Hindi ko akalaing ang taong tinawag kong “Tita” sa loob ng halos dalawampung taon ang unang sisira sa pangarap ko.

Mas hindi ko akalaing ang nobyo kong lagi kong inuuna, lagi kong iniintindi, at lagi kong pinapatawad ang siyang magbibigay sa akin ng huling ultimatum:

“Pumili ka. Ako, o ang propesor na kalaban ng nanay ko.”

Ngumiti ako sa kaniya, kahit nanginginig ang loob ko.

“Sige,” sabi ko. “Hiwa-hiwalay na tayo.”

Dalawang linggo bago mangyari iyon, akala ko ay maayos pa ang lahat.

Katatapos lang ng summer research camp ng University of the Philippines Diliman. Isa iyon sa pinakamahalagang hakbang para sa mga estudyanteng gustong makapasok sa graduate school. Halos lahat ng kaklase ko, unti-unti nang nakakatanggap ng mensahe mula sa mga propesor na tatanggap sa kanila bilang research assistants.

Ako, tahimik ang inbox.

Tahimik ang phone.

Kahit isang tawag, wala.

Nag-apply ako sa laboratoryo ni Propesora Celeste Villanueva, isang kilalang faculty sa aming institute. Hindi siya ang pinakamagaling sa larangan, pero siya ang ina ni Marco Salcedo—ang nobyo ko mula kolehiyo.

Mas matagal ko pa siyang kilala kaysa sa ilan kong tunay na kamag-anak.

Mula bata kami, magkaibigan na ang pamilya namin. Negosyante ang tatay ko, matagal nang kasosyo ang tatay ni Marco. Si Propesora Celeste naman ang babaeng tinawag kong “Tita Celeste” mula noong elementarya pa ako.

Kaya noong sinabi niyang, “Anak, kapag nag-graduate ka, sa lab ko ka na pumasok. Ako na ang bahala sa’yo,” naniwala ako.

Buong puso.

Kahit alam kong mas tugma sa research interest ko ang laboratoryo ni Propesor Rafael Agoncillo, isang respetadong scientist sa molecular systems engineering. Siya ang tunay na alamat sa aming institute—tahimik, istrikto, pero halos lahat ng malalaking research grant at international publication ay may kinalaman sa pangalan niya.

May problema lang.

Si Propesor Agoncillo ang matagal nang akademikong karibal ni Tita Celeste.

Noong una, inisip ko, hindi bale. Mas importante ang relasyon, ang pakikisama, ang maayos na kinabukasan kasama si Marco.

Pero nang lumipas ang dalawang linggo at wala pa rin akong balita, unti-unti akong nilalamon ng kaba.

Kaya tinawagan ko si Tita Celeste.

“Hello po, Tita. Pasensya na po sa istorbo. Gusto ko lang po sanang itanong kung may update na po sa graduate admission?”

Tumawa siya nang mahina, parang wala lang.

“Ay, Lia, anak, huwag kang masyadong kabahan. Hindi pa final ang mga sinasabi-sabi ng ibang propesor. Ang opisyal na resulta, sa university pa rin manggagaling.”

“Pero po, halos lahat ng kasabay ko—”

“Alam kong magaling ka,” putol niya. “Kahit saan ka ilagay, kayang-kaya mo. Magtiwala ka lang sa akin.”

May kung anong lamig ang dumaan sa dibdib ko.

Hindi iyon sagot.

Pagkatapos ng tawag, buong gabi akong hindi mapakali. Kinabukasan, nakita ko ang post ni Marco sa Facebook.

Nasa larawan si Denise Mercado, junior namin sa department, hawak ang screenshot ng acceptance message habang nakangiting parang nanalo sa lotto.

Ang caption ni Marco:

“Congratulations, Denise! Officially part of Mom’s research group. Proud of you, future scholar! Welcome to the family.”

Nanigas ang mga daliri ko sa screen.

Sa comments, puro pagbati.

“Deserve mo ’yan!”

“Ang galing mo talaga!”

“Salamat, Ma’am Celeste!”

At doon ko nakita ang pangalan ni Tita Celeste.

Nag-heart react siya.

Tinitigan ko ang post nang matagal. Hindi dahil hindi ko matanggap na natanggap si Denise. Kung siya ang mas karapat-dapat, tatanggapin ko. Ganoon naman ang mundo ng akademya—may mas mahusay, may mas angkop, may mas handa.

Pero bakit kailangan akong paasahin?

Bakit kailangang itago sa akin?

Bakit kailangang hintayin kong mapahiya?

Si Denise Mercado ay matagal nang alaga ni Tita Celeste. Mahirap daw ang buhay, masipag, tahimik, laging nangangailangan ng tulong. Dahil doon, madalas sabihin ni Tita Celeste kay Marco na asikasuhin siya.

At lagi naman siyang sumusunod.

Kapag masama ang pakiramdam ni Denise, iiwan ni Marco ang date namin para bumili ng gamot.

Kapag malungkot si Denise, bigla na lang mawawala si Marco sa kalagitnaan ng usapan namin para puntahan siya.

Noong birthday ko, dalawang oras siyang late dahil binilhan niya raw si Denise ng limited-edition milk tea sa BGC. “Minsan lang naman,” sabi niya. “Kawawa kasi siya.”

Noong ako naman ang nilagnat, ang natanggap ko lang ay text.

“Drink water. Rest ka.”

Ilang beses akong nasaktan. Ilang beses kong tinanong kung ako ba talaga ang girlfriend niya o dekorasyon lang sa buhay niya.

Lagi niyang sagot, “Utos lang ni Mom. Huwag kang selosa. Ikaw pa rin naman ang mahal ko.”

Pinaniwalaan ko iyon.

Hanggang sa araw na iyon.

Kinabukasan, si Tita Celeste mismo ang nag-message sa akin. Pinapapunta niya ako sa opisina niya.

Pagdating ko roon, nakangiti siya, may nakahandang folder sa mesa.

“Lia, anak, alam kong nakita mo na siguro ang tungkol kay Denise.”

Hindi ako nagsalita.

Huminga siya nang malalim, parang siya pa ang nahihirapan.

“Ngayong taon, sobrang limitado ang slots. Alam mo naman ang sitwasyon ni Denise. Kailangan niya talaga ng oportunidad. Ikaw, Lia, napakagaling mo. Kahit saan ka mapunta, may tatanggap sa’yo.”

Kinuha niya ang folder at iniabot sa akin.

“May kinausap na ako. Si Dr. Bernard Cruz. Dating junior colleague ko. May bakante sa lab niya. Maganda rin ang magiging future mo roon.”

Tinanggap ko ang folder.

Hindi dahil interesado ako.

Kundi dahil gusto kong makita kung hanggang saan niya kayang insultuhin ang talino ko.

Kilala ko si Dr. Bernard Cruz. Limang taon nang walang sariling publication. Halos lahat ng project niya, nakasabit lang sa pangalan ng ibang tao. Sa department, lihim siyang tinatawag na “ghost adviser”—may titulo, pero walang direksyon.

At doon ako gustong ilagay ni Tita Celeste.

Para hindi ako magreklamo.

Para hindi mawala ang relasyon ng pamilya namin.

At higit sa lahat, para hindi mawala ang planong research donation ng tatay ko sa laboratoryo niya.

Ngumiti ako.

“Sige po, Tita. Pag-iisipan ko.”

Paglabas ko ng opisina niya, diretso akong naglakad papunta sa hallway.

Nang walang pag-aalinlangan, itinapon ko ang folder sa basurahan.

Dahil ang hindi alam ni Tita Celeste, hindi ako nakaupo at naghihintay lang sa awa niya.

Isang linggo na akong nagpadala ng application kay Propesor Rafael Agoncillo.

At noong gabing iyon, dumating ang email.

Isang pangungusap lang ang laman.

“Ms. Alicia Mendoza, welcome to the Agoncillo Research Group.”

Nang mabasa ko iyon, hindi ako umiyak.

Tumawa ako.

Tahimik.

Magaan.

Parang may pinto sa loob ng dibdib kong sa wakas ay bumukas.

Akala ko roon na matatapos ang lahat.

Pero makalipas ang ilang araw, inimbitahan ako ni Tita Celeste sa isang dinner sa isang restaurant sa Quezon City. Celebration daw para kay Denise.

Ayoko sanang pumunta, pero pinilit ako ni Marco.

“Lia, huwag kang childish. Kung hindi ka pupunta, iisipin ni Denise na galit ka kasi nakuha niya ang slot. Be mature.”

Kaya pumunta ako.

Pagpasok ko sa private room, nakita ko sina Tita Celeste, Marco, Denise, at—nakangiting parang hari—si Dr. Bernard Cruz.

Agad akong pinaupo ni Tita Celeste.

“Mabuti dumating ka, Lia. Sakto. Ayusin na natin ngayong gabi ang graduate placement mo.”

Ngumiti si Dr. Cruz habang inayos ang salamin niya.

“Send mo sa akin ang CV at thesis abstract mo. Pero sasabihin ko na ngayon pa lang, hindi ako basta-basta tumatanggap ng estudyante.”

Si Marco, na katabi ni Denise, malamig na tumingin sa akin.

“Lia, bilisan mo. Huwag mong pahirapan si Mom.”

At sa unang pagkakataon, tumayo ako sa gitna ng lahat ng taong akala nila kaya pa nila akong itulak kung saan nila gusto.

Huminga ako nang malalim.

“Salamat po sa concern ninyo,” sabi ko. “Pero hindi na kailangan.”

Napakunot ang noo ni Tita Celeste.

“Ano’ng ibig mong sabihin?”

Tiningnan ko siya sa mata.

“Natanggap na po ako sa research group ni Propesor Rafael Agoncillo.”

Sa isang iglap, tumigil ang lahat.

Ang ngiti ni Denise, nawala.

Ang mukha ni Dr. Cruz, nanigas.

Si Tita Celeste, parang biglang hindi makahinga.

Pero si Marco ang unang sumabog.

Tumayo siya, namumula ang mukha.

“Alam mong kalaban siya ni Mom. Bakit mo ginawa ’yan? Dahil lang ba hindi ka tinanggap ni Mom at si Denise ang pinili niya?”

Tumango ako.

“Oo.”

Nanlaki ang mga mata niya.

“Lia, huwag kang magpakatanga. Mag-withdraw ka. Lumipat ka kay Dr. Cruz, o maghintay ka ng isang taon para kay Mom. Kung hindi…”

Tumigil siya.

Pagkatapos, malamig niyang sinabi:

“Maghiwalay na tayo.”

Tumingin siya sa akin na parang siguradong luluhod ako.

Parang siguradong iiyak ako.

Parang siguradong pipiliin ko pa rin siya.

Ngumiti ako.

“Sige,” sabi ko. “Maghiwalay na tayo.”

At sa sandaling iyon, may biglang tumunog na notification mula sa cellphone ni Tita Celeste.

Nang makita niya ang screen, tuluyang namutla ang mukha niya.

Dahil ang email na dumating ay mula sa opisina ng dean.

At ang subject line ay:

“Notice of Funding Review and Research Ethics Inquiry.”

parte2

Nakatitig si Tita Celeste sa cellphone niya na parang may multong lumabas mula sa screen.

Hindi na siya ang eleganteng propesor na ilang minuto lang ang nakalipas ay nakaupo sa harap ko na para bang siya ang may hawak ng kinabukasan ko. Biglang nanginig ang daliri niya. Biglang nawala ang kulay sa labi niya.

“Mom?” tanong ni Marco. “Ano ’yan?”

Hindi siya sumagot.

Pero sapat na ang katahimikan niya para maramdaman naming lahat na may mali.

Si Dr. Bernard Cruz, na kanina pa nag-aastang mahigpit na adviser, mabilis na sumilip sa screen ni Tita Celeste. Pagkabasa niya ng subject line, umurong siya sa upuan.

“Ayoko madamay diyan,” bulong niya.

Napalingon sa kaniya si Tita Celeste, matalim ang tingin.

“Bernard.”

Pero huli na. Nakita ko na.

Kahit saglit lang, nabasa ko ang ilang salitang lumitaw sa preview ng email.

External donor complaint. Admission irregularity. Undisclosed funding expectation. Possible conflict of interest.

Doon ko naintindihan.

Hindi lang pala kutob ang naramdaman ko noong itinulak niya ako palayo.

May nakapansin.

At malamang, ang taong iyon ay ang tatay ko.

Bago ako pumunta sa dinner, tinawagan ko siya. Hindi para magsumbong habang umiiyak. Hindi para hilinging ipaghiganti niya ako.

Sinabi ko lang ang totoo.

Na ang propesor na inaasahan niyang pagbibigyan ng research donation ay hindi man lang ako sinabihan na hindi ako kinuha.

Na pinili niya si Denise.

Na sinusubukan niya akong ipasa kay Dr. Bernard Cruz habang patuloy na pinapaniwala ang pamilya namin na may lugar pa ako sa paligid niya.

Tahimik lang si Papa noon sa kabilang linya.

Pagkatapos, sabi niya, “Anak, ang pera ay puwedeng kitain ulit. Ang respeto sa’yo, hindi dapat ipinapamigay sa taong hindi marunong mag-ingat nito.”

Hindi ko alam na ganoon kabilis siyang kikilos.

Si Tita Celeste ang unang bumawi sa sarili.

“Lia,” sabi niya, pilit ibinabalik ang lambing sa boses. “May kinalaman ka ba rito?”

Umupo ako nang tuwid.

“Kung ang ibig n’yo pong sabihin ay kung ako ba ang nagsabi ng totoo sa pamilya ko, oo.”

“Tinraydor mo ako?” nanginginig ang tinig niya.

Napatawa ako nang mahina.

“Kayo po ang nagpaasa sa akin. Kayo ang hindi nagsabi ng resulta. Kayo ang naglatag ng pangalan ni Dr. Cruz sa harap ko na parang dapat ko pang ipagpasalamat ang basurang oportunidad. Pero ako ang traydor?”

Namula ang mukha niya.

“Hindi mo naiintindihan ang akademya. Minsan kailangan tulungan ang mas nangangailangan.”

“Wala po akong problema sa pagtulong kay Denise,” sagot ko. “Ang problema ko, ginamit n’yo ako. Ginamit n’yo ang tiwala ko, ang relasyon ng pamilya natin, pati ang planong donation ng tatay ko.”

Biglang napatingin sa kaniya si Denise.

“Ma’am… donation?”

Doon ko nakita ang unang bitak.

Hindi pala alam ni Denise ang buong laro.

Akala niya siguro, siya lang ang pinili dahil magaling siya. Dahil deserving siya. Dahil may tiwala sa kaniya si Propesora Celeste.

Hindi niya alam na may isa pang estudyanteng sadyang pinatahimik, para walang ingay, walang iskandalo, walang pagkawala ng pondo.

Tumingin siya kay Marco.

“Kuya Marco, alam mo ba ’to?”

Umiwas ng tingin si Marco.

At sapat na iyon.

Napatayo si Denise.

“Alam mo?”

“Denise, hindi ganoon kasimple—”

“Alam mo na may inaasahan siyang slot?” putol niya. “Alam mo na tinulak siya kay Dr. Cruz?”

Walang sagot si Marco.

Ang private room na kanina ay puno ng pekeng saya ay biglang naging hukuman.

Si Tita Celeste, na sanay magdikta ng kapalaran ng iba, ngayon ay hindi makatingin nang diretso.

Si Dr. Cruz, na kanina ay mataas ang tingin sa sarili, ngayon ay tahimik na nagtatago sa likod ng baso ng tubig.

Si Marco naman, lumapit sa akin, galit na galit.

“Lia, sobra ka na. Sinira mo career ng nanay ko dahil lang nasaktan pride mo.”

Tinitigan ko siya.

“Hindi ko sinira ang career niya. Pinakita ko lang kung paano niya ginagamit ang career niya.”

“Nanay ko pa rin siya!”

“At ako?” tanong ko. “Ano ako sa’yo, Marco?”

Natigilan siya.

“Girlfriend mo ako nang ilang taon. Pero sa bawat pagkakataong kailangan kong piliin mo ako, laging may mas kawawa, mas importante, mas inuuna. Si Denise kapag malungkot. Si Tita kapag may utos. Ang pride ng pamilya mo kapag may iskandalo.”

Lumunok siya.

“Lia…”

“Hindi mo ako minahal bilang tao,” sabi ko. “Minahal mo ang bersyon ko na marunong tumahimik.”

Parang may sumampal sa kaniya.

Hindi siya nakasagot.

Ilang segundo kaming nagkatitigan. Sa loob ng ilang taon, hinintay ko ang araw na sa wakas ay ipaglalaban niya ako. Kahit isang beses lang. Kahit isang salita lang.

Pero wala.

Mas masakit iyon kaysa sa hiwalayan.

Dahil doon ko nalaman na matagal na pala akong mag-isa sa relasyon namin.

Biglang tumunog ang phone ko.

Si Papa.

Sinagot ko.

“Anak,” sabi niya, kalmado ang boses, “nakarating na ba sa kanila?”

Tumingin ako kay Tita Celeste.

“Opo.”

“Good. I officially withdrew the pledged research donation this morning. I also requested the university to review any admission decision connected to pending private funding. Hindi ito paghihiganti, Lia. Accountability ito.”

Hindi naka-loudspeaker ang tawag, pero sa sobrang tahimik ng kwarto, narinig nila ang bawat salita.

Napahawak si Tita Celeste sa gilid ng mesa.

“Hindi puwede…” bulong niya.

Pero puwede.

At nangyari na.

Kinabukasan, kumalat sa institute ang balita. Hindi sa social media, hindi sa chismis na walang basehan, kundi sa opisyal na memo ng dean’s office.

May review sa ilang admission recommendation. May audit sa research funding commitments. May ethics inquiry tungkol sa conflict of interest sa pagitan ng faculty, donor families, at graduate applicants.

Hindi ko na kailangang magsalita.

Ang sistema na ginamit nila para patahimikin ako ang siya ring nagsimulang magtanong para sa akin.

Makalipas ang tatlong araw, pinatawag ako ni Propesor Agoncillo sa kaniyang opisina.

Kinabahan ako. Akala ko baka gusto niya akong kausapin dahil sa iskandalong nadamay ang pangalan niya.

Pero pagpasok ko, nakaupo lang siya sa likod ng lumang mesa, may makapal na manuscript sa harap niya.

“Ms. Mendoza,” sabi niya, hindi man lang nagpaligoy-ligoy, “nabasa ko ang undergraduate thesis mo. Magulo ang formatting, pero malinaw ang utak mo.”

Hindi ko alam kung matatawa ako o matatakot.

“Salamat po… yata, Sir.”

Itinaas niya ang kilay.

“Hindi ako tumatanggap ng estudyante dahil naawa ako. Hindi rin dahil may koneksyon ang pamilya. Tinanggap kita dahil bagay ang skill set mo sa project ko. Kung gusto mo ng madaling graduate life, umalis ka na ngayon.”

Sa unang pagkakataon sa loob ng mahabang panahon, may narinig akong hindi matamis, pero totoo.

Walang bola.

Walang pakitang-tao.

Walang “anak, ako na bahala sa’yo” na may kapalit palang pananahimik.

Tumayo ako nang tuwid.

“Hindi po ako naghahanap ng madali, Sir. Naghahanap po ako ng patas.”

Tumango siya.

“Good. Magsimula ka sa Lunes.”

Doon nagsimula ang tunay kong buhay bilang researcher.

Hindi madali.

May mga gabing umuuwi ako galing lab na amoy ethanol ang buhok, pagod ang katawan, at halos wala nang lakas magbukas ng pinto. May mga experiment na paulit-ulit na pumalpak. May mga manuscript na binalikan ni Propesor Agoncillo na halos puno ng pulang marka.

Pero kahit mahirap, walang araw na naramdaman kong ginagamit ako.

Kapag mali ako, sinasabi niyang mali ako.

Kapag tama ako, sinasabi niyang tama ako.

At kapag may nagawa akong maganda, tahimik niyang itutulak ang kopya ng papel pabalik sa akin at sasabihin, “Not bad.”

Sa kaniya, sapat na iyon para malaman kong may halaga ang pinaghirapan ko.

Samantala, si Tita Celeste ay pansamantalang tinanggal sa admission committee habang iniimbestigahan. Hindi siya agad nawala sa university, pero nawala ang kinang ng pangalan niya. Ang dating mga estudyanteng halos yumuko sa kaniya, ngayon ay nag-iingat na.

Si Dr. Bernard Cruz naman, biglang nagbakasyon nang mahaba. Sabi ng iba, may sarili rin daw siyang records na sinusuri.

Si Denise, hindi ko inaasahang lalapit sa akin.

Pero isang hapon, habang nasa library ako, umupo siya sa tapat ko.

Matagal siyang tahimik bago nagsalita.

“Hindi ko alam,” sabi niya.

Tiningnan ko siya.

“Alin?”

“Na may ginagawa sila sa likod mo. Akala ko… akala ko tinanggap lang ako dahil nakita nila ang potential ko.”

Nakita ko ang hiya sa mukha niya. Hindi iyon ang ngiti ng babaeng nanalo sa post ni Marco. Iyon ang mukha ng taong biglang nakitang ang regalong hawak niya ay may tinapakang iba.

“Denise,” sabi ko, “hindi kasalanan ang tumanggap ng oportunidad. Pero kapag nalaman mong may taong ginamit para makuha iyon, may choice ka na.”

Tumango siya, nangingilid ang luha.

“Kinausap ko ang dean. Handa akong dumaan sa review. Kung kailangan kong mag-reapply next cycle, gagawin ko.”

Hindi ko siya niyakap. Hindi rin ako nagpanggap na best friend kami.

Pero sa unang pagkakataon, hindi ko siya kinamuhian.

Dahil ang tunay na nanakit sa akin ay hindi ang estudyanteng gustong makaraos. Kundi ang mga taong nasa kapangyarihan na ginamit ang pangarap naming dalawa para sa sarili nilang interes.

Si Marco ang pinakahuling dumating.

Isang gabi, naghihintay siya sa lab building, basang-basa ng ulan. Dati, siguro tatakbo ako papunta sa kaniya. Dati, sasabihin kong baka may problema siya. Dati, uunahin ko ang nararamdaman niya kaysa sa pagod ko.

Pero ngayon, tumigil lang ako sa ilalim ng ilaw.

“Lia,” sabi niya, paos ang boses. “Pwede ba tayong mag-usap?”

“Kung tungkol sa pagbabalikan, hindi.”

Napapikit siya.

“I’m sorry.”

Ang dalawang salitang iyon, matagal kong hinintay.

Pero noong dumating, wala na pala akong paglalagyan.

“Alam ko,” sagot ko. “Pero hindi lahat ng sorry ay pinto pabalik.”

Lumapit siya ng isang hakbang.

“Mahal pa rin kita.”

Umiling ako.

“Hindi. Sanay ka lang na nandiyan ako.”

Tumulo ang ulan mula sa buhok niya papunta sa pisngi. Mukha siyang pagod, talo, at totoong nalulungkot.

Pero hindi na iyon sapat para ibalik ang babaeng unti-unti niyang binitawan sa loob ng maraming taon.

“Ingatan mo ang nanay mo,” sabi ko. “At sana matuto kang mahalin ang susunod na babae nang hindi mo siya pinapapili sa sarili niyang pangarap.”

Iniwan ko siya roon.

Hindi dahil wala na akong nararamdaman.

Kundi dahil sa wakas, mas mahal ko na ang sarili ko kaysa sa takot kong maiwan.

Lumipas ang isang taon.

Sa unang major research symposium ko bilang graduate student, ako ang nag-present ng preliminary findings ng project namin. Nang matapos ang talk ko, tahimik sandali ang hall.

Pagkatapos, pumalakpak si Propesor Agoncillo.

Isa-isa, sumunod ang iba.

Sa likod ng auditorium, nakita ko si Papa. Nakaupo siya, nakangiti, may luha sa mata.

Hindi ko hinanap si Marco.

Hindi ko hinanap si Tita Celeste.

Hindi ko hinanap ang mga taong minsang nagpaniwala sa akin na ang kinabukasan ko ay nakasalalay sa permiso nila.

Dahil sa araw na iyon, malinaw na malinaw sa akin:

Ang pangarap na kaya nilang ipagkait, kaya ko ring kunin sa sarili kong lakas.

At ang pagmamahal na kailangan kong ipagpalit ang dignidad ko para manatili, hindi pala pagmamahal.

Isa lang iyong hawla.

Ngayon, kapag may batang estudyanteng lumalapit sa akin at nagtatanong kung paano pipili ng mentor, lagi kong sinasabi:

“Piliin mo ang taong itutuwid ka, hindi ang taong gagamit sa’yo. Piliin mo ang lugar kung saan mahihirapan ka pero lalago ka, hindi ang lugar kung saan komportable ka pero unti-unti kang mawawala.”

Dahil minsan, ang pinakamalaking pagkatalo sa mata ng iba ay ang unang hakbang pala papunta sa buhay na tunay na para sa’yo.

Mensahe:
Huwag mong isuko ang pangarap mo para lang manatili sa piling ng mga taong mahal ka lamang kapag tahimik ka. Ang tamang tao ay hindi ka pipigilan lumago; tutulungan ka niyang maalala kung gaano ka kalayo kayang marating.