AKALA NG LAHAT PERA LANG ANG HABOL NG TATAY KO—HANGGANG SA ARAW NA NALAMAN KONG BAWAT PISO NA HININGI NIYA KAY MAMA AY PARA SA AKIN
Palaging sinasabi ni Mama na mukhang pera si Papa.
Kapag hindi siya nakakauwi dahil sa trabaho, humihingi si Papa ng mamahaling alahas.
Kapag nalalate siya sa birthday ko, lupa naman ang hinihingi.
Kapag galit siya, milyon-milyong piso ang kapalit.
Kaya noong siyam na taong gulang ako, naniwala akong si Papa ang dahilan kung bakit ayaw nang umuwi ni Mama.
Ang pangalan ko ay Nina Monteverde.
Anak ako ng isa sa pinakamayayamang negosyante sa Makati, si Helena Monteverde.
Pero ang taong halos araw-araw kong kasama ay ang asawa niyang si Gabriel Monteverde—ang papa ko.
Noong pitong taong gulang ako, hindi nakauwi si Mama sa birthday ko dahil may business meeting daw siya sa Singapore.
Nakangiting sinabi ni Papa sa telepono,
“Kung hindi ka makakauwi, bilhan mo ng gold cake si Nina.”
Natawa ako noon.
Akala ko joke lang.
Pero makalipas ang dalawang araw, dumating talaga ang isang maliit na decorative cake na gawa sa solid gold.
Noong ako naman ang nag-top one sa klase at sampung minuto lang nalate si Mama sa dinner namin sa isang restaurant sa BGC, diretso ring sinabi ni Papa,
“Sa pangalan ni Nina ilipat ang restaurant.”
Napailing si Mama.
“Gabriel, hanggang kailan ka magiging ganito?”
Pero pumirma pa rin siya.
Kaya unti-unti kong naisip na talagang pera lang ang gusto ni Papa.
Hanggang sa sumunod kong birthday.
Hindi na naman umuwi si Mama.
Si Papa mismo ang nag-bake ng cake para sa akin.
Hindi pantay ang icing. Medyo sunog pa ang isang gilid.
Pero may nakasulat sa ibabaw gamit ang nanginginig niyang kamay:
Happy Birthday, Nina.
Hindi ko alam kung bakit, pero bigla akong nagalit.
Tinulak ko ang cake pababa ng mesa.
Bumagsak iyon sa sahig.
“Kasalanan mo!”
Napatingin si Papa sa akin.
“Kung hindi ka laging humihingi ng pera kay Mama, baka gusto pa niyang umuwi!”
Tahimik lang siya.
Pagkaraan ng ilang segundo, yumuko siya at pinahid ng daliri ang kaunting icing sa sahig.
Tinasted niya iyon at ngumiti.
“Masarap naman pala.”
Hindi ako sumagot.
Umupo siya sa harap ko.
“Nina…”
Bahagyang nanginginig ang kamay niya.
“Hindi bale kung hindi umuwi si Mama mo.”
“Kapag hindi siya umuuwi, mas marami tayong naiipon.”
Napakunot ang noo ko.
“Ano?”
Ngumiti siya.
“Marami na akong naipon para sa ’yo.”
“Napakarami.”
“Para kahit dumating ang araw na…”
Huminto siya.
“…wala na si Papa, mabubuhay pa rin nang maayos ang anak ko.”
Bago ko pa maintindihan ang sinabi niya, bigla siyang yumuko at umubo.
May pulang bahid sa palad niya.
Nanlaki ang mga mata ko.
“Papa?”
“Wala ’to.”
Pinunasan niya agad ang bibig niya.
Pero lalo lang dumami ang pula.
“Papa!”
Napaiyak ako.
“Sorry! Hindi na ako galit! Huwag mo akong takutin!”
Biglang umilaw ang cellphone niya.
Si Mama.
“Gabriel, sorry. May emergency sa company. Male-late ako.”
“May pinadala akong sikat na lemon cake. Mahaba ang pila roon. Siguradong magugustuhan ni Nina.”
Tahimik si Papa sandali.
Pagkatapos ay kalmado niyang sinabi,
“Mula ngayon, bawat minuto ng pagka-late mo, maglalagay ka ng tatlong milyong piso sa trust fund ni Nina.”
Napakatahimik ng kabilang linya.
Pagkatapos ay malamig na tumawa si Mama.
“Talagang wala kang kabusugan.”
“Pera na naman?”
Biglang tumaas ang boses niya.
“Isang pagkakamali lang ang ginawa ko noon, Gabriel!”
“Sampung taon mo na akong pinagbabayad!”
Niyakap ako ni Papa.
Hindi ko maintindihan.
Pero alam kong kailangan kong sabihin kay Mama ang totoo.
“Mama! Si Papa ay—”
Pinatay ni Papa ang tawag.
Ilang segundo lang ang lumipas, tumunog ang banking notification.
₱30,000,000 transferred to Nina Monteverde Trust.
Alas-diyes ng gabi nang dumating si Mama.
Pero may kasama siyang lalaki.
Matangkad, maputi, at pamilyar.
Si Adrian Salcedo.
Minsang sinabi ni Mama na puwede ko raw siyang tawaging “Tito Adrian.”
Pagpasok niya, bigla siyang lumuhod sa sala.
“Gabriel, kasalanan ko lahat.”
“Please, huwag na kayong mag-away dahil sa akin.”
Namutla si Mama.
“Adrian! Sino ang nagsabing pumunta ka rito?”
Tumawa si Papa.
“Mukhang takot kang malaman kong hindi mo naman talaga siya iniwan.”
“Akala mo hindi ko alam na peke ang pagpapa-blacklist mo sa kanya sa negosyo?”
Hindi ko naiintindihan ang usapan nila.
Ang alam ko lang, nanlalamig ang kamay ni Papa.
Lumapit ako at yumakap sa tagiliran niya.
“Papa, antok na ako.”
“Punta na tayo sa room.”
Lumapit si Mama.
“Gabriel, aayusin ko ito.”
Umiling si Papa.
“Ilipat mo sa pangalan ni Nina ang Rosewood Estate sa Tagaytay.”
Nanigas si Mama.
“Ano?”
Napakunot ang noo ko.
Ayaw ko nga sa rosas.
Malala ang allergy ko roon.
Napangiti si Papa.
“Bakit? Nagulat kang alam ko?”
“Helena, kung gagawa ka ng sikreto, matutong magtago.”
Biglang humarang si Adrian sa harap ni Mama.
“Ako na lang ang sisihin mo!”
Tiningnan siya ni Papa.
“Hindi ka ganoon kahalaga.”
Pagkatapos ay bumaling siya kay Mama.
“Mas malaki nang sampung beses ang hacienda na ibinigay mo sa akin noong kasal natin kaysa sa estate na ’yan.”
Tuluyang namutla si Mama.
“Gabriel!”
“Anumang gusto mo, ibibigay ko.”
“Pero huwag ang Rosewood Estate.”
Bahagyang napaatras si Papa.
Pagkatapos ay malamig niyang sinabi,
“Kung ganoon, umalis ka sa bahay ko.”
Umalis si Mama kasama si Adrian.
Tahimik ang buong sala.
Hinaplos ni Papa ang buhok ko.
“Tulog na tayo, anak.”
Pero bago pa kami makarating sa hagdan, bigla siyang napayuko.
Muli siyang umubo.
Mas malala.
“Papa!”
Niyakap niya ako.
“Nina, huwag kang matakot.”
“Nandito si Papa.”
Pagkatapos ay bigla niyang hinawakan ang braso ko.
Nanlaki ang mga mata niya.
Puno iyon ng mapupulang pantal.
“Nina, nahihilo ka ba?”
“Nahihirapan kang huminga?”
Bigla siyang tumawag kay Mama.
“Helena, may rose pollen si Adrian sa damit niya!”
“Alam mong allergic si Nina!”
Pero malamig lang ang sagot ni Mama.
“Gabriel, sawa na ako sa drama mo.”
“Hindi ba pera lang ang gusto mo?”
“₱3 million? ₱30 million? ₱300 million?”
“Magsabi ka lang.”
Tumahimik si Papa.
“Fine.”
“₱300 million.”
“Ten minutes.”
Pagkatapos ay binuhat niya ako palabas.
Pero wala ang sasakyan.
Yumuko ang driver.
“Sir… ginamit ni Ma’am Helena ang kotse para ihatid si Sir Adrian. Masakit daw ang bukung-bukong niya.”
Walang sinabi si Papa.
Binuhat niya ako at naglakad.
Dalawang oras.
Sa malamig na madaling araw mula Forbes Park hanggang sa pinakamalapit na private hospital.
Pagdating namin, halos hindi na ako makadilat.
Nang tanggalin ng nurse ang sapatos ni Papa, saka ko nakita ang mga paa niyang sugatan at nanginginig.
Ngumiti pa rin siya.
“Hindi masakit, Nina.”
Maya-maya, may boses akong narinig sa corridor.
Boses ni Mama.
“Nandito lang ako sa tabi mo, okay?”
Natuwa ako.
Akala ko para sa akin.
Pero nang tumingin ako…
nakahawak siya sa kamay ni Adrian.
“Baby, huwag kang ma-stress. Sabi ng doctor, kailangan magpahinga ang ankle mo.”
Napatingin siya kay Papa.
Pagkatapos ay sinabi lamang niya,
“Na-transfer ko na ang ₱300 million.”
“Ano pa ang gusto mo?”
Hindi man lang niya tinanong kung bakit sugatan ang mga paa ni Papa.
Hindi rin niya ako nilapitan.
Kinabukasan, nagising akong nakaupo si Papa sa gilid ng kama.
Malinis ang damit niya.
Maayos ang buhok.
Parang wala siyang sakit.
“Baby girl.”
Ngumiti siya.
“Hindi ba gusto mong sumakay ng pony sa England?”
“Tinawagan ko na si Tita Elise.”
“Dadalhin ka niya roon.”
“Matagal.”
“Pwede kang sumakay ng napakaraming kabayo.”
Napatingin ako sa kanya.
“Kasama ka?”
Natigil ang kamay niya.
“May aasikasuhin lang si Papa.”
Bago pa siya makapagsalita muli, napahawak siya sa dibdib at malakas na umubo.
Tumakbo ako palabas.
“Doctor! Help!”
May doktor na lumapit, pero kakaiba ang ekspresyon niya.
“Mr. Monteverde…”
“May problema po.”
“Wala nang laman ang hospital account ninyo.”
“Tumawag si Mrs. Monteverde kanina.”
“Inilipat niya ang buong pondo.”
“Para raw gamitin sa bagong investment fund ni Mr. Salcedo.”
Biglang kumati na naman ang braso ko.
Muling lumabas ang mga pantal.
Kinarga ako ni Papa at kinausap ang doctor sa gilid.
“Bakit bumabalik?”
“Bakit hindi gumagana ang gamot?”
Huminga nang malalim ang doktor.
“Hindi ordinaryong allergy ito.”
“Na-expose ang bata sa concentrated rose extract.”
“Malala ang immune reaction.”
“At kailangan niyang sumailalim sa hindi bababa sa sampung targeted treatments.”
Napatigil si Papa.
“Magkano?”
Tumingin ang doktor sa kanya.
“Approximately…”
“₱10 million.”
PARTE2
Hindi agad nagsalita si Papa.
Nakatayo lang siya roon habang yakap ako, parang may isang napakabigat na bagay na biglang bumagsak sa balikat niya.
“₱10 million?” ulit niya.
Tumango ang doktor.
“Initial treatment pa lang iyon. Kapag nagkaroon ulit ng exposure, maaaring mas lumala.”
Mas humigpit ang yakap ni Papa sa akin.
“Simulan ninyo.”
Napatingin ang doktor sa computer.
“Sir, kailangan po muna ng deposit.”
Tahimik si Papa.
Pagkatapos ay inilapag niya ako sa kama.
“Nina, sandali lang si Papa.”
Lumabas siya ng kuwarto.
Hindi niya alam na sinundan ko siya ng tingin mula sa bahagyang nakabukas na pinto.
Umupo siya sa corridor at binuksan ang cellphone niya.
Isa-isa siyang tumawag.
Bank manager.
Lawyer.
Property broker.
Hanggang sa huling tawag.
“Elise.”
Boses ng kapatid niya.
“Ano’ng nangyari?”
“Pakibenta ang Batangas farm.”
Nanahimik ang kabilang linya.
“Ano?”
“Ngayon.”
“Gabriel, iyon ang huling property na hindi mo inilagay sa trust ni Nina.”
“Alam ko.”
“Pero iyon din ang lugar na balak mong tirhan pagkatapos—”
“Hindi na mahalaga.”
Napapikit si Papa.
“Kailangan ng anak ko ng pera.”
“Gabriel…”
“Please.”
Iyon ang unang pagkakataong narinig kong humingi ng pabor si Papa na hindi pera para sa akin.
Makalipas ang isang oras, bayad na ang deposit.
Sinimulan ang treatment.
Si Papa naman ay isinugod din sa kabilang silid.
Doon lang nalaman ng doktor na ilang buwan na pala siyang may malubhang sakit sa tiyan at atay.
May iniinom siyang gamot.
Pero hindi regular.
Dahil inuuna niya raw ang medical expenses ko.
“Bakit hindi ninyo sinabi sa asawa ninyo?” tanong ng doktor.
Ngumiti si Papa.
“Busy siya.”
Pero kahit bata ako, alam kong hindi iyon ang totoong sagot.
Kinagabihan, dumating si Tita Elise mula Cebu.
Pagkakita niya kay Papa, sinampal niya ito sa balikat.
“Baliw ka ba?”
“Nagsusuka ka na ng dugo pero dalawang oras mong binuhat ang bata?”
“Hindi mo man lang ako tinawagan?”
Ngumiti si Papa.
“Hindi naman namatay.”
Namula ang mata ni Tita.
“Huwag mong gawing biro.”
Pagkatapos ay lumingon siya sa akin.
“Nina, halika.”
Yumakap ako sa kanya.
“Tita, mukhang pera ba si Papa?”
Biglang tumahimik ang buong silid.
Nanigas si Papa.
“Nina.”
Pero hindi ko inalis ang tingin kay Tita.
“Sabi ni Mama, pera lang ang gusto niya.”
“Pero bakit lahat ng pera nasa pangalan ko?”
Napakagat-labi si Tita.
Si Papa ang unang umiwas ng tingin.
“Bata ka pa.”
“Hindi ko kailangan malaman?”
Walang sumagot.
Kaya ako mismo ang kumuha sa cellphone ni Papa.
Nasa bedside table iyon.
Alam ko ang password.
Birthday ko.
Sa banking app niya, halos wala siyang personal savings.
Pero may investment account sa pangalan ko.
May trust.
May educational fund.
May insurance.
May properties sa Makati, Tagaytay, Cebu at London.
Lahat sa pangalan ko.
At sa bawat transfer ay may note.
Late si Mama sa birthday — para kay Nina.
Hindi nakauwi sa recital — para kay Nina.
Dinner kasama si Adrian — para kay Nina.
10th wedding anniversary incident — para kay Nina.
Napatingin ako kay Papa.
“Ano itong anniversary incident?”
Biglang napapikit si Tita Elise.
Si Papa naman ay hindi nagsalita.
At eksaktong sandaling iyon, bumukas ang pinto.
Si Mama.
Mag-isa siya.
Maputla ang mukha niya.
“Nina.”
Hindi ako sumagot.
Lumapit siya.
Pero hinarang siya ni Tita Elise.
“Ngayon ka lang?”
“Elise, huwag ngayon.”
“Kailan?”
Nanlilisik ang mata ni Tita.
“Kapag patay na kapatid ko?”
“Kapag namatay ang anak mo sa allergy?”
Namutla si Mama.
“Ano’ng sinasabi mo?”
Ibinagsak ni Tita sa mesa ang medical file ni Papa.
“Basahin mo.”
Kinuha iyon ni Mama.
Sa unang pahina pa lang, nanginig na ang kamay niya.
“Hindi…”
Mahina ang boses niya.
“Kailan pa ito?”
“Halos isang taon.”
Parang nawalan ng lakas ang tuhod ni Mama.
“Gabriel…”
Hindi tumingin si Papa.
“Umalis ka.”
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
Napatawa si Papa.
Mahina.
Pagod.
“Sinabi ko.”
“Tatlong beses.”
“Una, noong Hong Kong trip mo.”
“Pangalawa, noong birthday ni Nina.”
“Pangatlo, noong gabi bago kayo pumunta ni Adrian sa Tagaytay.”
Nanigas si Mama.
“Ako…”
“Lahat ng pagkakataong iyon, sinabi mong huwag kitang guluhin.”
Hindi nakasagot si Mama.
Ako naman ay nakatitig lamang sa kanya.
“Mama…”
Napalingon siya agad.
“Bakit Rosewood Estate?”
Namutla siya.
“Anak…”
“Bakit ayaw mong ibigay sa akin?”
Tumahimik siya.
Si Tita Elise ang nagsalita.
“Dahil binili iyon ng mama mo para kay Adrian.”
Napatayo ako.
“Ano?”
Sumigaw si Mama.
“Elise!”
Pero huli na.
“Sampung taon na ang nakalipas,” pagpapatuloy ni Tita, “nalaman ni Gabriel na may relasyon sila.”
“Hindi lang iyon.”
“Buntis noon si Helena.”
Napatigil ang mundo ko.
Tumingin ako kay Mama.
“Buntis?”
Umiyak siya.
“Hindi natuloy.”
Hindi gumalaw si Papa.
“Anak ni Adrian iyon.”
Hindi ko alam kung ano ang sasabihin.
Si Mama ang lumapit kay Papa.
“Gabriel, nagkamali ako.”
“Alam ko.”
“Pero bumalik ako sa ’yo.”
“Dahil pinili kita.”
Umiling si Papa.
“Hindi.”
“Bumalik ka dahil natatakot kang mawala ang kumpanya.”
Nabigla si Mama.
“Anong ibig mong sabihin?”
Sa wakas ay tumingin sa kanya si Papa.
“Alam ko ring pera ng pamilya ko ang nagsalba sa Monteverde Holdings noong muntik itong bumagsak.”
“Alam kong kung iniwan mo ako noon, kukunin ng lolo ko ang lahat ng shares.”
“Hindi ako tanga, Helena.”
“Hindi kita pinilit manatili.”
“Ang hiningi ko lang noon ay isang bagay.”
“Tigilan mo si Adrian.”
Humagulgol si Mama.
“Ginawa ko naman!”
Tumawa si Papa.
“Hindi.”
“Pinadala mo lang siya abroad.”
“Patago mo siyang sinuportahan.”
“Binilhan mo ng condo.”
“Negosyo.”
“Estate.”
“At ngayong malaki na si Nina, ibinalik mo siya sa tabi mo.”
Napatakip si Mama sa bibig.
“Lahat ba… alam mo?”
“Oo.”
“Kung ganoon, bakit hindi mo ako hiniwalayan?”
Matagal bago sumagot si Papa.
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin.
“Dahil bata pa si Nina.”
“Dahil kapag naghiwalay kami noon, hahatiin ang assets.”
“At natatakot akong isang araw, kapag wala na ako, gamitin ni Helena ang pera para sa ibang tao.”
Biglang nanikip ang dibdib ko.
Kaya pala.
Kaya tuwing nalalate si Mama, may hinihinging pera si Papa.
Kaya tuwing nawawala siya, may property na inililipat sa pangalan ko.
Hindi iyon paghihiganti.
Hindi iyon kasakiman.
Isa iyong countdown.
Habang lumalala ang sakit niya, mas marami siyang inilalayo sa kontrol ni Mama.
Dahan-dahan akong lumapit sa kanya.
“Papa…”
Hindi ko napigilang umiyak.
“Akala ko…”
Hinawakan niya ang pisngi ko.
“Okay lang.”
“Bata ka.”
“Ako ang may kasalanan dahil hindi ko sinabi.”
Umiling ako nang malakas.
“Sorry…”
“Tinapon ko pa ang cake.”
Tumawa siya nang mahina.
“Masarap naman kahit galing sahig.”
Napahagulgol ako.
Sa likuran namin, tuluyan nang napaluhod si Mama.
“Gabriel…”
“Bigyan mo ako ng pagkakataon.”
“Huwag para sa atin.”
“Kahit para kay Nina.”
Tahimik si Papa.
Pagkatapos ay sinabi niya,
“Ilipat mo ang Rosewood Estate sa pangalan ni Nina.”
Tumango agad si Mama.
“Gagawin ko.”
“At lahat ng shares na inilagay mo sa investment fund ni Adrian.”
“Okay.”
“Bawiin mo.”
“Okay.”
“Wala nang contact.”
Napapikit si Mama.
“Okay.”
Pero sumingit ako.
“Hindi.”
Pareho silang napatingin sa akin.
Bata ako.
Pero malinaw ang isip ko noon.
“Mama.”
“Hindi ka pwedeng bumalik dahil lang may sakit si Papa.”
“Hindi mo pwedeng gawin ulit iyon.”
Napaluha siya.
“Nina…”
“Kung gusto mong maging mama ko, maging mama ka.”
“Pero huwag mong saktan ulit si Papa.”
Walang nagsalita.
Kinabukasan, kusa nang umalis si Adrian sa bansa pagkatapos kanselahin ni Mama ang lahat ng business support at property arrangements niya.
Hindi naging madali ang sumunod na mga buwan.
Kailangang operahan si Papa.
Ako naman ay nakatapos ng sampung treatment.
Si Mama ang unang dumating sa bawat session.
Hindi na siya nagdala ng mamahaling regalo.
Hindi siya nagpadala ng assistant.
Siya mismo ang humawak sa kamay ko kapag tinuturukan ako.
At kapag natatakot ako, lagi niyang sinasabi,
“Nandito si Mama.”
Pero hindi agad bumalik sa dati ang lahat.
Si Mama ay lumipat muna sa isang condo sa Makati.
Si Papa ang nagdesisyon.
“Sampung taon ng sugat hindi naghihilom sa isang apology.”
Tinanggap ni Mama iyon.
Hindi siya nagreklamo.
Hindi rin niya pinilit si Papa na patawarin siya.
Makalipas ang isang taon, nagkaroon ng maliit na birthday celebration sa bahay.
Ako ay sampung taong gulang na.
Walang gold cake.
Walang imported cake.
Walang designer gifts.
Si Papa ulit ang nag-bake.
Medyo tabingi pa rin.
Pero ngayon, si Mama ang naglagay ng icing.
“Naku,” reklamo ni Papa, “pangit.”
Napatingin si Mama sa kanya.
“Mas maganda kaysa gawa mo.”
Tumawa ako.
Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, sabay kaming tatlo sa mesa.
Hindi ibig sabihin noon ay buo na ulit ang marriage nila.
Hindi rin ibig sabihin na nakalimutan na ni Papa ang lahat.
Pero pinili nilang magsimulang muli bilang mga magulang ko.
Makalipas ang dalawang taon, tuluyang naging stable ang kondisyon ni Papa.
Hindi na siya dumudugo.
Hindi na rin ako nagkakaroon ng malalang allergic attacks.
Ang Rosewood Estate?
Ibinenta namin.
Ayaw ko talaga ng rosas.
Ginamit ang pera para magtatag ng isang foundation para sa mga batang may severe allergies at pamilyang hindi kayang magbayad ng treatment.
Ang pangalan nito ay:
Gabriel & Nina Foundation.
Noong opening day, tinanong ko si Papa,
“Kung alam mong gagaling ka pala, bakit mo inipon lahat para sa akin?”
Ngumiti siya.
“Dahil walang magulang ang siguradong makakasama niya ang anak niya habambuhay.”
“Pero puwede niyang siguraduhin na kahit mawala siya, may maiiwan siyang proteksiyon.”
Napatingin ako kay Mama.
Tahimik siyang umiiyak sa likuran namin.
Lumapit siya kay Papa.
“Gabriel.”
“Ano?”
“Sorry.”
Napatingin si Papa sa kanya.
“Alam ko.”
“Hindi mo pa rin ako pinapatawad?”
Nag-isip siya.
Pagkatapos ay ngumiti nang bahagya.
“Hindi pa lahat.”
Tumango si Mama.
“Sige.”
“Maghihintay ako.”
Hinawakan ko ang kamay nilang dalawa.
At sa araw na iyon, naintindihan ko ang isang bagay na hindi ko nakita noong bata pa ako:
Hindi lahat ng taong humihingi ng pera ay sakim.
May mga taong ginagawang pera ang sakit, takot, at natitirang oras dahil iyon na lang ang paraan nilang alam para protektahan ang taong pinakamamahal nila.
At hindi rin sapat ang pagmamahal kung wala itong katapatan.
Dahil minsan, ang pinakamalalim na sugat sa isang pamilya ay hindi nagmumula sa kakulangan ng pera—kundi sa kakulangan ng presensya, tiwala, at katotohanan.
MENSAHE SA MAMBABASA:
Huwag agad husgahan ang isang tao batay lamang sa nakikita mong kilos. May mga sakripisyong mukhang kasakiman sa labas, pero pagmamahal pala ang ugat. At kung may taong mahalaga sa iyo, huwag hintaying mawala siya bago mo piliing makinig, umuwi, at manatili.
