NAGBOLUNTARYO AKONG MAGTRABAHO SA PITONG ARAW NG PASKO, KAYA TINAWAG AKONG TRAYDOR NG MGA KATRABAHO KO—HINDI NILA ALAM NA SAMPUNG BESES ANG BAYAD, HANGGANG MAY ISANG TAWAG NA NAGPAKABALIGTAD SA LAHAT
Tinawag akong traydor ng buong departamento dahil pumayag akong magtrabaho sa pitong araw na bakasyon sa Pasko.
Hindi nila alam na ang overtime na tinanggihan nila ay may bayad na sampung beses ng aking arawang sahod, dagdag pa ang malaking bonus sa pagtatapos ng proyekto.
Akala nila, gusto kong magpasikat sa boss.
Pero pagsapit ng alas-onse ng gabing iyon, habang nasa opisina akong mag-isang nagtatrabaho, may tumawag sa akin at nagsabing, “Mara, kapag hindi natin naayos ito bago mag-alas-sais ng umaga, mawawala sa atin ang buong kontrata!”
At ang sumunod niyang sinabi ang tuluyang nagpabago sa buhay ko.
Alas-singko y medya na ng hapon noong pumasok sa conference room namin sa Makati si Ramon Villanueva, ang aming department manager. Hawak niya ang laptop at halatang may mabigat na problemang kailangang ipaliwanag.
Nasa kamay na ng mga katrabaho ko ang kanilang mga bag. May nagbu-book na ng masasakyan papuntang airport, may nag-uusap tungkol sa mga handa sa probinsya, at may nagbibilang na ng oras bago magsimula ang kanilang pitong araw na bakasyon sa Pasko at Bagong Taon.
“May emergency tayong kailangang pag-usapan,” sabi ni Ramon.
Agad nawala ang mga ngiti sa mukha ng lahat.
“May malaking problema sa Project Amihan. Nagbago ang ilang pangunahing requirement ng kliyente, kaya kailangan nating maglaan ng pitong araw para matapos at masubukan ang bagong sistema. Boluntaryo ang paglahok. Walang pipilitin.”
Hindi pa siya nakakatapos magsalita nang malakas na inilapag ni Bianca Reyes ang kaniyang tumbler sa mesa.
“Boluntaryo raw!” mapait niyang sabi. “Ganiyan naman palagi ang sinasabi ng management. Kapag ayaw mong pumasok, ikaw pa ang masamang empleyado!”
Agad na sumang-ayon ang iba.
“May mga anak akong hinihintay sa probinsya!”
“May bayad na hotel ang bakasyon ko!”
“Hindi puwedeng basta-basta na lang baguhin ang plano namin!”
Itinaas ni Ramon ang kamay para patahimikin sila.
“Basahin muna ninyo ang buong memo. Nasa attachment ang espesyal na compensation package.”
Ngunit hindi na siya pinakinggan ni Bianca.
“Hindi natin kailangang basahin ang kung anu-anong palusot. Kapag lahat tayo tumanggi, wala silang magagawa. Hindi tayo mga aliping walang karapatang magpahinga!”
Tumingin siya sa buong silid, saka mariing nagpatuloy.
“At pakiusap, huwag kayong magpapagamit sa management. Ang mga taong kusang nag-o-overtime ang dahilan kung bakit naaabuso ang mga empleyado!”
Sunod-sunod ang pagsang-ayon ng mga katrabaho ko. Maging ang ilan na kanina lamang nag-aalinlangan ay napilitang sumama sa kanilang paninindigan.
Tahimik akong nakaupo sa pinakadulong bahagi ng mesa.
Hindi dahil wala akong opinyon.
Kundi dahil nabasa ko na ang memo.
Binuksan ko ang attachment kanina pa. Nandoon ang iskedyul ng trabaho, mga tuntunin sa pagpasok, reimbursement para sa pagkain at transportasyon, at ang huling pahina na halos walang nag-abalang buksan.
Sampung beses ng arawang sahod ang espesyal na bayad sa bawat araw ng duty, bukod pa sa bonus kapag matagumpay na natapos ang proyekto.
Muli kong binasa ang pangungusap.
Hindi ako namamalikmata.
Noong nakaraang buwan, naospital ang nanay kong si Aling Rosa. Kinailangan niya ng operasyon, at halos maubos ang dalawang taong ipon ko sa mga unang bayarin pa lamang.
Nasa Quezon City ang maliit naming bahay. Walang mamahaling sasakyan, walang perang nakatago sa bangko, at walang kamag-anak na kayang basta maglabas ng malaking halaga.
Kaya nang itanong ni Ramon kung may gustong magboluntaryo, naisip ko ang mukha ng nanay ko habang pilit nitong sinasabing ayos lamang siya kahit halatang nasasaktan.
Itinaas ko ang kamay.
“Sir, ako po. Maaari akong magtrabaho sa buong pitong araw.”
Biglang tumahimik ang silid.
Pagkatapos, tumawa si Bianca.
“Wow, Mara! Ang sipag naman. Gusto mo talagang mapansin ni Sir, ano?”
“Bianca,” mahigpit na saway ni Ramon.
Pero hindi siya tumigil.
“Hindi ka lang ang sarili mo ang iniisip mo. Kapag nakita nilang pumayag ka, baka sa susunod lahat tayo piliting pumasok. Gusto mo bang ikaw ang dahilan kung bakit mawawala ang pahinga namin?”
Hindi ako nakipagtalo.
“Personal kong desisyon ito,” mahinahon kong sagot. “Hindi ko naman sinasabing kailangan ninyong sumama.”
“Napakadaling sabihin niyan kapag gusto mong magpakabida!”
Pagkatapos ng pulong, kumalat ang mga parinig sa opisina. Tinawag akong sipsip, bida-bida, at alipin ng kumpanya. Si Paolo, ang pinakabatang empleyado namin, ay sinabing baka dapat palakpakan ako dahil handa akong isakripisyo ang Pasko para sa boss.
Samantala, lumapit sa akin ang kaibigan kong si Liza Mendoza.
“Mara, sigurado ka ba? Pitong araw iyon. Hindi ka ba nanghihinayang?”
“Mas nanghihinayang akong makita ang nanay kong nag-aalala sa perang pambayad sa operasyon.”
Saglit siyang natahimik.
“Pero magagalit talaga si Bianca.”
“Hindi naman siya ang magbabayad ng ospital namin.”
Wala nang naisagot si Liza.
Bago matapos ang araw, pumirma ako sa opisyal na overtime agreement, kinuhanan ng litrato ang dokumento, at itinabi ang kopya sa email ko.
Sa group chat naman, nagpadala si Bianca ng mahabang mensahe tungkol sa mga empleyadong walang paninindigan. May sumagot na sang-ayon sa kaniya. May nagpadala ng emoji na tumatawa.
Hindi ako nagreply.
Kinabukasan, siyam ng umaga, nag-iisa akong pumasok sa halos walang lamang gusali. Narinig ko ang tunog ng aking ID sa entrance at ang sunod na pagbukas ng mga ilaw sa opisina.
Maya-maya, dumating si Ramon na may dalang almusal at dalawang tasa ng kape.
“Pasensya ka na, Mara. Hindi ko inaasahang ikaw lang ang magrerehistro.”
“Okay lang po, Sir.”
“Hindi kita pababayaan dito. Tutulungan kitang suriin ang requirements, at sagot ng kumpanya ang makatwirang gastos sa pagkain at transportasyon mo.”
Magkasama naming sinimulang ayusin ang Project Amihan, isang sistemang ginagamit ng kliyente para masubaybayan ang mga delivery at imbentaryo sa kanilang mga bodega.
Pagsapit ng tanghali, kailangan nang magtungo ni Ramon sa opisina ng kliyente. Bago siya umalis, mahigpit niyang ipinayo na idokumento ko ang bawat pagbabago sa mga requirement.
“Anumang bagong utos nila, hingin mo sa email. Ayokong may magkamali dahil sa hindi malinaw na instructions.”
Pagsapit ng gabi, natapos ko ang unang module.
Sa group chat, nakita ko ang mga litrato ng mga katrabaho kong nasa resort, restaurant, at airport. Nagpadala si Bianca ng litrato niyang nakatayo sa tabing-dagat.
“Ganito ang tunay na pahinga. Hindi ang pag-upo sa opisina para magpasikat sa management.”
Hindi ko iyon pinansin.
Alas-nuwebe y medya, kumuha ako ng kape at bumalik sa computer. Nang alas-diyes, naipasa ko ang unang bahagi ng sistema.
Akala ko, iyon na ang pinakamahirap na bahagi ng araw.
Ngunit alas-onse disi-siyete, biglang namatay ang berdeng status indicator sa screen. Lumitaw ang pulang babala.
SOURCE DATA MISMATCH — DEPLOYMENT LOCKED.
Bago ko pa maintindihan ang nangyayari, tumunog ang telepono ko. Si Ramon iyon, at halatang nanginginig ang kaniyang boses.
“Mara, may problema. Nagpadala ng emergency notice ang kliyente. Kapag hindi natin ito naayos bago mag-alas-sais ng umaga, maaari nilang kanselahin ang buong kontrata.”
Napahigpit ang hawak ko sa telepono.
“Sir, ano po ang kailangan kong gawin?”
Sandali siyang natahimik.
Pagkatapos, sinabi niya ang mga salitang nagpabago sa buong gabi ko.
“Ikaw lang ang may hawak ng orihinal na kopya ng datos. At Mara, may nakita akong isang pagbabago sa system log na hindi dapat nangyari.”
PART 2 — ANG KATOTOHANANG HINDI NILA NABASA
Napatitig ako sa screen.
Sa kaliwang bahagi ay ang orihinal na datos na ginawa ko bago simulan ang bagong module. Sa kanan naman ay ang kasalukuyang datos na ginagamit ng system. Magkasingkahawig ang mga ito sa unang tingin, pero may isang bagay na hindi tugma.
Ang mga petsa ng dispatch ay itinuturing ng bagong sistema na mga petsa ng aktuwal na delivery.
Sa madaling salita, may mga package na lumalabas na naihatid na kahit nasa bodega pa lamang ang mga ito.
Kung mailulunsad ang sistema nang ganoon, libo-libong talaan ang magiging mali. Maaaring maantala ang mga delivery, magulo ang inventory, at mawalan ng tiwala ang kliyente sa aming kumpanya.
“Sir, kailangan ko ang buong change log,” sabi ko. “At kailangan ko ring malaman kung sino ang huling nagbago ng data mapping.”
“May ipinasa silang bagong file kaninang hapon. Pero hindi kumpleto ang paliwanag nila.”
“May nakasulat bang kumpirmasyon sa email?”
“Wala pa. Kaya nga sinabi kong huwag tayong tumanggap ng pagbabago nang walang nakasulat na approval.”
Naisip ko ang lahat ng tagubilin ni Ramon. Kung basta ko aayusin ang system batay sa hula, baka ako pa ang masisi sa susunod na problema.
Binuksan ko ang bawat record at ikinumpara ang timestamp, field names, at mga tala sa system log. Hindi ako nagmadali. Bawat hakbang ay kinunan ko ng screenshot at inilagay sa isang hiwalay na incident report.
Alas-dose y medya na nang makita ko ang pinagmulan ng error.
Hindi sira ang orihinal na datos. Ang problema ay ang bagong template na ipinadala ng kliyente. Binago nila ang kahulugan ng dalawang field, ngunit hindi nila naipaliwanag nang malinaw sa technical team ang pagbabagong iyon. Dahil dito, maling field ang binabasa ng bagong module.
Hindi iyon problemang kayang solusyunan sa pamamagitan lamang ng pag-restart ng system.
Kailangan kong ibalik ang tamang mapping, magpatakbo ng bagong validation, at tiyaking walang ibang rekord na maaapektuhan.
“Sir, nakita ko na,” sabi ko sa tawag.
Ipinaliwanag ko ang natuklasan. Ilang sandali siyang hindi nagsalita.
“Magaling ang pagkakahanap mo. Pero huwag mong baguhin ang production system nang walang approval. Ipadala mo sa akin ang report.”
Agad kong ipinadala ang mga dokumento. Pagkatapos, sabay kaming gumawa ng email para sa technical representative ng kliyente. Nakalakip ang eksaktong pagkakaiba ng dalawang template at ang posibleng epekto ng bawat pagbabago.
Alas-dos ng madaling-araw nang dumating ang sagot.
Kinumpirma ng kliyente na binago nila ang mga field para sa bagong proseso ng delivery. Humingi rin sila ng paumanhin dahil hindi nila naipadala ang kumpletong dokumentasyon.
Sa wakas, mayroon kaming nakasulat na awtorisasyon.
Sinimulan ko ang pagwawasto.
Makalipas ang halos tatlong oras, muling tumakbo ang validation process. Isa-isa kong sinuri ang mga record hanggang sa lumitaw sa screen ang mensaheng matagal kong hinihintay.
VALIDATION COMPLETE. ALL RECORDS MATCHED.
Alas-singko kuwarenta y dos ng umaga.
Napasandal ako sa upuan. Masakit ang mga mata ko, naninigas ang balikat ko, at malamig na ang kape sa tabi ng keyboard.
Ngunit wala nang pulang babala sa screen.
“Naayos mo,” mahinang sabi ni Ramon sa telepono. “Mara, nailigtas mo ang proyekto.”
Hindi ako agad nakasagot. Hindi dahil gusto kong marinig ulit ang papuri niya, kundi dahil sa unang pagkakataon sa loob ng maraming linggo, nakaramdam ako ng pag-asang may magagawa ako para sa nanay ko.
Gayunman, hindi pa tapos ang laban.
Ang susunod na anim na araw ay puno ng pagsusuri, pagwawasto, at mga bagong requirement. Tuwing may bagong request ang kliyente, hinihingi ko ang nakasulat na kumpirmasyon. Kapag may pagbabago, gumagawa ako ng dokumentasyon bago ito ipatupad.
Hindi na ako nagtatrabaho nang walang direksiyon.
May malinaw nang proseso, at bawat oras na inilaan ko ay nakatala nang tama.
Si Ramon naman ay regular na dumadalaw sa opisina upang suriin ang aking ginagawa, makipag-ugnayan sa kliyente, at tiyaking hindi ako nag-iisa sa pagharap sa mahihirap na desisyon.
Sa mga oras na wala siyang pulong, tumutulong siyang suriin ang mga test result. Kapag kailangan kong magpahinga, siya ang humahawak sa komunikasyon sa kliyente.
Hindi niya ako tinatratong bayani na walang karapatang mapagod.
Tinatrato niya akong empleyadong may responsibilidad at may hangganan.
Samantala, patuloy ang mga litrato sa group chat.
May nag-post ng mamahaling hapunan. May nagbahagi ng video mula sa resort. May nagtanong kung talagang pinapasok pa rin ba ako sa opisina.
Isang gabi, nagpadala si Bianca ng mensahe.
“Kamusta ang pagiging paborito ni Sir? Sana sulit ang pagsasakripisyo mo.”
Tiningnan ko ang mensahe nang ilang segundo bago ko ibinaba ang telepono.
Hindi ko kailangang patunayan sa kanila ang halaga ng ginagawa ko.
Ang kailangan ko ay matapos ang proyekto nang tama.
Pagsapit ng ikapitong araw, handa na ang system para sa final demonstration sa opisina ng kliyente sa Bonifacio Global City.
Dinala ko ang incident report, mga email confirmation, validation records, at dokumentasyon ng bawat pagbabago. Kasama ko si Ramon sa conference room, habang nakaharap sa amin ang mga kinatawan ng kliyente at ang mga senior manager ng aming kumpanya.
Nagsimula ang demonstrasyon.
Sinuri nila ang mga delivery record, inventory status, at mga ulat ng bodega. Sinubukan nila ang system sa iba’t ibang sitwasyon. Maging ang problemang muntik nang sumira sa proyekto ay muli nilang sinubukan.
Lahat ay gumana nang tama.
Pagkatapos ng huling test, tumayo ang operations director ng kliyente.
“Gusto kong malaman kung sino ang nakadiskubre sa error sa data mapping. Kung hindi ito nakita bago ang deployment, malaking problema ang maaari nating kaharapin ngayon.”
Tumingin si Ramon sa akin.
“Si Mara Dela Cruz po. Siya ang nag-imbestiga, nagdokumento, at nag-ayos ng mapping matapos makuha ang pormal na kumpirmasyon ng inyong team.”
Lumapit ang operations director at nakipagkamay sa akin.
“Maraming salamat. Hindi lang ninyo naayos ang system. Tinulungan ninyo kaming maiwasan ang mas malaking aberya.”
Sa likod ng conference room, narinig kong pumalakpak ang aming mga senior manager.
Ngunit ang pinakamahalagang balita ay dumating nang bumalik kami sa opisina.
Doon ko nalaman na hindi lamang matagumpay na nailunsad ang Project Amihan. Dahil sa maayos na dokumentasyon at mabilis na pagtugon sa problema, pinalawig ng kliyente ang kontrata at nagbigay ng karagdagang performance award sa kumpanya.
Kasama sa opisyal na pagkilala ang pangalan ko.
At dahil nakumpleto ang proyekto, naaprubahan ang espesyal na bayad para sa pitong araw, kasama ang completion bonus na nakasaad sa memo.
Iyon ang perang ilang linggo kong ipinagdasal na mahanap.
Hindi ko inakalang ang pinakamabigat na problemang haharapin ko sa trabaho ang magiging daan para makabayad ako sa operasyon ng nanay ko.
Ngunit may isa pang bagay na hindi ko inaasahan.
Nang bumalik sa normal ang operasyon noong unang araw matapos ang bakasyon, sinalubong ako ng katahimikan sa aming departamento.
Hindi na nangungutya si Paolo.
Si Liza ay nakaupo sa tabi ng mesa ko, hawak ang isang tasa ng kape.
At si Bianca, na ilang araw na hindi nagparamdam sa akin, ay nakatayo malapit sa conference room.
“Mara,” tawag niya.
Tumingin ako sa kaniya.
“Puwede ba tayong mag-usap?”
Sumunod ako sa kaniya sa maliit na meeting room.
Ilang segundo siyang nakatingin sa sahig bago nagsalita.
“Nakita ko ang project report. Alam ko na ang nangyari noong unang gabi.”
Hindi ako umimik.
“Hindi ko alam na may ganoong compensation package. Hindi ko binasa ang attachment. Akala ko, isa ka lang sa mga gustong magpasikat sa management.”
Huminga siya nang malalim.
“May karapatan akong tumanggi sa overtime. Pero wala akong karapatang tawagin kang traydor dahil lang iba ang desisyon mo.”
Hindi ko inaasahang maririnig ang mga salitang iyon mula sa kaniya.
“Bianca, hindi ko kailanman sinabi na dapat kayong pumasok,” sagot ko. “Hindi rin kita sinisi dahil pinili mong magbakasyon. Gusto ko lang sanang igalang mo ang desisyon ko, gaya ng paggalang ko sa desisyon ninyo.”
Napayuko siya.
“Pasensya na.”
Hindi ko agad sinabi na ayos lang ang lahat.
Dahil hindi naman nabubura ng isang paghingi ng tawad ang mga araw na ginawa akong katatawanan ng sarili kong mga katrabaho.
Pero sinabi ko rin ang totoo.
“Tinatanggap ko ang paghingi mo ng tawad. Sana, sa susunod, basahin muna natin ang buong impormasyon bago tayo humusga sa ibang tao.”
Tumango si Bianca.
Nang lumabas kami sa meeting room, hindi naman biglang naging perpekto ang lahat. May ilan pa ring naiilang sa akin, at may mga tanong tungkol sa bagong proyekto. Pero unti-unting nagbago ang pakikitungo nila.
Hindi na ako tinatawag na traydor.
Hindi rin ako naging empleyadong laging kailangang magboluntaryo sa bawat pagkakataon.
Sa halip, nagsimulang magkaroon ng mas malinaw na usapan ang aming departamento tungkol sa workload, overtime, at kung paano dapat ibigay ang mga gantimpala sa mga empleyadong tumatanggap ng dagdag na responsibilidad.
Ilang araw pagkaraan, nagamit ko ang perang natanggap ko para bayaran ang natitirang gastusin sa operasyon ng nanay ko.
Nang dalawin ko siya sa ospital, hinawakan niya ang kamay ko.
“Anak, nag-aalala ako sa iyo. Hindi ko gustong masyado kang mapagod para lang sa akin.”
Ngumiti ako at inayos ang kumot niya.
“Hindi lang po ako nagtrabaho para sa pera, Nay. Natutuhan ko rin na kailangan kong malaman ang halaga ng oras at pagsisikap ko.”
Makalipas ang ilang linggo, naging maayos ang paggaling niya. Nagsimula na siyang bumalik sa dati niyang gawain sa bahay, bagaman patuloy pa rin ang kaniyang pagpapahinga at pag-aalaga sa sarili.
Isang gabi, habang sabay kaming naghahapunan, inilabas niya ang paborito niyang ulam at tinanong kung masaya na ako.
Tumingin ako sa kaniya at ngumiti.
“Opo, Nay. Ngayon, hindi na ako kailangang matakot sa bawat bayarin.”
At sa wakas, nakahinga ako nang maluwag.
Hindi dahil napatunayan kong mali ang lahat ng nangutya sa akin. Hindi dahil mas malaki ang kinita ko kaysa sa kanila. At hindi dahil naging paborito ako ng boss.
Masaya ako dahil nakapagdesisyon ako para sa sarili ko, natutunan kong ipaglaban ang tamang bayad sa aking trabaho, at nagawa kong tulungan ang taong pinakamahalaga sa akin.
MENSAHE NG KUWENTO
Huwag agad husgahan ang isang tao dahil iba ang desisyon niya sa desisyon ng karamihan. Hindi lahat ng kusang tumatanggap ng dagdag na responsibilidad ay gustong magpasikat, at hindi rin masama ang taong pinipiling magpahinga kasama ang pamilya.
May kani-kaniya tayong dahilan, pangangailangan, at laban na hindi nakikita ng ibang tao.
Matutong basahin ang buong katotohanan bago humusga. Igalang ang desisyon ng iba, alamin ang tunay na halaga ng iyong pagsisikap, at huwag kalimutang ang dignidad ng isang tao ay hindi nasusukat sa dami ng oras na ipinagkakaloob niya sa trabaho.
