Bahagi 3 — Nang Mabunyag ang Lihim ni Rosa, Bumalik ang Pamilyang Nagtapon sa Amin
Bahagi 3 — Nang Mabunyag ang Lihim ni Rosa, Bumalik ang Pamilyang Nagtapon sa Amin
Hindi ko sinundan si Jerome.
Gusto ko.
Gusto kong habulin siya hanggang parking lot, hawakan sa kuwelyo at piliting sabihin kung nasaan si Aling Rosa.
Pero nasa loob ng ward ang anak kong may leukemia.
Hindi ko puwedeng iwan si Mara dahil lamang sa takot na nilikha ng pamilyang iyon.
Kaya ginawa ko ang unang bagay na hindi ko kailanman nagawa sa walong taon naming pagsasama.
Hindi ako umiyak.
Nag-isip ako.
Kinuha ko ang photocopy ng titulo, ang demand letter, at ang bank certification. Pinicturan ko ang bawat pahina at ipinadala sa kapatid kong si Noel.
“Kuya, pakisave lahat. Huwag mong buburahin.”
Pagkatapos ay tumawag ako sa barangay kung saan nakatira si Aling Rosa.
Walang makapagsabi kung saan siya dinala.
Ang sabi ng isang kapitbahay, may van daw na dumating nang umaga. Nakita niyang isinakay si Aling Rosa sa wheelchair.
Kasama raw sina Lorna at Jerome.
“Akala ko checkup,” sabi ng kapitbahay.
Hindi checkup.
Alam ko iyon.
Dahil kapag checkup ni Aling Rosa, ako ang laging naghahanda ng gamot, adult diaper, tubig at kumot niya.
Ayaw ni Jerome ng ospital.
Ayaw niya ng abala.
At lalong ayaw niyang gumastos.
Kinabukasan, habang nasa chemotherapy preparation si Mara, dumating ang pinsan kong si Abby.
Legal secretary siya sa isang maliit na law office sa Cubao.
Hindi siya abogado, kaya hindi siya nagkunwaring kaya niyang solusyunan ang lahat. Pero tinulungan niya akong ayusin ang mga dokumento at pinayuhan akong pumunta sa Public Attorney’s Office para malaman kung ano ang mga legal na hakbang na maaari kong gawin tungkol kay Mara at sa ginagawa ni Jerome.
“Unahin natin ang anak mo,” sabi niya. “Pero huwag mong pababayaan ang ebidensiya.”
Iyon ang ginawa ko.
Gumawa ako ng folder.
Hospital records.
Messages kay Jerome.
Screenshots ng pagtanggi niyang tumulong.
Bank documents.
Demand letter.
Photocopy ng titulo.
Mga resibo ng gamot ni Aling Rosa na ako ang bumili sa nakalipas na dalawang taon.
May isang bagay akong napansin habang inaayos ko ang mga lumang litrato at resibo.
Halos lahat ng maintenance medicine ni Aling Rosa ay binibili ko gamit ang sarili kong pera.
Pero kada buwan, may sinasabi si Jerome sa akin dati.
“May allowance si Mama. Ako na ang bahala.”
Kung may allowance si Aling Rosa, saan iyon napupunta?
Naalala ko ring may pension siya.
May maliit na kinikita mula sa dalawang commercial stalls sa Pasig na pag-aari raw ng yumao niyang asawa.
Pero sa bahay, palaging sinasabi ni Jerome na wala nang pera ang kaniyang ina.
Dalawang araw ang lumipas.
Wala pa rin akong balita tungkol kay Aling Rosa.
Ang treatment ni Mara ay nagsimula na.
Matapang ang anak ko.
Kapag nasusuka siya, hinihimas ko ang likod niya.
Kapag umiiyak siya dahil sa tusok ng karayom, sinasabi niyang, “Mama, hindi ako iiyak nang malakas.”
Sinasagot ko siya palagi.
“Pwede kang umiyak. Hindi sukatan ng tapang ang pagiging tahimik.”
Sa totoo lang, para ko rin iyong sinasabi sa sarili ko.
Sa ikatlong araw, isang hindi pamilyar na numero ang tumawag.
“Ma’am Liza?”
“Opo?”
“Ako po si Nena.”
Napatayo ako.
Si Ate Nena ang dating part-time caregiver ni Aling Rosa.
Tatlong buwan bago ako palayasin, bigla siyang pinaalis ni Lorna dahil raw sobra na ang gastos.
“Nasan po kayo?”
“Ma’am… kasama ko po si Nanay Rosa.”
Nanlamig ang buong katawan ko.
“Nasaan kayo?”
“Sa isang bahay po sa Marikina. Bahay ng kamag-anak ni Ma’am Lorna.”
“Bakit siya nandoon?”
Mahinang humikbi si Nena.
“Hindi ko po alam lahat. Tinawagan lang ako kahapon kasi wala raw mag-aalaga. Pero ma’am… pinapapirma nila si Nanay.”
“Anong pinapapirma?”
“Mga papel. Marami.”
Napapikit ako.
“May abogado?”
“May lalaki pong pumupunta. Hindi ko po alam kung abogado. May dala siyang stamp at folder.”
“Pwede ko bang makausap si Mama Rosa?”
Tahimik sa kabilang linya.
Pagkatapos ay narinig ko ang mahinang paghinga.
“Nanay, si Ma’am Liza.”
May tunog.
Mahina.
Basag.
Pero kilala ko.
“Ma…”
“Ma, ako ito.”
Sunod-sunod na ungol.
Then three knocks.
Tok.
Tok.
Tok.
Napahawak ako sa bibig ko.
Noong ako pa ang nag-aalaga sa kaniya, iyon ang sistema namin.
Isang katok para “oo.”
Dalawa para “hindi.”
Tatlo para “tulong.”
“Ma, pinipilit ba kayong pumirma?”
Isang katok.
Oo.
“Nandoon ba si Jerome?”
Isang katok.
“Si Lorna?”
Isang katok.
“Gusto n’yo bang umalis diyan?”
Isang katok.
Biglang naputol ang tawag.
Hindi ako nag-isip nang padalos-dalos.
Hindi ako pumunta roon mag-isa.
Dinala ko ang impormasyon sa social welfare office at humingi ng tulong para sa isang elderly stroke patient na maaaring pinipilit lumagda sa financial documents. Nagsabi rin kami sa barangay ng lugar.
Kasama si Ate Nena, nakumpirma ang address.
Nang araw ding iyon, nagsagawa ng welfare check.
Hindi ako pinayagang basta sumugod sa loob, at tama lang iyon.
Pero nang mailabas nila si Aling Rosa para matingnan ng doktor, halos bumigay ang tuhod ko sa nakita ko.
Payat siya.
Tuyo ang labi.
May pamumula sa balat malapit sa likod at balakang na kailangang matingnan.
At ang pinakamalala, hindi kompleto ang maintenance medicines niya.
Nang makita niya ako, umiyak siya.
Hinawakan niya ang braso ko gamit ang kaliwang kamay.
Ayaw bumitaw.
“Ma, nandito ako.”
Sa unang pagkakataon mula nang palayasin ako, naramdaman kong may naibalik ako.
Kahit kaunti.
Dinala siya para sa medical evaluation.
Doon nagsimulang bumagsak ang kuwento nina Jerome at Lorna.
Sinabi nilang kusa raw pumayag si Aling Rosa na ilipat ang bahay at commercial properties sa kanila.
Pero nang ipakita sa kaniya ang mga dokumento at tanungin gamit ang simpleng yes-or-no communication method, malinaw ang tugon niya.
“Pumayag po ba kayong ilipat kay Jerome ang bahay?”
Dalawang katok.
Hindi.
“Pumayag po ba kayong ibenta ang commercial units?”
Dalawang katok.
Hindi.
“Alam n’yo po ba ang mga dokumentong pinapapirma sa inyo?”
Dalawang katok.
Hindi.
Hindi iyon awtomatikong nagpapatunay ng krimen.
Pero sapat iyon para hindi basta isantabi ang reklamo.
At may mas malala pa.
Sa loob ng pouch na dala-dala ni Ate Nena mula sa lumang kuwarto ni Aling Rosa, may maliit na susi.
Susi ng safety deposit box.
May bank name at number na nakadikit.
Nang maayos ang kinakailangang proseso at makuha ang mga dokumentong pinahintulutan ni Aling Rosa, nakita namin ang bagay na matagal niyang itinago.
Isang sobre na may sulat-kamay niya.
May petsa ito isang taon bago ang stroke.
Para kay Liza.
Nanginginig ang kamay ko habang binabasa.
“Kung dumating ang araw na hindi na ako makapagsalita, huwag kang maniwala kapag sinabi ng mga anak ko na wala akong alam sa ginawa ko…”
Napaupo ako.
Sa loob ng safety box ay may copies ng land titles.
Deed of sale ng lupang minana niya sa Batangas.
Bank records.
Rental contracts ng commercial units.
At isang notarized affidavit na ginawa niya noong malinaw pa ang pananalita niya.
Nakasaad doon kung bakit niya ako isinama sa bank account.
Hindi dahil gusto niyang gawing milyonarya ang manugang niya.
Kundi dahil natuklasan niyang ilang buwan nang kinukuha ni Jerome ang renta sa dalawang commercial stalls at bahagi ng pension niya nang hindi maayos ang accounting.
May annex.
Mga withdrawal.
Deposit slips.
Mga mensahe.
At isang kopya ng sulat na minsang ipinadala ni Aling Rosa kay Jerome.
Ibalik mo ang perang kinuha mo. Para ito sa pagpapagamot ko at sa kinabukasan ng apo ko.
Walang sagot si Jerome sa sulat.
Sa isa pang dokumento, malinaw ang bilin ni Aling Rosa.
Bahagi ng perang nasa joint account ay nakalaan para sa pangangalaga niya.
Bahagi ay emergency fund.
At kung magkaroon ng malubhang pangangailangan si Mara, nais niyang magamit iyon ng batang pinakamadalas umupo sa tabi ng kama niya at magbasa sa kaniya ng kuwento.
Napahagulgol ako.
Hindi dahil sa pera.
Kundi dahil habang itinuturing ni Jerome ang sariling anak na pabigat, ang halos hindi makapagsalita niyang ina pala ang tahimik na nag-iisip sa kinabukasan ng apo niya.
Akala ko iyon na ang pinakamalaking sikreto.
Hindi pala.
Sa pinakailalim ng box, may brown envelope na may nakasulat:
HOUSE — ORIGINAL DOCUMENTS.
Ang bahay na pinagtabuyan sa amin.
Ang bahay na ipinagmamalaki ni Jerome na kaniya.
Ang bahay na paulit-ulit niyang sinasabing “ipinamana na sa akin ni Mama.”
Hindi kailanman nailipat sa pangalan niya.
Si Aling Rosa pa rin ang rehistradong may-ari.
At ayon sa dokumentong ginawa niya noon, nais niyang ibenta ang bahay kapag hindi na niya kayang tumira roon at ilagay ang bahagi ng proceeds sa isang trust para kay Mara at sa sarili niyang long-term care.
Ibig sabihin, hindi bahay ni Jerome ang bahay.
Nakikitira lang din siya.
At mas malala, may nakita kaming photocopy ng loan application kung saan ginamit ni Jerome ang property bilang collateral sa isang pribadong nagpapautang.
May pirma ni Aling Rosa.
Pero ang petsa?
Panahong nasa ICU siya matapos ang stroke.
“Hindi posible,” sabi ko.
Tiningnan iyon ng abogado.
“Kung mapapatunayang hindi siya maaaring pumirma noong araw na ito, malaking problema ito para sa gumamit ng dokumento.”
Doon ko naunawaan kung bakit desperado si Jerome na makuha ang ATM card.
Hindi lang pera ang hinahabol niya.
May utang siya.
Malaki.
At kapag nalaman ng nagpapautang na wala siyang legal na karapatang isanla ang bahay, hahabulin siya.
Hindi nagtagal, nagsimulang tumawag si Jerome.
Una, galit.
Pagkatapos, nagbabanta.
Pagkatapos, nakikiusap.
“Liza, pag-usapan natin.”
Hindi ako sumagot.
Nagtext siya.
Huwag mong sirain ang pamilya natin.
Napatawa ako nang mabasa ko iyon.
Ang lalaking nagpalayas sa anak niya habang buntis ang kabit niya ang nagsasabing ako ang sisira sa pamilya.
Makalipas ang isang oras, ibang tono na.
Kunin mo na ang perang gusto mo. Huwag mo lang idamay ang bahay.
Sinave ko ang message.
Sumunod:
Wala kang alam sa mga utang na kailangan kong bayaran. Kapag nawala ang bahay, lahat tayo mawawalan.
Sinave ko rin.
Hindi ako nakipagsagutan.
Pinasa ko sa abogado.
Samantala, inilipat si Aling Rosa sa maayos na care facility na malapit sa ospital ni Mara, gamit ang bahagi ng sarili niyang pondo at may malinaw na accounting.
Araw-araw ko siyang dinadalaw kapag kaya ko.
Minsan, magkatabi silang dalawa ni Mara.
Ang isa, lumalaban sa stroke.
Ang isa, lumalaban sa leukemia.
Pareho silang mahina.
Pareho ring matigas ang ulo.
Isang hapon, inilapit ni Mara ang drawing niya kay Aling Rosa.
Tatlong babae ang nasa papel.
Ako.
Si Mara.
Si Lola Rosa.
May bahay sa likod.
“Lola, dito tayo titira kapag gumaling tayo.”
Napangiti si Aling Rosa.
At sa unang pagkakataon sa loob ng maraming buwan, may malinaw na pantig na lumabas sa bibig niya.
“Ma…”
Napaluha ako.
Akala namin “Mara” ang sinusubukan niyang sabihin.
Pero umiling siya.
Tinuro niya ako.
“Ma… ma…”
Hindi niya natapos.
Pero naintindihan ko.
Anak.
Itinuring niya akong anak.
Tatlong linggo matapos iyon, natanggap ni Jerome ang pormal na mga reklamo at legal notices tungkol sa mga pinagtatalunang dokumento, financial records, child support at property issues.
Hindi pa iyon hatol.
Hindi pa tapos ang laban.
Pero sa unang pagkakataon, kailangan niyang sumagot sa mga bagay na matagal niyang iniiwasan.
At doon siya tuluyang nataranta.
Isang gabi, habang tulog si Mara, tumawag ang security desk ng ospital.
“Ma’am Liza, may lalaking gustong umakyat. Sabi niya asawa n’yo raw.”
“Hindi ko siya pinapapasok.”
“May kasama po siyang babae.”
Akala ko si Trisha.
Hindi.
Nang tingnan ko mula sa dulo ng hallway, si Lorna ang kasama niya.
May hawak siyang malaking envelope.
Namumugto ang mga mata.
Parang ilang araw hindi natulog.
At hindi galit ang mukha niya.
Takot.
“Liza,” sabi niya.
Hindi ako lumapit.
“Ano?”
Tumingin siya kay Jerome.
Pagkatapos sa akin.
“May kailangan kang makita.”
Binuksan niya ang envelope.
Sa loob ay mga photocopy ng bank transfers.
Mahigit dalawang taon ang records.
Iisang pangalan ang paulit-ulit na lumalabas bilang recipient.
Hindi kay Jerome.
Hindi kay Trisha.
Kundi kay Lorna mismo.
At sa pinakabagong transfer, isang halagang halos hindi ko pinaniwalaan.
₱2,300,000.
“Hindi ako ang kumuha niyan,” umiiyak niyang sabi.
Napatingin ako sa kaniya.
“Kung hindi ikaw, sino?”
Dahan-dahan niyang itinuro ang kapatid niya.
Si Jerome.
“Ginamit niya ang account ko.”
Namula si Jerome.
“Tumahimik ka.”
Pero hindi na tumahimik si Lorna.
“Sabihin mo sa kaniya kung para saan ang pera.”
“Lorna!”
“Sabihin mo!”
Umalingawngaw ang boses niya sa hallway.
At ang sumunod niyang sinabi ang tuluyang nagbago sa lahat.
“Liza, hindi lang bahay ni Mama ang isinangla niya.”
Huminga siya nang nanginginig.
“May isa pang loan.”
“Ano?”
Tumingin siya sa pinto ng ward kung saan natutulog ang anak ko.
“Ginamit niya ang pangalan ni Mara bilang beneficiary sa isang policy at nagsumite siya ng medical declaration bago pa man kayo mapalayas.”
Nanigas ako.
“Anong ibig mong sabihin?”
Lumapit si Lorna at halos pabulong na nagsalita.
“Alam ni Jerome na may abnormal na resulta sa dugo ni Mara bago mo pa nalaman.”
