tutol ang pamilya niya.

Hindi dahil mahirap ako.

Kundi dahil noong panahong iyon, nalubog sa utang ang negosyo ng pamilya ko matapos ang bagyo. May taong gustong gamitin ang pangalan ni Adrian para idiin ang pamilya ko sa isang iskandalo.

Kapag nanatili siya sa paaralan, mas lalo akong pag-uusapan.

Kaya pumayag siyang lumipat.

At bago siya umalis, palihim niyang binayaran ang bahagi ng utang na puwedeng magpatigil sa paghabol sa pamilya namin.

“Hindi ko kailanman nalaman…”

“Dahil ayokong malaman mo.”

“Bakit?”

Ngumiti siya nang mapait.

“Dahil ayokong mahalin mo ako dahil may utang na loob ka.”

Natahimik ako.

Pitong taon.

Akala ko ako lang ang naghihintay.

Akala ko ako lang ang tanga.

Akala ko ako lang ang hindi maka-move on.

Biglang pumasok sa isip ko ang isang bagay.

“Kung ganoon… ang kontrata?”

Nanigas ang mukha niya.

Si Camille ang sumagot.

“Hindi niya kailangan ng pekeng asawa para takasan ang arranged marriage.”

Napatingin ako sa kanya.

“Kung ganoon bakit niya ako pinakasalan?”

Bahagyang ngumiti si Camille.

“Dahil sa pitong taon na wala kayo sa isa’t isa, hindi pa rin siya marunong magmahal ng ibang babae.”

Tumulo ang luha ko.

Pero bago pa ako makalapit kay Adrian, inilapag niya ang punit na kontrata sa harap ko.

“May isang bagay ka pang kailangang malaman.”

“Adrian…”

“Ang perang ipinangako ko sa iyo pagkatapos ng isang taon…”

Huminga siya nang malalim.

“…hindi iyon kabayaran para hiwalayan mo ako.”

Napalunok ako.

“Ano iyon?”

Tinitigan niya ako.

“Pera mo iyon mula pa sa simula.”

Bahagi 3

Hindi ako agad nakapagsalita.

“Pera ko?”

Tumango si Adrian.

“Ang natitirang bahagi ng pera mula sa kompensasyon at investments na ginawa ko gamit ang perang dapat sana’y mapunta sa pamilya mo noon.”

Parang hindi na makahabol ang isip ko.

“Sandali. Ibig mong sabihin… iyong perang ibibigay mo pagkatapos ng isang taon…”

“Sa iyo talaga.”

“Pero sinabi mong bayad iyon para sa kasal.”

“Kung sinabi kong pera mo iyon, tatanggapin mo ba?”

Hindi ako nakasagot.

Pareho naming alam ang sagot.

Hindi.

Noon pa man, ayaw kong tumanggap ng kahit isang sentimo mula sa kanya.

Kaya pala ginawa niyang transaksiyon ang lahat.

Ginawa niyang malamig.

Malinaw.

Walang utang na loob.

Walang awa.

At higit sa lahat—

walang dahilan para isipin kong mahal niya ako.

Napatingin ako sa punit na kontrata.

“Kung mahal mo ako… bakit mo ako binigyan ng divorce agreement sa mismong gabi ng kasal?”

Doon unang umiwas ng tingin si Adrian.

Tahimik na natawa si Camille.

“Dahil duwag siya.”

Sinamaan siya ng tingin ni Adrian.

Ngunit sa unang pagkakataon, hindi ako nasaktan nang makita silang mag-usap.

Camille crossed her arms.

“Pitong taon niyang hinanap ang tamang pagkakataon para lapitan ka. Nang malaman niyang may problema ka sa utang, naisip niyang iyon na ang pagkakataon. Pero natakot siyang kapag sinabi niyang mahal ka niya, iisipin mong ginagamit niya ang sitwasyon mo.”

Napapikit ako.

“Napakagaling.”

Napatingin silang lahat sa akin.

“Tunay na henyo.”

Lumapit ako kay Adrian.

“Pitong taon kitang minahal, tapos nang magkaroon ka ng pagkakataon, ang naisip mong paraan ay pakasalan ako at bigyan ako ng divorce agreement?”

Bahagyang umatras siya.

“Mika—”

“Hindi ka ba marunong manligaw?”

“Mika…”

“Hindi ka ba marunong magsabi ng ‘gusto kita’?”

“Mahirap ang sitwasyon noon.”

“Napakahirap ba ng tatlong salita?”

Napabuntong-hininga siya.

“Hindi ako sigurado kung gusto mo pa rin ako.”

“May labintatlong love letter ako!”

“Tingin mo nakita ko lahat?”

Natigilan ako.

“Ano?”

Kinuha niya ang isang liham sa bulsa niya.

Ang nawawalang ikalabintatlong sulat.

Namula ako.

“Binalik mo iyan!”

“Hindi.”

“Adrian!”

“Hindi ko pa natatapos basahin.”

Tumakbo ako para agawin iyon.

Mabilis niyang itinaas ang kamay.

Mas matangkad siya sa akin.

Kahit tumalon ako, hindi ko maabot.

“Adrian Reyes!”

Sa unang pagkakataon simula nang dumating ako sa bahay na iyon, natawa siya nang malakas.

Hindi iyong manipis at mapanuksong ngiti.

Kundi totoong tawa.

At habang pinapanood ko siya, biglang bumalik sa alaala ko ang binatilyong minahal ko.

Parehong mga mata.

Parehong ngiti.

Pero ngayon, nakatingin na siya sa akin.

Hindi sa ibang tao.

Sa akin.

Bigla kong naramdaman ang bigat ng lahat.

“Pero bakit hindi mo sinabi sa akin kahit isang beses?”

Nawala ang ngiti niya.

Ibinaba niya ang kamay.

“Dahil natatakot ako.”

Napakurap ako.

Hindi ko akalaing maririnig ko ang salitang iyon mula kay Adrian.

“Sa ano?”

“Na baka pitong taon na ang huli ko.”

Lumapit siya.

“Na baka iyong batang babaeng gusto ko noon ay may ibang buhay na.”

Isa pang hakbang.

“Na baka kapag sinabi kong ako ang dahilan kung bakit lumayo tayo, kamuhian mo ako.”

Isa pa.

“Na baka tanggapin mo ang tulong ko dahil kailangan mo, pero hindi ako.”

Nasa harap ko na siya.

“Pero higit sa lahat…”

Mahina niyang hinawakan ang kamay ko.

“…natatakot akong kapag sinabi kong mahal kita, mawalan ka ng kalayaang umalis.”

Kaya niya ako binigyan ng isang taon.

Hindi para siguraduhing aalis ako.

Kundi para siguraduhing may pagpipilian ako.

Kung pagkatapos ng isang taon ay wala akong nararamdaman, pakakawalan niya ako.

Kung gusto kong umalis, hindi niya ako pipigilan.

Kung gusto kong magsimula ulit, may perang naghihintay sa akin.

At siya?

Siya raw ang bahalang mabuhay sa desisyon ko.

Naramdaman kong may luha na namang bumagsak.

“Tanga.”

Tumango siya.

“Alam ko.”

“Napakatanga.”

“Oo.”

“Pinahirapan mo ako nang halos isang taon.”

“Pasensya na.”

“Pinagselos mo pa ako kay Camille.”

Mula sa sofa, umangal si Camille.

“Uy, wala akong kasalanan doon.”

Hindi ko siya pinansin.

“Akala ko araw-araw na gusto mo lang matapos ang kasal natin.”

Mahigpit na napapikit si Adrian.

“Samantalang araw-araw akong nagbibilang kung ilang araw pa bago mo ako iwan.”

Natahimik ako.

Naalala ko ang mga hapunang bigla niyang sinimulang sabayan ako.

Ang paghatid niya sa trabaho.

Ang galit niya nang makita akong kasama ng lalaking katrabaho.

Ang mukha niya nang sabihin kong may dalawampu’t tatlong araw na lang siyang asawa ko.

Hindi pala siya naghihintay na matapos ang kontrata.

Natatakot pala siyang matapos iyon.

“Bakit mo pinunit ang pirma mo?”

Tumingin siya sa akin.

“Dahil hindi ko na kaya.”

“Ano?”

“Hindi ko na kayang magpanggap na okay lang sa akin na umalis ka.”

Tahimik ang buong silid.

Maging ang ina niya ay hindi nagsasalita.

Huminga ako nang malalim.

Pagkatapos ay hinila ko ang kamay ko mula sa kanya.

Agad na namutla si Adrian.

“Mika…”

“May kondisyon ako.”

Parang bumalik ang hininga niya.

“Ano?”

“Tutupad tayo sa usapan.”

Namutla ulit siya.

“Maghihiwalay tayo?”

“Oo.”

Hindi makapaniwala ang mukha niya.

May mahina pang singhap mula sa paligid.

Tumango ako.

“Tatapusin natin ang pekeng kasal.”

At bago pa tuluyang mawala ang kulay sa mukha niya, idinugtong ko:

“Pagkatapos, kung gusto mo pa rin ako…”

Lumapit ako nang kaunti.

“…ligawan mo ako nang maayos.”

Parang hindi siya nakagalaw.

“Ligawan?”

“Oo.”

“Gaano katagal?”

“Hindi ko alam.”

“Isang linggo?”

Tumaas ang kilay ko.

“Adrian.”

“Isang buwan?”

“Depende.”

“Tatlong buwan?”

“Kapag nainis ako, isang taon.”

Bigla niyang hinawakan ang kamay ko.

“Hindi puwede.”

“Bakit?”

“Pitong taon na akong naghihintay.”

Ngumiti ako kahit basa ang pisngi ko.

“Problema mo na iyon.”

Makalipas ang labingwalong araw, pumunta kami para ayusin ang papeles ng aming kasunduan.

Pero hindi ako umalis sa buhay niya.

Lumipat ako sa sarili kong apartment.

At kinabukasan, alas-siyete ng umaga, may kumatok sa pinto.

Pagbukas ko, naroon si Adrian.

May dalang pandesal, kape, at isang maliit na bouquet ng sampaguita at puting rosas.

“Anong ginagawa mo rito?”

“Nanliligaw.”

“Alas-siyete ng umaga?”

“Maaga akong gumising.”

“Umuwi ka.”

“Hindi.”

Isinara ko ang pinto.

Makalipas ang limang segundo, tumunog ang phone ko.

Adrian: Day 1. Hindi ako susuko.

Kinabukasan, naroon ulit siya.

Pagkatapos noon, araw-araw.

Kapag umuulan, naghihintay siya sa labas ng opisina na may payong.

Kapag overtime ako, nagdadala siya ng pagkain.

Kapag weekend, sinasamahan niya akong mamili sa palengke kahit kitang-kita sa mukha niyang hindi niya alam ang pinagkaiba ng kalahating kilo at isang kilo ng kamatis.

Minsan sinabi ko:

“Hindi mo kailangang gawin lahat ng ito.”

Sumagot siya:

“Pitong taon mong ginawa nang palihim ang parte mo. Ako naman ngayon.”

Unti-unti kong nakilala ang Adrian na walang kontrata.

Iyong marunong magselos.

Iyong ayaw ng maanghang pero kumakain kapag ako ang nagluluto.

Iyong tatawag sa gabi para lang tanungin kung nakauwi na ako.

Iyong hindi pala malamig.

Takot lang.

Pagkalipas ng anim na buwan, dinala niya ako sa lumang paaralan namin.

Tahimik ang campus dahil bakasyon.

Huminto kami sa ilalim ng malaking puno kung saan madalas akong nakatayo noon para palihim siyang tingnan.

May inilabas siyang kahon.

Akala ko singsing.

Pero nang buksan ko, labintatlong papel ang nakita ko.

Mga sulat.

“Para saan ito?”

“Labintatlong sagot.”

Napatitig ako.

“Sa labintatlong love letter mo.”

Isa-isa niyang sinagot ang mga sulat na hindi ko naipadala.

Pitong taon na huli.

Pero dumating pa rin.

Sa huling liham, iisa lang ang nakasulat:

Mika, kung bibigyan mo ako ng pagkakataon, gusto kong sagutin hindi lang ang labintatlong sulat mo kundi pati lahat ng araw na hindi tayo nagkasama.

Pag-angat ko ng ulo, nakaluhod na siya sa harap ko.

Ngayon, may singsing na talaga.

“Wala nang kontrata.”

Namumula ang mga mata niya.

“Wala nang isang taon.”

Hinawakan niya ang kamay ko.

“Wala ring perang kapalit.”

Ngumiti siya.

“Kung papayag ka, gusto kitang pakasalan ulit.”

Napaluha ako.

“Paano kung sabihin kong hindi?”

“Manliligaw ulit ako bukas.”

“Paano kung ayaw ko pa rin?”

“Sa makalawa ulit.”

“Paano kung abutin ng pitong taon?”

Ngumiti siya.

“Sanay na ako.”

Napatawa ako habang umiiyak.

Saka ko iniabot ang kamay ko.

“Ang tanga mo talaga.”

Isinuot niya ang singsing.

“Oo.”

“Pero mahal pa rin kita.”

Huminto ang mga kamay niya.

Tumingala siya sa akin na para bang iyon ang unang pagkakataong narinig niya ang mga salitang matagal na niyang hinihintay.

“Ulitin mo.”

“Ayoko.”

“Mika.”

Tumalikod ako.

“Mika!”

Tumakbo akong tumatawa.

Hinabol niya ako sa lumang courtyard hanggang sa maabutan niya ako at yakapin mula sa likod.

Pagkalipas ng ilang buwan, ikinasal kami muli.

Sa pagkakataong iyon, walang kasunduan sa mesa.

Walang deadline.

Walang kapalit na pera.

At walang babaeng nakangiting mag-isa sa wedding photo.

Bago kami matulog sa gabi ng kasal, inilapag ni Adrian ang isang kayumangging sobre sa kama.

Nanlaki agad ang mata ko.

“Adrian Reyes, kapag divorce agreement na naman iyan—”

Binuksan niya ang sobre.

Dalawang plane ticket ang nasa loob.

“Honeymoon.”

Natahimik ako.

Ngumiti siya.

“Ano? Bakit ganyan ang tingin mo?”

Kinuha ko ang unan.

“Hindi mo ba alam na may trauma na ako sa kayumangging sobre?”

Tumawa siya.

Bago ko pa siya mabato, nahuli niya ang kamay ko at hinila ako palapit.

“Mrs. Reyes.”

“Ano?”

Dahan-dahan niyang idinikit ang noo niya sa noo ko.

“May problema ka ba?”

Naalala ko ang tanong niya noong unang gabi namin.

Pero ngayon, hindi na masakit.

Ngumiti ako.

“Meron.”

“Ano?”

Pitong taon kong itinago ang sagot.

Kaya sa pagkakataong ito, sinabi ko agad.

“Problema ko…”

Hinawakan ko ang mukha niya.

“…mahal na mahal kita.”

Hindi siya sumagot.

Hinalikan niya lang ako.

At doon ko naunawaan na minsan, hindi ang maling tao ang hinihintay natin.

Minsan, dalawang taong parehong nagmamahalan lang ang sobrang takot magsabi ng totoo.

Pitong taon akong naghintay sa kanya.

Pitong taon din pala siyang bumabalik sa alaala ko.

At pagkatapos ng napakaraming lihim, kontrata, pagkakamali at luha…

sa wakas, wala nang kailangang umalis.

Dahil sa pagkakataong ito, pareho na naming piniling manatili.