Tatlong Taon Akong Ikinulong ng Pamilya ng Asawa Ko, Pero Pagdating Ko sa Maynila, Nadiskubre Kong May Ibang “Misis” ang Lalaking Araw-araw Nagsasabing Nami-miss Niya Ako, at Pekeng Papel Lang Pala ang Kasal Namin
Tatlong taon akong hindi pinayagang umuwi sa sarili kong pamilya.
Tatlong taon kong tinawag na asawa ang lalaking hindi ko man lang nahawakan muli.
At sa araw na sa wakas ay nakabalik ako sa Maynila, nakita ko sa cellphone ng ibang babae ang wedding photo niya kasama ang asawa ko.
Doon ko naintindihan: hindi pala ako iniwan dahil sa trabaho.
Kinulong pala ako para maging dekorasyon ng pamilyang hindi naman ako tinanggap kailanman.
Ang pamilya Sarmiento ay kilalang-kilala sa Alabang. Mayayaman, tahimik, relihiyoso sa paningin ng iba, pero sa loob ng mansyon nila, para kang nasa kulungan na may gintong kandado.
May “patakaran” sila para sa bawat kilos ng manugang na babae.
Hindi puwedeng lumabas nang walang pahintulot.
Hindi puwedeng kumain ng maanghang tuwing Lunes at Huwebes.
Hindi puwedeng tumawa nang malakas sa hapag.
Hindi puwedeng magsuot ng pula kapag may matatanda sa bahay.
At ang pinakamabigat sa lahat: bawal umuwi ang manugang na babae sa sariling pamilya nang mag-isa.
Noong araw ng kasal namin ni Matteo Sarmiento, bigla siyang tinawag sa isang pribadong research facility sa Clark. Sabi niya, emergency project daw. National-level daw. Hindi niya puwedeng talikuran.
Hinawakan niya ang kamay ko bago umalis.
“Lianne, sandali lang ito. Pagbalik ko, babawi ako sa’yo habang buhay.”
Sandali lang, sabi niya.
Pero umabot ng tatlong taon.
Tatlong taon akong nakatira sa Villa Sarmiento, kasama ang malamig na biyenan kong si Doña Beatriz, ang tahimik na mga kasambahay, at ang walang katapusang listahan ng bawal.
Kapag umiiyak ako sa gabi, tatawag si Matteo.
“Tiis ka muna, mahal. Para sa atin din ito.”
Kapag humihingi ako ng permiso na bisitahin ang tatay kong si Mang Arturo sa Batangas, sasabihin niya:
“Sumunod ka muna kay Mama. Ayokong mapahiya ka sa kanila.”
Hanggang sa dumating ang tawag mula sa kapitbahay namin.
Na-stroke si Papa.
Nasa St. Raphael Medical Center sa Maynila.
Hindi raw sigurado kung magigising pa.
Lumuhod ako sa harap ni Doña Beatriz. Umiyak ako. Niyakap ko ang paa niya. Nakiusap ako na kahit isang araw lang, kahit makita ko lang ang tatay ko.
Matagal niya akong tinitigan na parang dumi sa sahig.
“Isang araw,” sabi niya. “May driver ka. Walang eskandalo. Pagkatapos, babalik ka agad.”
Akala ko, iyon na ang pinakamabigat na araw ng buhay ko.
Hindi pa pala.
Pagpasok namin sa may Makati, biglang may malakas na bangga sa likod ng kotse namin. Sa lakas ng tama, naitulak kami sa sasakyan sa unahan.
Bumaba agad ang lalaking driver ng kotseng nabangga namin.
“Hoy! Marunong ba kayong magmaneho?” sigaw niya, namumula ang mukha.
Lumabas ako, nanginginig pa rin sa takot. “Pasensya na po, nabangga rin kami mula sa likod—”
Hindi pa ako tapos magsalita nang bumaba ang babae mula sa kotseng nasa likuran.
Maputi, makinis, naka-cream dress, may mamahaling bag, at hawak ang cellphone na parang sanay siyang may taong sumusunod sa bawat utos niya.
“Kuya, please don’t blame her,” malambing niyang sabi. “Kasalanan ko po. Ako ang nakabangga.”
Napalingon ang lalaki sa kanya, handa sanang sumigaw. Pero nang makita niya nang malinaw ang mukha ng babae, bigla siyang ngumiti.
“Ay, Mrs. Sarmiento pala! Naku, okay lang po. Karangalan ko na rin sigurong mabangga ng kotse ninyo.”
Nanigas ako.
Mrs. Sarmiento?
Tumingin ang babae, bahagyang naguluhan. “Kilala n’yo po ako?”
Tumawa nang mahina ang lalaki, puno ng pagsipsip.
“Sino bang hindi nakakakilala sa inyo, ma’am? Lalo na sa BGC. Lagi kayong kasama ni Sir Matteo sa Helix Tower. Sabi nga ng mga tao roon, kapag gabi at bukas ang ilaw sa glass office, kitang-kita kung gaano kayo kamahal ni Sir.”
Namula ang babae, hindi sa hiya kundi sa kilig.
“Tigilan n’yo nga po,” sabi niya, pero halatang natutuwa.
Tumunog ang cellphone niya.
Pagtingin niya sa screen, lumambot agad ang mukha niya.
“Love?” sagot niya. “Wala, maliit na accident lang. Don’t worry, hindi ako nasaktan.”
Natawa siya, parang batang inaalagaan.
“Oo na, ikaw na ang protective.”
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin.
“Ate, husband ko raw po, gusto kayong makausap. Huwag kayong kabahan. Gusto lang niyang siguraduhin na okay ako.”
Iniabot niya ang cellphone.
At doon ko nakita ang wallpaper ng call screen.
Wedding photo.
Si Matteo, nakasuot ng puting barong, nakangiti habang hawak ang kamay ng babaeng nasa harap ko.
Hindi ko alam kung paano ko kinuha ang telepono.
Parang naglaho ang ingay ng kalsada. Parang ang buong mundo, naging isang manipis na salamin na biglang nabasag sa dibdib ko.
Bago ako makapagsalita, narinig ko ang boses na tatlong taon kong hinintay.
“Ako si Matteo Sarmiento.”
Hindi niya ako nakilala.
Hindi niya nakilala ang boses ng babaeng tinawag niyang asawa.
“Tungkol sa damages, kakausapin ka ng assistant ko. Pero huwag mong pahirapan ang asawa ko. Mahina ang loob ni Celine, at madali siyang kabahan.”
Asawa ko.
Mahina ang loob.
Celine.
Kumapit ako sa pintuan ng kotse para hindi bumagsak.
“May ibang lalaki rito,” sabi ko, pilit pinatatag ang boses. “Baka mas mabuti kung siya na lang ang maghatid sa kanya sa ospital.”
Tumahimik sandali ang kabilang linya.
Pagkatapos, malamig siyang tumawa.
“Single ka ba, Miss?”
Parang sinaksak ako sa mismong dibdib.
“Kung minahal ka na ng isang lalaki, alam mong hindi niya ipagkakatiwala ang babaeng mahal niya sa kung sinong lalaki. Driver man, assistant man, stranger man, pare-pareho lang.”
Napalunok ako.
Noong inoperahan ako sa appendicitis noong nakaraang taon, hindi siya umuwi. Pinadala niya lang ang driver ng pamilya.
Noong sinabi kong ayokong ibang lalaki ang mag-alaga sa akin, natawa siya.
“Wala akong pakialam sa ganyan, Lianne. Ang mahalaga, gumaling ka.”
Ngayon ko naintindihan.
Hindi siya seloso sa akin, dahil hindi niya ako mahal.
“Dalhin mo si Celine sa St. Raphael,” utos niya. “Papalipad ako pabalik ng Maynila. Pagdating ko, gusto kong makita siyang maayos.”
Naputol ang tawag.
Kinuha ni Celine ang cellphone niya at ngumiti sa akin.
“Ate, sorry talaga. Ang OA ng asawa ko, ’no? Pero ganyan siya kapag mahal na mahal niya ang tao.”
Hindi ako sumagot.
Sumakay kami sa sasakyang ipinadala niya. Sa loob, walang tigil si Celine sa pagkukuwento.
“Ako pala si Celine Vivas-Sarmiento. Twenty-six. Newly married, pero feeling ko forever honeymoon pa rin kami ni Matteo.”
Binuksan niya ang social media niya, at nakita ko ang mga litrato nila sa Tagaytay, Palawan, BGC, at isang penthouse na hindi ko man lang alam na pag-aari ni Matteo.
May caption sa pinakabagong post:
Kapag bumagsak ang langit, may asawa akong sasalo. Kapag bumagsak ako, may asawa akong yayakap.
Ngumiti siya sa akin.
“Ate, kasal ka na rin ba?”
“Kasal,” sagot ko. “Pero long distance kami. Tatlong taon ko na siyang hindi nakikita.”
Napasinghap siya.
“Ate, ang tapang mo naman. Walang lalaking kayang magtiis ng tatlong taon. Kung hindi ka niya hinahawakan, baka may ibang nagpapasaya na sa kanya.”
Tumawa siya, tapos agad nagtakip ng bibig.
“Sorry, joke lang. Baka exception ka.”
Ngumiti ako nang mapait.
Oo.
Akala ko rin dati, exception ako.
Hanggang sa lumambot ang boses niya at nagkuwento na parang matagal na kaming magkaibigan.
“Alam mo, ate, ang pamilya ng asawa ko, sobrang toxic. Libo-libo ang rules. Ayokong tumira roon. Kaya noong pinilit siyang magpakasal para sa lolo niya, ako mismo ang nagsabi sa kanyang pakasalan muna ang ex niya.”
Hindi ako makahinga.
“Ex niya?”
Tumango si Celine, nakangiti.
“First love niya. Yung tipo ng babaeng naniwalang forever ang high school romance. Kawawa nga, eh. Binigyan lang siya ni Matteo ng pekeng marriage certificate, ginastusan ng bonggang kasal, tapos iniwan sa mansion para alagaan ang pamilya niya.”
Huminto ang mundo.
Dahan-dahan kong hinawakan ang envelope sa bag ko.
Nandoon ang marriage certificate ko.
Ang papel na kumulong sa akin sa loob ng tatlong taon.
At habang nakatingin ako sa labas ng bintana, narinig ko si Celine na tumawa nang mahina.
“Pero hindi ako naaawa sa kanya, ate. Dahil may mga babaeng ipinanganak talagang maging kapalit lang.”
PARTE2
“Pero hindi ako naaawa sa kanya, ate. Dahil may mga babaeng ipinanganak talagang maging kapalit lang.”
Hindi ako agad nakapagsalita.
Kung may salitang mas masakit pa sa sampal, iyon ang narinig ko mula sa bibig ni Celine.
Kapalit.
Tatlong taon akong nagising nang alas-singko para sundin ang patakaran ng pamilyang Sarmiento. Tatlong taon kong nilunok ang lamig ng tingin ni Doña Beatriz. Tatlong taon kong pinaniwalaan ang sarili ko na kapag bumalik si Matteo, magiging sulit lahat.
Pero sa mata ng babaeng ito, ako pala ang babaeng isinabit sa pader habang sila ang totoong namuhay.
Tumingin siya sa akin na parang may awa.
“Ate, huwag kang masyadong ma-shock. Sa mundo ng mayayaman, normal lang ’yan. May legal na kailangan, may totoong mahal.”
“Legal?” mahina kong tanong.
Tumawa siya.
“Hindi nga siya legal. Sabi ko nga, fake lang certificate niya. Si Matteo mismo ang nagsabi sa akin.”
Kumalma ang hininga ko.
Sa loob ng bag ko, hinawakan ko ang envelope. Hindi ko alam kung bakit, pero biglang may maliit na apoy na umilaw sa dibdib ko.
Kung totoong peke ang kasal namin, bakit ako ikinulong?
Kung wala akong halaga, bakit ako binantayan?
Kung papel lang ako, bakit takot silang makalabas ako?
Pagdating namin sa St. Raphael Medical Center, bumaba si Celine na parang artista sa gitna ng eksena. Agad siyang sinalubong ng dalawang assistant, isang nurse, at isang lalaking naka-suit na halatang galing sa opisina ni Matteo.
Ako naman, tahimik na sumunod.
Hindi ko muna pinuntahan si Papa.
Hindi dahil hindi ko siya mahal, kundi dahil sa unang pagkakataon sa loob ng tatlong taon, gusto kong malaman kung sino talaga ako sa buhay na ninakaw nila sa akin.
Dinala si Celine sa VIP room. Wala naman daw siyang matinding injury, pero todo-alala ang buong team ni Matteo. May kumot, may hot tea, may private doctor.
Ako, ang totoong nabangga, walang nagtanong kung masakit ba ang leeg ko.
Hindi nagtagal, bumukas ang pinto.
Pumasok si Matteo.
Mas payat siya kaysa sa alaala ko, pero pareho pa rin ang mga mata. Mga matang dati, akala ko sa akin lang marunong lumambot.
Ngayon, kay Celine lang nakatingin.
“Cel,” tawag niya, halos pabulong.
Tumayo si Celine at agad siyang niyakap. Hinaplos ni Matteo ang buhok niya, ang likod niya, ang pisngi niya, parang siya ang buong mundo.
Nasa gilid lang ako, nakatayo na parang anino.
“Nasaktan ka ba?” tanong niya.
“Hindi,” malambing na sagot ni Celine. “Pero natakot ako.”
“Huwag ka nang mag-drive mag-isa,” sabi niya. “Hindi ko kakayanin kung may mangyari sa’yo.”
Napakagat ako sa labi.
Noong minsang nilagnat ako nang mataas sa Villa Sarmiento, ang sinabi niya lang sa tawag: “Sabihan mo si Mama. Alam niya ang gagawin.”
Noong naoperahan ako, pinadala niya ang driver.
Noong umiyak ako dahil hindi ako pinayagang makita si Papa, sinabi niya: “Konting tiis pa.”
Ngayon, para sa maliit na bangga, lumipad siya pabalik ng Maynila.
Napatingin sa akin si Celine.
“Love, siya yung ate na tumulong sa akin. Mabait siya.”
Sa wakas, lumingon si Matteo.
Isang segundo.
Dalawa.
Tatlo.
Unti-unting nawala ang kulay sa mukha niya.
“Lianne?”
Ngumiti ako.
Hindi mainit. Hindi malambing. Hindi na tulad ng dati.
“Oo, Matteo. Ako. Yung asawa mong tatlong taon mong iniwan sa bahay ninyo.”
Nabitawan ni Celine ang kamay niya.
“Ano?” bulalas niya. “Siya?”
Hindi sumagot si Matteo. Sa katahimikan niya, narinig ko ang pinakamasakit na pag-amin.
Alam niya.
Alam niya kung sino ako.
Hindi lang niya inasahang makakalabas ako sa hawlang ginawa nila.
Lumapit ako ng isang hakbang.
“Ang sabi mo kanina sa telepono, walang lalaking magtitiwala sa babaeng mahal niya sa ibang lalaki. Pero noong nasa ospital ako, ipinadala mo ang driver. Ngayon naiintindihan ko na. Hindi ka kampante noon. Wala ka lang pakialam.”
“Lianne, makinig ka muna—”
“Hindi,” putol ko. “Tatlong taon akong nakinig. Tatlong taon akong naniwala. Ngayon, ako naman ang magsasalita.”
Kinuha ko ang envelope mula sa bag ko at inilapag sa mesa.
“Sinabi niya,” turo ko kay Celine, “na peke raw ang marriage certificate ko. Totoo ba?”
Namutla si Matteo.
Si Celine, sa halip na matakot, tumawa nang mataas.
“Of course totoo. Matteo, sabihin mo sa kanya. Sabihin mong ginawa mo lang iyon para patahimikin ang pamilya mo.”
Pero hindi tumingin si Matteo sa kanya.
Doon ko unang nakita ang takot sa mukha niya.
Bumukas muli ang pinto.
Pumasok si Atty. Ramon Villafuerte, ang abogado ng lolo ni Matteo. Matanda na siya, pero matalim pa rin ang titig. Kasunod niya ang kapatid kong si Nica, namumugto ang mata, hawak ang medical folder ni Papa.
“Lianne,” sabi ni Atty. Ramon, “tumawag ang kapatid mo kanina. Sabi niya nasa ospital ka at may nangyayaring hindi tama. Mabuti na lang dinala mo ang dokumento.”
Napatayo si Matteo.
“Atty., hindi ito ang tamang oras.”
“Tama ang oras,” sagot ng abogado. “Matagal na ngang huli.”
Binuksan niya ang folder at inilabas ang certified true copy mula sa PSA.
“Ang kasal nina Matteo Sarmiento at Lianne Mercado ay rehistrado, legal, at valid. Hindi peke. Personal na ipina-register ito ni Don Emilio Sarmiento bago siya namatay.”
Parang may nabasag sa loob ng kuwarto.
Si Celine ang unang sumigaw.
“Hindi! Sabi mo fake lang siya!”
Tumingin siya kay Matteo, nanginginig.
“Sabi mo ako ang totoong asawa mo!”
Napapikit si Matteo.
“Celine, akala ko maaayos ko—”
“Akala mo?” Tumawa ako nang mapait. “Akala mo puwede mong hatiin ang buhay ng dalawang babae? Isa para sa pamilya mo, isa para sa gusto mo?”
Humakbang si Atty. Ramon.
“Hindi lang iyon. Sa huling testamento ni Don Emilio, malinaw ang kondisyon. Ang kontrol sa thirty percent voting shares ng Sarmiento Biogen Holdings ay mananatili sa legal wife ni Matteo kapag napatunayang inabandona, niloko, o inabuso siya ng pamilya.”
Halos mapaupo si Matteo.
“Hindi puwede…”
“Puwede,” sabi ng abogado. “Dahil alam ng lolo mo kung anong klaseng lalaki ka.”
Sa sandaling iyon, bumukas ang pinto at pumasok si Doña Beatriz.
Elegant pa rin siya, may perlas sa leeg, pero kitang-kita ang panic sa mukha niya.
“Lianne,” malamig niyang sabi, “uwi na tayo. Huwag mong dalhin sa publiko ang kahihiyan ng pamilya.”
Tiningnan ko ang babaeng tatlong taon kong kinatakutan.
Dati, sapat na ang taas ng kilay niya para manginig ako.
Ngayon, wala na akong naramdaman kundi pagod.
“Hindi na ako uuwi sa Villa Sarmiento.”
“Manugang ka ng pamilyang ito.”
“Hindi,” sabi ko. “Bilanggo ako ng pamilyang ito.”
Tumigas ang mukha niya.
“Pinakain ka namin. Binihisan. Binigyan ng pangalan.”
“At kapalit noon, kinuha ninyo ang tatlong taon ng buhay ko. Hindi ninyo ako pinauwi habang namamatay ang tatay ko. Pinaniwala ninyo akong asawa ako, habang hinahayaan ninyong bumuo siya ng ibang buhay.”
Saglit siyang natigilan.
Pero si Doña Beatriz, sanay manalo.
Lumapit siya at bumulong, sapat para marinig ng lahat.
“Kung sisirain mo si Matteo, sisirain mo rin ang sarili mo. Sa Pilipinas, madaling husgahan ang babae. Ikaw ang tatawaging bitter. Ikaw ang pagtatawanan.”
Tumango ako.
“Tama kayo. Kaya hindi ako lalaban sa tsismis.”
Kinuha ko ang cellphone ko.
“Nag-record ako.”
Nanigas si Celine.
Mula noong nasa sasakyan kami, naka-on ang recorder ko. Naroon ang lahat: ang pag-amin niya tungkol sa pekeng kasal, ang tatlong taong panloloko, ang perang ipinapadala nila para patahimikin ako, ang pagmamaliit niya sa babaeng akala niya hindi makakalabas sa Alabang.
Nang marinig ni Celine ang sarili niyang boses mula sa cellphone ko, para siyang binuhusan ng yelo.
“Hindi mo puwedeng gamitin ’yan!”
“Puwede,” sabi ni Atty. Ramon. “Lalo na kung may kasamang reckless driving report, insurance claim, at civil complaint.”
Biglang nawala ang tapang sa mga mata niya.
Si Matteo naman, lumapit sa akin.
“Lianne, please. Nagkamali ako. Pero hindi ko ginustong saktan ka nang ganito.”
“Hindi mo ginusto?” tanong ko. “Matteo, araw-araw mo akong sinaktan. Pinili mo lang na huwag makita.”
Namula ang mata niya.
“Bata pa tayo noon. Minahal kita, pero…”
“Pero may dumating na mas gusto mo.”
Hindi siya sumagot.
Iyon na ang sagot.
Sa unang pagkakataon, hindi ako umiyak.
Siguro dahil naubos na ang luha ko sa loob ng tatlong taon. Siguro dahil kapag sobra na ang sakit, hindi na siya lumalabas bilang iyak. Nagiging linaw siya.
Lumapit si Nica at hinawakan ang kamay ko.
“Ate, gising na si Papa. Hinahanap ka niya.”
Nabasag doon ang tibay ko.
Hindi dahil kay Matteo.
Kundi dahil sa tatay kong muntik ko nang hindi maabutan dahil sa mga taong nagkunwaring pamilya.
Tinalikuran ko silang lahat.
“Lianne!” sigaw ni Matteo.
Hindi ako lumingon.
Pumunta ako sa ward ni Papa. Nang makita niya ako, mahina niyang itinaas ang kamay niya.
“Anak…”
Lumuhod ako sa tabi ng kama niya at umiyak sa unang pagkakataon nang walang takot.
“Pa, sorry. Ang tagal kong hindi nakauwi.”
Pinisil niya ang kamay ko.
“Nakauwi ka na. Iyon ang mahalaga.”
Sa mga sumunod na linggo, gumuho ang bahay na matagal nilang itinayo sa kasinungalingan.
Naglabas si Atty. Ramon ng legal notice. Hindi ako gumawa ng livestream. Hindi ako nagpa-interview. Hindi ako nagwala sa harap ng media.
Pinili kong lumaban sa papel, ebidensya, at katotohanan.
Natanggal si Matteo bilang CEO ng bagong subsidiary matapos pumutok ang internal investigation. Hindi dahil sa personal niyang buhay lamang, kundi dahil ginamit niya ang pondo ng kumpanya para sa penthouse, travel, at allowance ni Celine.
Si Celine, na minsang ipinagmamalaking siya ang tunay na Mrs. Sarmiento, biglang naging babaeng walang hawak kundi mga litratong hindi kayang gawing legal ang kasinungalingan.
Si Doña Beatriz, na dati’y nag-uutos sa bawat kulay ng damit ko, napilitang pumirma sa kasunduang hindi na nila ako kokontakin, hindi na nila ako pipigilan, at hindi na nila gagamitin ang pangalan ko para iligtas ang reputasyon nila.
At si Matteo?
Dumating siya sa Batangas isang hapon.
Walang assistant. Walang bodyguard. Walang yabang.
Nakatayo siya sa tapat ng lumang bahay namin, hawak ang singsing na iniwan ko sa envelope ng abogado.
“Lianne,” sabi niya. “Mahal pa rin kita.”
Tiningnan ko siya.
Nakakatawa pala ang salitang “mahal” kapag huli na.
“Hindi mo ako mahal, Matteo. Minahal mo ang ideya na may babaeng maghihintay sa’yo kahit durugin mo siya. Minahal mo ang ginhawa na may isang taong susunod sa pamilya mo habang ginagawa mo ang gusto mo.”
Lumuhod siya.
Dati, baka iyon ang tagpong magpapalambot sa akin.
Ngayon, nakita ko lang ang isang lalaking sanay makuha ang awa ng babaeng sinaktan niya.
“Patawarin mo ako.”
“Pinapatawad kita,” sabi ko.
Napatingin siya, umaasa.
“Pero hindi ibig sabihin noon babalik ako.”
Dapatawad kita,” sabioon niya naintindihan.
May mga pintong kapag isinara ng babae, hindi na iyon tampo. Hindi na iyon drama. Kalayaan na iyon.
Lumipas ang isang taon.
Gumaling si Papa, hindi man tulad ng dati, pero sapat para makaupo sa balkonahe tuwing hapon at magturo sa mga batang kapitbahay ng chess.
Ako naman, ginamit ko ang perang nakuha ko mula sa settlement at shares para magtayo ng maliit na legal aid fund sa Batangas para sa mga babaeng kinukulong ng takot, kahihiyan, at maling paniniwalang ang pagtitiis ay katumbas ng pagmamahal.
Tinawag namin itong “Bahay Balik-Hininga.”
Dahil minsan, ang unang hakbang ng paglaya ay hindi paghihiganti.
Kundi ang muling makahinga.
Minsan tinatanong ako ng mga tao kung nagsisisi ba ako na minahal ko si Matteo.
Hindi ako nagsisisi.
Dahil ang pagmamahal ko noon ay totoo.
Pero natutunan ko: hindi sapat na totoo ang pagmamahal mo kung ang kapalit nito ay pagkawala ng sarili mo.
Sa lahat ng babaeng nakakabasa nito, tandaan ninyo: ang pamilyang kailangan kang ikulong para matawag kang mabuting asawa ay hindi pamilya. Ang lalaking kailangan kang itago para mahalin ang iba ay hindi asawa. At ang bahay na puno ng patakaran pero walang respeto ay hindi tahanan.
Huwag mong hayaang tawagin kang kapalit.
Hindi ka kapalit.
Ikaw ang pangunahing tauhan ng buhay mo.
